Strona · s. 5strona oryginału ↗
Mój dom nauczyciela
Слово Просвіти, №38 за 2021 рік
Serhij WAKULYSZYN
Stołeczni krytycy sztuki uważają, że ze względu na wyrazistość kompozycji i nowatorskie rozwiązanie konstrukcyjne Dom Nauczyciela jest jednym z najlepszych obiektów użyteczności publicznej w Kijowie. Moim zdaniem – po prostu najlepszym. Architektoniczne arcydzieło Pawła Alioszina – z wyszukaną fasadą, przyjemnymi wnętrzami i unikalną dużą salą o idealnych proporcjach – jest zamknięte. Minęły już cztery lata, odkąd w Domu Nauczyciela panuje pustka. Nikt go nie remontuje, jakby się czekało... Mam niewyraźne wspomnienia o „muzeum Lenina”. Nie czuło się tu przytulnie. Fałszywe eksponaty, ułożone w stylu wiejskiego muzeum, czuły swoją historyczno-kulturową tymczasowość. Na szczęście dzięki zgodzie pierwszego kierownictwa Biblioteki Pedagogicznej mogłem grzebać w regałach z książkami – w trybie swobodnego dostępu do nieuporządkowanych zasobów. Pamiętam to poczucie intelektualnej przyjemności, zbiegające się z euforią gorbaczowskiej „pierestrojki”... Począwszy od 1998 roku, z niewypowiedzianą przyjemnością przekazywałem tu egzemplarze swoich książek. Obejmując szerokie kręgi społeczności pedagogicznej, Dom Nauczyciela zorganizował wykład donieckiego nowatora Wiktora Szatałowa, zebrania założycielskie różnych nurtów twórczych nauczycieli... Jestem dumny z własnych wystąpień na tematycznych naukowo-praktycznych konferencjach, zorganizowanych przez miejski Zarząd Oświaty oraz Rejonowy Zarząd Oświaty Świątoszyńskiego rejonu. Pod egidą tego ostatniego odbył się mój wieczór twórczy pod odważnym tytułem „Perspektywy ukraińskiej ewolucji”. Jeden z pokoi zajmowało biuro Pedagogicznego Towarzystwa im. H. Waszczenki. Pod redakcją przewodniczącego Towarzystwa Anatolija Pohribnoho ukazało się drukiem wielotomowe dziedzictwo Hrihorija Waszczenki. Właśnie tutaj kolejno nabywałem te wydania, które skłaniały do trzeźwego przemyślenia, dodawały animuszu, pomagały w twórczości pedagogicznej... Jakoś niepostrzeżenie, bez fanfar, dokonało się gruntowne odrodzenie Muzeum Pedagogicznego... Wystrадane przeze mnie muzeum historii rejonu Świątoszyńskiego wzięło udział w Ogólnoukraińskiej wystawie „Paleta muzealno-pedagogiczna”. Wystawę otwierał Wasyl Kremiń, dyplomy uczestnikom wręczała Olha Suchomlinska. Dom Nauczyciela stał się popularnym ośrodkiem życia społeczno-politycznego stolicy.
Radosnym świętem weszła do historii Kijowa konferencja Antybolszewickiego Bloku Narodów – pierwsza na Ukrainie. Liderka ABN Sława Stećko, udzieliwszy głosu przedstawicielowi Litwy, oczekując na mówcę, zażartowała: „Oto najlepsi okupanci w całej naszej historii!” Cykl wieczorów Romana Kowala o dzielnych ukraińskich powstańcach poruszył świadomość wielu. Mnie, kijowoznawcę, dosłownie wstrząsnęła dokumentalna opowieść o powstaniu w więzieniu na Łukianiwce, dokonanym przez atamanów „Zimnego Jaru”. Poza salą konferencyjną życie wrzało także w mniejszych salach. Odbywały się tu zwłaszcza posiedzenia Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru – pod przewodnictwem Lewka Łuk’janenki. Na 17 lat przed przyjęciem Ustawy o dekomunizacji odbyła się tu publiczna dyskusja nad Programem dekomunizacji Kijowa. Uczestnicy „okrągłego stołu” musieli odbierać treść ze słuchu, ponieważ brak pieniędzy w partii politycznej – organizatorze wydarzenia – pozwolił wydrukować jedynie dwa egzemplarze materiałów. (Jeden egzemplarz trafił do Zarządu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, drugi – do Muzeum Historii Kijowa. Obie instytucje zignorowały to wydarzenie). Szlachetną ozdobą różnych wieczorów był udział kobziarza Wiktora Lisowoła. Osobnej wzmianki warte są wieczory literacko-artystyczne: ku pamięci Hryhorija Skoworody, kiedy nieliczna publiczność wysłuchała przemyśleń delikatnego Jewhena Swerstiuka; ku pamięci Mychajła Semenki, kiedy Mykoła Żulynski prowadził wieczór „po rewolucyjnemu” – nie ze sceny, lecz siedząc w pierwszym rzędzie; ku pamięci Iwana Hončara z prowadzącym Piotrem Hončarem... Wieczorny bankiet Witalija Karpenki (tego samego, który kiedyś prowadził ryzykowne debaty telewizyjne z sekretarzem KC Krawczukiem – redaktora naczelnego popularnej gazety „Wieczornyj Kijów”) przewyższył chyba całą historię śnieżnobiałego domu... Jeszcze niedawno miałem ulubiony spacer po pracy – między stacjami metra „Uniwersytet” a „Teatralna”. Spośród kilku wariantów tej trasy najczęściej wybierałem przechadzkę obok Domu Nauczyciela, rozkoszując się rzeźbiarskimi postaciami na jego fryzie. Przeglądałem zapowiedzi wydarzeń, zwracałem uwagę na afisz Opery. Często wybierałem koncerty BU. Miały one szeroki zakres. Występowali tu laureaci pierwszego festiwalu „Czerwona ruta”,
bard „Tryzubyi Stas”, śpiewaczka barokowa Nina Matwijenko, zespół muzyki dawnej Kostiantyna Czeczeni. Wspaniała akustyka wielkiej sali najlepiej służyła festiwalowi chóralnemu „Złotokopulasty Kijów”. Na wieczorze pamięci Iwana Kozłowskiego, dzięki amfiteatrowi, siedziałem naprzeciwko samego Anatolija Sołowianenki!.. Po wieczorze pamięci Ołeksandra Koszyca wielu zapamiętało imię Tarasa Kompaniczenki. Ciepłem otulone są wspomnienia o wieczorach Mykoły Kahariłyckiego: sprawozdanie twórcze badacza życiowej drogi Mychajła Dońca; prezentacja młodych śpiewaków operowych, a wśród nich – Mychajła Didyka...
Na pośmiertny wieczór pamięci wybitnego znawcy sztuki nie trafiłem, widziałem jedynie, jak poszczególni zuchwalcy próbowali szturmować wejście do BU. Jedyną wadą towarzyszącą imprezom twórczym, które odbywały się w wielkiej sali Domu Nauczyciela, było zniekształcenie dźwięku podczas jego elektronicznego nagłośnienia. Mój sąsiad Petro Szulha, wieloletni korespondent redakcji literackiej Radia Światowego „Ukraina”, zupełnie odmawiał nagrywania transmisji z BU. Jednak nie przysłaniało to unikalnej możliwości zobaczenia z bliska (na sali, w kuluarach, w kolejce do szatni) sławnych współczesnych – artystów, naukowców, polityków. I każdy polityk, naukowiec, artysta, każdy odwiedzający BU, przechodząc obok monumentalnego panneau z portretami przywódców Ukraińskiej Rady Centralnej, określał swoje miejsce w procesie historycznym. Przeszłość targała ten pałac to z góry, to z dołu, to od wewnątrz. W stalinowskich latach 30., gdy tu rządził wykonawczy komitet „Obwodowej rady robotniczych, chłopskich i czerwonoarmijskich deputowanych”, fasada dawnego pedmuzeum wzywała proletariuszy wszystkich krajów do jedności. Ładunek wybuchowy NKWD z 1941 roku, jak wiadomo, rozbroili niemieccy saperzy...
Już w naszych czasach panował tu harmider związany z pobytem komercyjnego banku oszusta Czernowieckiego. Obecnie Dom Nauczyciela zamarł. Otoczono go przemyślnym ogrodzeniem, którego prawie nie widać z drugiej strony ulicy. Zabytkowa sala nie przyjęła ani delegatów ogólnokrajowego forum z okazji 100-lecia Rewolucji Ukraińskiej, ani uczestników uroczystego zebrania z okazji 30-lecia proklamowania Niepodległości Państwowej. Co będzie z moim domem jutro?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
