Strona · s. 6strona oryginału ↗
Tłumacze Uniwersytetu Szewczenki (z okazji Międzynarodowego Dnia Tłumacza)
Слово Просвіти, №38 за 2021 рік
Witalij RADCZUK, docent katedry teorii i praktyki przekładu z języka angielskiego Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Tłumaczenia uczono na Uniwersytecie Szewczenki od czasu jego założenia. Początkowo przekład służył jako środek do opanowania starożytnej greki i łaciny, a także współczesnych języków obcych, zwłaszcza wtedy, gdy języków tych nie nauczali obcokrajowcy, skłonni do tak zwanej metody bezpośredniej (czyli bez angażowania języka ojczystego studentów). W XIX wieku uważano jeszcze, że jeśli znasz więcej niż jeden język, to jesteś już tłumaczem. Od początku XX wieku burzliwe wydarzenia, innowacje techniczne i eksplozja informacyjna wysunęły wymóg profesjonalnego przekładu na całym świecie. Obecnie, w dobie IT, potrzeby w zakresie tłumaczeń są bezprecedensowe. Mimo że nawet gadżet tłumaczy głosem z głosu, wykwalifikowanych tłumaczy potrzeba coraz więcej. Zawód tłumacza u nas i za granicą stał się masowy. Nie lada mistrzem przekładu był pierwszy rektor Uniwersytetu św. Włodzimierza M. Maksymowycz (1804–1873). Jaskrawym wzorem jego natchnionej pracy jest poetyckie tłumaczenie „Słowa o wyprawie Igora”, fragment którego charakteryzuje swoją epokę i osobowość poety w antologii M. Moskalenki „Tysiąclecie” (Kijów, 1995). W latach 20. i do końca 1934 r. czytał wiekopomne wykłady z historii literatury i przekładu w KINO, jak nazywała się wtedy nasza placówka, poeta-neoklasyk M. Zerow (1890–1937). Dla studentów, a wśród nich byli tak utalentowani jak H. Koczur, była to twórcza pracownia, gdyż historię przekładu wykładowca harmonijnie łączył z teorią, krytyką, metodyką i praktyką. Zarówno wtedy, jak i później wielu wykładowców-filologów Uniwersytetu (i nie tylko filologów) było płodnymi tłumaczami. Poliglota A. Biłecki (1911–1995) i jego uczniowie to tylko jeden z przykładów. Wydział przekładu otwarto na Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki w 1962 r. W 1971 r. powstała tu także pierwsza katedra teorii i praktyki przekładu, która później, w 1982 i 2003 r., dzieliła się, świadcząc o wzrastających potrzebach i specjalizacji w dziedzinie, jej burzliwym rozwoju, rozszerzeniu kręgu języków roboczych, a wraz z tym o rozgałęzieniu dawnej tradycji badawczej. Na katedrze „teorii i praktyki przekładu” zawsze pracowały ciekawe osobowości, entuzjaści swojego zawodu, mistrzowie przekładu, tacy jak W. Łaznia (z którego J. Dold-Mychajłyk pisał postać bohatera-zwiadowcy w powieści „I jeden w polu wojownik”), H. Szawanda, A. Kalik, H. Dowżenko (którego oksfordzką wymowę przejmowała w latach 1971–1973 moja grupa akademicka), K. Sucheńko, O. Czerednyczenko, N. Alesina, W. Szymanśkyj, K. Tyszczenko (założyciel pierwszego na świecie Muzeum Lingwistycznego), W. Syzonenko, W. Karaban, M. Wenhreniwska, O. Semeneć, W. Rezanenko, I. Swincyćkyj, I. Zadoriżnyj, O. Panasjew, Ja. Kowal, T. Kyjak, I. Sojko, L. Kołomijec, M. Iwanyćka, S. Sajenko. W latach 1979–1994 na Uniwersytecie wydawano czasopismo naukowe „Teoria i praktyka przekładu” (ukazało się 20 wydań). Pierwszą pracę kandydacką z translatoryki w 1963 r. i pierwszą doktorską w 1971 r. obronił W. Koptiłow (znany później także ze swojej pracy w UNESCO), a w latach 90. z inicjatywy naszych naukowców wprowadzono samą specjalność 10.02.16 „translatoryka” w nomenklaturze nauk. W rezultacie studiów przekładu wyraźnie przybyło, zwłaszcza w Instytucie Filologii KNU, gdzie w poszukiwaniu nowości pielęgnuje się tradycje naukowe. Teraz na Ukrainie tysiące tłumaczy kształci i kwalifikuje według badań edukacyjnych ponad sto uniwersytetów (do 1991 r. tylko nasz oraz Charkowski im. W. Karazina, gdzie nowy zawód pojawił się w 1966 r.). W Instytucie Filologii KNU, którego absolwenci tłumaczą na wszystkich szerokościach i południkach i który na Ukrainie uważa się za wiodący w dziedzinie, przekład obecnie dodaje się do wielu specjalności i języków (już także wschodnich) jako zawód towarzyszący, a w ramach trwałego zachodniego „mainstreamu” wyraźnie stoją popularne specjalizacje z przekładu artystycznego, branżowego i ustnego. „Wielkość zawodu polega na tym, że łączy on ludzi” – pisał A. de Saint-Exupéry w „Ziemi, planecie ludzi”. Nas, tłumaczy, jednoczy także to, że przełamując bariery językowe, łączymy w całość całą różnorodną planetę ludzi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
