Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ukraińsko-japoński dystans oczami Okabe Yoshihiko

Слово Просвіти, №38 за 2021 рік

Profesor japońskiego uniwersytetu Kobe Gakuin Okabe Daria BOBRYK, specjalistka Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą Latem 2021 r. odbyła się prezentacja online monografii Okabe Yoshihiko „Historia stosunków japońsko-ukraińskich 1915—1937”. Organizatorami wydarzenia byli: Instytut Badań Ukraińskiej Diaspory imienia profesora Lubomyra Wynara, wydział stosunków międzynarodowych Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, Towarzystwo Naukowe Historii Dyplomacji i Stosunków Międzynarodowych. Medialnym partnerem wystąpił Informacyjny portal ukraińskiej diaspory całego świata „Stożary”. W Ambasadzie Ukrainy w Japonii już prezentowano monografię profesora Yoshihiko (marzec 2021 roku). Na Ukrainie takie wydarzenie odbyło się po raz pierwszy. Oryginał książki jest w języku japońskim, jednak niedawno w wydawnictwie Politechniki Lwowskiej ukazał się przekład na język ukraiński. Nawiasem mówiąc, to już nie pierwsza książka profesora Yoshihiko o naszym państwie. Wcześniej ukazały się prace: „Znajomość z Ukrainą”, „Rewolucja-Majdan. Dlaczego wydarzył się Euromajdan między Rosją a Europą”, „Ukraińskie ruchy w Mandżurii: zapomniana historia stosunków japońsko-ukraińskich” i inne. Alla Atamanenko, dyrektorka Instytutu Badań Ukraińskiej Diaspory imienia profesora Lubomyra Wynara Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, która była moderatorką prezentacji monografii Okabe Yoshihiko, przedstawiając autora ogółowi, nazwała go naukowym ambasadorem Japonii na Ukrainie. Oczywiste jest, że Japończycy o Ukrainie wiedzą niewiele. Dyrektor programu Inicjatyw Regionalnych i Sąsiedztwa Rady Polityki Zagranicznej „Ukraińska Pryzma” Serhij Herasymczuk 24 marca 2021 roku na prezentacji analizy „Postrzeganie Ukrainy w Japonii” zauważył, że, jak wykazały badania, istnieją Japończycy, którzy nawet nie znają położenia geograficznego Ukrainy. Oprócz tego, w Kraju Wschodzącego Słońca postrzegają nasze państwo głównie przez rosyjski kontekst i utożsamiają z Rosją. Jednak, kiedy rozpoczęła się wojna w Donbasie, sytuacja z postrzeganiem Ukrainy w Japonii nieco się zmieniła. Po raz pierwszy profesor Okabe odwiedził Ukrainę (Kijów) w lutym 1992 roku. Według jego słów, była to „unikalna podróż do innego świata, zwłaszcza po rozpadzie ZSRR. Ukraina stała się łykiem świeżego powietrza. Byłem tak poruszony jej tysiącletnią historią i kulturą, że nie mogłem się w niej nie zakochać. Teraz przynajmniej dwa lub trzy razy w roku przyjeżdżam tutaj”. Dla Japończyków szacunek do swojego państwa, jego historii i zwyczajów jest naturalny, tradycyjny. Ideałem dla nich jest osiąganie nowych sukcesów narodu w różnych sferach życia w warunkach globalizacji, ale z zachowaniem narodowej tożsamości i specyficznej mentalności. Oni nie rozróżniają takich pojęć jak „nacjonalizm” i „patriotyzm”, w języku japońskim istnieje tylko jedna leksem „aikokushin”, która łączy w sobie różne odcienie znaczeń tych zjawisk. Dla nich wychowanie patriotyzmu jest jednym z kluczowych priorytetów edukacyjnych. Ukraińcom totalitarna władza ZSRR swego czasu wbiła do głowy, że miłość do Ukrainy bywa nadmierna, szkodliwa, jest przejawem szowinizmu i wszystko w tym duchu... Skutki systematycznego, celowego niszczenia Ukraińców jako narodu odczuwamy, niestety, do dziś. Syndrom postkolonialny z jego kompleksem niższości przypomina od czasu do czasu o sobie... Jak trafnie powiedział Jewhen Małaniuk: „Naród — to nieustanna wewnętrzna „walka” sił formotwórczych i ideotwórczych, z inercyjną masą („większością”) etnosu”. Jak pokazuje praktyka naszego budowania państwa, przed nami jeszcze wiele pracy. Co ciekawe, Okabe Yoshihiko podczas prezentacji online komunikował się po ukraińsku, bierze prywatne lekcje. Według słów profesora, w wyższych uczelniach Japonii, niestety, nie ma katedry ukrainistyki, oprócz tego brakuje przekładowych słowników japońsko-ukraińskich. Monografia Okabe Yoshihiko składa się z dwóch części, które z kolei są podzielone na rozdziały: „Spotkanie kultur” (znajomość Japończyków z ukraińską kulturą; Hołodomor oczami Japończyków) oraz „Stosunki międzynarodowe” (ukraiński ruch narodowy w Mandżurii; Ukraińcy w Harbinie 1932—1937; działalność komercyjna ukraińskiej społeczności w Harbinie). Praca pomaga pełniej zrozumieć ówczesną sytuację ukraińskiej społeczności, zwłaszcza w Mandżurii, gdzie swego czasu zwarcie osiedlili się nasi rodacy, daje możliwość przeanalizowania stosunku Japończyków do ukraińskiego ruchu narodowego. Jak zauważa autor, od drugiej połowy okresu Meiji aż do przystąpienia Japonii do II wojny światowej, Ukraina nie była zupełnie nieznanym krajem dla Japończyków, a wręcz przeciwnie, zebrano tu niemało materiałów o kulturze, polityce i gospodarce naszego państwa. „Na podstawie wyników analizy tych materiałów Japończycy rozumieli, że Ukraina różni się od Rosji nie tylko na poziomie politycznym i gospodarczym, ale także kulturowym”, — zaznacza Okabe Yoshihiko w monografii. Jednak problem z narodową identyfikacją Ukraińców w Japonii mimo wszystko zaistniał, przez to, że osoby o słowiańskim wyglądzie, które były przybyszami z ziem znajdujących się pod władzą Rosji, często zaliczano do kategorii tak zwanych „białych emigrantów”. W szczególności w niektórych świadectwach i dokumentach mandżurskiej policji zaznaczano, że w ich statystyce podziału według przynależności narodowej na Ukraińców czy Rosjan nie było. A po tym, jak Ukraina weszła w skład ZSRR, wspominano o niej w Japonii jako o części tego tworu. Oprócz wszystkiego, wartość badania profesora Okabe polega na tym, że wykorzystał on dokumenty historyczne, artykuły prasowe, ulotki, zdjęcia, które na Ukrainie są niedostępne. Na przykład unikalnym źródłem informacji jest „Mandżurski Wiestnik” — ukraińska tygodniowa dwujęzyczna gazeta, której redaktorem był Iwan Swit — ukraiński dziennikarz, historyk oraz działacz społeczno-polityczny na Dalekim Wschodzie. Przydała się również mapa osadnictwa Ukraińców na radzieckim Dalekim Wschodzie, sporządzona przez Departament Spraw Zagranicznych Mandżurii w 1936 roku, możemy ją oglądać na wyklejce wydania. Profesor używał źródeł w językach japońskim, ukraińskim, angielskim i rosyjskim. Miał możliwość porównania informacji z różnych źródeł, co minimalizuje czynnik subiektywizmu. Wśród zainteresowań naukowych Okabe trzeba wspomnieć problem „Zielonego Klina”, południowej części Dalekiego Wschodu, gdzie mieszkało ponad 300 tysięcy Ukraińców, którzy w latach 1917–1922 proklamowali Ukraińską Republikę Dalekowschodnią. Liderzy ukraińskiego ruchu w „Zielonym Klinie” stawiali na pomoc macierzystej Ukrainie. Mieli nadzieję, że jeśli stanie się ona niepodległym państwem, to i „Zielony Klin” automatycznie oddzieli się od Moskwy. Pan Okabe jest przekonany, że jeśli „uda mu się opowiedzieć więcej o „Zielonym Klinie”, to Japończycy zrozumieją, że Ukraina jest umownie jeszcze bliższa, przede wszystkim historycznie”. Prawdopodobnie w tym celu na okładce wydania umieszczono budynek Ukraińskiego Domu Narodowego w Harbinie (Ukraiński Klub). Ta budowla jest symbolem przyjaźni narodu ukraińskiego i japońskiego. Istotne jest to, że profesor w monografii poruszył problem Hołodomoru. Nawiasem mówiąc, Japonia nie znajduje się na liście krajów, które uznały Hołodomór za ludobójstwo wobec narodu ukraińskiego. Oprócz tego w Kraju Wschodzącego Słońca termin „hołodomór” przez długi okres w ogóle nie był znany. Przeciętni Japończycy, na skutek wpływu stalinowskiej ideologii, prawie nic nie wiedzą o zbrodniach przeciwko narodowi ukraińskiemu w czasach reżimu radzieckiego. Okabe Yoshihiko przytacza wyciągi z publikacji lat 30. XX wieku, które są przekonującym świadectwem tego, że ówczesna prasa japońska posiadała pewne informacje o długotrwałym głodzie na terenach Ukrainy, jednak ogólnie naświetlanie tego tematu było dość ograniczone. Trzeba zaznaczyć, że wcześniej profesor Okabe we współautorstwie z Ambasadą Ukrainy w Tokio organizował wystawę fotograficzną „Holodomor”, która odbyła się na Uniwersytecie Kobe Gakuin. Zdaniem pana Okabe: „Kwestia Hołodomoru to nie tylko kwestia pamięci historycznej narodu ukraińskiego, to tragedia ludzkości”. Istnieje nadzieja, że monografia przyspieszy odejście od postrzegania przez Japończyków Ukrainy przez pryzmat radzieckich i rosyjskich mitologemów, skłoni do uświadomienia sobie w Japonii Ukraińców jako odrębnego, samowystarczalnego narodu ze swoją historią, językiem, tradycjami. Yoshihiko nie ma ukraińskich korzeni, jednak bada życie społeczności ukraińskiej w Japonii i jest prezesem Stowarzyszenia Ukrainistów Japonii. Należy do niego około 70 naukowców. Spektrum ich badań jest bardzo szerokie – polityka, ekonomia, literatura, nauki społeczne itp.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn