Podczas prezentacji książki „Złoty fond narodu. Wszystko będzie Ukrainą!”. Przeczytaj o wydarzeniu na str. 8.
SERHIJ ŁASZCZENKO
NATALIJA SUMSKA
Tłumaczenie maszynowe
Pod dźwięki syren alarmu przeciwlotniczego 18 września rozpoczęła się w Centralnej „Proświcie” imienia Tarasa Szewczenki konferencja „Raszyzm, ludobójstwo, Hołodomor w Ukrainie: 90 lat temu i teraz”, poświęcona naświetleniu ludobójczej polityki Rosji, prowadzonej przez wieki. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Szczególnie wymowne w tym kontekście stały się wieki XX–XXI, włącznie z obecną pełnoskalową wojną raszystowskiej federacji przeciwko Ukrainie. Znani uczeni, artyści, działacze społeczni (Mowczan, Żułynskyj, Hrycenko, Maroczko, Zajec, Hołomsza, Czerneha, Ołesia Stasiuk, Franczuk, Łomaczuk, Łupakow, Semystiaha, Waskiw, Filipczuk i inni) przedstawili swoje dorobki twórcze, badania naukowe, oceny i koncepcje światopoglądowe dotyczące jednego z najbardziej tragicznych „cywilizacyjnych” tworów – dzikiej ordyńskiej Moskowii. Emocjonalnie i merytorycznie to edukacyjno-naukowe wydarzenie uzupełniała wystawa osobista zasłużonego artysty Ukrainy Wasyla Krasiochy „Oblicza wojny” oraz utwory pieśniarskie i poetyckie ukraińskich twórców. Prawdopodobnie jedno odczucie i świadomość ogarniały wszystkich obecnych – ani czas, ani rażące zmiany ustroju społeczno-politycznego, ani ustanowienie globalnych norm porządku światowego nie wpłynęły na istotę zwyrodnienia Moskala, przejawiając się w jego wiecznej nietolerancji i nienawiści do „innego”. Najwyraźniej tak zarządził los historyczny, że spośród tych „innych” najwięcej krzywd zostało wyrządzonych przez moskowszczyznę Ukraińcom, niezależnie od tego, w jakim formacie to zło występowało. Ponieważ stan zagarnięcia, ucisku, represji, ludobójstwa w postaci caratu, bolszewizmu, stalinizmu czy putinizmu zawsze krystalizował się w jednym imieniu zła – „rassiei”. Ta tragika prawdy jest nadwrażliwie odbierana przez każdego Ukraińca, gdy sięga się do ekskursu stuletniego czasu, gdzie na drodze krzywd, walki, odrodzenia narodowego i wojen nasz naród zdołał przetrwać, znosząc i pokonując hołodomory, etnocydy, lingwocydy, ekocydy, własne fizyczne i duchowe zniszczenie, których wspólnym mianownikiem jest Ludobójstwo. Dokąd?! Dopóki nie pokonamy wszechświatowej zarazy neoimperialnego raszyzmu, dopóty świat pozostanie obojętny, cyniczny w stosunku do cudzego cierpienia, dopóty barbaryzacja będzie znacznie wyprzedzać moralizację, a polityka całkowicie wydeptywać etykę. Niestety, to nie emocja, a gorzka prawda. Przecież do dziś, kiedy od ponad półtora roku trwa wojna, której celem jest publicznie ogłoszona denazyfikacja (zniszczenie!) Ukrainy, ONZ nie zdołała pozbawić Rosji prawa bycia członkiem Rady Bezpieczeństwa, tak jak nie znalazła podstaw, by ogłosić ludobójstwo Ukraińców, które jest dokonywane przez raszystowską neoimperię. Chociaż obecnie zabito setki tysięcy pokojowych ludzi, ukradziono i masowo wywieziono do Rosji tysiące ukraińskich dzieci, moskiewska agresja w Ukrainie doprowadziła do uszkodzenia i zniszczenia 823 obiektów dziedzictwa kulturowego, z których 110 ma znaczenie narodowe. Taka jest rzeczywistość, gdy w prawie międzynarodowym kierują się główną zasadą – „prawem silniejszego”. Zatem, róbmy swoje. To „swoje” bardzo wymownie brzmi dziś w naszej przestrzeni społecznej: „Broń – język Zwycięstwa!”. Chociaż można i trzeba formułować (nie tylko reklamowo) także inny model, który znacznie rozszerza filozofię rozumienia naszej walki z moskiewską tyranią. „Język – broń Zwycięstwa!”. Właśnie tak, w pełnym powiązaniu czynników militarnych, duchowych, kulturowych, należy postrzegać egzystencjalną walkę Ukraińców o własną wolę, los i państwowość. Bez wątpienia w tej syntezie zawarty jest nie tylko obecny opór wobec agresji Moskali, ale całe bytowanie narodu i jego cierniowa droga do suwerenności, niepodległości, narodowej afirmacji życia. I chociaż „Język jest sprawą Bożą i nic nie może się z nim równać. Nie ma nic równego językowi, oprócz samego ducha”, – twierdził O. Potebnia w „Myśli i języku”, ten pojęciowy obraz nie ogranicza się tylko do znaczenia czysto wartościowego wymiaru „języka ukraińskiego” (jako państwowego), ponieważ pod językiem naszego obecnego zmagania z wściekłym wrogiem. Kontynuacja na str. 2—3. PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrywien. 2 mies. – 56,78 hrywien. Można również prenumerować naszą gazetę na stronach internetowych „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «„Duch narodu – niezwyciężona siła”», s. 1
Dokończenie. Pocz. na str. 1. Uświadamiamy sobie ogólnonarodowy “język” kultury narodowej, historii, duchowości, tradycji, które krzewią ukraińską tożsamość. Dlatego ochrona, wzmocnienie i rozwój tych amuletów stanowi znaczący wkład w zwycięstwo i postęp ukraińskości. Cała historia naszego Narodu i Państwa budowała się właśnie poprzez oparcie na takich najwyższych wartościach. Z drugiej strony, jeśli dokonać ekskursu w historyczną retrospektywę, to nieprzyjaciele-wrogowie na moskiewskich bagnach zawsze (w czasach “pokojowych” i wojny) starali się przede wszystkim prowadzić okrutną rzeź właśnie przeciwko nakreślonym narodowym świętościom, ujarzmiając i niszcząc duszę Narodu Ukraińskiego. Tę tragiczną stronę historii narodowej często albo “zapominano” studiować, albo była ona fałszowana. W tym roku, kiedy Ukraina obchodzi bolesną datę (90. rocznicę Ludobójstwa-Hołodomoru), niemało strumieni informacyjnych, naukowo-publicystycznych, politycznych analiz ocenia i reprezentuje takie zbrodnicze (globalnej skali) zjawisko przeważnie jako “hołodomor”, “głodówkę”, a nawet “tragedię żywnościową”, ale w żadnym wypadku nie jako “ludobójstwo” Ukraińców. A rozpoczął on swój powszechny śmiertelny pochód od razu, od początku lat 20. Wybitny uczony-lingwista Jurij Szewelow wspomina M. Skrypnyka, który “skarżył się”, że już w 1920 roku odbywało się ponad 200 spraw sądowych przeciwko językowi ukraińskiemu, a niszczenie Wszechukraińskiej Akademii Nauk (ukraińskiej nauki) odbywało się jeszcze przebieglej: roczny budżet tej instytucji akademickiej wynosił zaledwie 990 rubli (!). Fakty świadczą, że wynarodowienie Ukraińców jako etnosu odbywało się we wszystkich bez wyjątku sferach życia – od nauki, kultury po edukację szkolną i cerkiew. Tak, od 1927 do 1933 roku z 10 657 księży pozostało tylko 200, a z 34 biskupów zniszczono 28 i tylko 2 zmarło śmiercią naturalną. Zamordowano ponad 250 najlepszych ukraińskich pisarzy, nie mniej zabito też wybitnych uczonych, likwidując od razu 27 akademików i trzech członków korespondentów, przede wszystkim w sferach humanistycznych. Jak zaznaczała później akademik N. Połonska-Wasylenko: “Wzrost wysoko wykwalifikowanych specjalistów nastąpił tylko na Sołowkach, Miedwieżej Górze na Workucie, w zatoce Nogajskiej i innych obozach”. Wytłaczano, wykorzeniano, wygłodzono Naród, jego najlepszych synów i córki. Chyba nikt inny tak wymownie, jak Iwan Mazepa, nie ilustruje przejawu niszczenia przez Moskali ukraińskiej pamięci narodowej. 315 lat minęło, jednak anathema polityczna, cerkiewna, państwowa, światopoglądowa do dziś groźnie brzmi z kremlowskich stajni. Przecież ta genialna postać ukraińskości bodaj po raz pierwszy uderzyła w samą istotę zrodzenia ludobójstwa, kładąc swoje życie na ołtarzu walki z Moskowią o państwową niepodległość, uświadomiwszy sobie, że tylko zwycięstwo nad Moskalem uniemożliwi ujarzmienie i niszczenie ukraińskości. Właśnie anatemą (jako przekleństwem dla hetmana Iwana Mazepy), uderzając w serce Narodu Ukraińskiego, tworzono duchowe i polityczne ludobójstwo, nie przerywając ani na chwilę w tej złości i nienawiści, która znacznie później w Konwencji ONZ o ludobójstwie z 1948 roku tłumaczona była jako zbrodnia popełniona “z zamiarem zniszczenia w całości lub częściowo jakiejkolwiek grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej jako takiej”. Anatemą Mazepy próbowano zabić Naród, jego duszę, prawdziwą pamięć. Nie udało się. Nawet Hołodomorem nie zdołali zadusić pamięci o wielkim mężu stanu, bojowniku i twórcy. Wymowny przykład. W 1930 roku GPU wycofuje u ukraińskich chłopów z okolic Umania ulotki o treści: “Mazepa sławnym był Hetmanem, z carem się nie godził i pod Połtawą bił się za wolną Ukrainę. My idziemy razem z nim…”. Dlatego i dziś Moskwa wciąż zaciekle nienawidzi jednego ze sławnych synów Ukrainy. Tak, wspólnie z nią działają i mnóstwo rodzimych wrogów narodowej Wolności, którzy sprzeciwiają się nazywaniu tym sławnym imieniem kijowskich (i nie tylko) ulic, uwiecznianiu wielkiego Ukraińca w pomnikach i obeliskach, chociaż świat dziełami wybitnych Byrona i Hugo, Woltera i Słowackiego, Defoe i Vigny’ego, Lepkiego i Sosiury wywyższył Go już dawno. A my – “prawnuki niegodne” – z jakiegoś powodu do dziś tolerujemy w naszej przestrzeni narodowej haniebnych piotrów-ekaterin, suworowów-żukowów i inną nieczystość. Nieprzystoi, bo wtedy ludobójstwo przyczepi się na długo do ciała Ukraińca, jak wesz do kożucha. Oczywiście, byłoby sprawiedliwie, gdyby w czasach obecnych historyczna perła narodowej kultury i wykształcenia “Akademia Kijowsko-Mohylańska” zaczęła nazywać się, wreszcie, wybitnym imieniem Iwana Mazepy. Godnie i wolno, rozprawiając się z Moskalem, pamiętając, jak ponad 10 tysięcy kijowian w burzliwym 1918 roku wyszło na plac Sofijski, aby obronić przed zniewagą cześć i sławę Hetmana.
Musimy udowodnić każdemu żyjącemu, dlaczego jedną z pierwszych ofiar „sowietyzacji ukrainizacji” stał się Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny – jedna z najwyższych narodowo-duchowych wartości narodu ukraińskiego. Ponieważ UAKP miał ogromny wpływ na ludzi i właśnie dlatego władza radziecka (moskiewska) rozprawiała się z nim szczególnie okrutnie. Począwszy od 1922 roku był on całkowicie kontrolowany przez GPU, które dokonywało aresztowań niepożądanych sług kultu, nacjonalizowało (rabowało) majątek cerkiewny, represjonowało duchowych przywódców. GPU „zobowiązało” Sobór do odsunięcia od kierowania Kościołem metropolity Wasyla Lypkiwskiego, zabraniając nawet wspominania go podczas nabożeństw liturgicznych. Trzykrotnie aresztowany i wysłany na zesłanie do stalinowskich łagrów, zginął w 1938 roku. Podobny los czekał także Mykołę Boreckiego (następcę metropolity Lypkiwskiego), który po procesie nad ZWU (Związek Wyzwolenia Ukrainy) został również represjonowany i wysłany z Ukrainy. Zatem sam ukraiński Kościół po zmaganiach narodowowyzwoleńczych istniał niedługo – realnie zaledwie dziesięciolecie. Przecież na żądanie Moskwy został „zwołany” tak zwany sobór, na którym około 40 żyjących jeszcze wówczas księży i biskupów zdecydowało o „samolikwidacji”. W ciągu następnych kilku lat odbywały się „czystki” i ostateczne grabieże majątku cerkiewnego, w szczególności unikalnych wartości kulturowo-historycznych, równolegle wysyłano do syberyjskich i za-polarnych obozów śmierci dziesiątki tysięcy księży i wiernych. Warto przyznać, że ta świadomie zaplanowana przez moskiewski bolszewizm kampania była nie tylko etnocydowym preludium do wielkiego Ludobójstwa Ukraińców w latach 30. XX wieku, ale sama w sobie była istotnym składnikiem ukrainobójstwa. Przecież na oczach całego świata dokonywała się tragedia fizycznego, kulturowego, duchowego niszczenia ukraińskości, jego narodowo-historycznej pamięci, narodowego Ducha. Pomimo masowego przejawu dzikiego charakteru „nowej” władzy na poziomie wywłaszczyć-zrabować, ta „nacjonalizacja”, czyniona według instrukcji Moskali, zawierała w sobie, począwszy od lat 20., dobrze zaplanowany „cywilizowany” wandalizm. Jego cel – likwidacja takiego zjawiska historycznego, jak ukraińskość, czyli zniszczenie kultury i pamięci narodowej Ukraińców, Narodu jako takiego. Obecna wojna jest jedynie kontynuacją niszczenia, okrutną próbą „powtórzenia” ludobójczych tragedii, które miały miejsce wiek temu. Bo i wtedy wojna przeciwko Ukrainie, morderstwa dokonane przez Moskwę dwoma Hołodomorami w latach 20.-30., maszerowały w parze z powszechnym niszczeniem głównych zabytków historycznych, archiwów, bibliotek, dóbr kultury, cerkwi i świątyń, począwszy od czasów epoki książęcej, państwa kozackiego, Hetmanatu, które poświadczały ciągłość i głębokie źródła ukraińskiej państwowości, duchowości, tożsamości. Jaskrawym przykładem niesłychanego barbarzyństwa władzy sowiecko-moskiewskiej stało się obrabowanie dwóch największych ukraińskich świętości – Ławry Peczerskiej w Kijowie oraz Soboru Mądrości Bożej w Kijowie,
nie wspominając już o Cerkwi Dziesięcinnej, monasterach św. Michała i Brackim, cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej na Podolu czy soborze św. Mikołaja, zbudowanym przez Iwana Mazepę pod koniec XVII wieku. Straszne, ale nawet ówczesna stalinowska „oświata” była zaangażowana w te ludobójcze akcje. Tak, sobór Objawienia Pańskiego monasteru Kijowsko-Brackiego na Podolu, zbudowany w 1690 roku kosztem Iwana Mazepy, został zniszczony przez komunistyczno-bolszewicką władzę właśnie na rozkaz komisarza oświaty W. Zatońskiego – wiernego pachołka Kremla. A czyniono tak właśnie dlatego, że ukraińska Cerkiew, zacząwszy odradzać się w czasach zmagań narodowowyzwoleńczych, nie chcąc być w podległości moskiewskiej „patriarchii”, ogłosiwszy w styczniu 1918 roku na Soborze w Kijowie swoją odrębność, stała się istotną przeszkodą dla Moskali, którzy organizowali pełnoskalowe ludobójstwo Ukraińców. Ponieważ, pomimo sporów działaczy Centralnej Rady, hetmańców i Dyrektoriatu dotyczących narodowego budowania państwa, w kwestiach tworzenia narodowej Cerkwi panowała w większości jedność myśli i poglądów. Przecież w listopadzie tego samego roku minister wyznań władzy hetmańskiej A. Łotocki na ostatniej sesji Soboru oświadczył, ogłaszając deklarację rządową, że „w samodzielnym państwie musi być samodzielna Cerkiew… To nie tylko cerkiewna, ale i nasza narodowa konieczność”. Wojna, ogromny opór wobec samodzielności ukraińskiej Cerkwi ze strony moskiewskiej dyktatury politycznej, rosyjskiego duchowieństwa, wewnętrznej kolaboracji zahamowały ten społecznie znaczący proces aż na trzy lata. Jednak walka o przywrócenie samodzielności (od Moskwy) ukraińskiej Cerkwi była na tyle ogólnonarodowa, że ówczesna władza radziecka nie zdołała wówczas zakazać jej ustanowienia. Październik 1921 roku – okres, kiedy na Wszechukraińskim Soborze Cerkiewnym wyświęcono W. Łypkiwskiego na arcybiskupa i ogłoszono Metropolitą Kijowskim. Jeszcze nie w pełnej okazałości, ale powstała odrodzona Ukraińska Cerkiew, stając się realną przeciwwagą dla komunistycznego reżimu Kremla. Właśnie ten nowo powstały czynnik instytucjonalno-narodowego duchowego oporu wobec Moskwy spowodował tak masową i okrutną kampanię przeciwko wierze, cerkwi, kulturowo-historycznym wartościom Ukraińców. Wszystko to, co działo się od razu w latach 20. w stosunku do narodowej Cerkwi, podpadało pod definicję działań ludobójczych i zbrodni, sformułowanych później (w 1948 r.) przez międzynarodowy akt prawny ONZ. Dlatego z taką furią Moskale i ich poplecznicy po klęsce Zmagań Wyzwoleńczych „wzięli się” za czarną robotę niszczenia duchowego kręgosłupa Narodu Ukraińskiego, ponieważ Cerkiew kształtowała świadomość narodową, pragnienie własnej państwowości, wzmacniała soborowość ukraińskich ziem. Cerkiew podsycała wielką ukraińską ideę w ogólnonarodowym środowisku, obejmując zarówno „posowieckie”, jak i inne ujarzmione ziemie. Narodową ideą Ukraińskiej Cerkwi przejmowali się zarówno ci, którzy pozostali na macierzy, jak i przymusowa emigracja, przede wszystkim polityczna. Bo kiedy zapoznajesz się, na przykład, z korespondencją dwóch wybitnych działaczy ukraińskiego Państwa – Iwana Ohijenki i Symona Petlury, kiedy rozpoczynał się proces tworzenia na planecie nowego złośliwego imperialnego molocha – ZSRR, to Petlura 19 grudnia 1921 roku napisze do najbardziej autorytatywnego obrońcy Cerkwi Ohijenki aktualną i dla obecnego czasu rzecz: „Przyczyną utraty naszej państwowej niepodległości (oprócz innych) było utracenie przez ukraińską cerkiew ówczesnej autokefalii, brak jedynej cerkiewnej myśli… W przyszłych konfliktach naszego państwa z Moskwą wewnętrznie silna, hierarchicznie zdyscyplinowana ukraińska cerkiew może odegrać wielkie znaczenie w wynikach takiej walki… Taka ukraińska cerkiew mogłaby pomóc wzmocnieniu i wpływowi naszej państwowości”. Rzeczywiście, nawet tracąc własną państwowość, co często było charakterystyczną cechą bytu Ukraińców jako bezpaństwowej wspólnoty etnicznej, Ukraina, przebywając w składzie obcych państw i imperiów, mimo wszystko kontynuowała istnienie, walkę, tworzenie i bycie podmiotem w światowych procesach. Dlaczego? Najwyraźniej dlatego, jak zaznaczają sumienni badacze, że jej żywotność opierała się na gruncie „głębokiej państwowości”, przejawiając się w języku; etnokulturowej tożsamości; cerkwi i wierze; narodowo-historycznej pamięci, świadomości, ukraińskiej psychomentalności; tradycji walki o wolność; wspólnoty w głównym interesie politycznym; ścisłych związkach z rodzimą ziemią; ustalonych wartościach i uczuciowym stosunku do Ukrainy. Swego czasu wielki europejski filozof T. Hobbes tym (nawet irracjonalnym) wartościom nadawał szczególne znaczenie, uważając, że one (jako siła ducha) są zdolne nie tylko odrodzić państwowość, ale i dzięki tym „dobrym tradycjom, czyli moralnym cnotom, umożliwiają lepiej zachować powstałą organizację państwową”. Taki wniosek tylko potwierdza słuszność ideałów, myśli, zamysłów i działań naszych wielu wybitnych narodowych budzicieli i duchownych dotyczących roli, misji ukraińskiej Cerkwi w tworzeniu i wzmacnianiu budowania narodu-państwa – od metropolity Hilariona, K. Ostrogskiego, P. Mohyły, S. Kosowa, I. Mazepy do I. Ohijenki, A. Szeptyckiego, W. Łypkiwskiego, M. Lubaczewskiego, L. Huzara, Patriarchy Filareta i wielu innych współtwórców.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Właśnie ukraińskie Kościoły (PAPCU, UGKK) stały się aktywnymi instytucjami duchowymi, ukierunkowanymi na odrodzenie i rozwój narodu ukraińskiego oraz jego Państwa. Przesłania i Apele obecnych zwierzchników ukraińskich Kościołów (metropolita Epifaniusz i arcybiskup Swiatosław) świadczą właśnie o takiej ich misji, „skierowanej na obronę naszej Ojczyzny”, oraz o wspólnym „doświadczaniu razem ze swoim narodem, gdy nasz kraj wpadł w biedę”. W tym kontekście wyjątkowo potrzebną dla narodowego wyzwolenia od Moskali była decyzja (6 stycznia 2019 r.) Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja I oraz Synodu Kościoła Konstantynopolitańskiego o powrocie Metropolii Kijowskiej pod jurysdykcję Kościoła Konstantynopolitańskiego, ostatecznie unieważniając list z 1686 roku o przekazaniu Metropolii Moskwie i wydając Patriarszy i Synodalny Tomos Kijowowi (PAPCU). To ten szczęśliwy przypadek, o którym swego czasu przypominał nam S. Petlura: zależność od Kościoła moskiewskiego zawsze będzie wiązać Ukrainę „ręce i nogi” wtedy, gdy będziemy walczyć o swoją Niepodległość. Zatem Państwo, Kościół, naród ukraiński – jedyna duchowa, polityczna spójnia, która gwarantuje naszą Wolność i Zwycięstwo. Lecz jeśli z podobnych pozycji do kultury, duchowości, wiary i tradycji podchodzono w UNR, to biegunowo inną wizję demonstrowała władza radzieckiej Ukrainy, podporządkowana Moskwie. Mimo że rzekomo wydano dekret WCIK z 27 grudnia 1921 roku „O wartościach znajdujących się w cerkwiach i klasztorach”, na Ukrainie przeprowadzano masowe grabieże wartości kulturalno-historycznych, znajdujących się w cerkwiach i klasztorach. Dlatego Kijowski Komitet Ochrony Zabytków Sztuki pismem nr 872 z 14.03.1922 r. zwraca się do WUCWK z informacją o katastrofalnym odpływie wartości kulturalnych z przybytków religijnych, gdzie zaznaczano, że „klasztory i cerkwie od wielu stuleci przechowują niezwykle rzadkie zabytki sztuki i starożytności… Plan rządowy dotyczący wywiezienia wartości cerkiewnych spowoduje zagładę i nieodwracalną utratę wybitnych zabytków ukraińskiej kultury”. O wywiezieniu wartości kulturalnych z Ławry Kijowsko-Peczerskiej z wielkim niepokojem oświadczają akademicy Ogólnoukraińskiej Akademii Nauk (M. Biliaszywski, F. Szmit), kierownik Pierwszego Państwowego Muzeum D. Szczerbakiwski, dyrektorzy Muzeum WUAN M. Makarenko, Ogólnoukraińskiej Akademii Sztuk F. Ernst oraz wielu innych działaczy nauki i kultury. W apelu zaznacza się niedopuszczalność wywożenia przedmiotów z XVII–XVIII, początku XIX wieku, gdyż one „mają kolosalną wartość historyczną i artystyczną i nierozerwalnie związane są z przeszłością narodu ukraińskiego”. 8 kwietnia 1922 roku Biliaszywski i Ernst protestują przeciwko wywłaszczaniu przedmiotów ławrskich „na rzecz głodujących”, unikalnych artefaktów, związanych z imionami wybitnych ukraińskich działaczy (B. Chmielnicki, I. Mazepa). Tak oceniali wiodący działacze narodowej kultury tę „kulturalną” agresję, którą prowadzili bolszewicy na kremlowskie żądanie. I choć uchwałą WUCWK i RNK z 1926 roku „dawną Ławrę Kijowsko-Peczerską” uznano za historyczno-kulturalny rezerwat i przekształcono ją we Wszechukraińskie miasteczko muzealne, a wartości kulturalne „zakazywano wywozić” za granicę, przetapiać, wywłaszczać, jednak w rzeczywistości sytuacja tylko się komplikowała. Bo dokonywano bezpośredniego i pośredniego grabieży bezcennych przedmiotów kulturalnych, starożytności, czym świadomie niszczono pamięć historyczną, narodową kulturę narodu ukraińskiego, bezpowrotnie tracono artefakty o znaczeniu ogólnoświatowym. W archiwach przechowywany jest list (nr 644 z 1926 r.) dyrektora Muzeum Ławrskiego W. Laskorońskiego do Prokuratora Okręgowego URSR, Głównauki i Ludowego Komisariatu Oświaty o „codziennych kradzieżach na terytorium Ławry, słabej ochronie (jeden tymczasowy milicjant), niebezpiecznym stanie zachowania mienia, wielkiej szkodzie dla wartości Muzeum. Podczas gdy muzea Leningradu i Moskwy, w przeciwieństwie do Ławry, gdzie zgromadzono bardzo wielkie wartości, znajdują się pod wzmożoną ochroną wojskowej warty”. Dokonywał się niespotykany grabież, swoista „ekspropriacja” ukraińskiej duchowości, historii, narodowych bogactw przez bolszewickich Moskali. Duchowe i fizyczne niszczenie narodu ukraińskiego. Szatańska polityka ludobójstwa, prowadzona przez Moskwę, począwszy już od tak zwanego okresu radzieckiej ukrainizacji, nabierała tempa. Ławra Kijowsko-Peczerska stała się bardzo wymownym wskaźnikiem przejawów ludobójczych, począwszy od lat 20. utwierdzania przez bolszewików polityki antyukraińskiej. Zasłaniając się głodem i śmiercią setek tysięcy ludzi (świadomie zaplanowany Hołodomor na Ukrainie w latach 1921–1923), moskiewscy satrapowie wywozili z ukraińskich soborów, świątyń, cerkwi, klasztorów unikalne i drogocenne wartości kulturalno-historyczne, które przede wszystkim przywłaszczali sobie moskiewscy kaci. O tej aferze stulecia, masowym mordowaniu ludzi i kultury, niespotykanym dotąd rabunku narodu wiedziano w Europie i Ameryce. Jednak nie reagowano. Choć w 1921 roku „New York Times” opublikował fakty, że w bankach świata umieszczono kryminalne kapitały: Lenina – 75 mln franków szwajcarskich; Trockiego – 90 mln franków szwajcarskich i 11 mln dolarów; Dzierżyńskiego – 80 mln franków szwajcarskich; Zinowjewa – 80 mln; Urickiego – 85 mln. Tylko do USA w ciągu 8 miesięcy 1921 roku zaimportowano 715 ton metali szlachetnych. Tymczasem na Ukrainie w ciągu samego 1922 roku od ukraińskich chłopów siłą zabrano 13,5 mln pudów zboża, zmarło z głodu wywołanego przez Moskali ponad 500 tys. ludzi. Co to jest? Błędy w polityce gospodarczej, naturalna susza, skutki wieloletniej wojny… Oczywiście, nie. Dokonywało się ludobójstwo – fizyczne, duchowe, polityczne, jako treść i forma państwowej polityki bolszewickiej Moskwy, następował preludium przed jeszcze straszniejszymi ludobójczymi latami 30. ukraińskiego mordu na narodzie. Kościół, wiara, tradycja, zabytki kultury zawsze były tymi głębokimi świętościami dla narodu, które przypominały, strzegły w pamięci źródeł pierwotności jego bytu. Kim są, skąd pochodzą, dokąd zmierzają. Sensy, które określają ducha historii, przeszłość i przyszłość losu narodu, scalone dawną tradycją, własną tożsamością, państwowością i dążeniem do wolności. Dlatego kiedy dla narodu nadchodzą czasy egzystencjalnych prób i wojen, w których w długiej walce z przeciwnikiem rozstrzyga się (jak dzieje się to z wielowiekowym najazdem Moskwy) to, co najważniejsze – być albo nie być, to dla przetrwania, tym bardziej dla zwycięstwa, mało ustrzec się przed fizycznymi hołodomorami, trzeba też ochronić swoją duszę, kulturową odrębność, pamięć narodową. Bo etnos, naród, nacja, podobnie jak państwo, znikają, rozkładają się, rozpuszczają wśród innych, bezpowrotnie tracąc narodowe „Ja”, dokładnie gdy dosięgną „szczytu” swego nie-powrotu, pogrążając się w bezpamięci. Jednak wiedzmy, że tę życiową paradygmat utwierdzania „siebie” również „dobrze” opanowywali do czarnych i złych zamiarów nasi wrogowie i przeciwnicy. Niemal całe XX stulecie stało się dla nich (Moskali) okresem nie tylko wojen, hołodomorów, represji dla fizycznego zniszczenia Ukraińców jako narodu, ono oznaczało ciągłą epokę ludobójczego apokalipsy z wszystkimi jej straszliwymi etnocydalnymi, lingwocydalnymi, ekocydalnymi przejawami oraz duchowym spustoszeniem. Pod ten damoklesowy miecz imperialnego „herbu-kury” Moskwy podpadały wszystkie stany ukraińskości – od chłopstwa, ludzi pracy, inteligencji, duchownych, wojowników aż po dzieci i mężów stanu. Na pewien czas od egzekucji „uwalniali się” tylko rodzimi zaprzańcy, kolaboranci, nadgorliwi słudzy. Nie na długo. Nawet „spokojne” dni socjalizmu i „szczęśliwych” pięciolatek były dla większości narodu katorgą. To już nie były te dni chwalebnej wolnej kozaczyzny i hetmanszczyzny, gdy poseł Danii podczas podróży przez Ukrainę (początek XVII w.) pisał, że „tu chaty są piękne i czyste, każdy kozak chodzi do cerkwi ze swoim modlitewnikiem, oni (Ukraińcy) bez porównania czystsi i schludniejsi od Rosjan, w kozackim kraju wszyscy dostatnie żyją i żyją w rozkoszy. W Rosji niczego podobnego nie widziałem…”. A oto mija ponad 300 lat, i już w radzieckiej Ukrainie nasi pisarze, którzy, ku wielkiemu żalowi, nadal święcie wierzyli w dobrobytującą komunę, opisują zupełnie inny obraz społeczny. W „Błękitnych etiudach” Mykoły Chwylowego („Szlachetne gniazdo”) przedstawiony jest cierpiący w tamtych czasach ukraiński człowiek, „uszczęśliwiony” przez moskiewskich bolszewików, który znajduje się w tragicznej sprzeczności ze światem zewnętrznym. Bo znajduje się on w tym skomplikowanym i ohydnym społeczno-psychologicznym stanie, gdy „swój nie swój las (ziemia), szczęśliwy-nieszczęśliwy Wasyl. Szczęśliwy – nie zabili, nieszczęśliwy – żywy”. Aby uniemożliwić taką tragiczną percepcję świata, rzeczywistość ludobójczego bytu, musimy zachować i umacniać pamięć narodową – wiedzą, emocjami, uczuciami, wiarą. Mają one kształtować się w środowiskach edukacyjnym, naukowym, kulturalnym, artystycznym, informacyjnym. Wtedy Kult Kultury, przede wszystkim narodowej, w ukraińskiej i światowej przestrzeni społecznej stanie się zabezpieczeniem, przestrogą, ochroną przed prawdopodobnymi ekspansjami ludobójczymi w przyszłości, będąc pomocą dla Zwycięstwa, a Duch Narodu będzie naszą niezłomną siłą.
Heorhij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
21 września, w Międzynarodowym Dniu Pokoju, w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbędzie się znamienne wydarzenie kulturalne – otwarcie antywojennej wystawy pokojowej znanego ukraińskiego artysty Ołeksandra Melnyka „Widzę twoje sprawy, człowieku!”. Początek o godz. 18.00, pod adresem: bulwar Szewczenki, 12. Jak poinformował artysta, „zaprezentowane tu zostaną dzieła z lat od 1976 do obecnego – 2023 roku, w których moje rozważania o tragicznym losie człowieka w odwiecznych, nieustannych wojnach, o tej samej wiecznej nadziei na pokój, choćby dla naszych dzieci i wnuków, dla potomnych”. Ołeksandr Melnyk – artysta-monumentalista, znany mistrz obrazu historycznego, autor mozaik, fresków, malowideł, witraży, gobelinów, grafiki sztalugowej i ilustracji, portretów wybitnych postaci. Główny temat dzieł malarstwa sztalugowego to historia Ukrainy oraz problemy wojny i pokoju. „Środkami sztuki artysta stara się przywrócić prawdziwą historię Ukrainy, przestrzec ludzkość przed katastrofalnymi skutkami przyszłych wojen. Jego prace są złożone, filozoficzne, pełne głębokich znaczeń i współczesnych form. Płótna powstałe przed dziesięcioleciami stały się obecnie jeszcze bardziej aktualne i będą poruszać widza także przez stulecia, bo odzwierciedlają dotyk ludzkiej duszy z miłością. Każda jego praca jest koncepcyjna, głęboko przemyślana i zrodzona z miłości do Ukrainy i z bólu o jej los. Temat wojny przenika i łączy wszystkie prace w spójną ekspozycję-przemowę. Zapraszam was, abyście stali się świadkami tworzenia dziedzictwa kulturowego Ukrainy, poczuli oddech historii i spojrzeli w swoją przyszłość oraz przyszłość potomnych. I do tego nie potrzebujecie wehikułu czasu, wystarczy przemyślane spotkanie z dziełami Ołeksandra Melnyka”, – napisała w sieci kuratorka wystawy Lesia Kocherhina. Dla nas to spotkanie stanie się szczególnie miłe i radosne także dlatego, że Ołeksandr Melnyk jest niestrudzonym prosvitianinem, obrońcą ukraińskiego języka, laureatem Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w 2022 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraiński Komitet Oskarowy na posiedzeniu 18 września wybrał film, który będzie reprezentować Ukrainę wśród kandydatów do nominacji do nagrody „Oscar” Amerykańskiej Akademii Sztuki i Nauk Filmowych w kategorii „Najlepszy międzynarodowy film pełnometrażowy”. Został nim film „20 dni w Mariupolu” ukraińskiego dziennikarza i fotografa Mstysława Czernowa.
Wraz z Czernowem nad filmem pracowali fotograf Jewhen Małoletka i producentka Wasylisa Stepanenko. W filmie pokazano początek pełnowymiarowej inwazji, bombardowanie szpitala położniczego oraz ocalenie autora filmu i jego kolegów z Associated Press z miasta okrążonego przez wojska rosyjskie.
Film został wybrany w głosowaniu członków Ukraińskiego Komitetu Oskarowego, którego przewodniczącym jest Walentyn Wasjanowycz.
W krajowym wyborze wzięło udział pięć filmów: „20 dni w Mariupolu” Mstysława Czernowa, „Żelazne motyle” Romana Lubego, „Pamfir” Dmytra Suchołytkyjego-Sobczuka, „Terykony” Tarasa Tomenki oraz „SzTTL” Adriena Waltera.
Ukraińska Akademia Filmowa
Tłumaczenie maszynowe
Wspomniana fraza po raz pierwszy pojawia się w książce emigranta politycznego Wiktora Krawczenki (Chose Freedom. New York. 1946. P. 130). Należy ona do drugiego sekretarza KC KP(b)U i sekretarza Dniepropetrowskiego komitetu obwodowego Mendla Chatajewicza – aktywnego organizatora Hołodomoru w Ukrainie. Wykorzystał ją również znany amerykański historyk Robert Conquest, autor światowego bestsellera „Żniwa boleści” (1986). Fakt głodu uznawali jego ideologiczni współmyśliciele, ale w korespondencji służbowej. „Objawienie” Chatajewicza było kuluarowe, nie publiczne. Badacze sceptycznie podchodzą do jego domniemanych wypowiedzi, ale zanurzmy się w tamte czasy. Wasyl MAROCZKO, profesor, doktor nauk historycznych. Mendel Chatajewicz urodził się 22 marca 1893 r. w Homlu w rodzinie „drobnych żydowskich handlarzy”. W dzieciństwie, jak podkreślał w jednej z autobiografii, zaznał „nędzy i przeciwności”, ale nie głodował: zarabiał na chleb sprzedażą gazet, w 1911 r. został nawet właścicielem kiosku z gazetami. Jako dwudziestoletni młodzieniec porzucił papierową komercję i zajął się polityką, przystał do bolszewików. Otrzymał wyrok zesłania, a pięć porewolucyjnych lat poświęcił pracy partyjnej w Rosji. Pierwszą nominacją nomenklaturową w Ukrainie było stanowisko sekretarza odeskiego komitetu gubernialnego KP(b)U w czerwcu 1923 – maju 1924 r. W styczniu 1928 r. Stalin powrócił do zasady prodrazwiorki, wprowadzając tak zwane „nadzwyczajne środki”, czyli systematyczne pozbawianie chłopów chleba za pomocą karnych i represyjnych metod. Sekretarz Środkowowołżańskiego komitetu krajowego WKP(b) Chatajewicz na wszelkie sposoby starał się wysłużyć, ale w październiku 1929 r. otrzymał naganę za niewykonanie rocznego planu skupu zboża. Dbając o własny nomenklaturowy spokój, zaczął działać: zainicjował odpowiedzialność karną chłopów za uchylanie się od wykonywania powinności naturalnych, zastosowanie „ekonomicznej metody bojkotu” zamożnych gospodarstw chłopskich, czyli blokady towarowej. 9 października 1929 r., aby przypodobać się Kremlowi i zaświadczyć o osobistym oddaniu wodzowi, prosił o zgodę KC WKP(b) na utworzenie przy OGPU „trójek do pozasądowej rozprawy” i przeprowadzenie kilku pokazowych „procesów przeciwko kułakom-terrorystom”. Państwo-terrorysta, wyznając ideologię socjalszowinizmu, łatwo przyklejało polityczne etykiety, ale nie dostrzegało własnych zbrodni przeciwko ludności cywilnej. Dziedziczna choroba wielkomocarstwowego szowinizmu jest właściwa dla kierownictwa politycznego współczesnej Rosji. Wiosną 1930 r. Chatajewicz nie przejmował się „nędzą i przeciwnościami” chłopów, których przymusowa kolektywizacja pozbawiła ziemi, inwentarza, majątku. Instynkt samozachowawczy nomenklaturowego urzędnika służył mu za drogowskaz: obowiązkowo wykonać roczny plan, ostrzegawczo uprzedzając kierownictwo polityczne o możliwych niszczycielskich skutkach. 24 maja 1930 r. poinformował Stalina o „braku chleba”, który stał się przyczyną „wychodzenia z kołchozów biedoty, która wyjeżdża do pracy zarobkowej, w poszukiwaniu chleba”, a przy komitetach wykonawczych rejonów „zbierają się głodne tłumy z żądaniem chleba”. Do głodowych buntów, które objęły lewy i prawy brzeg Środkowej Wołgi, dołączył ruch ponad 100 tysięcy uchodźców głodu z Kazachstanu. Odpowiedzialność polityczna za skutki społeczne spadała na sekretarza partyjnego kraju, dlatego trzeba było wykazywać operatywność i nomenklaturową elastyczność. Ziarno znajdowało się w odległych rejonach, które trzeba było pilnie wywieźć, aby nie „roztrwonili”, dlatego zarządził wydanie 2 pudów na każdy wóz dla wywiezienia 4 mln pudów chleba. Stalin i Mołotow nazwali jego inicjatywę „zdzierstwem”. Jednocześnie ostrzegli: nie wywieziesz, zepsujesz chleb – odpowiesz w pełni. We wrześniu 1931 r. Chatajewicz prosił o pozostawienie połowy mirczuka (podatek naturalny z młynów) na potrzeby kraju, ale ludowy komisarz zaopatrzenia ZSRR Anastas Mikojan odmówił mu. Miejscowi urzędnicy partyjni bardziej bali się niewykonania planu skupu zboża niż jego niszczycielskich skutków społeczno-ekonomicznych. Balansowali między osobistą odpowiedzialnością nomenklaturowo-urzędniczą a masowym głodowaniem ludności, upadkiem gospodarstw. Jesienią 1931 r. Chatajewicz złożył raport o wywiezieniu jedynie 56 mln pudów ze 100 mln rocznego planu dla Środkowej Wołgi. Prosił kierownictwo o zmniejszenie planu, ale Kaganowicz i Postyszew poinformowali Stalina: „Myślimy bardzo zrugać i zdecydowanie odrzucić”. Wszyscy wiedzieli o „deficycie” paszy, nasion i „zasobów żywnościowo-zbożowych”, ale spokojnie ignorowali katastrofalną sytuację. Chatajewicz nie ukrywał głównej przyczyny zbożowego „deficytu”: „metoda nagiego dowodzenia, administrowania”. Zatem mamy przyznanie się do zamiaru i działania masowego pozbawienia chłopów chleba. Niewykonanie przez sowchozy ich zadań Chatajewicz starał się naprawić „skupem w sektorze chłopskim”. Biorąc pod uwagę „szczególne zasługi” i zdobyte doświadczenie Chatajewicza w organizacji skupu zboża, Kreml wysłał go do Ukrainy. 13 października 1932 r. stalinowski emisariusz przystąpił do pełnienia obowiązków służbowych sekretarza Dniepropetrowskiego komitetu obwodowego oraz drugiego sekretarza KC KP(b)U. Przyjechał w celu „wzmocnienia skupu zboża” na tydzień przed wyznaczeniem „grupy Mołotowa”. Stalinowski desant miał niszczycielską, a nie pokojową misję. 22 października „drugi”, ale w rzeczywistości pełnomocny sekretarz, poinformował Stalina: „Dziś minęło zaledwie 9 dni, jak pracuję w Ukrainie. Byłoby z mojej strony, co najmniej, dziwne, gdybym pretendował do jakiejkolwiek wyczerpującej wiedzy o tutejszych warunkach i sytuacji”. Aby zabezpieczyć się przed stalinowskim gniewem, służalczy emisariusz wyłożył prawdę: Ukraina wywiozła 140 mln, a pozostało 235 mln pudów, dlatego „dla mnie jest bardzo całkowicie niezaprzeczalne, że tej ilości chleba”
Ukraina nie będzie w stanie dać”. Nominacja Chatajewicza była swoistym rozpoznaniem walką, rekonesansem terenu, więc skarżył się on na nieznajomość „tutejszych warunków i sytuacji”. Za nim podążała „grupa Mołotowa” ze specjalnymi pełnomocnictwami szturmowców ekspedycji karno-represyjnej. Doniesienia Chatajewicza, który nie konsultował się z kierownictwem politycznym Ukrainy, były konkretne, ale z przesuniętymi akcentami. Nie mówił Stalinowi całej prawdy lub podawał ją w dawkach. Za główną przyczynę „haniebnego przełomu” w skupie zboża uważał okoliczności techniczne: straty podczas żniw, „rozgrabienie i roztrwonienie”, „demobilizację” oraz rozluźnienie aktywu partyjno-radzieckiego. Uznał także czynnik „przeciążenia planu”, dlatego prosił o zmniejszenie go o 70 mln pudów. Stalinowski rewizor z nieograniczonymi pełnomocnictwami balansował między realnymi możliwościami Ukrainy w kwestii dostarczenia zboża a prawdopodobieństwem masowych ofiar sztucznego głodu. Unikał obietnic, jeśli dotyczyły one ostatecznie ustalonego planu skupu zboża. W takich okolicznościach ostrzegawczo oświadczał: „Zbyt młody jestem jeszcze Ukrainiec na to”. Podobne deklaracje pozwalał sobie składać Mołotow na stanowisku pierwszego sekretarza KC KP(b)U w 1921 r. 30 października 1932 r., kiedy Mołotow wybierał się na Ukrainę, Chatajewicz osobiście stanął na czele skupu zboża w obwodzie charkowskim. Niczym dyrygent chorału śmierci i zorganizowanego chaosu kierował oddziały aktywistów do rejonów, wsi, kołchozów. Od ruchu jego ręki wymierały chłopskie rodziny. W listopadzie kierował specjalną operacją „likwidacji głównych kułackich i petlurowskich gniazd” w obwodzie odeskim. Działania polityczne i wojskowo-operacyjne kremlowskich ordyńców były skierowane na „rozgrom kułackich grup, które prowadziły aktywną walkę przeciwko skupowi zboża”. Wezwania do „wzmocnienia represji”, zadania „zdecydowanych ciosów zuchwałym kułackim elementom” stały się zwyczajną retoryką dla Chatajewicza. Dobrze wiedział o pozostawieniu kołchoźników „bez ziarna, bez żywności”, ale nie okazywał skruchy. 4 listopada zaproponował blokadę towarową wsi, które nie wykonywały państwowej daniny w naturze. Jego inicjatywę witał Mołotow, a z czasem poparł ją także Stalin. 8 listopada wódz zaznaczył: „KC WKP(b) omawia kwestię zakazu przywozu towarów dla ukraińskiej wsi na okres, dopóki Ukraina nie będzie w stanie uczciwie i dokładnie wykonywać skróconego planu skupu zboża”. Skrzydlaty uwagą dyktatora, Chatajewicz zaproponował wliczanie do zbioru brutto „nieewidencjonowanych odpadów”, czyli jednej trzeciej omłóconego ziarna. Domagał się od sekretarzy komitetów obwodowych zdecydowanej walki z „rozgrabianiem zboża”, a także „przeprowadzenia sądowych represji i bezlitosnej rozprawy z przestępczymi elementami w zarządach kołchozów”. Gorliwość drugiego sekretarza, który uważał się za pierwszego, ponieważ bezpośrednio komunikował się ze Stalinem, nie znała granic zuchwałości. Na początku listopada 1932 r., aby zademonstrować własną wagę polityczną i gotowość do zdecydowanych działań z zamiarem świadomego pozbawienia ukraińskich chłopów zboża, Chatajewicz napisał broszurę. Jej przygotowanie do druku wywołało oburzenie u członków biura politycznego KC KP(b)U oraz osobiście S. Kosiora. 18 listopada domagali się oni jej wycofania i „wprowadzenia do niej przez Chatajewicza niezbędnych zmian”. Autor nalegał na rozpowszechnienie broszury, przekonywał samego Mołotowa o celowości jej wydania. 20 listopada w liście do Mołotowa potwierdził ustalony zamiar: „trzeba będzie brać jakiekolwiek zboże w kołchozach i gdziekolwiek, nie licząc się z tym – czy jest towarowe, czy nie”. Zapewniał szefa rządu związkowego, że właśnie tak działał w rejonach, gdzie „przypadało mu organizować i przeprowadzać skup zboża”. Do broszury trafiły dwa przemówienia Chatajewicza: z 2 listopada na obwodowej naradzie sekretarzy komitetów rejonowych partii Charkowszczyzny oraz na zebraniu partyjnym VUAMLIN-u 3 listopada 1932 r. Jednym z uczestników pierwszego zebrania, na którym płomiennie występował Chatajewicz, był aktywista, którego wspomnienia wykorzystał W. Krawczenko w 1946 r. Pełny tekst jego wspomnień cytuje także R. Conquest w „Żniwach boleści”, których ukraińskie wydanie ujrzało światło dzienne w 2007 r. Chatajewicz wzywał aktywistów, by „bez wahań i zgniłego liberalizmu” zabierali zboże chłopom, pozbyli się „burżuazyjnej humanitarności”, „bezlitośnie bili wszędzie” kułaków. Jego kategoryczność, która stała się wtedy zwyczajna, porażała cynizmem: „To wojna – albo oni nas, albo my ich”. Zbrodniczość zamiaru i otwartość jego głoszenia poraża: „Waszym zadaniem jest wziąć zboże za wszelką cenę. Wydobądźcie je skądkolwiek, gdziekolwiek by nie było ukryte – w piecach, pod łóżkami, w piwnicach czy w schowkach na podwórkach”. Spotyka się tezę o „twardości bolszewików”, którą wtedy wygłosił Mołotow, a Chatajewicz ją przejął. Przemówienie przesiąknięte jest wytycznymi Mołotowa, a kategoryczność wypowiedzi została już wcześniej wygłoszona przez Chatajewicza, dlatego wspomnienia uczestnika narady z 2 listopada budzą zaufanie. „Wspiera was partia. Towarzysz Stalin czeka tego od was. Walka toczy się nie na życie, a na śmierć; lepiej zrobić o wiele więcej niż niewystarczająco” – wzywał Chatajewicz rejonowy aktyw. Możliwe, że napisano mu tekst przemówienia w aparacie KC, gdyż w liście do Mołotowa skarżył się, że „bardzo mało czytał”, nie uważał się za teoretyka, a praktyka z wielkim „doświadczeniem bolszewika-organizatora”. 19 grudnia 1932 r. na Ukrainę przybył Postyszew – „osobisty pełnomocnik” Stalina. Cyniczny inkwizytor w wyszywanej koszuli wyparł Chatajewicza z czołowych pozycji, został drugim sekretarzem. Razem z Kaganowiczem wysłuchał raportu Chatajewicza o pogromach skupu zboża w obwodzie odeskim. Z jakiegoś powodu zniknęła jego „liberalna” retoryka o „towarowym” ziarnie, a w zamian pojawiła się inna praktyka: „trzeba będzie zbierać poprzez odkrywanie jam i czarnych spichlerzy”. 21 grudnia „powierzono mu nadzór nad obwodem charkowskim”, a wspólnikami w wywożeniu zboża było dwóch narkomów (K. Suchomłyn, S. Kantorowycz), 7 pełnomocników rejonowych, 12 dowódców wojskowych. 27 grudnia Chatajewicz próbował wyjaśnić Stalinowi niewykonanie przez Ukrainę rocznego planu skupu zboża. W liście pojawia się wojownicza retoryka i oskarżanie innych: „kolejna skrajność – w stronę odmowy od wszelkiego twardego administrowania na wsi”, oportunistyczna „miękkość władzy”, wpływ „przegięć”, rozkradanie zbiorów, zajmowanie się „organizacją zbiorowego żywienia w kołchozach”, „kułacka równańka” podziału na dniówki itp. Nie „popadł w panikę”, a chciał się wysłużyć: „Każdy, kto widzi, jak pracuję tutaj, na Ukrainie, potwierdzi, że pracuję, nie szczędząc sił i zdrowia, na sto procent w granicach swoich możliwości w tutejszych warunkach”. Stalin zareagował lakonicznie: „Ciekawe”. A Mołotow, aby przerzucić winę za „porażkę” na Chatajewicza, dodał uwagę: „Błędną linię swoją tow. Chatajewicz pogłębia”. W takich okolicznościach musiał udowadniać swoją pryncypialność. W styczniu 1933 r. Chatajewicz podpisywał dyrektywy z wezwaniem do stosowania surowych represji przeciwko „sabotażystom” skupu zboża, o „środkach niedopuszczenia masowego wyjazdu indywidualnych rolników i kołchoźników” po chleb, o zakazie sprzedaży biletów kolejowych chłopom. Wytrwale wspierał praktykę reżimu „czarnych tablic”, czyli izolacji społecznej i blokady żywnościowej ukraińskich wsi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tłumaczył taką postawę nauczycieli niechęcią do poznawania historii Kościoła oraz ścisłym związkiem z duchownymi MP, których nauczyciele często uważają za wszechwiedzących. Pani Oksana Palijczuk w pewnym stopniu zgadzała się z ks. Romanem, zwłaszcza w kwestii tego, że z powodu „głodu kadrowego” w oświacie jest wielu nauczycieli-„weteranów”, którzy nie studiowali prawdziwej historii Ukrainy, jednak europejscy eksperci, pracując obecnie z naszymi dziećmi-przesiedleńcami, odnotowują wysoki poziom wiedzy fachowej ukraińskich nauczycieli. Jednocześnie, z propozycji pani Oksany i za zgodą departamentu oświaty Obwodowej Administracji Wojskowej, należy organizować seminaria z zakresu kursu budowania państwowości (w tym historii Kościoła), ponieważ nauczyciel jest właśnie budowniczym państwa, który kształtuje przyszłość kraju. Bardziej radykalna w tych kwestiach była Marija Filipczuk, która jest przekonana, że nauczyciele-parafianie MP są wystarczająco wykształceni i wszystko rozumieją. Dlatego, udając się do Monasteru Banczeńskiego UCP MP w obwodzie czerniowieckim, muszą dokonać wyboru – albo tam, albo zwolnić się ze szkoły i nie oszukiwać swoim „rozdwojeniem jaźni”, w tym rzekomo pomagając żołnierzom, coś przekazując, a potem idąc do świątyni MP… Niebagatelną rolę w stosunku pracowników oświaty do tej czy innej konfesji odgrywają dyrektorzy szkół oraz przewodniczący i starostowie terytorialnych wspólnot, którzy mają autorytet i których słuchają mieszkańcy, jak to było przy przejściach z UCP do PCU na Wyżnicczyźnie. Podkreślał to Dmytro Nykyforiak. O walce z cerkwią patriarchatu moskiewskiego w obwodowej „Proświcie” mówiła Marija Pelech: „okrągłe stoły”, współpraca z oświatą obwodu, do której proświcianie skierowali apel w sprawie omówienia na zebraniach kolektywów placówek oświatowych kwestii uczęszczania nauczycieli do cerkwi MP, powinny dać sytuacji należytą ocenę. Końcowy akord spotkania przy okrągłym stole – zgoda co do tego, że dla rozwiązania problemu uczęszczania nauczycieli do cerkwi MP potrzebna jest wspólna praca oświatowa członków zarządu obwodowego zjednoczenia, duchowieństwa PCU, postępowych pracowników oświaty oraz ponowne skierowanie apelu od deputowanych parlamentu krajowego, obwodowej „Proświty” do Rady Najwyższej o zakaz tej „esbeckiej” struktury w Ukrainie! Warwara Lełeczycha czynów i Bukowiny. Ołena Pcziłka jako jedyna wystąpiła na otwarciu pomnika w języku ukraińskim, łamiąc kategoryczny zakaz ustanowiony przez władze carskie. Honorowym gościem na otwarciu pomnika była 111-letnia Warwara Lełeczycha (z domu Krasnosztanowa), która za młodu prowadziła gospodarstwo domowe u Iwana Kotlarewskiego. Pomimo sędziwego wieku, kobieta zachowała jasny umysł, dobrą pamięć i dzieliła się swoimi wspomnieniami o pisarzu”. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (na podstawie materiałów z archiwum Połtawskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego oraz badań Tiny Peresunko – pracownicy naukowej Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy, założycielki Instytutu Leontowycza, autorki książki „Dyplomacja kulturalna Symona Petlury: Szczedryk przeciwko russkomu miru. Misja kapeli Ołeksandra Koszycia (1919–1924)”)
Tłumaczenie maszynowe
5 lutego drugim sekretarzem KC został Postyszew, a Chatajewicza mianowano sekretarzem Dniepropetrowskiego komitetu obwodowego. Uważał on za „całkowicie niedopuszczalne i haniebne dla nas, kiedy giną z głodu kołchoźnicy-aktywiści, którzy uczciwie pracowali w kołchozach i wyrobili dużą liczbę dniówek”. Winę za „puchnięcie z głodu, a nawet śmierć głodową wśród kołchoźników i indywidualnych rolników” przerzucił na „całkowitą obojętność i bezczynność władzy”. Wymagał od kierownictwa rejonowego „zdecydowanych środków, aby w naszym obwodzie nie było już ani jednego przypadku puchnięcia z głodu i śmierci głodowej sumiennych kołchoźników”, a co z innymi ukraińskimi rolnikami? Głodnych kołchoźników kierował „w pierwszej kolejności do pracy przy wykrywaniu jam z ukrytym zbożem”, a 10-15% tego „łupu” pozostawić tym, „którzy go znaleźli”, aby mogli „zapewnić sobie żywność”. Plotki o głodzie uważał za „metodę kułackiej kontrrewolucyjnej prowokacji”. Zabronił „tworzenia jakichkolwiek komisji, jakichkolwiek oficjalnych rejestracji i ewidencji podobnych przypadków”, czyli śmierci z głodu. Za jego rządów w obwodzie aresztowano 25 tys. osób, z których tysiąc komunistów, przetrzymywanych w chlewach: „na jeden metr kwadratowy powierzchni przypadała jedna czwarta aresztowanych”. 12 marca 1933 r. Chatajewicz triumfalnie raportował przed KC KP(b)U: „Jestem dosłownie zasypany codziennymi doniesieniami i materiałami o przypadkach śmierci głodowych, puchnięcia i chorób z głodu”. Zatem nie plotki i „kułackie prowokacje”, a naturalny rezultat wojny okupacyjnej władzy sowieckiej z ukraińskimi rolnikami. W literaturze historycznej i prasie, począwszy od wspomnianej książki W. Krawczenki, cytowana jest wypowiedź Chatajewicza: „Między chłopami a naszą władzą toczy się okrutna walka. Ta walka na śmierć. Ten rok stał się sprawdzianem naszej siły i ich uporu. Głód udowodnił im, kto tu jest gospodarzem. Kosztował miliony istnień, ale system kołchozowy będzie istniał zawsze. Wygraliśmy wojnę”. Można spierać się o autentyczność tekstu, o jego wiarygodność, gdyż jedynym źródłem, które go potwierdza, jest wspomnienie świadka tamtych wydarzeń. Nie budzi wątpliwości tekst przemówienia Chatajewicza w redakcji naocznego świadka i uczestnika narady 2 listopada, na którą zaproszono ponad 80 sekretarzy komitetów rejonowych partii oraz pełnomocników ds. skupu zboża. Obie cytaty, jeśli porównać je tekstologicznie, są tożsame pod względem treści i tonacji, agresywnej retoryki i ukierunkowania. Korespondencja służbowa Chatajewicza, jego publiczne przemówienia są przepełnione wojowniczymi wezwaniami do walki o chleb, do konfrontacji z chłopami, żądaniami wobec GPU, by „zadać bezlitosny cios resztkom niedobitków wroga klasowego – elementom petlurowskim i machnowskim, agenturze kułackiej, która przeniknęła do partii”. Stworzył potwora, od którego sam zginął: w lipcu 1937 r. Chatajewicza aresztowano, a w 1939 r. rozstrzelano. Zrehabilitowany w 1956 r., jakby jego czyny były sprawiedliwe, ale 13 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny miasta Kijowa uznał M. Chatajewicza winnym organizacji Hołodomoru-ludobójstwa. Switłana MASŁOWSKA, zastępczyni przewodniczącej Czerniowieckiej obwodowej „Proświty”. Bukowińska „Proświta” nie po raz pierwszy omawia bolesny temat istnienia w naszym kraju cerkwi (UPC MP), która tak i nie zrezygnowała oficjalnie z przynależności do RPC, czyli rosyjskiego patronatu na Ukrainie. Analizując to, co zobaczono w świątyniach tej struktury po przejściach z tak zwanej upc do PCU – wyposażenie w ikony rosyjskich władców, literaturę dla dzieci, którą moskwicyzuje się, a więc zatruwa ich świadomość, metodyki, według których księża mp odprawiali nabożeństwa po 24 lutego 2022 roku, patriotyczna organizacja społeczna nie może pozostawać obojętna, gdyż aktywnymi parafianami, oprócz dzieci, są także nauczyciele historii, języka ukraińskiego i literatury, etyki chrześcijańskiej, zastępcy dyrektorów ds. wychowawczych, co jest niedopuszczalne w naszym społeczeństwie, zwłaszcza w czasie okrutnej wojny Moskwii przeciwko Ukrainie. Ekspertami w dyskusji nad problemem wystąpili: naczelnik wydziału państwowej służby jakości edukacji w obwodzie czerniowieckim Oksana Palijczuk, proboszcz świątyni Równej Apostołom księżnej Olgi eparchii czerniowieckiej PCU (osiedle typu miejskiego Hłyboka) ks. Roman Hryszczuk, sekretarz odpowiedzialna obwodowej „Proświty” Marija Pełech, zastępczyni dyrektora Czerniowieckiej obwodowej naukowej biblioteki uniwersalnej im. M. Iwasiuka Marija Dowhań, działaczka społeczna, wolontariuszka, proświcianka Marija Filipczuk, przewodniczący Wyżnickiej rejonowej organizacji społecznej „Proświta” Dmytro Nykyforiak. Moderowała autorka publikacji. Spotkanie odbyło się w formacie swobodnej rozmowy uczestników, którzy szukali prawdy w dyskusjach, na podstawie wiedzy o historii Cerkwi Ukraińskiej, aktów prawnych, zasad moralno-etycznych i, oczywiście, motywów patriotycznych. Z mową powitalną o wspólnych z biblioteką, kanałem telewizyjnym TVA i „Proświtą” działaniach wystąpiła Marija Dowhań. Ojciec Roman, podając przykłady z własnego doświadczenia, podkreślał właśnie agresję pedagogów, którzy nienawidząc PCU, okazywali niewychowanie i całkowite bezguście w miejscach publicznych wobec księdza tej Cerkwi, czym potwierdzają swój bastion cerkwi moskiewskiej i ogólnie „ruskiego miru”. Ksiądz wyjaśniał. Na ten i inne tematy rozmawiali uczestnicy „okrągłego stołu” w ramach wspólnego projektu „Życie z posmakiem wojny” Czerniowieckiej obwodowej „Proświty”, kanału telewizyjnego TVA oraz obwodowej biblioteki im. M. Iwasiuka.
Tłumaczenie maszynowe
12 września 1903 roku w Połtawie odbyło się odsłonięcie pomnika Iwana Kotlarewskiego. Mimo że środki na pomnik zostały zebrane przez ukraińską społeczność jeszcze w latach 1895–1898, rosyjskie władze imperialne na wszelkie sposoby odwlekały wydanie zgody na jego ustawienie. Jednak dzięki wytrwałym wysiłkom ukraińskich intelektualistów-patriotów zakazy przełamano. Artykuł o rozpoczęciu prac nad wzniesieniem pomnika Kotlarewskiego to jeden z pierwszych tekstów dziennikarskich Symona Petlury, opublikowanych w „Literacko-Naukowym Wiestniku”. (Z powodu cenzuralnych zakazów prasa ukraińska w podrosyjskiej Ukrainie wówczas nie istniała, dlatego czasopismo, które ukazywało się we Lwowie, było wydawnictwem łączącym autorów z Galicji, Bukowiny i Naddnieprza). Dalej – artykuł dziennikarza, recenzenta literackiego i przyszłego przewodniczącego Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury. „Pomnik Kotlarewskiego w Połtawie wreszcie zaczęto budować od 29 kwietnia. Teraz kopią rowy pod fundament i zwożą niezbędny materiał do budowy... Mówią, że za 2-3 miesiące pomnik będzie zupełnie gotowy i jesienią myślą uroczyście świętować jego otwarcie... Stać pomnik będzie na ulicy Protopopowskiej, tzn. w takim miejscu, które najmniej odpowiada znaczeniu pomnika. Ale co robić... Połtawscy „radni” są zbyt mało wykształceni, zbyt mało znają rolę Kotlarewskiego w naszym narodowym odrodzeniu, aby odpowiednio do tego troszczyć się o to, by postawić pomnik poecie w jak najlepszym i ludnym miejscu. Oni (przynajmniej większość z nich) zostawiają lepsze miejsca dla tych pomników, które kiedyś jeszcze postawią „bardziej znaczącym (?) ludziom”, niż Kotlarewski: Piotrowi Pierwszemu, Gogolowi!.. Radny Ryndenko, miejscowy kupiec, wprost mówił w sali magistratu, kiedy rozmawiano o wyborze miejsca dla pomnika: „Ten, jak mu tam, Kotlarewski, nie zasługuje na plac Piotrowski (lepszy w ogrodzie)”... Zależy od tego bezsprzecznie, z której strony patrzeć na sprawę. Jeśli tak, jak patrzy Ryndenko, to rzeczywiście „ten, jak mu tam, Kotlarewski”, o którym on tylko tyle wie, może, że on Kotlarewski z Połtawy, – nie zasługuje na plac Piotrowski... Ale przykro jest to, że inni „radni” są tak mało świadomi swoich obowiązków wobec pamięci poety, wobec tych, którzy dawali swoje ciężko zarobione kopiejki na pomnik i byli pewni, że połtawski magistrat spełni nadzieje całej świadomej części ukraińskiego społeczeństwa... Wstyd połtawskim „radnym”; wstyd także i tutejszym ukraińskim działaczom, którzy dopuścili do wpływania na sprawę takich dobrodziejów, jak Ryndenko i tym podobni. (Literacko-Naukowy Wiestnik (Lwów). – 1902. – Księga 7. – Kronika i bibliografia, s. 1). Pomnik Iwana Kotlarewskiego w Połtawie – pierwszy w historii pomnik ukraińskiego pisarza, poety, dramaturga i działacza społecznego, twórcy współczesnej literatury ukraińskiej. Zbudowany w mieście, w którym Kotlarewski się urodził i przeżył większą część życia, ze środków społecznych – zebrano 11768 rubli 67 kopiejek. Ostatecznie zgodę na ustawienie pomnika uzyskano, jednak wykonać napis w języku ukraińskim na postumencie tak i nie pozwolono, z powodu czego Mykoła Michnowski napisał gniewny list do ówczesnego ministra spraw wewnętrznych. Uroczyste odsłonięcie pomnika 30 sierpnia (12 września) 1903 roku przerodziło się w wielką akcję narodową, na której byli obecni liczni działacze ukraińskiej inteligencji i kultury, w tym delegaci z Galicji”
Tłumaczenie maszynowe
Po Biblii Manifest partii komunistycznej jest zapewne najczęściej wydawanym drukiem wszech czasów i narodów. Tak samo jak Biblia zawiera on pewną koncepcję porządku światowego w momencie pisania (1848 r.) oraz program budowy cywilizacji ludzkiej „przyszłości” na „nowych” zasadach. Walerij SZWEC
Druga wojna światowa była zwycięstwem nie tylko jednych państw nad drugimi, terytorialnym przeredystrybuowaniem Europy i świata. Była ona globalnym zwycięstwem lewicowego światopoglądu nad prawicowym, kompleksu lewicowych idei nad kompleksem idei prawicowych. Wśród krajów zwycięskich w II wojnie światowej znalazł się także kraj, który był absolutnym złem planety – Związek Radziecki. Było to jedyne państwo niewolnicze wśród krajów Europy. Kraj, w którym niewolnicy stanowili większość populacji, w odróżnieniu od klasycznych krajów niewolniczych starożytności. Kraj, w którym miejsce Biblii, tak jak to było w krajach chrześcijańskich, zajął właśnie Manifest partii komunistycznej. Przy czym sfera wpływów tego kraju rozszerzyła się na połowę Europy. Wkrótce po wojnie ponad miliard ludzi stanął pod sztandarem Manifestu – powstały komunistyczne Chiny, Wietnam, Korea, gdzie wszystkie „uroki” komunistycznego stylu życia przejawiły się jeszcze bardziej niż w Związku Radzieckim. Idee Manifestu głęboko zakorzeniły się także w pozostałych krajach Europy, a nawet w Ameryce Północnej. Większość członków wszystkich parlamentów Europy to ludzie o lewicowych poglądach. Nie nazywają siebie komunistami. Ten termin, z uwagi na zbrodnie komunistycznych reżimów różnych krajów, nie jest teraz zbyt popularny. Ukrywają się pod innymi sztandarami i hasłami. Przewaga Manifestu nad Biblią tkwi w lakoniczności. Przeżywszy długie życie, nie spotkałem człowieka, który przeczytałby Biblię od pierwszego do ostatniego słowa. Sam kilka razy próbowałem – nie wyszło. Dla gruntownego zrozumienia Biblii należy latami uczyć się w duchowych placówkach edukacyjnych. Z Manifestem jest inaczej. Może go dość szybko przeczytać nawet mało wykształcony człowiek. Zawiera on krótki zestaw tez i haseł, zewnętrznie atrakcyjny, ponieważ oferuje proste recepty na osiągnięcie przez ludzkość absolutnego szczęścia. Rozważmy te proste recepty? Świat przyrody ożywionej znajduje się w stanie ciągłej walki międzygatunkowej i wewnątrzgatunkowej. Lepiej byłoby zastosować termin konkurencji. Dzięki konkurencji powstało życie na ziemi oraz człowiek. Zniszczyć konkurencję – to zniszczyć drogę doskonalenia wszystkiego, co żyje, co nieuchronnie doprowadziłoby jedynie do globalnego wymierania. Europa wymiera tak samo, jak i Ukraina. Właśnie zniszczenie konkurencji stawiają sobie za cel autorzy Manifestu. Ale mówią oni nie o konkurencji, a o walce klasowej. Upraszczają strukturę ludzkości do istnienia jedynie dwóch klas: kapitalistów i proletariuszy. Pozostawiają poza uwagą walkę-konkurencję kapitalistów między sobą, która dla nich jest bardziej zagrażająca niż walka z własnymi najemnymi pracownikami. Jej jakoby nie ma. Pozostawiają poza uwagą walkę-konkurencję najemnych robotników między sobą, która dla nich jest bardziej zrozumiała i bezpieczniejsza niż walka z właścicielem produkcji. Jej także jakoby nie ma. A co zatem istnieje? Jedynie walka najemnych pracowników ze swoimi pracodawcami. Tę walkę nazywają klasową. Ten jedyny rodzaj konkurencji między ludźmi uważają za zło i proponują go zniszczyć, niszcząc klasę pracodawców, faktycznie – ekonomiczną wolność ludzi. A kto wtedy będzie właścicielem środków produkcji? Sami najemni pracownicy. A jaki jest mechanizm kierowania kolosalnymi zasobami materialnymi i produkcyjnymi? Bardzo prosty. W imieniu najemnych pracowników środkami produkcji będzie kierować państwo, z jednego centrum, według jednego planu, bez wyzysku człowieka przez człowieka. Zatem pierwsza prosta recepta – skoncentrować wszystkie środki produkcji w rękach państwa. Ale w jakim sensie teraz zniknie wyzysk? Teraz cały zysk z produkcji będzie należał do państwa, a nie do konkretnego człowieka. Dalej państwo z pobudek najwyższej sprawiedliwości rozdzieli ten dochód między pracowników. Czy poprawią się warunki pracy najemnych pracowników i wzrosną pensje? Nie, za to nie będzie wyzysku człowieka przez człowieka. Ale zawłaszczenie przez państwo wszystkich środków produkcji czyni je monopolistą na rynkach pracy i produkcji. A monopol zawsze dąży do zmniejszenia wydatków na pracę najemną i nie jest zdolny zapewnić efektywnego rozwoju produkcji właśnie przez brak konkurencji z innymi producentami. Przypomnijcie sobie Związek Radziecki, gdzie większość populacji stanowili chłopi. Im za pracę w ogóle nic nie płacono. A gospodarka zarówno wsi, jak i miasta znajdowała się w żałosnym stanie w porównaniu z zachodnim światem. Ale przecież nie będzie wyzysku człowieka przez człowieka. Dobrze, a państwo – to kto? To konkretni ludzie, którzy wykonują funkcje zarządcze. A skąd oni się biorą? Z głębi mas ludowych. Uważacie, że doktor nauk, profesor, a być może i akademik, gorzej kieruje uczelnią, niż mógłby kierować laborant jakiejś katedry, często bez wyższego wykształcenia, którego w imię władzy ludowej zrobiono rektorem? Uważacie, że człowiek, który stworzył biznes i dalej go rozwija, jest gorszym kierownikiem niż człowiek z głębi mas ludowych, który przyszedł na wszystko gotowe i nie uświadamia sobie wszystkich detali produkcji i zbytu produktów? Ale za to nie będzie wyzysku człowieka przez człowieka. Będzie! Ten wyzysk nazywa się kapitalizmem państwowym – najgorszą formą kapitalizmu. Tutaj słowo kapitalizm jest nawet nieadekwatne. W rzeczywistości powstaje państwo niewolnicze z imperatorem na czele. Spójrzcie na Koreę Północną. Tam nie istnieje wybieralna najwyższa władza. Co więcej, stała się ona dziedziczną. Spójrzcie na Chiny. Tam najwyższą władzę wybiera w daleki od demokratycznego sposób niewielka część społeczeństwa – członkowie tak zwanej partii komunistycznej. Przypomnijcie sobie Związek Radziecki, gdzie około 30 lat rządził, aż do śmierci, imperator Stalin, którego naród nie wybierał. Czy więc skoncentrowanie wszystkich środków produkcji w rękach państwa zniszczyło konkurencję między ludźmi? Nie. Przybrała ona bezprecedensowe i przerażające formy. Ponieważ, na przykład w Związku Radzieckim, wszystkie dobra materialne można było otrzymać jedynie poprzez przynależność do władzy, to w korytarzach władzy realnie toczyła się walka nie na życie, a na śmierć. Najprostszy sposób, by wspiąć się na kolejny szczebel władczej hierarchii – podstawić swojego bezpośredniego przełożonego pod artykuł rozstrzeliwujący. Tak, w 1937 roku rozstrzelano 750 tysięcy przedstawicieli władzy różnych szczebli i jeszcze 750 tysięcy wysłano do obozów. Podsumowanie. Sprowadzenie naturalnej konkurencji między ludźmi do tak zwanej walki klasowej nie ma nic wspólnego z naukowym podejściem. Prowadzi ono jedynie do najgorszej formy ustroju państwowego – państwa niewolniczego. Celem wszystkich tych „intelektualnych” konstrukcji Manifestu jest zniszczenie ekonomicznej wolności człowieka. Ale przecież człowiek jest zdolny stawiać opór samowoli państwa. Poziom tego oporu zależy od zamożności człowieka. Jeśli jego majątek na to pozwala, to może on w ogóle odmówić pracy na rzecz państwa. Klasycy to przewidzieli. Jeśli jedynym źródłem utrzymania człowieka jest państwo, to człowiek zmuszony będzie podporządkować się wszystkim regułom gry zaproponowanym przez nie. W tym celu człowieka należy pozbawić własności prywatnej. Zabronić mu coś produkować, sprzedawać, czymś posiadać na kształt własnej ziemi, własnego warsztatu, własnego domu. To jest właśnie druga prosta recepta Manifestu – zabronić własności prywatnej. Tym samym u człowieka likwiduje się wolność osobistą. Człowiek zamienia się w zabawkę w rękach państwa, a w rzeczywistości tych ludzi, którzy utożsamiają się z państwem. W pierwszych latach władzy radzieckiej dochodziło do absurdu: władza spróbowała odwołać nawet pieniądze. Jej przywódcom wydawało się, że nie naturalne i nabyte właściwości ludzi, a właśnie pieniądze są jednym z czynników nierówności między ludźmi, ponieważ mają właściwość koncentrowania się u różnych ludzi w różnej ilości. Potrzebujesz bochenka chleba – oto talon od władzy, jeśli zasłużysz, potrzebujesz pary butów – oto talon, jeśli zasłużysz, potrzebujesz wyleczyć ząb – oto talon, jeśli zasłużysz, itd.
Trzecim prostym przepisem było niszczenie rodziny. Rzeczywiście, rodzina mogła stać się tą twierdzą, w której człowiek mógł przynajmniej częściowo ukryć się przed wszechwładzą państwa. To znaczy, że człowiekowi odbierano prawo nawet do wolności seksualnej według kanonów chrześcijańskiej moralności. W rodzinie także dzieci mogły przynajmniej częściowo wyjść spod totalnego wpływu państwa. Wskutek niszczenia rodziny ich wychowanie również miało stać się funkcją państwa. Czwartym prostym przepisem była denazyfikacja ludzi, niszczenie poczucia ich etnicznej, historycznej i kulturowej więzi. W ogóle maniakalną ideą autorów Manifestu było stworzenie z narodów planety maksymalnie jednorodnego ludzkiego substratu, gdzie jeden człowiek niczym nie różnił się od drugiego. Klasycy uzasadniali tezę o denazyfikacji tym, że wszystkie wojny ludzkości toczyły się między przedstawicielami różnych narodów. Ale doświadczenie dwudziestego wieku pokazało, że najkrwawsze wojny często toczyły się w granicach jednego etnosu: Północna i Południowa Korea, Północny i Południowy Wietnam, albo ludność jednego kraju: wojny domowe w Imperium Rosyjskim, Stanach Zjednoczonych, Chinach itd. Zwróćcie uwagę, jak cichaczem w paszportach zniknęła rubryka „Narodowość”. W konfrontacji ze światem zewnętrznym, na przykład państwem niewolniczym, człowiek często opiera się na takich wiecznych wartościach jak religia, cnota, obowiązek, sprawiedliwość itd. Dlatego Manifest ogłasza piąty prosty przepis – zniesienie religii i moralności. Według mojego głębokiego przekonania, we współczesnym świecie istnieje Sztab światowej rewolucji na ideologicznej bazie Manifestu. Na różne sposoby przepisy Manifestu są realizowane lub już zostały zrealizowane w niektórych wiodących krajach świata poprzez potężne finansowanie różnorodnych działań, partii politycznych, organizacji społecznych, środków masowego przekazu itd. Są już i istotne osiągnięcia: 1. Zniesienie religii i moralności – bez komentarza, zbyt oczywiste. 2. Denazyfikacja – ludność wiodących krajów świata sztucznie napełniają przybyszami z Azji, Afryki i Ameryki Południowej. 3. Niszczenie rodziny – zwróćcie uwagę na reklamę małżeństw jednopłciowych, parad równości itd. Prywatna własność na środki produkcji jeszcze nie została zniesiona, ponieważ prywatna przedsiębiorczość póki co jest niezbędna do zakończenia tworzenia technologicznych warunków dla totalnego ograniczenia wolności ludzi. Osobista prywatna własność ludzi też istnieje, ponieważ jest niezbędną przesłanką i potężnym bodźcem prywatnej przedsiębiorczości. Jakiż człowiek jest ideałem tych, którzy zamówili napisanie Manifestu? To człowiek bez rodziny, bez dzieci, bez narodowości, bez wiary w Boga, bez moralności, bez własności, bez osobistej wolności. Komu potrzebni są ludzie-mechanizmy? Tylko takim samym ludziom-robotom na wierzchołku piramidy władzy. Dla ich charakterystyki istnieje specjalny termin naukowy – psychopaci korporacyjni. Póki co oni jedynie pragną władzy, ale stworzony przez nich Sztab światowej rewolucji na dziś jest potężną siłą współczesnej cywilizacji. Czy uda się Sztabowi zwyciężyć, pokaże najbliższa przyszłość. Ale droga do komunizmu – to droga do śmierci ludzkiej cywilizacji. Co więc robić? Na początek sformułować zasadnicze zasady ideologii przeciwnej komunistycznej, czyli nacjonalistycznej. Maksymalna wolność jednostki jako podstawa wolności społeczeństwa – oto jej główne hasło. Konkretniej: 1. Konkurencja lub rywalizacja musi stać się normą we wszystkich sferach działalności ludzkości. To zapewni maksymalną wolność jednostki na jej życiowej drodze. 2. W sferze ekonomicznej oznacza to wolną konkurencję podmiotów działalności gospodarczej i minimalną ingerencję państwa w procesy ekonomiczne, i to tylko pośrednio, na przykład poprzez regulację poziomu bankowej stopy dyskontowej. 3. W sferze prywatnej oznacza to nienaruszalność i świętość własności prywatnej – która jest gwarantem wolności jednostki i głównym motywatorem jej efektywnej działalności gospodarczej. 4. Wszechstronne wzmacnianie rodziny i tworzenie sprzyjających warunków dla szybkiego wzrostu liczebności Ukraińców. 5. Wzmacnianie moralności głównie poprzez propagandę jej odwiecznych wartości. Moralne, a być może i materialne wsparcie wyznań religijnych, które wiekami stały na straży wartości rodzinnych i moralności społeczeństwa. 6. Wychowanie u każdego człowieka szacunku i dumy ze swojego narodu i jednocześnie szacunku do wartości ogólnoludzkich. Każdy człowiek osobiście decyduje, czy zaznaczać, czy nie zaznaczać w paszporcie swojej narodowości. Od czego zaczynać? Zaczynać trzeba od Norymbergi-2, która potępiłaby ideologię komunistyczną jako taką oraz jej najwybitniejszych przedstawicieli, niektórych przynajmniej zaocznie, niektórych przynajmniej z datą wsteczną. Kiedy absolutne zło – Związek Radziecki na Norymberdze-1 występował w charakterze oskarżyciela, to jak można postrzegać taki proces sądowy? Norymberga-1 była sądem narodowego komunizmu (raszyzmu) nad narodowym socjalizmem (nazizmem). Norymberga-2 musi stać się sądem ukraińskiego nacjonalizmu nad patologiczną formą nacjonalizmu – raszyzmem (narodowym komunizmem), pod sztandarem którego wiele dziesięcioleci ukrywała się Moskwa w swojej ekspansjonistycznej polityce wobec narodów świata. I rozpocząć się ten proces sądowy musi po zakończeniu wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Przykrymi wrażeniami napawają nieudolne (na szczęście nieliczne) próby prowadzenia dyskusji o literaturze ukraińskiej (szczególnie klasycznej – tak z godnością określamy literaturę XIX – początku XX wieku) jako o czymś nikczemnym… Choć powinni uświadomić sobie, że działalność ukraińskich pisarzy jest naprawdę twórczym i patriotycznym wyczynem. Zupełnie nic nie wiedząc o okolicznościach historycznych, nie umiejąc czytać (choć w swoim tekście wzywa do nauki czytania), ktoś taki chwyci kilka kontrowersyjnych faktów, zinterpretuje po swojemu kilka cytatów, powtórzy kilka cudzych narzuconych narracji – i już uważa, że ma prawo wydawać wyroki. Czasem nawet drukuje się w poważnych wydawnictwach. Chcę opowiedzieć o jednym utworze, przez mało kogo zauważonym (lub nie całkiem uważnie przeczytanym). Łarysa MOROZ, dr hab. nauk filologicznych, profesor, główna pracownica naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy
W okresie zaostrzonego konfliktu w Galicji, gdy nurt społeczno-polityczny, który już od lat 60. nazywano „moskalofilstwem” (hojnie sponsorowany z Moskwy), nabierał sił, propagując w szczególności pogodińską ideę o „trójjedynej wspólnocie ruskich plemion”, oświeceniowiec i historyk Wasyl Ilnycki („narodowiec” z przekonań) postanowił ukazać na podstawie autentycznych faktów z kronik prawdziwą istotę tej „trójjedności”. W sztuce „Nastasia”, poprzez pozornie wewnątrzrodzinną niezgodę (tragedia halickiego księcia Jarosława, w młodości ożenionego z siostrą niesławnego Andrzeja Bogolubskiego – w rzeczywistości Suzdalskiego), przedstawił swoją artystyczną wersję starcia o charakterze międzypaństwowym. Odrywając się od państwa, w granicach którego rzekomo jeszcze przebywali, wschodnie odłamy książęcych rodów deklarowały swoje „prawo do panowania”, lecz niezdolne do stworzenia czegokolwiek, dążyły – paradoks! – nie do rozwijania kijowskiej tradycji państwowej, lecz do zawłaszczenia bogactw państwa kijowskiego, niszcząc je samo. Swój utwór, wydany w 1872 r. w drukarni Instytutu Stauropigijskiego we Lwowie pod pseudonimem Denys znad Seretu, znany historyk i oświeceniowiec Wasyl Ilnycki zaprezentował tak: „Nastasia. Dramat w 5 aktach, oparty na podaniu z historii halickiej Rusi z drugiej połowy XII wieku”. Warto przeczytać ten dramat, przede wszystkim w aspekcie charakterystyki moralnej jego postaci. Ważnym momentem jest już to, jak oni – książęca rodzina – zostali przedstawieni na liście „Osoby”. „Jarosław Ośmiomysł, książę halicki (mąż 36 lat, piękny, poważny, miły)” – tutaj mowa i o wieku, i o urodzie zewnętrznej („piękny”), i o atrakcyjności duchowej („miły”), i o solidności, odpowiedniej do stanowiska. „Olga, jego żona, siostra Andrzeja Bogolubskiego, księcia moskiewskiego (40 lat)” (W sytuacji napiętej walki przeciwko „moskalofilstwu” autor dopuścił się nieścisłości: w rzeczywistości był on księciem z księstwa włodzimiersko-suzdalskiego – ówczesnej kolonii Wielkiego Kijowa) – dla W. Ilnyckiego, ze względu na polityczną pozycję „narodowca”, zasadnicze znaczenie ma informacja, że ta postać w istocie reprezentuje wrogą stronę. Książka zawiera „Przedmowę”, w której mowa o „czasie, gdy halicka Ruś miała swój złoty wiek” – dzięki okolicznościom geograficznym i historycznym, w szczególności bogactwom naturalnym (kopalinom), długotrwałemu pokojowi, a także „mądrym rządom” Jarosława Ośmiomysła. Dbał on bowiem o pokój, a nie o bitwy i „wspierał naukę, którą sam bardzo kochał i pielęgnował, dlatego Ośmiomysłem zwany”. Zachowywał także dawny tradycyjny wiec do wspólnego rozważania spraw państwowych. Dramat rozpoczyna się od wysokich tonów – patetycznym monologiem księcia, skierowanym do posłów (nazwanych w didaskaliach: „Włodzimierski (najwyraźniej miasto Włodzimierz nad Klaźmą, gdzie rządził suzdalski książę Andrzej Bogolubski – L. M.), Krakowski i Węgierski”): „Żegnajcie, Wasze Szlachetności! Zanieście wieść Waszym Gospodarzom i moim drogim sąsiadom, że miło mi pielęgnować w duszy przyjaźń i cześć dla ich Majestatów. Niech między nami zielenieje niewiędnące drzewo oliwne jako sztandar pokoju i miłości. W zgodzie i przyjaźni ze sobą obrócimy wszystkie nasze wysiłki ku dobru naszych narodów i naszych krajów i będziemy bezpieczni wobec wszelkiej wrogiej napaści i wobec wszelkiej niszczycielskiej złości”. – Najwyraźniejsza manifestacja miłowania pokoju i życzliwości księcia wobec sąsiednich państw i ich władców. Dalszy monolog Jarosława, skierowany do bojarów, pełen jest wdzięczności Bogu i poetyckiego zachwytu nad dobrobytem ojczystego kraju w czasie pokojowego rozkwitu: „Niech pochwalony będzie Bóg, który dał naszej Rusi pokój i ciszę: bezpiecznie dziś powierza rolnik (rolnik – L. M.) ziemi złote ziarno, rzemieślnik pracuje przy swoim dziele, kupiec lądem i wodą wozi swoje towary. Gdzie nie spojrzysz: przed tobą falują złotokłose łany, królują w kwitnieniu sady… rozkosznie rozciągają się miasta i wsie, coraz to gęściej, jak te pszczele roje w bogatej pasiece, gdy na nie czas miodobrania. I Bóg błogosławi nam, a do Niego dolatuje fala z wiernych chrześcijańskich piersi ze złotych cerkwi, które coraz gęściej wyrastają, którymi cieszy się nasz Halicz, niby drugi Kijów!.. Z dobrobytem szerzy się i oświata ludowa; mamy szacunek u sąsiadów, postrach u wrogów; bliższe i dalsze państwa szukają u nas wsparcia i sojuszu! Niech pochwalony będzie Najwyższy, który nie dał nam szukać pysznej sławy w blasku broni, która niszczy życie, – ale w pokoju, który daje życie!”. Jest to potwierdzenie idei jedności chrześcijańskich ziem Rusi (Ukrainy). Tutaj nie tylko pisarz ukazuje wizję pozycji Jarosława Ośmiomysła – głębokiego szacunku do chrześcijańskiego centrum ziem Rusi, dążenia do podobieństwa, a zatem wspólnoty działań, ale także to, o czym piszą współcześni historycy, w szczególności: „Brak jest dowodów historycznych na to, że <...> książęta północno-wschodnich księstw (przyszłej Moskwy) uważali się za kontynuatorów właśnie kijowskiej tradycji państwowej i kultury politycznej. Natomiast za takich uważali się książęta księstwa halicko-wołyńskiego…” [1, 63]. Dla zrozumienia warunków rozkwitu księstwa halickiego dramaturg nakreśla wyidealizowaną postać miłującego pokój i mądrego władcy-chrześcijanina, który pragnie pokoju i dobrobytu w swoim kraju, troszczy się o edukację i naukę, za co został nazwany przez lud Ośmiomysłem, dokłada wszelkich starań do wzajemnego zrozumienia wszystkich jego mieszkańców. Książę wygłasza monolog-pouczenie, który niesie także treść filozoficzną: „<…> w ten sposób utracimy miłość narodu!.. A miłość narodu to siła i sława! To żyzny grunt, na którym władca dobry sieje ziarno wielkich wydarzeń!.. To opoka skalista… o którą na próżno uderzają fale napastników… Książę z narodem i naród z księciem… To święty testament… Obiecując państwu szczęście, dobrobyt, oświatę i sławę!”. Rozpoczyna się cała dyskusja. Bojar próbuje polemizować z taką idealistyczną wizją narodu, porównując go do wieży Babel („tyle rozumów i tyle głów”), czyli źródła chaosu. Jarosława nie da się zachwiać: „Kto chroni (strzeże – L. M.) książąt, jak nie naród… komu oni winni (zawdzięczają – L. M.) swoje wygody, swoją pyszną wielkość, jak nie narodowi <…> I cóż by wart był książę bez narodu?”. Widzimy obrazowe, udane, ale dość wyraźne wyrażenie jednej z głównych idei Kodeksu europejskiego rycerstwa. Następny – wzajemnie przyjemny – dialog księcia i zbliżonego do niego bojara Czaharowa z pochwałami dla harmonijnej współpracy elit państwa dla jego dobra – przerywa pojawienie się posła „od wielkiego księcia kijowskiego, Mścisława Izjasławicza” – z najcięższą, najbardziej bolesną wieścią: „Andrzej Bogolubski napadł z drużyną rozbójników na nasz złoty Kijów… Gdzie cerkwie złotem lśniły, klasztory i pałace i święty Pieczersk!.. Gdzie królowały bogactwa wschodu i zachodu!.. Gdzie było tyle kipiącego życia!.. Tam dziś cisza, śmierć, popiół i ruina!”. A przyczyna, według słów posła, „najohydniejsza! Najbezzakonniejsza!” – „podstęp! żądza grabieży! i ludzkiej krwi!”. Dalej opowiada o przerażających szczegółach napadu, w głębokiej nocy, „na pokojowy gród”, które trzeba tutaj przytoczyć, ze względu na zbyt liczne paralele do napadów na ukraińskie miasta w następnych epokach, aż do 2022 roku. „…wyłamali bramy złote i napełnili go ogniem i krwią. <...> Trzy dni ucztowali grabieżcy!.. Wdzierali się do kupieckich (składów – L. M.) towarów, do pałaców, do klasztorów i cerkwi… zabierali wszystko, co im w ręce wpadło… z obrazów zdzierali złote i srebrne koszulki i drogie kamienie… Najświętsze wysypywali ze świętych kielichów i deptali nogami!.. Z ludźmi pokonanymi co robili, żaden język tego nie opowie! Obrzydliwszego i straszniejszego zła nie widziały ludzkie oczy, nie uczyniły chrześcijańskie dusze, nawet najdziksi, poganie połowieccy! Jęk umierających, krzyki i wrzaski zgładzonych i tych, których zabijali, rozdzierały powietrze na kilka mil wokoło… potoki ludzkiej krwi zaczerwieniły błękitny Dniepr”. Przerażający, ale w wizji dramaturga (zawodowego historyka), niestety, typowy obraz bezprawia okupantów na zajętych terytoriach, przede wszystkim tych krajów, do narodu, a także władców których najeźdźca żywi szczególną nienawiść, a najbardziej prawdopodobne przyczyny jej – zazdrość, konkurencja itp. W tym aspekcie wiele wyjaśnia informacja badacza: „…jeszcze w połowie XII w. rostowsko-suzdalski książę Andrzej Bogolubski obrał kurs na przeciwstawienie swojego książęcego miasta Włodzimierza nad Klaźmą Kijowowi. Organizując straszliwe pogromy Kijowa w 1169 i 1172 r., ponad wszystko starał się uczynić swój Włodzimierz kosztem Kijowa pierwszym miastem i w ostatecznym rozrachunku zapoczątkował nową tradycję państwową, która przerodziła się w moskiewską”. [1, 63]. (Podkreślenie moje – L. M.). W. Ilnycki stara się wyjaśnić konflikt (jako podstawę utworu) wewnątrzrodzinną niezgodą, jednak jego prawdziwy zamysł przebija już w Przedmowie słowami: „Olga, która pragnęła syna Włodzimierza wynieść na książęcy tron…”. Jaki udział w tej intrydze bierze jej brat Światopełk i jak oni razem prowokują bojarów do obalenia księcia, warto rozważyć osobno, a na razie ograniczmy się do wniosku o starciu o charakterze międzypaństwowym. Z tego bowiem ziarna, które zostało zasiane w rozważanym wątku – całkowicie, na pierwszy rzut oka, lokalnym – wyrastać będą dalsze historyczne „wątki”, niezwykle charakterystyczne. I, w szczególności, kiedy wojsko ich władcy Andrzeja Bogolubskiego prowadziło niszczycielskie wyprawy na ukraiński świat. [1, 134]. Odnośnie końca XII w. podsumowywał badania historyczne B. Jacenko: „Od tego czasu na zawsze wyznaczyły się granice Ukrainy-Rusi na północnym wschodzie: Ukraina i Suzdalszczyzna uformowały się jako dwa etnicznie różne byty państwowe, wrogie sobie nawzajem, jeszcze na długo przed okresem tatarskim” [2, 32]. Wysłuchawszy opowieści o straszliwym napadzie na Kijów (przytoczonej wyżej), książę Halicza wykrzykuje: „O Boże! Tegoż musiałem doczekać… żeby szwagier sięgnął nożem, który potajemnie zabija (W tekście – oryginalne dawne słowo „skrytobójczym” – L. M.), do serca matki-Rusi i żeby pokrył imię swoje wstydem i niesławą!”. Jarosław rozwiązuje Radę i, wypowiedziawszy się o szczerym obowiązku zadbania o „nieszczęsnego księcia Mścisława”, w samotności prowadzi dalej monolog, pełen narzekań na swój nieszczęśliwy los, który tak ściśle związany jest z losem ojczystego kraju: „O czarne kruki! Pełen żądzy złota i krwi, przeklęty Suzdalczyku!.. Dlaczego mnie los związał z wami?.. Twoja, Andrzeju, siostra Olga i moja żona nie lepsza od ciebie! Nie zaznałem z nią osłody życia ani miłego odpoczynku po trudach moich rządów państwowych. <…> Ledwie podrosłem na młodzieńca… ledwie rozkwitła dusza i serce w osiemnastej wiośnie życia… a tu mnie ożenili z Olgą!.. I życie stało się dla mnie udręką! (Wznosi ręce z westchnieniem) Ja niedojrzały młodzieniec z rojami złotych marzeń i różowych uczuć oraz z miłością, która cały świat przytuliłaby do serca…, ona dojrzała kobieta z zwiędłym sercem, przez które srogo przeszła niejedna burza namiętności… z suzdalskim rozumem… która przywykła rozkazywać, przywykła widzieć niewolników wokół siebie, którzy drżą ze strachu, bez myśli, bez woli… i ja mogłem być z Olgą szczęśliwy?..”. Podkreślone tutaj przeze mnie słowa nie są przypadkowe i nawet nie są wyrazem spóźnionej młodzieńczej emocjonalności 36-letniego księcia. W rzeczywistości w ten sposób dramaturg podkreśla mentalną specyfikę, agresywną istotę tych najeźdźczych sił, które „zapoczątkowały długą listę wojen z ukraińskim światem” – jakby zaprogramowały te 12 otwartych wojen, a także nieustanną ukrytą wojnę, którą prowadziła i do dziś prowadzi Moskwa „o posiadanie ukraińskich ziem” [1, 134]. Światopełk na liście „Osoby” przedstawiony jest jako: „brat Olgi”, więc zrozumiałe, że jest on także bratem Andrzeja „Bogolubskiego”. Już od pierwszego pojawienia się (pod koniec 2. aktu) w monologu na pustej scenie ujawnia swoje agresywne zamiary. I wreszcie – jego stanowczy wniosek: „Będę księciem w Haliczu, choćby całe piekło otworzyło się między mną a książęcym tronem!”. Zatem chodzi o prawo krwi – a nie prawa, dawno przyjętego w ziemiach Rusi. Jeśli chodzi o prawa moralne – one dla Światopełka nie istnieją, zostały wyparte przez żądzę władzy, panowania, tak jak dla jego siostry Olgi. Warto wspomnieć, że rozdrażniony tą niezdecydowaniem (nie myśleli obalać samego księcia), rzuca „złośliwie”: „A niech ich! głupców! niech tłuką bryndzę, kiedy im do smaku… ja sobie powędruję na Moskowszczyznę… niech diabeł im daje radę…” (To jeszcze jedna pomyłka dramaturga, gdyż Moskowszczyzna jeszcze nie istniała w tamtym czasie). (Podkreślenie moje – L. M.). Ostatecznie, gdy nie udaje się zrealizować zamysłu, ucieka – i tym potwierdza swoją charakterystykę człowieka nieuczciwego i podstępnego. A jednocześnie całego tego świata, który reprezentuje swoją osobą. Sztuka zaś w całości nabiera cech gatunku dramatu politycznego. Ta sztuka w monarchii konstytucyjnej Franciszka Józefa wystawiana była w teatrze towarzystwa „Ruska Besida”, a w granicach imperium rosyjskiego nawet nie dopuszczono by jej do sceny.
Literatura 1. Brechunenko W. Wojna o świadomość. Rosyjskie mity o Ukrainie i jej przeszłości. – Kijów, 2017. 2. Jacenko B. I jeszcze o autentyczności „Słowa o wyprawie Igora” // Słowo i czas. 2003. nr 7. – s. 30–34.
Tłumaczenie maszynowe
Według słów dziennikarki, kierowniczki projektu Anny Oszytko, ukraińscy bohaterowie-obrońcy zdobywają wieczną sławę, pozostają naszym duchowym drogowskazem i przykładem dla przyszłych pokoleń Ukraińców. Właśnie dlatego Ukraińska Konfederacja Dziennikarzy w czasie wojennym zainicjowała wydanie „Złoty fundusz narodu. Wszystko będzie Ukrainą!”. Celem książki jest opowiedzenie społeczeństwu i uhonorowanie niezłomnych, odnoszących sukcesy Ukraińców, którzy dziś stoją na straży naszego państwa, a także tych, którzy swoimi dobrymi uczynkami i konkretnymi ludzkimi działaniami zapewniają funkcjonowanie kraju, dobrobyt ludności, pomagają Siłom Zbrojnym Ukrainy i jednoczą naród. Są to nasi wolontariusze, mecenasi, darczyńcy, lekarze, politycy, działacze społeczni, pracownicy kultury, przedsiębiorcy, edukatorzy oraz wszyscy, którzy każdego dnia robią wszystko dla zwycięstwa. „Wkrótce powstanie cmentarz wojskowych pochówków. Ale ofiary są tak liczne, że istnieje wielkie zagrożenie, iż możemy o kimś z bohaterów zapomnieć. I oto, aby do tego nie doszło, realizowany jest ten projekt. Bardzo ważne jest, że realizowany jest on w formie wydania książkowego. Moje doświadczenie pokazuje, że można o bohaterach pisać w internecie. Można o nich opowiadać w radiu i telewizji, ale kiedy nie zostanie to utrwalone na stronach książki, istnieje duże prawdopodobieństwo, że człowiek lub wydarzenie zostanie zapomniane” – powiedział podczas prezentacji pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Bohdan Czerwak. Według jego słów, jeśli pewne wydarzenie lub osoba zostanie utrwalona w książce, oznacza to, że za 100 czy 300 lat na pewno znajdzie się ktoś, kto ją przeczyta. Zaznaczył, że godnie uhonorować naszych bohaterów można tylko po tym, jak pokonamy wroga, ale zaczynać tę pracę trzeba już dziś. Dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoła Żułynski zauważył, że Rosja próbuje zniszczyć narodową elitę Ukrainy, co robiła także w przeszłości. Według niego wszystko to dzieje się po to, aby zniszczyć kolosalny potencjał, który zapewnia przyszłość kraju. „My dzisiaj czcimy pamięć tych, którzy oddali swoje życie za ojczyznę. I te imiona nie powinny zostać zapomniane. Każde imię powinno być i będzie wpisane złotymi literami w panteon pamięci narodowej. Ponieważ każde życie jest niepowtarzalne, drogocenne i powinno na wieki pozostać w pamięci naszych ludzi i pokoleń” – powiedział M. Żułynski. „Pamiętając o naszych obrońcach, bohaterach wojny rosyjsko-ukraińskiej, nie powinniśmy zapominać o tych, którzy przybliżali wolność Ukrainy, a wśród nich byli i Stepan Chmara, i obecny obok Mykoła Żułynski” – powiedział w swoim wystąpieniu przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji Pawło Mowczan. Według niego bardzo przykre jest to, że władza nie szanuje bojowników o Niepodległość, nie zaprasza ich na uroczystości z okazji najważniejszych świąt państwowych, nie wsłuchuje się w ich głos. Tymczasem działalność obecnej władzy, w ocenie Pawła Mowczana, niesie wiele zagrożeń, państwo niszczeje, setki miliardów dolarów w przestępczy sposób wyprowadzono z Ukrainy – czy wrócą i czy będzie kara?! Zgodne z przemówieniem Pawła Mowczana było wystąpienie lidera społeczności azerskiej na Ukrainie Rowszana Tagijewa, który wprost nazwał korupcję wrogiem nr 1 na Ukrainie. Lider partii politycznej „Patriota” Mykoła Hołomsza, podobnie jak inni mówcy, poruszył najbardziej bolesne problemy teraźniejszości. W wydaniu „Złoty fundusz narodu…” znajduje się poruszająca opowieść o poległym ochotniku Serhiju Samodiełowie, którego wdowę i syna specjalnie zaproszono na to wydarzenie, aby podziękować za wyczyn męża i ojca. Rektor Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Bohdana Chmielnickiego Ołeksandr Czerewko, który znajduje się wśród bohaterów wydania, opowiedział o tym, jak na uczelni czci się swoich wykładowców i studentów – byłych i obecnych, którzy zginęli na wojnie. Według słów rektora, na ścianie pamięci jest dwadzieścia fotografii… Podczas prezentacji odznaczeniami społecznymi zostali nagrodzeni Mykoła Hołomsza, Mykoła Żułynski, zasłużony artysta Ukrainy Jurij Pacan, Oksana Połtaweć-Hujda, ludowy artysta Ukrainy Mychajło Hujda, ludowy artysta Ukrainy Andrij Demydenko i inni. Honorowe odznaczenie „Złote pióro” wręczono Pawłowi Mowczanowi. Przygotował Ihor ZOC Zdjęcia Serhija Komisarowa, Międzynarodowa Agencja Informacyjna Ukrpres-Info. W Kijowie w Ukrinformie odbyła się prezentacja wydania „Złoty fundusz narodu. Wszystko będzie Ukrainą!”, będącego swoistym Memoriałem pamięci ludzi, którzy zginęli na wojnie.
Tłumaczenie maszynowe
OLHA CHODACKA, zastępczyni przewodniczącej zarządu Kijowskiej „Proświty”
„Twórczość Antonii Cwid to nowa karta w literaturze ukraińskiej, naprawdę interesująca. Dla niej już otwarta jest s w o a droga. To ten świat w sztuce, który ona przetiera, który pozostanie tylko za nią” (Mykoła Żulynski). 13 września w Domu Pisarzy w Kijowie (dyrektorka Nina Szawarska) odbyła się prezentacja książki znanej ukraińskiej pisarki, członkini rady Kijowskiej „Proświty” Antonii Cwid „Tajemnice Tarasa Szewczenki”, w której mowa o niezwykle interesujących pisarskich rozważaniach o życiu Kobzarza jako człowieka we wszystkich jego przejawach. Szczególnie interesujący dla nauczycieli literatury ukraińskiej i wykładowców-filologów, którzy przekazują uczniom/studentom materiał autobiograficzny, jest fakt z życia poety dotyczący całkiem prawdopodobnego rodowodu, który bierze swój początek od samego... Tarasa Szewczenki. Aby spróbować dotrzeć do prawdy o wydarzeniu sprzed dwustu lat (!), pisarka zanurzyła się w archiwalne sterty dokumentów, przeczytała wszystkie możliwe wersje nieznanych stron życia i twórczości Kobzarza, mitów i domysłów, a także wielokrotnie chodziła jego ścieżkami i spotykała się z ludźmi, którzy w jakiś sposób byli związani z jego imieniem i imieniem jego wciąż nieznanej ukochanej dziewczyny, z którą rozdzielił go areszt. Antonia Cwid jednak ustaliła, że chodzi o dziewczynę z Ławrskich Wzgórz, o której napisał we wspomnieniach O. Afanasjew-Czużbynski. Szewczenkoznawcy wciąż spierają się, kim ona była, a pani Antonia odnalazła rodzinne relikwie i doszła do wniosku, że jest nią Maria Stadniczenko z Siedniowa na Czernihowszczyźnie, wychowanka Ilii i Andrija Lizohubów, którzy bardzo szanowali Tarasa Szewczenkę i przyjmowali go u siebie jako drogiego gościa. Czytelników i badaczy życia i twórczości Kobzarza zainteresuje także taki fakt: w liście do J. Bodiańskiego Szewczenko pisał, że miał już się ożenić, lecz Bóg nie pozwolił spełnić się jego marzeniom. Szewczenko od Lizohubów pojechał na wesele jako starszy bojar do M. Kostomarowa, wtedy go aresztowano. Tak zakochani rozstali się na zawsze… Szczególnie wzruszające było wystąpienie bohatera tej książki, potomka znanej dziewczyny z Ławrskich Wzgórz Marii Stadniczenko, Michajła Bajdakowa z Siedniowa, który opowiedział o tajemnych rodzinnych relikwiach, które przez wiele dziesięcioleci leżały w ukryciu, i o tym, jak do niego trafiły. Czytajmy – dowiadujmy się! W książce Antonii Cwid „Tajemnice Tarasa Szewczenki” jest bardzo wiele interesujących rozważań! Niezwykła atmosfera panowała na tym spotkaniu! A ilu tu było znanych pisarzy, naukowców, reżyserów filmowych, aktorów i po prostu wdzięcznych czytelników! Niezrównane i wzruszające były wystąpienia pisarzy: Michajła Sydorżewskiego – przewodniczącego NSPU, profesora Mykoły Tymoszyka, Mykoły Hryćenka, Tetiany Folwarocznej, Niny Szawarskiej; śpiewaczki, narodowej artystki Ukrainy Tetiany Niegrij i zasłużonej artystki Ukrainy Switłany Kowalenko, reżysera filmowego Dmytra Łomaczuka i innych. Szczególne wyróżnienie – Honorowy Medal „Za działalność wolontariacką” od Stowarzyszenia Pracowników Kultury i Sztuki Ukrainy – Antonii Cwid wręczył prezydent stowarzyszenia Dmytro Łomaczuk, wysoko oceniając jej wystąpienia-prezentacje na XIV Zjeździe Europejskiego Kongresu Ukraińców w Berlinie, w Budapeszcie, Pradze, Paryżu itp., których celem było nie tylko prawdziwe opowiadanie o nieujarzmionych Ukraińcach i niezłomnej Ukrainie, która mężnie broni się przed znienawidzonym moskiewskim wrogiem, ale także o współczesnej literaturze ukraińskiej jako składniku kultury państwa oraz zbiórce pieniędzy na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Prowadziła wydarzenie Ljubow Hołota – niezrównana pisarka, laureatka Nagrody im. Szewczenki, która zaprezentowała wysoką sztukę twórczego dialogu, niezwykle głębokie źródło wiedzy i rozkosz ludzkiej rozmowy! Już następnego dnia zapoznawałam swoich utalentowanych uczniów gimnazjum-internatu nr 13 w Kijowie z książką Antonii Cwid „Tajemnice Tarasa Szewczenki”, którzy zainteresowali się wydawnictwem i poprosili o zorganizowanie spotkania z pisarką, aby zadać jej pytania o los T. Szewczenki jako człowieka i geniusza Słowa, Pędzla i Pióra. W imieniu wszystkich wielbicieli talentu pani Antonii gratuluję jej szczytowego wzlotu – prezentacji niezwykłej książki pisarskich rozważań „Tajemnice Tarasa Szewczenki” i życzę twórczej mocy! Dziękuję za wieloletnią twórczą współpracę naszego trójkąta: „pisarka – nauczyciel – uczniowie”, który dziś jest nie tylko aktualny, ale wręcz niezbędny dla procesu edukacyjnego, ponieważ nieformalne formy i metody nauczania są skuteczne i efektywne, a życie Tarasa Szewczenki jako człowieka, twórczość Ukraińskiego Proroka, którą badacie, to ta mocna i jeszcze nie w pełni zbadana warstwa, na której kształtują się wartości dobra, piękna, prawdy, wiary, nadziei, miłości.
Tłumaczenie maszynowe
Myli się ten, kto uważa, że wydania drukowane stały się domeną historii. Owszem, znaczna część stołecznych, republikańskich gazet po 24.02.2022 r. zakończyła swoje istnienie, ale są takie, które pozostały. Ze „Słowem Proświty” w metrze jest jaśniej. Obecnie w niewielu kioskach „Prasa” w Kijowie, na przykład zaledwie w jednym na cały Chreszczatyk – obok popularnej stacji metra – można nabyć trzy znane ukraińskie gazety: „Silśki wisti”, „Ukraina mołoda” i „Słowo Proświty”. Ukazują się one raz w tygodniu i trafiają do sprzedaży w ograniczonej liczbie. Przy tym najszybciej wykupują „Silśki wisti”, najwyraźniej przez umiarkowaną cenę – 7 hrywien. Przypuszczam, że z tej sumy redakcja otrzymuje drobne do swojego budżetu, wychodzi na to, że kolegom bardziej zależy na tym, aby wydanie przypominało o sobie choćby w ten sposób. Te trzy, niezależne jeszcze od ubiegłego wieku, wydania mają swoją grupę docelową, ale łączy je dążenie do naświetlania wydarzeń wojny rosyjsko-ukraińskiej, opowiadania o żołnierzach i wolontariuszach. Na przykład w „Silśkich wistach” takie materiały ukazują się pod rubryką „Nieogłoszona wojna” i pod wymownymi nagłówkami: „Muzyka dla okupantów” (nr 32), „Bawełna-city i „szlaki UFO” (nr 35), „Sezon bawełny potrwa” (nr 33), „Wałerij Załużny: „To wam nie show” (nr 27) itd. Są w tej gazecie także reportaże o obrońcach: „Ten, który poruszy góry” (nr 18), „Ukraina za jego plecami” (nr 32), „Komuś trzeba wykonywać tę pracę” (nr 33), „Taty zegarek odlicza zwycięstwo” (nr 34). Dla przeciwdziałania rosyjskiej propagandzie wydanie również znajduje miejsce. Tak, pod rubryką „Uwaga: fake!” (nr 33) odczarowywane są wymysły wroga o tym, jakoby „Ukraińcy chcą widzieć Putina swoim prezydentem” i rzekomo „w Ukrainie przymusowo mobilizują ponad 80% mężczyzn”. Wydanie nie omija też innych ostrych tematów, związanych z wojną, w szczególności informuje o tym, jak 27 sierpnia w Kijowie na Majdanie Niepodległości odbyła się akcja na wsparcie bojowników garnizonu mariupolskiego, którzy 500 dni przebywają w rosyjskiej niewoli. „Ogółem na akcję wyszło około 200 osób. To już nie pierwsza taka inicjatywa. Każda z nich – to apel do władzy, społeczeństwa, całego cywilizowanego świata, by nie zapominać o ukraińskich jeńcach” – pisze dziennikarka Rusłana Zinczenko („Silśki wisti”, nr 35). To nie jedyny przykład gorącej tematyki na łamach gazet, bo w każdym numerze pod rubryką „Dosłownie” drukowane są wypowiedzi znanych wojskowych, liderów opinii publicznej. Oto kilka cytatów: Kostiantyn Ilczenko, doradca Centrum Badań Strategicznych, weteran ATO/OOS: „Ukraińcy zaczęli przyzwyczajać się do wojny. Stopniowo przekształciła się ona w codzienność, coś takiego, co już nie prowadzi do wstrząsów. A razem z wojną tak samo przyzwyczajamy się do tego, że politycy z urzędnikami rozkradają kraj. Ukraińcy są gotowi umierać w okopach, ale nie są gotowi wziąć za klapę marynarki łajdactwo i rozliczyć je wprost tu i teraz. Takie wrażenie, że narzucono na nas mrok bezsensu.” (nr 25). Jurij Kasjanow, wojskowy, wolontariusz: „Kraj nie przekształcił się w obóz wojskowy, przemysł obronny nie został stworzony, sukcesy wojenne przychodzą straszną krwią, korupcja nie zmniejszyła się ani o jotę, „elity” opływają w luksusy, prości Ukraińcy żebrają. „Jedyny maraton” wyczerpał się. Taka jest rzeczywistość. I z tym trzeba coś zrobić. Potrzebne są nowe cele, nowe hasła, nowi ludzie.” (nr 35). Śledzi wydarzenia wojny także „Ukraina mołoda”. Jest kilka stałych rubryk: „Na froncie”, „Bohaterom – chwała!”. Ale i pod innymi rubrykami drukowane są ważne materiały. Oto, na przykład, wywiad z zastępcą dyrektora Grupy Socjologicznej „Rating” Lubomyrem Mysiwem, który deklaruje: „Wskaźnik pewności w zwycięstwo – stabilny”. Gazeta śmiało podejmuje też tak trudne tematy, jak przemysł obronny i technologie. Tak, cała strona pod nagłówkiem „Sami, sami, sami…” (nr 35) poświęcona jest ukraińskiemu kompleksowi wojskowo-przemysłowemu. „Teraz – złoty czas dla ukraińskiego WPK, dlatego że są możliwości zrealizować wszystkie dokonania, wszystkie projekty, które zostały zgromadzone w ostatnich latach” – zaznacza autorka artykułu Natalja Napadowśka. Wydanie zapoznaje z mało znanymi dla szerokiego ogółu osiągnięciami w gospodarce w artykule „Zabawki dla dorosłych”, gdzie mowa o krajowych symulatorach kompleksów przeciwrakietowych, na których uczą się niszczyć wroga bojownicy ZSU. Są one bardziej technologiczne niż ich realne odpowiedniki, zaznacza gazeta. A oto w płaszczyźnie politycznej „Ukraina mołoda” nastawiona jest krytycznie. Tak, w artykule „Front bije w ranking” autorka Tetiana Parchomczuk szuka odpowiedzi na pytanie, dlaczego zmieniły się narracje władzy od „wojna za 2-3 tygodnie” do „wojna na długo”. Ale prawdziwym odkryciem dla mnie stała się aktywna, ofensywna pozycja gazety w wojnie informacyjnej. W artykule pod tytułem „Infochwasty, które nie są zdolne spowolnić ZSU” naukowcy Ołena Iszczenko, Tetiana Kowalowa, Wołodymyr Sadiwnyczy rozmyślają nad tym, jak rozpoznawać nonsens-
Weteran pracy górniczej i działacz społeczny z Doniecczyzny Mykoła Wołynko [demaskuje] kłamstwa i jawne oszustwa w rosyjskiej propagandzie dotyczącej kontrofensywy Ukrainy. Autorzy podają przykłady z publikacji rosyjskich mediów propagandowych i podkreślają, że ich cel jest niezmienny: „Przekręcić, wyrwać z kontekstu frazę, przypisać mówcy to, czego nie powiedział. Czyli rachuba rosyjskich propagandystów-manipulatorów opiera się na nieumiejętności i/lub niechęci do czytania tego, co napisano w źródle”. W tym samym numerze 35 z 30 sierpnia „Ukraina Mołoda” w artykule „Broń sądu ostatecznego?” opowiada o stadiach, które przeszła kłamliwa kampania informacyjna Rosji o rzekomych zagrożeniach nuklearnych ze strony Ukrainy. „Fala za falą szerzą się fake newsy w przestrzeni informacyjnej nie tylko Rosji, ale i wielu innych krajów. Jaki jest ich cel? W końcu, jak im przeciwdziałać?” – pytają autorzy artykułu – naukowcy Iryna Iwanyszyn i Maksym Stricha oraz analityk Bohdan Ołeksiuk. Destabilizować i szkodzić Ukrainie – tak prawdziwy cel terroru informacyjnego agresora określają autorzy artykułu. Przy tym zaznaczono, że dla dekonstrukcji fake newsów o „ukraińskiej brudnej bombie” czy „laboratoriach biologicznych USA w Ukrainie” dobrze popracowały ukraińskie instytucje oficjalne, ukraińskie środowisko eksperckie, przede wszystkim naukowcy. Moim zdaniem „Ukrainę Mołodą” również można dołączyć do listy uczestników przeciwdziałania agresji informacyjnej, nie tylko ze względu na wymienione fachowe publikacje. Okazuje się, że to wydawnictwo realizuje specjalny projekt – kurs online z zakresu edukacji medialnej „Czytaj. Analizuj. Rozumiej”, przeznaczony dla uczniów szkół średnich i szkół zawodowych. Jak informuje gazeta, ma on na celu wyjaśnienie znaczenia higieny informacyjnej i przekazanie niezbędnych w życiu umiejętności przeciwdziałania i wykrywania rosyjskiej dezinformacji. Do projektu zaangażowano prawdziwych specjalistów od przeciwdziałania wrogiej propagandzie, wśród których gazeta wymienia Natalię Stebłynę – doktor nauk politycznych, kandydatkę nauk z zakresu komunikacji społecznej, analityczkę mediów i prelegentkę pierwszego modułu kursu wideo. Nawiasem mówiąc, Natalia Stebłyna jest dobrze znana z aktywnego udziału w różnorodnych projektach Instytutu Demokracji imienia Pyłypa Orłyka. „Słowo Proświty”, podobnie jak „Ukraina Mołoda”, również ukazuje się na 16 kolumnach, pozycjonuje się jako tygodnik kulturologiczny, ale nie stoi z boku wobec doniosłych wydarzeń. Prawie każdy numer otwiera materiał zewnętrznego komentatora Wiktora Skoryka o tematyce wojskowo-politycznej. Autor stara się pisać fachowo i jednocześnie obrazowo o przebiegu wojny. Jako przykład – artykuł „Wymęczone przez ZSU zbiory zostaną zebrane” (nr 35), gdzie autor dzieli się wrażeniami z operacji naszych wojsk i podsumowuje: „Ogólnie moja prognoza na jesień jest pozytywna. Te zbiory, które nasi wojownicy wymęczyli, wyhodowali w ciągu wiosny i lata, zostaną zebrane. Zrozumiałe, że całej pracy w tym roku nie skończymy. Wojna będzie trwała i w przyszłym roku. Ważne jest również zrozumienie, że życie prawie nigdy nie jest procesem liniowym, a wojna tym bardziej”. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które jest założycielem tygodnika „Słowo Proświty”, w ostatnim czasie przeprowadziło kilka okrągłych stołów poświęconych kwestiom bezpieczeństwa, co znalazło odzwierciedlenie na łamach gazety. Na przykład w artykule „Jak pokonać problemy bezpieczeństwa” (nr 34) deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Iwan Zajeć twierdzi: „Bez antyputinowskiej koalicji nic nie wyjdzie”, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza proponuje zwoływać ONZ po każdym uderzeniu w Ukrainę, a naukowiec, przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Semystiaha deklaruje: „Naszym celem jest konsolidacja narodu ukraińskiego i jego kierownictwa”. Szerzej, raczej globalnie, gorący temat rozważa Bohater Ukrainy, były więzień polityczny reżimu radzieckiego i deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Stepan Chmara w artykule „Wojna imperium rosyjskiego przeciwko Ukrainie – Trzecia wojna światowa” (nr 32–33). Mając za sobą ogromne doświadczenie, autor wyraża wiele myśli ważnych dla zrozumienia sytuacji bezpieczeństwa na świecie i miejsca w niej Ukrainy, ale czy zostaną one usłyszane? Nawiasem mówiąc, „Słowo Proświty” jest obecnie bodaj jedynym wydawnictwem drukowanym, które daje możliwość wypowiedzenia się działaczom, którzy tworzyli nasze państwo… W jednym z ostatnich wydań „Słowa…” akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Heorhij Filipczuk podkreślił, że kultura również jest istotą wojny. Odczuwa to także wielu obrońców i obrończyń, którzy z frontu kulturalnego poszli na wojnę prawdziwą. Tygodnik o nich nie zapomina – drukuje nie tylko szkice o bohaterach, ale także ich utwory. Tak więc ukazały się: artykuł Iryny Hołowaj o Romanie Semysale „Aktor, Poeta i Wojownik” (nr 34) oraz wybór jego wierszy; notatki frontowe pisarza, a teraz żołnierza Jurija Syrotiuka „Stoi i bije się twierdza Bachmut” (nr 15) i inne. Nie można pominąć wywiadu z laureatem Nagrody im. Szewczenki z 2023 roku, kobziarzem, żołnierzem Tarasem Kompanyczenką, który ukazał się pod aforystycznym tytułem-cytatem „Świeci niebo, gra ziemia, idziemy w bój na moskala”. Moim zdaniem te trzy gazety, w szczególności bodaj najstarsza w Ukrainie – „Silśki Wisti”, która ukazuje się od marca 1920 roku, przetrwały, ponieważ nigdy nie liczyły na finansowanie państwowe. Niewielka pomoc Ministerstwa Kultury dla „Słowa Proświty” należy do przeszłości. Doświadczenie przetrwania w niezależnym statusie okazało się przydatne. Wydawnictwa, które obecnie się utrzymały i docierają do prenumeratorów, nie prognozują swojej przyszłości, ponieważ aby zachować niewielkie zespoły, dwie z trzech redakcji jeszcze przed wojną opuściły biura i pracują w domach, jeszcze jedna zbiera się dwa razy w tygodniu. Na reklamie dzisiaj nie zarobisz, to aksjomat, a na wsparcie od państwa może liczyć tylko optymista bardzo daleki od ukraińskich realiów. Tymczasem są informacje, że „Ukrposzta” planuje podnieść taryfy za swoje usługi, a rząd ze swojej strony zniesie ulgi na przywóz do Ukrainy papieru gazetowego, przez co podrożeje. Te działania mogą doprowadzić do zaprzestania wydawania nie tylko „starych” ogólnoukraińskich gazet, ale i lokalnych. Ihor ZOC, dziennikarz Zdjęcia Jurija BONDARA oraz autora
Tłumaczenie maszynowe
Serhij ŁASZCZENKO A tutaj jeszcze Europa demonstruje zmęczenie naszymi uchodźcami, nawet przyjazna Polska. Dobrze, załóżmy, że przed wyborami niektórzy politycy flirtują ze swoim specyficznym elektoratem, Rosja wrzuca ogromne pieniądze, ale przecież piszą prawdziwi Polacy, a nie statyści przywiezieni z Moskwy! Czasem ktoś z nich w mediach społecznościowych obraża Ukraińców (może to putinowska agentura), ale lajków taki prowokator otrzymuje nie jeden-dwa, a kilkaset. Wszyscy nie mogą być agentami. A bliska nam Bułgaria? Charakterystyczne wideo: dziennikarka rozmawia z mieszkańcami Warny. I widzimy, że są w 90% prorosyjscy! Jeszcze nazywają naszych oprawców „bratuszkami”. Jak nam pod ostrzałem z tym żyć? Pierwsze, co przychodzi do głowy: trzeba z podwójną siłą pielęgnować naszą wewnętrzną jedność, bo na sąsiadów nie ma co liczyć. Ale i z tym są problemy. Zabójstwo kierowcy przez policjanta w Dnieprze sprowokowało ożywione dyskusje, które trwają do dziś. Kogoś z naszych znosi w stronę anarchizmu, a ktoś, przeciwnie – stawia za wzór policję USA. Przecież tam policjant ma pełne prawo użyć broni w przypadku złośliwego nieposłuszeństwa. A co powiecie na masowe wideo z agresywnymi dialogami potencjalnych rekrutów z przedstawicielami TCK? Omawianie tych nagrań w mediach społecznościowych również dzieli społeczeństwo. Nie jesteśmy skłonni do kompromisów i myślimy zbyt różnie. Pęknięcia podziału stają się coraz bardziej zauważalne. Od Marusi Czuraj do Marusi Zwirobij Wszystko to dość smutne, ale nie trzeba zapominać, że podczas ważnych wydarzeń historycznych każdy naród znajduje oparcie w wyrazistych, pozytywnych osobowościach. Powiedzmy, dla Francuzów była to Joanna d’Arc. Dla nas – Marusia Czuraj. To za czasów Chmielnickiego. Albo Ołena Teliha w czasach II wojny światowej. Albo Stus w latach 80. Czy są tacy ludzie teraz? Póki co nie tak znani, ale są. Powiedzmy, pasjonarna Marusia Zwirobij czy poległy na wojnie Dmytro Kociubajło („Da Vinci”). A co z geograficznymi obrzeżami Ukrainy? Ponieważ już wspominałem o smutnych bułgarskich realiach, przytoczę przykład z życia Bułgarów z Odessy. Wojna wtargnęła także do ich domów, dlatego niektórzy socjologowie odnotowują w Budziaku wzrost ukrainocentryzmu. Oto co napisała na Facebooku aktywna działaczka społeczna z rejonu bołgradzkiego Tetiana Staniewa: „Ja już nie chcę zwycięstwa. Ja chcę, żeby nasi chłopcy, którzy składają się z ciała i krwi, a nie z żelaza, wywiesili białą flagę i wrócili do domu. Przyszli żywi i nieuszkodzeni. A potem dali orkom przejść przez całą Ukrainę na Zachód. Żeby Jewhen BUKET Głównym wydarzeniem pierwszego dnia – otwarcie o 18.45 (przy świetle pochodni) na Memoriale Kozaków-Ochotników na płaskowyżu Chołodny Jar niedaleko Monasteru Motronińskiego – pomników Ołeha Sobczenki – „Czornego” z 72. brygady im. Czarnych Zaporożców (Korsun Szewczenkowski), Juliana Matwijczuka – „Bobra” ze 116. Samodzielnej Brygady Obrony Terytorialnej (Połtawa), Denysa Antipowa – „Buka”, porucznika 95. ODSHBr (Kijów) oraz poety Jurija Dadaka – „Rufusa”, strzelca 24. OMBry im. króla Daniela (Lwów). Oprócz tego, w uroczysku Skłyk, z okazji 255-lecia Koliszczyzny odbędzie się uczczenie pamięci hajdamackiego atamana Josypa Szelesta; w Monasterze Motronińskim – uczczenie pamięci grobu chołodnojarskiego sotnika Iwana Kompanijcia; w uroczysku Majdany przy drodze z miasta Kamianka w obwodzie czerkaskim do wsi Hruszkiwka – uczczenie czynu Jurija Horlisa-Horskiego i Andrija Czornoty, którzy zlikwidowali tu wrogą załogę; w Hruszkiwce – złożenie kwiatów na grobach Bohatera Niebiańskiej Sotni Maksyma Horoszyśyna oraz Sydora Temnego, atamana 3. (Hruszkiwskiej) sotni pułku hajdamaków Chołodnego Jaru, a także złożenie kwiatów pod pomnikiem kozaków i kozaczek 3. (Hruszkiwskiej) sotni pułku hajdamaków Chołodnego Jaru. 1 października na chutorze Buda (Medwediwka) rusofile i „czukuny”, wreszcie doczekali się swoich ulubionych gospodarzy. I wojna razem z „russkim mirem” poszła dalej – do Mołdawii, Bułgarii, Węgier, Polski, Serbii, Niemiec... Nie, nie zwariowałam! Po prostu cierpliwość się skończyła...” Oczywiście, Tetiana nie wzywa do kapitulacji. W to nikt z jej przyjaciół nie uwierzyłby. Po prostu boli ją Ukraina i ona myśli już jak Ukrainka. Piękna Bułgarka, pisze nienaganną ukraińszczyzną, bo w swoim czasie otrzymała wykształcenie filologiczne. Czasami Tetiana dzieli się na swojej stronie wspaniałymi fotografiami jeziora Jałpuh – największego na Ukrainie. Staniewa i Jałpuh dla mnie są nierozłączne jako symbole ukraińskiego Podunawia. I jak miło, że Tetiana swoją działalnością w znacznym stopniu kompensuje pewien negatyw związany z Bułgarią. Pisze: „Dlaczego tylko my mamy przelewać krew najlepszych? Dlaczego tylko naszą ziemię terroryści szpikują minami? Dlaczego tylko nasze dzieci są pozbawione dzieciństwa?” Kiedy takie rzeczy pisze Bułgarka, to już nie postrzegasz Budziaku jako „separatystycznego” terytorium, gdzie ukraińskością nawet nie pachnie. Tak, są tam swoje etnograficzne osobliwości, ale przecież patriotami Ukrainy mogą być i Bułgarzy, i Mołdawianie, i Gagauzi. A od Tetiany Staniewej mogą czerpać siłę nie tylko miejscowi, ale i kijowianie, lwowianie, zaporożcy, zakarpaccy... Oto w tym właśnie polega sekret naszego sukcesu – w poszukiwaniu i wspieraniu wyrazistych osobowości. Na miejscu państwa ja i pieniądze dla niej znalazłbym – tyle, ile poprosi. Bo za nią na pewno „nie zardzewieje”, sprawy będą szły. „Ja teraz po prostu podzielę się swoją historią, która niczym nie jest niezwykła i do tej pory nie jest zakończona – pisze Tetiana. – Takich historii na Ukrainie są setki i tysiące. I jeśli nimi zapraszają dzielić się, znaczy, że coś w tym jest takiego, co daje ludziom nadzieję, natchnienie i motywację. Na dniach jedna kobieta przyznała mi się, że kiedy opadają jej ręce, czyta moje wpisy. Zapoznaje się z moimi myślami i u niej znów pojawiają się skrzydła! Ja nawet trochę się zdziwiłam, w rzeczywistości nie wszystko jest tak dobrze, jak jej się wydaje. Ja też walczę. Za każdym moim krokiem do zwycięstwa jest wiele łez i wysiłku. I to trzeba wiedzieć wszystkim. My wszyscy jesteśmy bardzo podobni. Nierzadko płaczemy, ale i walczymy! Dołączyłam do organizacji forum kobiecego w Izmaile, na które zostałam zaproszona jako mówczyni. Zgodziłam się, bo to ważne, żeby kobiety jednoczyły się i pomagały sobie nawzajem”.
Do głębi kieszeni... Nierzadko można usłyszeć negatywne opinie o mieszkańcach zachodu Ukrainy. Mówi się, że wszyscy oni w lutym ubiegłego roku czmychnęli do Europy, a swoje mieszkania wynajęli uchodźcom z Mariupola, Charkowa, Zaporoża, Chersonia, Mikołajowa... Jeszcze i ceny wywindowali! Nie wykluczam, że takie przypadki były. Jednak nie potrafię podać żadnego konkretnego przykładu. Bo wśród moich znajomych takich nie ma. I wśród znajomych moich znajomych też takich nie było. Za to dobrze znam lwowskiego naukowca, który pokazał, że można kochać uchodźców... do głębi swojej kieszeni. Kiedyś pomógł też uciekinierowi z Krymu Jurijowi Ilczence – kwota pomocy była współmierna do tego, co zebrali dla krymczanina parafianie UKGK. A już w ubiegłym roku zaczął pomagać rodzinie uchodźców z Zaporoża. Chodzi o tysiące, jeśli nie dziesiątki tysięcy hrywien. I nie dlatego, że jest taki bogaty. Właśnie jego rodzinie przyszło mocno zacisnąć pasa, aby przetrwać... Po prostu u nich rodzina jest patriotyczna. Podam inny przykład. Proświcianie wiedzą, że z odeskiej obwodowej „Proświty” aktywnymi pozostały ogniska w Bałcie i Czornomorsku. Zawsze się cieszę, gdy Wałentyna Sydoruk przysyła mi wydane w Czornomorsku książeczki. Powiedzmy, „Notatki z podróży”, w których pani Wałentyna opisała ubiegłoroczny pobyt w Rumunii i Bułgarii. Albo zbiorki patriotycznych utworów uczniów Czornomorska „Lećcie, żurawiki”, „Chluśnij nam, morze, świeże fale...” Albo lokalną proświciańską gazetę „Ridne słowo”. Nie poskąpiła pani Wałentyna środków na przesyłkę i dzięki temu z dorobkiem prośwician z Czornomorska zapoznano się we Lwowie, Kijowie, na Zakarpaciu. Zasługuje na ciepłe słowo także Natalija Laskiwśka z Kijowszczyzny. Ona również kocha swój taraszczański kraj „do głębi kieszeni”. Kiedy w 2022 roku, broniąc Ukrainy przed orkami, zaczęli ginąć miejscowi chłopcy, Natalija Andrijiwna postanowiła wydać własnym kosztem książkę „Martyrologium Taraszczańszczyzny”, w której poświęciła po stronie, a nawet po dwie-trzy każdemu poległemu. Cena książki wyszła niemała – około 700 hrywien koszt własny jednego egzemplarza. Krewnym poległych darowała po egzemplarzu i dopiero wtedy, gdy przyjaciele poległych zwracali się z prośbą o wydanie jeszcze kilku egzemplarzy dla towarzyszy broni, mogła wziąć pieniądze od wojowników. A dla krewnych – zasadniczo bezpłatnie. To może o takich ludziach warto mówić i pisać częściej? Zatem nieobojętność – to także nasz ukraiński kapitał! Czasami wydaje się, że nie ma sensu robić tej czy innej sprawy. Bo przecież nikt tego nie doceni! Ale jakoś tak wychodzi, że prędzej czy później ktoś się dowiaduje i przekazuje informację dalej. Dwa lata temu w szkole nr 3 miasta Hłuchowa, w obwodzie sumskim, jeden chłopiec odmówił śpiewania rosyjskiej piosenki na szkolnym święcie. Rozgorzał nie lada skandal, nawet centralna telewizja odwiedziła Hłuchów. Miło, że rodzinę wsparł przedsiębiorca z Kijowa. Przekazał przez kierowcę autobusu koszyk z jabłkami, miodem, słodyczami... Na to poszło może kilkaset hrywien, ale dla pryncypialnego chłopca bardzo ważne było to podziękowanie od nieobojętnego mieszkańca stolicy. Jego patriotyczne przekonania tylko się wzmocniły, wszak solidarność Ukraińców to nie pusty dźwięk! Były nauczyciel z Ługańszczyzny Iwan Zacharczenko stracił rodzinny dom w 2014 roku. W ostatnich latach mieszka w obwodzie odeskim. Kiedy przeczytał w gazecie „Deń” o zabitym przez rosyjskich szowinistów 20-letnim poecie Ołesiu Stepanence, postanowił za wszelką cenę pojechać na jego grób w Derhaczach, w obwodzie charkowskim. Emeryt długo zbierał środki na drogę i w końcu się wybrał. Uporządkował grób, pomodlił się i przeczytał swój wiersz, poświęcony młodemu patriocie: Młodzieńcze jasny, słowiku niezapomniany – Twoje imię święte wśród imion! Nie umarłeś, twoja dusza obecna W poświacie państwowotwórczych imion! Zrobił to i pojechał do domu. Wydawałoby się, jaki pożytek z jednego przeczytanego wiersza? Tyle pieniędzy wydał emeryt, a kto go tam usłyszał? Kto o tym w Derhaczach wie? Ale o tym przypadku wspomniała niezłomna odeska „Czornomorka” i na duszy u zbiorowego czytelnika gazety pojaśniało. A to tak ważne, aby dusze Ukraińców podczas wojny były jasne. A wiecie, kto jest najstarszą wolontariuszką na Ukrainie? To 103-letnia pani Luba z Żytomierszczyzny, która codziennie plecie siatki maskujące dla ZSU. I robi to z wiarą w Zwycięstwo! Zatem Lubow Jarosz z rejonu popilniańskiego także jest znaczącą osobistością. Opisuję nie wielkie heroiczne kolektywy, a piszę o poszczególnych ludziach. Uczmy się szanować pasjonatów, bo to nasza siła. kieszeni: pisarze Roman Kowal i Łarysa Nicoj, artystka ludowa Ukrainy Switłana Myrwoda, zasłużona artystka Ukrainy Rusłana Łocman, kobzarze Mychajło Kowal i Swiatosław Syłenko, wykonawcy Serhij Wasyluk, Ołeksej Byk, Anatolij Suchyj, Wołodymyr Samajda, Jurij Marsztupa i Liza Chuchlib, poeci Wasyl Kowtun, Wałentyna Kowałenko, Malwa Krżaniwśka i Julija Kaszpurenko, wydawca Marko Melnyk, akordeonista Wasyl Panczenko, młoda skrzypaczka z Kamianki Marusja Szczaweliewa, trio „Żorżyny”, Mychajłyk Krochmal, działacze społeczni Łesia Ostrowśka i Bohdan Lehoniak oraz inni. Także 1 października odbędzie się wręczenie nagrody literackiej im. Horlisa-Horskiego. Organizator wydarzenia – Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” przy wsparciu Czerkaskiej Rejonowej Administracji Wojskowej, Narodowego Parku Przyrodniczego „Chołodnyj Jar”, Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu „Czyhyryn”, Muzealno-Etnograficznego Kompleksu „Dykyj Chutir”, Akademii Policji Patrolowej, Ruchu Turystycznego Czyhyryńszczyzny, Wydawnictwa Marka Melnyka, Fundacji Charytatywnej „Glory UA”, gazet „Nezboryma nacija” oraz „Słowo Proświty”. Komitet organizacyjny wzywa do wpłat według danych: PrywatBank, 4731 2196 4692 0573, Oksana Herasymiuk (sekretarz projektu); PayPal (Romana Kowala): [kontakt ukryty] Ubiegłoroczna euforia pierwszych dni wojny u większości Ukraińców już wywietrzała. Putin nie zajął Ukrainy, ale i my nie wyrzuciliśmy wroga poza granice Ojczyzny. Ofensywa na południu idzie nie tak skutecznie, jak by się chciało. Zniszczeń na Ukrainie stało się znacznie więcej. Samo wysadzenie Kachowskiej Elektrowni Wodnej czegoś jest warte! I wspaniałych naszych chłopców i dziewcząt wielu poległo...
Tłumaczenie maszynowe
(TG Czerkaskiego rejonu) odbędzie się uroczyste nabożeństwo z okazji Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy w cerkwi św. Piotra Wielocierpiącego (Kalniszewskiego) PKU oraz panichida za poległych. W programie – poświęcenie broni, składanie kwiatów pod pomnikami dowódcy Odrębnego Oddziału Szybkiego Reagowania (OZSzR) „Karpacka Sicz” Olega Kuciny i kobzarza Tarasa Syłenki. Na literacko-muzyczne wydarzenie zapro-
Tłumaczenie maszynowe
Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza
15 maja 1950 roku podczas ochrony budynku zarządu kołchozu „Komar” przez „strybki” (członków oddziałów samoobrony), wieczorem wszedł on na zebranie komsomolskie. Działo się to we wsi Paniowce. Zatrzymał się w drzwiach, gdy przewodniczący rady wiejskiej Mizynczuk wyklinał ukraińskich nacjonalistów za to, że sieją strach wśród ludzi, że przeszkadzają w kolektywizacji ziemi w kołchozy i terminowym płaceniu podatków. Świadek Iwan Krasiński na całe życie zapamiętał tamten wieczór: „...Mizynczuk, kiedy mówił, był ostry w słowach. Wzywał do aktywizacji w budowaniu nowego życia, mówił, by wzmacniać na wsi władzę radziecką i dyscyplinę kolektywną. I że przykładem mają być komsomolcy, bo z banderowskimi niedobitkami już skończono. Jednych wybito, innych wysłano na Sybir, zniszczono ich kryjówki. I w tej minucie z drzwi rozległ się stanowczy głos: „Oto już kłamiesz”. Po słowach rozległa się seria z automatu. Zgasła lampa, ale po chwili ten sam głos rozkazał: „Zapalić lampę!”. Znów błysnęło światło. Za stołem prezydialnym nie było nikogo. Kierownik klubu Ajwazowski i przewodniczący kołchozu Hołowaczuk w ciemności uciekli przez zapasowe drzwi. Mizynczuk leżał na podłodze martwy, seria z automatu przeszła po nim. „Komar”, obok niego był jeszcze jeden powstaniec, zrobił kilka kroków naprzód. Rozpoznaliśmy go z twarzy. Przemówił niegłośno, ale pewnie: „Wybaczcie, że w tak cichy wieczór zasialiśmy wam niepokój... Ale to przykre, bracia, że wśród ludzi naszych znajdują się ci, którzy w swoim zdradzieckim sercu niczego nie zostawili dla Ukrainy, stali się dobrowolnymi bolszewickimi poganiaczami do kołchozu. Trują i wasz mózg, wmawiają, że sowieckie jarzmo lepsze niż soborna Ukraina. A czy lepsze?..”. „Komar” przez chwilę milczał, a potem kontynuował myśl: „Oto i wy, tacy młodzi i piękni, wstępujecie, czy chcecie wstąpić do komsomołu, nie dziś jutro pójdziecie służyć w Czerwonej armii... I tak własnymi nogami chcecie tego, czy nie chcecie, znów zdepczecie pradawną myśl o soborności państwa Ukraińskiego... Założycie cudzoziemskie jarzmo i będziecie orać, bronować, siać, zbierać chleb na swojej i... nie swojej ziemi”, – „Komar” westchnął ciężko. „Tak, tak, – jakby dodawał sobie bólu, – i znów wszystko pójdzie na marne, nie tylko wolność, ale i nadzieja... Myślicie, że nam, – „Komar” kiwnął głową w stronę towarzysza, który stał obok, – nie chce się domowego ciepła, spokoju, a jeszcze nie paść od kuli wroga?.. Chce się... Ale jeszcze bardziej chce się wolności dla Ukrainy. Oto tacy my, opluci przez wrogów, i, widzę, dla was, zastraszonych, też obcy... I od tego ostatniego dusza boli mnie najbardziej... Bo wierzyło się, że o wolność Ukrainy powstaniemy wszyscy, jak w czasach kozackiej sławy... A może my jeszcze staniemy się sami sobą? Bo kto wie, czy będziemy mieli na to czas...”. „Komar” przerwał myśl, bo ktoś ze swoich zawołał go z progu. Najwyraźniej był to jakiś sygnał, bo gwałtownie się odwrócił i ruszył do drzwi. Już się nie oglądał. Tylko za siebie pomachał ręką. A my, jak wkopani, staliśmy pośrodku sali. Dobrze wiem, że jego słowa oparzyły duszę wtedy niejednemu. Mówił je z przykrością, jakby każde słowo odrywał od serca. To i teraz pamiętamy...”. Tamtego wieczoru w Paniowcach z „Komarem” byli Nestor Rudka („Taras”) z Hermanówki i Wołodymyr Nedokis („Roman”) ze Skały Podolskiej. Ich stale śledzili funkcjonariusze MGB. …Zasadzka we wsi Iwane Puste w maju 1952 roku niemal stała się dla „Komara” ostatnią. W kryjówce na obejściu rodziny Paskaryków leczył się powstaniec Iwan Kuzymka („Rewjuk”). Miał nadzieję na dobrą kryjówkę, bo żył w rodzinie zaufanego przyjaciela Awksentija Paskaryka („Wychor”), który „służył” w „strybkach”. Ale znalazły się na wsi złe oczy. Ktoś doniósł tajną wieść. Awksentija nie było w domu, kiedy obławcy schwytali żywego Kuzymkę. Funkcjonariusze MGB oświadczyli, że jeśli Awksentij nie wyda „Komara”, to i matkę, i dwie siostry wywiozą na Sybir. Nikt nie wiedział, że Awksentij („Wychor”) w tamte dni czekał na „Komara”. Mieli spotkać się w rodzinnym domu. Awksentij nie wątpił, że od czasu, gdy ze stodoły zabrali Kuzymkę, podwórze będzie stale pod czujnym okiem tajnych współpracowników, lecz, niestety, nie miał możliwości ostrzec o niebezpieczeństwie. Było to na tydzień przed Zielonymi Świątkami. Sobotni dzień okazał się piękny, hojny w słońce. A u Paskaryków jeden niepokój. Awksentij powiedział mamie i siostrom, że muszą opuścić dom, inaczej nie unikną nieszczęścia. Posłuchały go. Paskarycha ze starszą córką Hanną ubrały się odświętnie i powiedziały sąsiadom, że idą do obcej wsi do krewnych. Awksentij z siostrą Marijką umówili się, że o pierwszym zmierzchu też opuszczą rodzinny dom. Najbardziej martwił się Awksentij o to, że wieczorem miał przyjść „Komar”. Marijka widziała jego zdenerwowanie, ale nie wypytywała brata. Tak było przyjęte: każdy mówił w razie potrzeby, bo wydawało się, że i ściany mają uszy. Kiedy wieczorem Awksentij powiedział, że będą wychodzić przez okno szczytowe, a dom obleją benzyną, to Marijka i tu nic nie powiedziała. Sercem czuła, że pośpiech brata nie jest przypadkowy. Długi sznur sama polała benzyną, bo z domu mieli pociągnąć go do ogrodu. I stamtąd, by uniknąć nagłego wybuchu, puścić ogień na dom. Kiedy biegli co tchu za wieś, rodzinne obejście wznosiło do nieba długie, piekące języki płomieni. Awksentij już pośrodku pola padł na kolana i zapłakał. I już tutaj powiedział: „Żal mi, Marijko, naszego domu. Ale inaczej nie mogłem go ostrzec o niebezpieczeństwie... Myślę, że mnie zrozumiał”. Tej nocy dotarli do Zalesia. Mychajło i Stefania Hawrylukowie przyjęli ich jak swoich. Nakarmili, kazali przenocować na strychu, żeby nie zobaczył ktoś z sąsiadów. Mychajło mówił: „Spokój tam, gdzie bezpiecznie...”. Ale pomylił się. Czy to ktoś widział, jak wchodzili do Hawryluków obcy ludzie, czy to późne światło dla kogoś wzbudziło niepokój, bo jednak przyszli nieproszeni goście. Kazali się poddać. W zamian Awksentij wykrzyknął: „Niewola – to hańba... Żegnaj, Ukraino”. Zawodziła Marijka: „Nie zostawiaj mnie, bracie, nie zostawiaj... Zastrzel mnie, będę wdzięczna ci i na tamtym świecie...”. „Ostatni raz ostrzegam... Liczę do dziesięciu”, – funkcjonariusz MGB wygodnie układał ręczny karabin maszynowy na podmurówce. Ci, którzy byli obok niego, przygotowali granaty. Rozległy się strzał i lekki krzyk Marii. I jeszcze jeden... „No, swołocze! – oburzał się funkcjonariusz MGB. Niezrozumiały ten naród, Griszka, na Boga, niezrozumiały... A nu idź zobacz, co tam na strychu... Broń trzymaj w pogotowiu... A to czort ich wie, co jeszcze wymyślą... idź, idź... Ja cię osłonię...”. Ze strychu zdjęli najpierw martwą Marię, za nią Awksentija. W nim jeszcze ledwo tliło się życie, ale funkcjonariusze MGB tuż po tym dobili go: „Swołocz. Nieco chybiłem... Widzisz, Griszka, a dziewczynę zastrzeliłem od razu. Ja ci powiem, że charakter u niego silny...”. ...Paskarycha, jak dowiedziała się o śmierci dzieci, zemdlała. Ocucali ją wodą, przymawiali. A ona, jak ta obłąkana: „Nie ma ich, to i mnie nie trzeba...”. Do wsi nie wracali. Chodzili z Hanną polami, ukrywali się na brzegach Zbrucza. A potem doszli do wniosku, że lepiej im utopić się, bo bolszewicy jeśli nie zakatują w więzieniu, to wyślą na zgubę do białych niedźwiedzi. „A nam po co to, córko? Paskarycha tuliła Hannę do siebie, jak małe dziecko. W obczyźnie umierać to przepadać na wieki. A tu ziemia nasza, i słoneczko nasze, i trawka nasza będzie szumieć nad nami... Czy Zbrucz nas pochowa... Wszystko to, córko, rodzinne...”. Tak i namówiła Hannę na odebranie sobie życia. Ta nie sprzeciwiała się. Bo już nasłuchała się o strasznej zniewadze w więzieniach i na zsyłkach. Obie były głodne, aż świeciły. Weszły na urwisko, pomodliły się, wzięły się za ręce i... poszły pod wodę. Lecz, zapewne, nie było im pisane umrzeć, a sądzone pozostać świadkami strasznej tragedii narodu i wspomnieniami swoimi nie dopuścić do niepamięci, zniesławienia ludowych mścicieli. Hanna Paskaryk zachowała dla nas tę smutną historię: „...Mamine oczy głębokie, głębokie dały mi siłę pokonać strach. Trzymając
Przewodnik SB Stepan Słyszynski, ps. „Komar” (z lewej), oraz powstaniec Wasyl Stefanczuk, ps. „Ihor”
za ręce, poszliśmy na dno rzeki. Szybki nurt rozerwał nasze ręce i uniósł nas nad wodę. Po raz drugi poszliśmy na dno. Ale nurt nie wciągnął nas pod siebie, lecz wyrzucił bliżej brzegu. „Mamo! Mamo!” – krzyczę. A ona znów zanurkowała. Widzę, mama uczepiła się drżącymi rękami stromego kamienia, chciwie chłonąc powietrze. Krzyczę do niej: „Mamuniu, moja droga, najdroższa! Widzisz, Wszechmogący Bóg nie chce naszej śmierci...”. Zimni, drżący, objęliśmy się. Płacz ściska piersi, a słowa powiedzieć nie możemy. Żegnamy się i całujemy... Mama jak zapłacze, że ja na rękach ją na brzeg wyniosłam. Tak też poszłyśmy do stogu słomy, który był niedaleko od nas. Nogi zdrętwiały, jakby te kilkaset metrów szły po smole. Przesiedziałyśmy kilka dni. Pytam mamę: „Nie żałujecie, że bolszewicy tak wam zniszczyli życie?”. Ona patrzy na mnie smutno, bardzo smutno, kręci głową i mówi: „Wolności wyrzekają się, dziecko, tylko ci, którzy nie kochają wolności albo nie wiedzą, jaka ona jest... Ale ten ptak, który urodził się w klatce, nawet w złotych piórach jest zniewolony... I gorzko, kiedy w niej się rodzi i umiera... A ja, Hannusiu, nie chciałam żyć z wami w klatce... Bo mamy swoje pole, swój dom, sad... Tak że nie żałuję... Ja tylko smucę się, że może już nie zobaczę tego, co będzie... Ale zawsze byłam dumna i z Awksentija, i z Marii, i z ciebie. A wiesz, dziecko, dlaczego? Bo ta klatka była dla was obca... Mama, moja droga mama, była u nas dumną synogarlicą. To mówię prawdę. Mogę przysiąc nawet na świętym krzyżu”. Kiedy wywozili Paskarychę z córką na Sybir, mówiła konwojentom: „Nie myślcie, że tam mnie pochowacie i już wszystko ze mną przepadło. Dusza moja tutaj wróci. Bo tutaj jest moja ziemia, a w niej mój Awksentij i moja Marijka... A ja ich nie zostawię, choćby mnie w kajdany zakuli... A do duszy mojej macie za krótkie ręce”. Za niepokorność władza radziecka doszczętnie zniszczyła gospodarstwo Paskaryków. Sad wycięto na opał dla rady wiejskiej, a tam, gdzie stał dom, poprowadzono drogę. Mówią, że „Komar” zaglądał tutaj nie raz. Smucił się, wspominał Awksentija, jego uczciwość. Bo on podpalił własny dom, aby dać znak niebezpieczeństwa. Nowy 1953 rok „Komar” przywitał w Iwanym Pustym. Byli z nim „Liszczyna”, „Ołena” oraz „Sofija”. Wyglądał na przygnębionego i rozczarowanego. Udrękę miał z tego powodu, że zdrada, donosicielstwo zadały ciężki cios powstańcom, że nie wszyscy dotrzymali przysięgi. Mówił o błędach w prowadzeniu walki partyzanckiej. I płakał, zasłaniając dłońmi oczy, gdy wspominał o niezliczonych ofiarach w imię niemożliwego do spełnienia Zwycięstwa... Czy ktoś o nich wspomni? Jakby pytał i siebie, i tych, którzy siedzieli obok. Z takimi myślami opuścił zaśnieżoną wieś i jakby zapadł się pod ziemię. Przygotowana operacja agenturalna mająca na celu unieszkodliwienie dzielnego mściciela nie przyniosła sukcesu. Za to rejonowy komitet partii w Mielnicy Podolskiej 25 lutego 1953 roku udzielił nagany z wpisaniem do karty ewidencyjnej zastępcy naczelnika rejonowego oddziału MGB porucznikowi Burowowi. Tak też zapisali: „za słabą pracę i kierowanie grupą operacyjną w sprawie likwidacji rejonowego przewodnika „Komara””. A on w tym czasie kwaterował w Hermanówce u Andrija Kałuckiego, który wrócił z frontu i był poza podejrzeniem. Córka gospodarza, Maria, wspominając dni jego pobytu u nich, wyróżniła kilka ważnych szczegółów: był pracowity, coś zapisywał na karteczkach, a potem zwijał je i wciskał do butelki. Kiedy Maria interesowała się, jak on te papierki wyciągnie, żartując, mówił: „Komar wszędzie się przeciśnie”. Butelki z zapiskami gdzieś wynosił. Najwyraźniej zakopywał. Pewnego dnia ciężko wzdychał, będąc w wielkiej rozpaczy. Mówił, że idzie na ważne spotkanie. Miał nadzieję choć trochę poprawić sytuację na terenie walki. Tymi przemyśleniami chciał podzielić się z dawnym przyjacielem. Ten przywitał go życzliwie. Ponieważ gość przyszedł z drogi, postanowili rozmowę zacząć od smacznego obiadu. W domu zapachniało barszczem. „Komar” ucieszył się taką gościną, bo rzeczywiście zgłodniał. A po chwili upadł z krzesła i już nie wstał. Stało się to 19 sierpnia 1953 roku we wsi Hermanówka. Jak się okazało, gospodarz wsypał do barszczu dużą ilość środka nasennego. Potwierdził to naczelnik wydziału operacyjnego Tarnopolskiego Obwodowego Zarządu MGB pułkownik Iwan Kotenko. Zdrada nie ominęła przewodnika. Ze śmiercią „Komara” zbrojny opór OUN na terenie nadrejonu czortkowskiego ustał. System totalitarny zwyciężył i zakorzenił się na długie 38 lat na ziemi galicyjskiej. Notatka. „Komar”, onże „Markijan” – Stepan Jakymowycz Słyszynski urodził się w 1923 roku we wsi Zawalje w powiecie borszczowskim na Tarnopolszczyźnie. Wykształcenie zdobył średnie. Wychowywał się u mnichów greckokatolickiego zakonu bazylianów, którzy służyli w klasztorze koło wsi. W latach 1944–1953 był rejonowym referentem Służby Bezpieczeństwa Zbrojnego Podziemia OUN.
To opowieść o nieuchwytnym i nieustraszonym bojowniku o państwo ukraińskie Stepanie Słyszynskim („Komarze”). Towarzysze go kochali, byli z niego dumni, a dla wrogów był zmorą. W archiwach rejonowego oddziału MGB w Mielnicy Podolskiej o „Komarze” jest krótka wzmianka z 1947 roku: „Tożsamość nieustalona”. Nieoczekiwaność była jednym ze składników działań „Komara”, a niebezpieczeństwo – rodzimym żywiołem. Przyjaciele mówili: „Zgubisz prawdę przez lekkomyślność”. A on na to: „Niebezpiecznym dla prawdy jest moskiewski piernik”. I nie hamował w sobie desperacji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
swój kraj. Możemy to silniej odczuć wtedy, gdy czytamy takie wersy Stanisława Nowickiego: „wieś, w której stara matka czeka na swojego syna z dalekiego pola”, „kiedy cień zimy znika za wiejskimi topolami”, „wracasz do wsi tylko w pamięci”, „…urodziłem się między Bugiem a Dunajem…”, „…do dziś czuję zapach Desny”. Wyrazem szczególnej poetyckiej chwili Stanisław Nowicki sieje twórcze natchnienie wśród czytelników. Ten aforystyczny liryzm jasno płonie i rozbłyska światełkiem rozbudzonej przez poetę sakralizacji rzeczywistości, uduchowienia widzianego, obramowania miłością odczutego oraz zagłębienia w niewidziane. Autor wytycza naturfilozoficzną granicę między abstrakcyjnym wyobrażeniem a twórczym rozumieniem całości treści w wierszach, malując poetyckie grono akwarelą duchowej czystości. Twórczość poety jest na wskroś spójna, lecz wysoce artystycznie uformowana przez nieprzeciętne motywy, które różnorodnie błyszczą delikatnymi barwami przebudzenia jego manier kreślenia symboliki.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana TORAK, studentka Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka, Iwano-Frankiwsk. Szczerze mówiąc, autor niejako nadaje widzianemu i odczuwanemu mitologiczny akcent, co może stać się jedną z przyczyn polemicznego starcia między innymi poetami czy naukowcami, którzy będą badać twórczość poety. Stanisław Nowicki w wersach centralizuje symbole, połączone z metaforyczną oryginalnością. W ten sposób autor podkreśla ich niepowtarzalność i znakowość. Ogarnięcie głębinowych przesunięć w poezji wyjaśnia się naturfilozoficzną analizą przyrody i świata. Całą tę refleksję można nazwać niezgłębienie uduchowionym rozumieniem szerokiego spektrum wartości czy sakralizacją widzenia niezwykłego w codziennym. W niektórych wierszach od razu zwracasz uwagę na to, jak autor w wirze własnych filozofii niejako dyskusyjnie konfliktuje ze światopoglądem, jednak jednocześnie odczuwa jego charakter, artystycznie wywracając treść motywów. W niektórych wersach poeta właśnie tak metaforycznie, za sprawą olśnienia wskazuje na swoje duchowe upodobnienie do bliskiego sercu zewu ziemi: Przejrzę gdy deszcz napije się wody ze studni. To filozoficzne przewidywanie mówi cieniem, który wyłania się spod wody studni, której uosobienie jest pewnym fatalnym znakiem. Autor odczuje olśnienie po tym, jak pejzażowy obraz wyjdzie poza granice skrywanych przez niego uczuć. Także w jednej z poezji pośród mozaikowości wysiłków poetyckiego myślenia można odczuć różność tematyczną czy filozoficzną niebanalność, wszakże chrześcijańskie motywy przeplatają się z opisem identyczności obrazowania ręcznika i śniegu za oknem. Szczególnie wyraźnie jest to wyrażone w wierszu: i ty patrzysz na ten ręcznik na oblicze Pana ale myślisz o niemocie śniegu za twoim oknem myślisz o ręczniku, który zwisa ze starych ikon naszego Pana i dlatego jest przyczyna-bo ta cisza utkana jest z twojej modlitwy. Analizując poezje Stanisława Nowickiego, czytelnik często może odczuć, jak słowa ostrzą przeżyty ból autora, który nie ukrywa prawdy i kłującego duchowego odczucia. Niektóre wiersze tworzą niejako kolaż przeżytego przez autora bólu czy odblask negatywnego życiowego doświadczenia. Można zobaczyć, jak za pomocą zamaskowanej asocjatywności na papierze poeta chce uciec od wewnętrznych przeżyć, czym niejako patologicznie ratuje się od grzebania w gąszczu zbolałej duszy. Jest to także pewna strona twórczości Stanisława Nowickiego, który mimo życiowych trudności pozostaje sobą, w odróżnieniu od wyidealizowanych rymopisów czy miłośników jasnych form w poezji. Powyższe możemy obserwować w wersach: i czekam dobra od człowieka prawdy prostej i słowa od serca prostego dotąd ja żyję w świecie którego nie ma… smutno mi i od bólu tego i od świata… Także warto zaznaczyć niektóre osobiste wiersze, które prowadzą ścieżkami intymnej liryki, będącej cienką nierozerwalną nicią języka serca. Bo właśnie tak odczuwa się poetycka arena jego dyskusji, co pozwala czytelnikowi zrozumieć tło emocjonalnych przeżyć. Falą opisu miłości wyczuwa się brzmienie natchnionego uczucia, dominantą którego jest konkretny obraz tej czy innej kobiety. W takich poetyckich wersach można zanurzyć się w echo niejako duchowego sonetu, napisanego pośród nieprostej otaczającej rzeczywistości: kobieto tyś ruiną mojej świadomości dziś jutro i na wieki wieków kobieto ty idziesz tą ulicą gdzie trawa przerosła martwa. Czyściec twórczych osiągnięć Stanisława Nowickiego dość potężnie rozkwita w poezji taką metaforycznością: „odejdź ode mnie chmurko”, „gdzie pamięć zawoła wiatr ze zbyt dalekich niebios”, „gdzie śpi jesień”, „tylko jesień zdolna jest wybaczać”, „jeszcze dzień mijający jak tarnina w polu grzeje się”, „pożegnanie płacze deszczami marca”, „deszcz rąbał drwa ognistym mieczem”. Przez te motywy prześwituje wzorzec skrzyżowania niestandardowej umiejętności nakreślenia rzadko używanej rzeczywistości w artystycznym widzeniu świata. Za sprawą takiego słowowyrażenia obrazowość motywów czyta się ciekawiej. Często wersami poety przebiega zachwyt pięknem rodzimej matki-ziemi. Autor w niektórych wierszach akcentuje uwagę czytelników na niepowtarzalności wspaniałości przyrody, a także na własnym niewysłowionym zakochaniu w... Wiktor PALYNSKYJ, Lwów. Miasteczko. Jest miasteczko Kamionka Bużańska w pobliżu Lwowa. Z oczywistym czarem historycznego wspomnienia dawnych mitów i legend, które wynosi Bug na łagodne brzegi. Nierzadko bywam tam, goszcząc u pisarza (poety, prozaika, znawcy literatury) Bohdana Smolaka. Więc nietypowy miejski ratusz, który jest na wzburzonym rozdrożu, przysadzista, dawna, ukraińska zrębowa cerkiew, łaciński sobór z wyjątkowo lotno-monumentalnym Krucyfiksem nie raz napawały nas swoją porywającą energetyką. Co, w połączeniu z literacko-artystycznymi objawieniami, wytwarzało atmosferę szczególnych bytowych chwil i wspomnień. Mówię o tym na początku i otwarcie, bo nie raz od wczesnego ranka albo późnym wieczorem przyjeżdżałem tutaj i nie mogłem pozbyć się odczucia inności tej zapomnianej mieściny. Tak jest. Obecnie trzymam najnowszą książkę Bohdana Smolaka „Istotność” (Lwów: „Kamula”, 2023). Chce się czymś podzielić, do czego skłonił mnie autor z niespokojnej mieściny. Aż siedem poetyckich cykli – właśnie tak napisano w podtytule. Na początku „Szukając świadectw życia” – jest tutaj i liryczna fabuła, i narracyjna idea, i odpowiednia kompozycja, i podmiot opowieści; i wszystko, bardzo natchnienie rozpościera się przed nami filozoficzne widzenie świata w poezji Stanisława Nowickiego. Nieprostą nicią, która wpleciona jest w kontur własnej semantyki, wyłania się spod twórczych dyskusji szczególne rozumienie przez poetę rzeczywistości i fali poetyckiego języka. Każdy wers uosabia tajemniczość obrazów, co niejako obramowuje je odmiennością od innych autorów. Można także twierdzić, że za taką interpretacją wyłania się głęboki psychologizm w rozumieniu motywów poezji.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
czego trzeba, aby odważyć się nazwać ten zaśpiew Bohdana Smoliaka poematem, a może balladą. Właściwie to właśnie ten tekst otwiera, dokładnie tak, jego tomik poetycki „Istotność”, nie wchodząc w podział na części. Swoisty duchowy testament, który wprowadza w przestrzeń liryczną książki i kładzie fundamenty poetyckich idei. Nie wodę w potrójnej odmianie, nie czerń złotą i sapaż – i wczoraj, i jutro, i dziś szukajmy łzy! Tej, która zawsze wskrzeszała zaskakująco i w pobliżu uczuć wyschnięte początki – szukajmy łzy! W ciszy bezgłosnej jak kamień, w tym, co mówię i nie mówię – sercami, oczami, rękami – szukajmy łzy! Co do istoty, cała dalsza treść „Istotności” refrenowo zawarta jest w tych poetyckich wersach…
Wrzesień Jeden z najbardziej egzystencjalnych rozdziałów w książce nosi tytuł „Wrześniowy człowiek”. Tak, Bohdan Smoliak, podobnie jak wasz pokorny sługa, urodził się we wrześniu, w tym ledwie uchwytnym blasku przejścia od jednego niezwykłego stanu bytowej świadomości do innego. Lecz w dotyku, słuchu – nieuświadomione przeczucie. Niechęć do czegokolwiek rozumienia, a jedynie czekania-doczekania… Róbmy coś, wrześniu, róbmy, bo już pierwszy liść opada – mknie jak meteoryt, mieni się, mieni i płonie, i nieuchronnie dogasa w wilgotnej otchłani nocy. To wszystko nie tak w przestrzeni nocy, jak „w przestrzeni serca”. Ono przepompowuje mega-tony Wszechświata. Ono podoła, ono zdoła… Czytam te strofy i wersy, porównując z czymś swoim granicznym, na krawędzi, w przeczuciu… Czegoś, co wyłuska z twojej cząstki wszystko przypadkowe, zbędne. Właściwie tu „noc nie przemówiła ani słowa”. Ty tego, zapewne, nie oczekiwałeś. Tylko zatrzymałeś się, by wycelować w oko otchłani. Bo jak tu pozbyć się tego wpatrywania się w ciebie. I w końcu wystrzeliłeś, lecz strzału już nie usłyszałeś. Wycierpiałeś ten deszcz, i wiatr, i dzień przeżyty dla nich. Tu szczególnie odczuwalne jest zwrócenie-zwracanie się do czytelnika per „ty”, do tego, kto z pewnością przeczyta tę poetycką epistołę.
„Ekspresje «Kamienieckich obrazków»”. Mogłoby się wydawać, że to takie sobie wiersze pocztówkowe, będące liryką pejzażową, wyodrębniają takie sobie filmiki o niezobowiązująco neutralnym charakterze. U Smoliaka jest inaczej. Tu raczej widziadła przyrody – gdzieś tam, a w duszy zupełnie co innego. Tu już pojawia się poczucie egzystencjalnego planu, podmiotu lirycznego. To, co nie bankietuje, lecz niepokoi, nie daje spokoju, zrywa maski miłości do samego siebie. Wystarczy zacytować wiersz otwierający („Tafla”), by potwierdzić te moje myśli-rozważania.
Spotkałem taflę, gdzie się zeszły, jakby do matczynego domu – twarzami odwrócone ku sobie, kiedyś w nieznaną domowość, –
Woda z nadpitym brzegiem ust, ogień posolony popiołem, powietrze, w którym zgęstniał pradawny wzrok mezozoiku.
...Lecz inne „obrazki” tego cyklu wykorzystują przyrodę, z jej różnorodnością zjawisk, jedynie jako reflektor, by dostrzec, poczuć, przeniknąć w światy znacznie subtelniejsze niż te na powierzchni: „Pociąg (Spóźnienie)”, „Kot (Korzyści)”, „Pies (Poszanowanie)”, „Pociąg (Sprawunek)” i inne „obrazki” nadają się ze względu na swoją dramatyczną gęstość nawet na oprawę poematu czy ballady.
Zbliżenie
Tu u Smoliaka wyraźnie więcej racjonalności niż zawsze. Choć w najlepszych katrenach nad tym rozumowaniem nawisa skała niedoświetlonej metafory (cykl „Nietutejsze katreny”). Jak na przykład „Istotność”, o tej samej nazwie co książka. I płaczemy, i jęczymy, i skamlimy. I prawdziwego cierniа nie możemy znaleźć. I nie dochodzimy do godnego zrozumienia. Istotom ciężko, prawdom – nieznośnie. Jednak niezgłębione tematy liryczne przedstawiane są tak, jakby same się pojawiały, nie ustalone w uprzednim zamyśle, bez zapowiedzi („Czas”, „Możliwości”, „Bliska”, „Racja”). W tym dziale najbardziej zachwycił mnie swoją bezpośredniością i malarstwem słowa wiersz „Gościny”. Właśnie go zacytuję, tak jak jest.
Każdy ślimak ma dom od urodzenia. Ojcowski – to ojca. A jednak, ślimaku pod rosianą różą, dokąd to w niedzielkę pełzniesz?..
Na koniec …W rozdziale „Spis tajnopisu” wyczytuję: zagęszcza się natura wiersza, dołączając do natury człowieka kroplami rajskiej rosy duszy. Taka poezja powstaje często na granicy stanów, bez wielkich liter i znaków przestankowych. Pada deszczem podświadomości. Czerpie z siebie samej. Jest tak ciężka jak bryły czarnoziemu. Autor otworzył pewną zaporę i wypuścił siebie na wolność, na łaskę losu…
…Jego wolny wiersz to nie tylko puszczony na wolność żywioł, to jednak pewna poetycka i niepoetycka sekwencja. Nawet chimery próbuje, nie obalając ich, ustawić w szeregu, uporządkować ich znaczenie, nadać im indywidualne biografie. I tym, najwyraźniej, smoliakiwski werlibr (używam jako synonimu wiersza wolnego) różni się od podobnej poezji innych. „Tajnopis” Smoliaka otwiera się ogólnie tylko przed nim samym; …i to nie w pełni. Są tu elementy psychoanalizy-rzeki, która nie zna brzegów ani koryt. Choć te poezowniki są oddzielone gwiazdkami, można by tego nie robić, to tylko tak sobie, ustąpić drobnymi przerwami w tekstach. Poeta dąży do tego, by być jeszcze kimś innym, i udaje mu się to.
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor Krupka
Niedawno w Winnicy odbyły się uroczystości z okazji nagrodzenia laureatów Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej Rady Obwodowej imienia Mychajła Kociubynskiego. W tym roku laureatów wyłoniono w czterech kategoriach. Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką Rady Obwodowej im. M. Kociubynskiego wręczono: Wołodymyrowi Komarowskiemu (Równe), „Do bereha prawdy” („Do brzegu prawdy”) – proza artystyczna; Wiktorowi Krupce (Winnica), „SON CE” („SEN TO”) – poezja; Ołeksandrowi Łahoszniakowi (Mikołajów), „Piwdennyj Buh: wid kozackych perepraw do suczasnych mostiw” („Południowy Buh: od kozackich przepraw do współczesnych mostów”) – literatura popularnonaukowa; Innie Kowalczuk (Kijów), przekład z bułgarskiego książek R. Radkowa i W. Angełowej; z macedońskiego antologii „Swiczado switu” („Zwierciadło świata”) – przekład artystyczny. Ponadto wyróżniono nominowanych z obwodu winnickiego nagrodami zachęcającymi i podziękowaniami rady obwodowej. Szczerze się cieszymy i gratulujemy honorowym nominowanym! Jednak jako miłośniczka współczesnej poezji pozwolę sobie wyrazić zachwyt wyróżnieniem poety z Winnicy, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kandydata nauk filologicznych, starszego wykładowcy katedry literatury ukraińskiej Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Mychajła Kociubynskiego, Wiktora Krupki oraz jego tomu „SON CE” (Łuck, 2021). Czym wyróżnia się właśnie ten tom poety Wiktora Krupki? Tom „SON CE”, jak powiedziano we wstępie, to swoisty kalendarz słonecznej emocji, której zmienność uwarunkowana jest zmianami pór roku, nastrojowymi rezonatorami najistotniejszych kolizji w mikrokosmosie i życiu społecznym bohatera lirycznego. Poezje tomu są przepełnione światłem, wiarą, nadzieją i miłością, obrazy światła, dobra, chleba powszedniego i duchowego są dominujące. Metafory, obrazy, symbole przelewają się w głęboką, życiodajną energię Człowieka Światła. Z jednej strony poezje tomu są autorefleksją autora, a z drugiej są przepełnione odwieczną filozofią kordocentryzmu i miłości do wszystkiego, co rodzime, proste i wiecznie istniejące. Książka obfituje w ciekawe poetyckie obrazy, świeże, czasami nieoczekiwane metafory, porównania. U poety „siadało marzenie na szczytach snów”, „sen ten zszedł / ze słońca, które zwie się m i ł o ś ć…”, „solił, jak rybę, duszę”, „z kosmosu krzyże wyglądają / ziemskimi kluczami”, „w supełki wrasta kwiat słońca wieczorowy”, „za rzeczką w mgłę zaprzęgły się konie”, „drzewa milcząc / przechodzą noc w bród…”, „zimy te nie przeżyte – jedynie przeczute”, „oto i upieczono już ziemniaki, / na węglach jeszcze żarzy się lato”… Prawdopodobnie nie ma żadnego tematu, żadnego słowa, które nie byłoby podległe autorowi. Całkiem słusznie zauważył znany poeta i dziennikarz Petro Perebyjnis: „Zanurzony – oto najbardziej przekonująca, najpełniejsza cecha poetyckiego talentu Wiktora Krupki. Zanurzony w żywą przyrodę, w niebo i planetę…”. Poezje Wiktora Krupki przypominają ażurowe, wyrafinowane plecionki – delikatne, subtelne, zmysłowe, estetyczne, a oryginalne wersy wiersza wolnego są przepełnione filozoficznością, szczerością i światłem. M. Żajworon odnośnie tomu poety zaznacza: „Nowa książka Wiktora Krupki „SON CE” – to poważne zgłoszenie do wyrafinowanej poetyckiej estetyki we współczesnej literaturze ukraińskiej, swoiste powrósło dwóch systemów poetyckich – modernizmu i postmodernizmu, nieprzeciętne zjawisko wspomnianych praktyk artystycznych”. Dla Wiktora Krupki „słowo wypowiedzieć, to jak podzielić się chlebem”. Szczerze chciałabym, abyście i wy, czytelnicy, dołączyli do słonecznych poezji Wiktora Krupki.
Z tomu „SON CE”
Siwe Słońce
i siwe słońce już od siwych horyzontów,
nakreślonych przejrzystym smutkiem,
jeszcze długo do swojego bólu garnie,
błądząc śniegami zwierciadeł.
i siwe słońce… ścieżka nie w kroniki,
nie w powaby widziadeł pierwotnych.
zapomniało, jak płynąć za wiernym kompasem –
jedynie pamięta dnia i nocy granice.
i siwe… już niczym nie przewyższyć,
chyba suchego drzewa trwogą.
modlić się na bramie świata pierwszym,
aby słowa pozostawały wysokimi.
Wdzięczność
babie lato kładzie się w ucieczki moje wielokropkiem…
trochę deszczów – napisać o wszystkim, co chciało się,
co przemknęło i stało się zauroczonym strachem,
co przypomniało o pociesznej i płynnej modlitwie Marii…
trochę czekania, trochę więcej zmęczenia
na dno wiary. sny – cięciwą, moja podświadomość –
nie wiecznością. wolna dusza zagubiła się.
stało się proroczym ciało z symbolami zastarzałymi,
zbyt grzesznymi. Babie lato łykami.
Zapomniało o granicach wspomnień,
Okruchy pożegnań w krokach dawno przepadłych…
Niezapomnienie…
Chociaż już dawno chleb posolony.
Może z deszczami powróci schimna wdzięczność.
Wierzyć
wierzyć, tak, jak wierzysz wodzie i wierzysz ognisku, niby,
zapomniałeś, że u ciebie nigdy nie było skrzydeł,
wierzyć w Boga, bo on mówi do ciebie ciszą,
wierzyć, zbierając z jesiennych jabłek kosmiczny pył.
wierzyć w ucieczki, a jeszcze bardziej w powroty,
wierzyć w tabu i nadmożliwości tu-i-teraz,
wierzyć ludziom i w ludzi, pielęgnując słońce w ziarnach,
wierzyć, niby natrafiłeś na szczęście, fortunę, molfara.
wierzyć i zlewać się ze swoją wiarą naprzeciw jutra,
kreśląc i ryjąc deszczowe rysunki na szkle.
na dłoni wyprostuje się i rozkwitnie nie twoja róża:
przecież oddasz ją ptakom i tej ziemi…
Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni WSP OMFK KNU imienia Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Czyż to nie mistyka? Ale o wszystkim po kolei. I chociaż ta historia ma już rok, chcę podzielić się nią z czytelnikami. inteligencji na Kijowszczyźnie i zawsze wspiera szkołę języka ukraińskiego w tym mieście. Urodzony w obwodzie zaporoskim (25.08.1938 r.). Rodowe korzenie z rejonu mańkowskiego na Czerkaszczyźnie, który graniczy z moją rodzinną Talniwszczyzną. Po ukończeniu uniwersytetu pedagogicznego, uzyskawszy zawód nauczyciela języka ukraińskiego i literatury oraz niemieckiego, rzucił wyzwanie losowi (według słów Drobachy) i pojechał na Galicję, bo żyć i pracować w warunkach totalnego antyukraiństwa już nie mógł. Na zachodzie Ukrainy będzie nauczał. Z czasem z przyjacielem pojedzie na budowę Kijowskiej Elektrowni Wodnej. Będzie pracował jako zbrojarz w zakładzie żelbetowym w mieście Wyszogród, jednocześnie będzie wykładał język niemiecki w wieczorowej szkole młodzieży pracującej. Społecznie tworzy muzeum historyczne, organizuje studio literackie „Malinowe żagle”, dokąd zapraszać będą inteligencję z Kijowa. Pozna Wasyla Stusa, Wiaczesława Czornowoła. Będzie brał udział w rozpowszechnianiu samizdatu, powielaniu metodą fotograficzną książek Mychajła Hruszewskiego, Wołodymyra Wynnyczenki, Jewhena Małaniuka, Symona Petlury, Dmytra Doncowa. „W 1969 roku w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk” wychodzi pierwsza poetycka książeczka Ołeksandra Drobachy „Paproć”, którą potną… na makulaturę”. Po tym wersie aż ścisnęło mnie w środku… Przecież przede mną była ta sama „Paproć”, rzadki na dzisiaj zbiór, który cudem ocalał. To jej autor był swego czasu zastępcą przewodniczącego Kijowskiej Organizacji Obwodowej URP, jednym z inicjatorów utworzenia Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, także – przewodniczącym Wyszogrodzkiej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy, zastępcą przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”. Autor zbiorów poezji: „Paproć” (1969), „Twierdza wiosny” (1983), „Wyszogród serca” (1987), „Ukraińska wiosna” (2000), „Czar-kwiat ruty” (2008), trzech projektów książkowych „Wielkie serce Hetmanatu” („Proświta”, 2008), „Królestwo Katarzyny” („Smołoskyp”, 2011), „Ukraińskie tajemnice Francji” („Smołoskyp”, 2012). Zapoznawszy się z życiową drogą Ołeksandra Drobachy, zrozumiałam stanowczy apel Petra Soroki: „Czytajcie Drobachę!” Czystość i świętość prawdziwego poetyckiego słowa daje się z Nieba po wielkich osobistych wysiłkach, duchowych cierpieniach i próbach, wreszcie – wypracowaniach. *** Poeci nie śpią nocami, Czarują poeci w nocy. Z nerwów i własnej krwi Kują, wyczarowują gwiazdy, A rano, rozbici i szczęśliwi, Wiatrom oddają na skrzydła Niebiańskie żywe ziarno. I spadają gwiazdy z wiatrami W łagodny czarnoziem dusz, I wschodzą nad światem Słońcami. *** Czym byłem i czym się stanę: wodą dobrą Dnieprową, słoną kroplą oceanu, w rodzinnym polu wierzbą-tęsknotą? Wszystkim byłem i wszystkim będę Tam za rzeką lat. Tylko nie chcę stać się, ludzie, Ludzką łzą gorzką! *** Narodzie, święcę się tobą, Szczęściem twoim i smutkiem, Słońcem święcę się i polem, Sławutą-pełnowodną. Święcę się olimpem chleba, Ziarna ciężkiego, jądrowego, Pieśnią twoją dawną – Czystą Hipokreną; Tarasowym gniewnym słowem, Żywą wodą historii, Kaliną naszej sławy, Kwiatem wiśniowego losu. Ołeksandr DROBACHA …Oto kto był wzorem dla naszego krajana Petra Soroki. Nabierajmy w swoje serca cząstki Słowa, które budzi do myśli i skłania do działania.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
її kierunek to obrazowy system znaków, drugi – głęboka praca aktorska”. Natalia Sumska, artystka ludowa Ukrainy, wykonawczyni roli Kajdaszychy: „Spektakl powstawał bardzo szczerze, przez naszych własnych aktorów. Tak się złożyło, że wcześniejsze wersje zostały odrzucone. Przyłączyliśmy się do czytania powieści i z epizodów utkaliśmy scenicznego kilima. Dalej rozpoczęła się praca nad tworzeniem mizanscen, pierwszego i drugiego aktu. Do opracowania muzycznego przyłączył się zespół „Drzewo”. Nagrywaliśmy piosenki, szukaliśmy akompaniamentu między obrazami scenicznymi. Wykonuje go teraz nasza orkiestra. Cieszę się swoją rolą, jest mi droga, żyję nią. Tym bardziej, że ludziom ten spektakl przypada do gustu. Przychodzą na niego nie raz, przyprowadzają swoje dzieci. Przez 17 lat pojawiło się drugie pokolenie wykonawców ról dzieci, czwarte czy piąte – wnuków. Podczas 350. przedstawienia, kiedy na scenie Kajdaszycha, Motria i Melaszka spierają się o granicę, Melaszka wychodzi na scenę z małym chłopcem, dzieckiem półtorarocznym. To siostra aktorki Tetiany Krysztal przyniosła swojego siostrzeńca Bohdanczyka. W ten sposób dzieci po raz pierwszy wychodzą na scenę. Podoba im się to. Bardzo ceni ten spektakl Marijka – córka naszej popularnej reżyserki radiowej i dziennikarki Natalii Hrabczenko. Dzieci naszego oświetleniowca Jarosława Switnenka przychodzą na spektakl jak do pracy. Przebierają się, są czesane, czekają na swoje wejście. Mamy dwóch Kajdaszów – Wołodymyra Koladę i Petra Panczuka. Spektakle z ich udziałem różnią się. Wołodymyr Andrijowicz jest bardziej wyważony, a Petro Fadijowicz – bardziej ekspresyjny, choć jego Kajdasz w drugim akcie oddaje się na łaskę Bożą. Nieoczekiwane syreny przerywają spektakle. Staramy się dostosowywać, ale podczas jednego z naszych poprzednich przedstawień było aż pięć takich syren i nie mogliśmy go dokończyć. Liczymy na Wszechmogącego, zawsze się do Niego zwracamy, by udało nam się dokończyć spektakl. Jesteśmy wdzięczni widzom, którzy razem z nami znoszą te wymuszone przerwy. Obecnie repetujemy komedię „Luks dla cudzoziemców”. Często spotykam się z wojskowymi. Wszyscy oni wyrażają życzenie, by obejrzeć komedię, żeby zanurzyć się w wesołym i jasnym widowisku i na dwie godziny zapomnieć o wojnie. Spektakl reżyseruje Anatolij Chostikojew. Jak w poprzedniej inscenizacji, zagramy ja, Bohdan Beniuk i Wasyl Mazur, a obok nas młodzi frankiwcy. Wszystkich zapraszamy na nowy spektakl w październiku i razem czekamy na naszą Wiktorię”. Petro Panczuk, artysta ludowy
...ństwa Ukrainy, wykonawca roli Kajdasza: „Do przedstawienia dołożyli wiele sami aktorzy. Pamiętam, że na premierze Kajdasza grał Wołodymyr Koliada. A po pierwszym premierowym pokazie reżyser Petro Ilczenko przyniósł mi bukiet kwiatów i powiedział: »Petro, lwia część pracy nad spektaklem jest wasza«. Piosenki, które początkowo śpiewano, trudno nazwać ludowymi; przypominały sprawozdania z amatorskiej twórczości artystycznej czasów sowieckich. Moja żona przyjaźniła się z solistką zespołu „Drewo” Hanną Ochrimczuk. Hanna przyniosła nam piosenki, które potem śpiewano na weselu u Karpa Kajdasza, i oprawa muzyczna nabrała ludowego brzmienia. Wydarzenia „Rodziny Kajdaszów” rozgrywają się na Czerkaszczyźnie. Aleja zaproponował dodanie obrzędu weselnego z mojej rodzinnej Wołynia, który nazywa się „Czytanie korony”; sam wykonuję nieprzyzwoitą piosenkę. Zaproponowałem też, żeby pod koniec spektaklu padał deszcz, który zmyłby wszystkie waśnie w rodzinie Kajdaszów. Kolejnym moim pomysłem było to, że przed tym deszczem bohaterowie chowają się pod koryto do prania. Jak wiadomo, Kajdaszycha wniosła spory wkład w zniszczenie swojej rodziny. A tutaj jakby pozostała przy rozbitym korycie. W każdym obrazie dowolnego malarza widzimy jego styl. Oczywiście styl mam także ja. Staram się, aby mój bohater był nie tylko komiczny, ale i tragiczny; dążę do tego, by pokazać, co ma w środku. Bardzo dramatyczny i bolesny dla mnie jest w spektaklu epizod, kiedy syn uderza ojca. Ja swojego ojca nie biłem, ale był taki moment, gdy użyłem wobec niego siły – położyłem go na podłodze, ścisnąłem mu ręce, żeby nie mógł się poruszyć. Ten grzech ma już ponad czterdzieści lat, a wciąż mnie pali. Wychodzę na scenę z poczuciem winy, z poczuciem skruchy za to, co kiedyś zrobiłem wobec swojego ojca. Jest jeszcze taki moment, gdy siedzę na proscenium i mówię: „Ławrinie, chcesz, żebym i tobie wydzielił część, jak Karpowi”. To gram jakby wewnętrzny podział Ukrainy. A potem mówię: „Ach, Ławrinie, ukarze cię Bóg. Jeśli nie ciebie, to twoje dzieci”. W tym czasie mój bohater znajduje się pośrodku. Za plecami – moi synowie, a przede mną siedzi prawie 800 widzów. I ja, jakby przewodnik z przeszłości do teraźniejszości i do przyszłości. Widzowie na sali to jakby dzieci i wnuki Ławrina. Czy mój bohater zmienił się przez te lata, trudno powiedzieć. Myślę, że się zmienił, bo ja też się rozwijam, nie stoję w miejscu. Szesnaście lat temu i teraz staram się odczuwać ukraiński ból, przepuszczam przez siebie wszystko, co dzieje się w Ukrainie. Zmienia się sytuacja w państwie i na świecie, a ja nadal dążę do szukania tych bodźców, które dają energię do gry”.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Akademicznym Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyło się 350. jubileuszowe przedstawienie „Kajdaszowa rodzina” na podstawie powieści Iwana Necuja-Lewyckiego. Legendarne przedstawienie od wielu sezonów teatralnych cieszy się niezmiennym powodzeniem wśród widzów.
Eduard Owczarenko
Zdjęcie ze strony internetowej teatru
Dziś jej główny sens brzmi zdumiewająco, zgodnie z problemami, które poruszają każdego Ukraińca: jak zachować duchowe siły i żywotność narodu, pokonać trudną drogę ku miłosierdziu, wzajemnemu zrozumieniu, jedności i wierze, ku tym powszechnoludzkim kategoriom, które dają życie, szczęście, dobrobyt i zwycięstwo nad nieczystą siłą. To przedstawienie przesycone najwyższą godnością narodową, samobytnością, niezwykłymi, jaskrawymi cechami, które są właściwe Ukraińcom. Zostało stworzone przez artystów, którzy na poziomie genetycznym odczuwają istotę i duszę naszego narodu. Oto więc głos tych, którzy stali u źródeł „Rodziny Kajdaszów”. Petro Ilczenko, reżyser-realizator, zasłużony działacz sztuk Ukrainy: „Pomysł wystawienia „Rodziny Kajdaszów” pojawił się u Bohdana Stupki, który w tym czasie był kierownikiem artystycznym naszego teatru. Przyniósł sztukę jednego ze współczesnych autorów na ten sam wątek. Początkowo zatwierdzono ten wariant. Nazwałbym tę sztukę „współcześnie rubaszną”. Wplecione zostały w nią Majdan, Kamasutra, jakieś inne rzeczy. Kiedy wzięliśmy ten utwór za podstawę, okazało się, że wchodzi on w sprzeczność z powieścią Necuja-Lewyckiego. Bohaterowie Iwana Semenowycza nie są zaniepokojeni seksem ani kwestiami politycznymi. U klasyka, moim zdaniem, główne problemy to fałszowanie relacji, fałszowanie pojęć, fałszowanie kryteriów. Na przykład zamiana przez kobietę roli mężczyzny, a przez teściową – statusu synowych. Takie spojrzenie zostało przyjęte praktycznie przez cały zespół. Postanowiliśmy połączyć nową sztukę z samą powieścią Necuja-Lewyckiego. Lecz utwór Iwana Semenowycza jest tak silny i harmonijny, że pod koniec pracy całkowicie wyparł sztukę autora. Obraliśmy zasadę twórczości zbiorowej. Wezwałem zespół do udziału w inscenizacji, i odpowiedział. Wielki udział w tym procesie wzięli Nataława Sumśka, Petro Panczuk i Wołodymyr Koliada. Wiele propozycji wniedśli Dmytro Formanczuk i Nazar Zadniprowski. Ja to wszystko sprowadzałem do określonego wspólnego mianownika, dzięki czemu powstał naprawdę sceniczny wariant teatru. Można to nazwać twórczym wybuchem. Zaczęliśmy improwizować, było dużo pracy etiudowej. Muzykę także szukaliśmy wspólnie. W rezultacie nasza praca całkowicie obróciła się w stronę klasyczną. Zrobiliśmy neoklasyczny wariant rozwiązania scenograficznego. Wykorzystaliśmy twórczość Marii Prymaczenko, Kateryny Biłokur, sztukę naiwną. Zawsze obsadzam sztukę pod konkretnego aktora. „Martina Boruli” reżyserowałem pod Wołodymyra Koliadę, „Szelmenka-denszczyka” – pod Anatolija Hnatiuka. Nie jest tajemnicą, że „Rodzina Kajdaszów” była obsadzona pod Nataliję Sumśką, pod jej naturalność, ludowość, pod jej możliwości wyrazu w cechach charakterystycznych. Głównym sprawcą najważniejszych przekształceń, fałszerstw w naszej inscenizacji jest Marusia
Kajdaszycha. Zastąpiła ona w rodzinie Kajdasza, który z czasem traci energię, zbacza na manowce, popada w pijaństwo i topi się w stawie. Konflikty w dużej mierze wynikają właśnie z tego, że podżega ona synów do sporów z synowymi. W pracy przyjęto zasadę zespołowości, spójności spektaklu oparty na określonych wyrazistych danych wykonawców, w tym przypadku Natalki Sumskiej. Dobrano różnych Kajdaszów. Spokojny, dostojny, do pewnego stopnia inteligentny Wołodymyr Koliada, który pojawił się na premierze. I zdenerwowany, paradoksalny Petro Pancziuk. Oba wcielenia są interesujące. Kiedy przyznawano nagrodę Gabinetu Ministrów Ukrainy im. Łesi Ukrainki, postanowiono uhonorować obu. Chociaż zazwyczaj wyróżnia się tylko jednego z wykonawców. Spektakl idzie już siedemnasty sezon. Jak na inscenizację to dość poważny wiek. Wszyscy młodzi wykonawcy dawno się zmienili, do pewnego stopnia zmieniła się także sama sztuka. Kiedy do spektaklu wchodzą nowi aktorzy, mają mało prób i bardziej przyswajają zewnętrzny rysunek. Jest już mniej tej improwizacji, porozumienia, które było w pierwszym składzie. Ale widz także dziś dobrze odbiera przedstawienie. Zmieniły się u nas również wykonawczynie ról babć. Wcześniej grały je Zinaida Cesarenko i Nina Hilarowska, które odpowiadały wiekiem swoim postaciom. I praktycznie nie musiały grać wieku. A teraz te role wykonują młode aktorki Hanna Osadcza, Natalia Kalantaj, Anastasija Dobrynina, Lesia Lipczuk. Nie można powiedzieć, że są one charakterystycznymi starszymi kobietami, ale są znakomitymi aktorkami charakterystycznymi i twórczo to wykorzystują. Przez wszystkie te lata nasza inscenizacja pozostaje popularna dzięki świetnej noweli, którą stworzył Iwan Necuj-Lewycki, oraz zdumiewającemu zespołowi uczestników. Podczas tworzenia spektaklu nie było żadnej presji – ani aktorskiej, ani reżyserskiej. Powstawał on w porządku etiud, naturalnym, głęboko teatralnym kluczem. Myślę, że znalazłem te bolesne punkty, które poruszają nie tylko estetów sztuki teatralnej, lecz także głębokiego i masowego widza. To pewnie dlatego, że problem fałszerstwa jest popularny i aktualny. Stykamy się z fałszowaniem wody, jedzenia, powietrza, odzieży i oczywiście relacji,
fałszowaniem kryteriów, fałszowaniem człowieczeństwa. Chodzi o podmianę, a ludziom to boli na wszystkich poziomach – państwowym, rodzinnym, codziennym. Ktoś tu znajdzie problemy rodzinne, ktoś – problemy określonego czasu lub całej Ukrainy. Sala łączy starszego i młodego widza. Pewnie dla każdej grupy wiekowej istnieje tu własny kompleks bolesnych punktów… Obecnie pracuję jako reżyser nad spektaklem „Житейське море”. To inscenizacja jubileuszowa, sztukę do swojego jubileuszu wybrał Wołodymyr Niczeporenko – znany aktor, koryfeusz teatru. W dużej mierze uwzględniamy jego biograficzność. Przy tym nie utożsamiamy Niczeporenki i Barylczenki. Wątek młodzieżowy, obecny w tej sztuce, ma być przytłumiony. Pojawia się tu temat odpowiedzialności za teatr – gdy się go zdradza, handluje nim, gdy własne interesy przeważają nad wysoką misją teatru. Barylczenko myli własne interesy z misją teatru, więc, wychodząc z tego, szukamy kompleksu bolesnych punktów o teatrze. Oddajemy mu swoje życie. Ale czasem zdradzamy dla pieniędzy, rodziny, wątpliwych przyjemności, innych rzeczy, które są głęboko indywidualne. O tym wszystkim mówi się w sztuce Iwana Karpenki-Karego. Ten utwór to jego testament o zachowaniu sprawy, której oddał całe swoje życie. Aktorzy dobrani są wspaniale. Oprócz Wołodymyra Niczeporenki chciałbym wyróżnić Anatolija Hnatiuka, Petra Panczuka, Irynę Dworianyn, Olenę Mamczur. Ciekawie pracują Wasyl Mazur, Wołodymyr Nikolajenko, Arsen Tymoszenko, Serhij Kalantaj, a także Hanna Osadcza, Anastasija Dobrynina, Walentyna Iliaszenko, Larysa Krasowska. Szukam formy reżyserskiej, jednak wiem, że w jej podstawie musi leżeć głęboki aktorski spektakl zespołowy. Młodzi reżyserzy obecnie w większości stosują prowokacyjną formę. A ja, człowiek starszego pokolenia, nie będę się z nimi ścigać. Widz kocha tę niszę, w której pracuję. W 25. sezonie idzie „Szelmenko-denszczyk”, w 23. – „Martin Boruła”, w 17. – „Rodzina Kajdaszów”. Czternaście sezonów szła „Samotna Lady”. Ile by nie mówiono, że taki teatr nie jest potrzebny, będzie on skutecznie istniał jeszcze kilka tysiącleci. To starogrecka tradycja. Jeden
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
partnerską interakcję, szukaliśmy odzewu jeden w drugim. Bardzo ważne było, aby zrozumiał to widz. Dalej zobaczyliśmy, że trzeba szukać plastycznych przejść od sceny do sceny. Nam to pozwalało nastawiać się na emocjonalne przejścia. Dla mnie jako dla aktora z doświadczeniem było to bardzo interesujące. Dzisiaj wszyscy starają się od razu wyjść na wynik, a w naszych próbach najważniejsze było poczuć proces. A kiedy on zaczyna się składać i dodawać od jednej sceny do drugiej, wtedy właściwie i powstaje spektakl jako widowisko. Artysta ma farby, pędzle, papier, asfalt, ściany. Muzycy – instrumenty i partyturę. A aktorzy teatru, oprócz nas samych, nie mają nic. Nasz instrument – to my sami, ale instrument bardzo kapryśny. I kiedy zaczynamy dotykać swojej postaci, to podłączamy swoją naturę. Natura zaczyna tworzyć moment tego, kiedy nagle uświadamiasz sobie, że to już nie ty, chociaż to twoje emocje, twoja psychofizyka. Tak, to już nie ty, a ten, kogo chcesz stworzyć. I to – kulminacja momentu. Podczas spektaklu nie widzimy siebie z boku. Dlatego nasze własne cechy przejawiają się w postaci. Inaczej być nie może. Po 24 lutego ubiegłego roku przeszedłem przez momenty osobistych strat, przeżyć, łez. Moja postać znalazła się pod okupacją. On czuje tak, jak ja, tylko o wiele silniej. Starałem się przekazać jego przeżycia, mam nadzieję, że mi się udało. Bardzo ważnym składnikiem spektaklu jest scenografia. Ludmyła Nahorna i Miłana Skoryk zaproponowały przestrzeń istnienia, która pomogła Nadiji Ahejewej-Szwed w reżyserskim rozwiązaniu. A ja zrozumiałem, w jakiej przestrzeni istnieć mi. Moje partnerki Kateryna Jasenczuk i Iolanta Bohdiun są różne. Ale jestem niezwykle wdzięczny im obu za momenty partnerskiej interakcji. Myślę, że wiele im dałem, ale jednocześnie wziąłem od nich coś dla siebie. Jestem także wdzięczny autorowi Anatolijowi Matwijczukowi. Kiedy przyszedł na jedną z prób, ostrzegłem go: „Wybacz, Anatoliju, my tu nieco dodaliśmy, posłuchaj”. Na co odpowiedział: „Przecież ja o tym pisałem, tylko nie napisałem tych słów”. „Dlatego my to dodajemy” – mówię mu. Podczas pracy nad spektaklem czuliśmy siebie nawzajem. Nie mieliśmy sporów, niczego sobie nie udowadnialiśmy. Chociaż, jak w każdym procesie twórczym, pojawiały się pytania. Razem myśleliśmy, jak uczynić jaśniejszymi momenty, aby widz na to zareagował. Trzymaliśmy momenty życia, istnienia i prawdy, które przerzucają się na widownię, a potem wracają do nas. Na premierze to poczułem. Mamy nadzadanie, aby ten spektakl żył. Będziemy robić wszystko, co od nas zależy, aby zobaczyła go cała Ukraina i nie tylko. Mamy nadzieję, że wszystkie nasze przesłania dotrą do widza. Już na pierwszym pokazie poczułem, że widzowie zareagowali na wezwanie, które podarował światu nasz genialny rodak Łeś Kurbas: „Teatr – to o ludzkiej duszy”. Właśnie tym ujęła mnie sztuka i właściwie to brzmi w naszym spektaklu.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Wadima HNIDASZA
„Dżiwa” – nowa praca Anatolija Matwijczuka, którą nazwał on sztuką transcendentalną. Jest to próba udzielenia odpowiedzi na trudne pytania dotyczące bytu, które nie dają spokoju wielu osobom. W spektaklu wykorzystano dokumentalne opowieści chersońskich poetów z książki „Chersońszczyzna. Art-opór”, które brzmią autentycznymi głosami samych poetów, którzy przeżyli okupację miasta. – Dziś już można stwierdzić – „Dżiwa” rozpoczęła swoją trudną drogę do widza – opowiada Anatolij Matwijczuk. – Trudną, ponieważ sztuka to nie kinowy blockbuster, szeroko i hojnie reklamowany, który jednocześnie mają możliwość obejrzeć miliony. Inscenizacja teatralna to żywy, sakralny cud, który może zobaczyć dwieście czy pięćset osób. W naszej sytuacji tych osób było jeszcze mniej, bo premiera odbywała się w małej, kameralnej sali Centrum Sztuki imienia Iwana Kozłowskiego przy Chreszczatyku 50-B, w ramach Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Melpomena Tawrii”. Oczywiście nikt, poza autorem, reżyserką i jeszcze dwojgiem aktorów, którzy mieli wyjść na scenę, nie mógł wiedzieć, jaki przekaz zamierzamy wysłać Ukrainie. Wierzyli w nas chyba tylko nieliczni. Przede wszystkim przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Festiwalu Ołeksandr Knyha i nasi najbliżsi. Chciałoby się, aby jak najwięcej mądrych i światłych ludzi odwiedziło premierę. Osobiście zaprosiłem około dwóch tuzinów najbardziej godnych osób. Ale wyszło jak zawsze: jedni mieli pilne sprawy, inni są teraz daleko od Kijowa, jeszcze inni po prostu obiecali być – i nie przyszli... Nie obrażam się. Po prostu im współczuję – oni nawet nie rozumieją, co stracili. Ale ci, których szczególnie nie oczekiwałem, przyszli, by następnego dnia, zacinając się z przejęcia, opowiadać przez telefon o swoich wrażeniach... Jeśli szczerze, to liczyłem właśnie na takie emocje, ponieważ znam jedną twórczą aksjomatę: jeśli sam nie płaczesz, tworząc tekst, nie licz na taką samą emocjonalną reakcję widzów. Widziałem te emocje najpierw u reżyserki Nadiji Ahejewej-Szwed, potem u aktorów, dalej u pracowników technicznych, którzy pracowali przy spektaklu. I wreszcie otrzymałem je od publiczności! Od wielu lat nie słyszałem tak absolutnej ciszy na widowni, jak podczas początkowych scen Anatolija Suchanowa. On jest rzeczywiście aktorem o tym rzadkim darze, który potrafi zagrać rozpacz, ból i strach bez krzyku i patosu, niemal szeptem, ale przez to każdemu w sali zapierało dech w piersiach. Jego partnerka Dżiwa – młoda studentka drugiego roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego (kurs mojego przyjaciela Serhija Kałantaja) – to również reżyserskie odkrycie Nadiji. Iolanta Bohdiun, wydaje się, gra czasem samymi oczami, naturalność jej zachwyca i czaruje, a dialogi brzmią bez cienia teatralności. Trzeba oddać sprawiedliwość naszej młodej reżyserce Nadiji Ahejewej-Szwed: dla niej, jak dla mnie, dramaturga, był to reżyserski debiut. Ale jakiż to dojrzały debiut! Jak wyważone były wszystkie gesty, ruchy, działania sceniczne, wszystkie wizualne odkrycia, jak dojrzale przebijała pozycja i zamysł reżysera! Tak, jakby za plecami miała już dziesiątki podobnych inscenizacji. Jeśli chodzi o fabułę spektaklu, to bardzo niechętnie opowiadałem wszystkim ciekawskim treść naszej sztuki. Nie tylko dlatego, że sztuki nie da się opowiedzieć, bo oprócz tekstu jest jeszcze wiele innych rzeczy. A także dlatego, że trudno opowiadać fabułę, kiedy rzeczywistość graniczy w niej ze snem i majaczeniem. Kiedy człowiek szuka w sobie duszy, a dusza nagle wciela się w romantyczną i piękną dziewczynę, spotkanie z którą jest najważniejszym doświadczeniem w życiu dojrzałego, ale złamanego przez okoliczności człowieka. I oto publiczność zafascynowana obserwuje, jak ta wiecznie młoda osoba – Dżiwa – krok po kroku wyprowadza dojrzałego artystę z mroku własnych lęków na drogę, która prowadzi do wewnętrznego spokoju, światła i harmonii... Nie wątpię w to, że ta rzecz jest aktualna dla naszych czasów. Inna sprawa – czy zdoła ona trafić w epicentrum uwagi naszych mediów? Przecież bez tego każde, nawet genialne dzieło, pozostaje rzeczą w sobie lub własnością małego kręgu ludzi. Na koniec chcę powiedzieć, że Ukraina jest obecnie społeczeństwem psychologicznie straumatyzowanym przez wojnę. Na początku główny bohater sztuki mówi takie słowa: „Życie jednocześnie zawaliło się jak wielki dom, a ja znalazłem się pod jego gruzami...”. Ból, strach, zagubienie – to emocje, które rodzą głęboką depresję. I już teraz większość artystów na całym świecie, patrząc na nas, stawia pytanie: jak Ukraińcy będą wydostawać się z tej głębokiej psychologicznej wyrwy? Wszyscy zaczynają mówić o tym, że teraz najbardziej utalentowani artyści wszystkimi dostępnymi dla nich środkami, poprzez swoje dzieła, muszą podpowiadać ludziom drogi tego przezwyciężenia. Tak czy inaczej, a my spektaklem „Dżiwa” już pokazaliśmy taką drogę, przypominając, że strach i nienawiść pokonuje się wiarą i miłością do życia. Dziękuję wszystkim! – To nie pierwsze nasze wspólne doświadczenie pracy z Anatolijem Matwijczukiem – kontynuuje reżyserka Nadija Ahejewa-Szwed. – Przecież niedawno w tandemie stworzyliśmy teatralizowane widowisko do jego wierszy – „Słowo – broń”, które pokazaliśmy w Narodowej Filharmonii Ukrainy i innych miastach Ukrainy, planowane są także kolejne pokazy. Jeśli chodzi o spektakl „Dżiwa”. Ta sztuka głęboko mnie poruszyła, i nie tylko mnie, ale także naszych aktorów i grupę realizatorską... Czytając opinie naszych widzów, rozumiem teraz, że ich również. Twórczość pana Anatolija jest dla mnie czymś szczególnym, filozoficznym, prawdziwym, tym, co od razu trafia do duszy. A także daje niesamowitą energię, która inspiruje do nowych twórczych eksperymentów. Jak powiedziano w naszym spektaklu, w życiu przypadków nie ma, dlatego jestem szczęśliwa, że ta synergia powstała. Teatr to sztuka zbiorowa. I kiedy ta synergia panuje między autorami, to automatycznie ładuje cały zespół, a w naszym przypadku – zespół entuzjastów i profesjonalistów w swoim fachu, który przez miesiąc pielęgnował to dzieciątko Dżiwę: ubierał ją, czesał, malował, dodawał tych cech, które przed widzem pokazały ją energiczną i przenikliwą, ironiczną i zdziwioną, i wreszcie szczęśliwą oraz kochaną. To, właściwie, jest główna myśl naszego spektaklu – strach pokonuje się tylko najpiękniejszym uczuciem miłości do wszystkiego, co istnieje na naszej ziemi. Ponieważ spektakl został stworzony przez formację teatralną Project Art Theater w kolaboracji z Chersońskim Teatrem imienia Mykoły Kulisza właśnie na festiwal „Melpomena Tawrii”, to Ołeksandr Knyha jako dyrektor Chersońskiego Teatru i prezes tego festiwalu zaproponował Bohdanowi Strutyńskiemu wsparcie festiwalu i naszego projektu poprzez udostępnienie miejsca na premierę na jednej z kameralnych scen Narodowej Operetki Ukrainy. Znowuż, nie sądzę, by to był przypadek, ponieważ właśnie z tego teatru jeszcze w dzieciństwie zaczynałam swoją twórczą drogę, a Bohdan Dmytrowycz był moim pierwszym reżyserem w profesjonalnym teatrze. Kilka słów o wykonawcach. Anatolij Suchanow to niezwykle głęboki, o niesamowicie subtelnej naturze aktor, który czuje materiał tak bardzo, że nie wiem, czy ktoś jeszcze mógłby odtworzyć tę rolę tak, jak on. To ten przypadek, kiedy trafienie w postać, założoną przez autora, jest stuprocentowe. Nad rolą Dżiwy pracowały dwie utalentowane ze swojej natury aktorki, ale jednocześnie absolutnie różne – to Iolanta Bohdiun i Kateryna Jasenczuk. Iolanta to całkiem młoda aktorka, ale już ma swoje szczególne i profesjonalne cechy, jest niezwykle szczera i otwarta. Jak powiedzieli widzowie, dziewczyna jest tak wyjątkowa, że jakby naprawdę stała się duszą naszego premierowego pokazu, gdyż premierę grała właśnie Iolanta. Kateryna Jasenczuk jest inna, to już ukształtowana i doświadczona aktorka, profesjonalna śpiewaczka, solistka Narodowej Operetki Ukrainy, która obecnie zachwyca swoją twórczością Lizbonę. A w naszym spektaklu widz będzie mógł ją zobaczyć już w październiku. Scenografię w naszym spektaklu tworzyły zasłużona artystka Ukrainy, laureatka nagrody Dmytra Lidera Ludmyła Nahorna oraz Miłana Skoryk, wideo-projekcją zajmował się wideograf Chersońskiego Teatru Maksym Prudkun. Także w naszym spektaklu wykorzystano autentyczne historie poetów Chersońszczyzny, którzy przebywali w okupacji, zbierała je moja asystentka Alona Mowczan, a nad sound-designem głosów czarował Anatolij Matwijczuk. Kompozytor – Mykoła Chszanowski, którego muzyka nadała naszej pracy jeszcze większej atmosferyczności i podkreśliła emocjonalne wypełnienie sztuki. Mamy także wspaniały ekskluzyw – soundtrack do spektaklu, napisany przez autora sztuki Anatolija Matwijczuka, który ma za sobą doświadczenie tworzenia wielu znanych piosenek. Promoversję tego utworu będzie można usłyszeć na naszych stronach w mediach społecznościowych, a pełna wersja jest wykorzystywana w naszym spektaklu. Następny pokaz spektaklu odbędzie się na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Złoty Lew” 9 października we Lwowskim Akademickim Teatrze Duchowym „Woskresinnia”. Także w październiku zaplanowane są premierowe pokazy w Kijowie; mamy propozycje pokazów w Winnicy, Żytomierzu, Chmielnickim i Czerkasach. Więc liczymy na szczęśliwy los naszej „Dżiwy”! – Już wiele lat pracuję w Kijowskiej szkole-studiu teatralnym – kończy rozmowę wykonawca roli Poety Anatolij Suchanow. – Kiedy moja była absolwentka Nadija Ahejewa-Szwed dała mi do przeczytania sztukę Anatolija Matwijczuka „Dżiwa”, zadałem pytanie, kto będzie ją wystawiał. Nadija powiedziała, że będzie to robić ona, i od razu zgodziłem się na rolę. Materiał emocjonalnie mnie poruszył. Kiedy zaś zobaczyłem swoje partnerki, zrozumiałem, że jesteśmy nastawieni na jedną falę i odtworzymy sztukę. Wyznaję metodę twórczą Lesia Kurbasa, moja absolwentka Nadija również. Braliśmy scenę i umawialiśmy się, co chcemy osiągnąć, robiliśmy to, nie trzymając się tekstu, a ożywiając go. Wchodziliśmy w scenę, ustalaliśmy par-
W ramach XXV Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Melpomena Tawrii”, przy udziale Chersońskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Mykoły Kulisza oraz Project Art Theatre, w Centrum Sztuki imienia Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy odbył się premierowy pokaz spektaklu „Dżiwa”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przy stole, ludzie zobaczyli, jak zraniły je wojna i woda... Ściany niedawno jeszcze rajskiej oleszkowskiej chaty popękały, wyblakły farby unikatowych malowideł... Jak je odrodzić, trudno powiedzieć. Zarówno Maria, jak i Polina przeżyły straszną II wojnę światową i były pewne, że ona już nigdy nie powinna się powtórzyć. „Samą wojnę przedstawiałam tak, jak widziałam ją na własne oczy – zwierzęce wnętrze”, mówiła Maria. Jednak ordyńskie „zwierzęce wnętrze” Rosji dopadło artystki po śmierci. Dlatego zniszczone i osmalone obrazy artystek Marii Prymaczenko i Poliny Rajko są świadectwem nie tylko bezgranicznie twórczego świata Ukrainy, która ma dziś reprezentować siebie jako kraj utalentowanych ludzi i bogatego dziedzictwa kulturowego. Te zniszczone unikatowe dzieła dwóch artystek, którymi zachwycali się wielcy malarze świata, mają stać się świadectwami ludobójstwa Ukraińców. W Hadze, gdzie będą sądzić Rosję. Żeby po tym sądzie „ludzie żyli, jak kwiaty kwitli”.
Tłumaczenie maszynowe
W minioną niedzielę dobiegała końca wystawa artystki Marii Prymaczenko i setki ludzi pospieszyły do Ukraińskiego Domu, aby radośnie odetchnąć: zdążyli! Halina DACIUK, dziennikarka. Zdążyli trafić do wszechświata artystki i poczuć jego magiczną siłę. Znajome z dzieciństwa dziwaczne „twarze” ptaków, kwiatów i zwierząt Marii od razu otoczyły nas ze wszystkich stron, jak bliskie istoty. Jednak niektórzy z bestiariusza spotkali się z nami po raz pierwszy, ponieważ te prace dotąd nie były eksponowane. Sto skarbów dorobku artystycznego tworzyło spójny obraz świata Marii, który ona bez reszty kochała i nam powierzyła. Te łąki, pola, kwietniki, niebiosa świadczyły, że jej twórczość jest jak miłość – bezwarunkowa. „Żeby ludzie żyli, jak kwiaty kwitli” – marzyła Maria i żyła w harmonii z każdym płatkiem. Jej dzieła zachwycają bezmiarem fantazji, dobrem, a dowcipne podpisy przypominają samodzielne autorskie przysłowia. „Siedzi koziołek na pniaczku, gra na skrzypeczkach, a koza w pole poszła, da i drugiego znalazła”. Zagapił się, słowem. Maria tworzyła zawsze – w głodne lata 30., podczas wojny, po wybuchu w Czarnobylu. Przeżywała i wierzyła, że całe zło przeminie. A jeszcze marzyła, by pomalować budynki w miastach. „Co za cuda byśmy stworzyli... Budynki śmiałyby się do ludzi”. I na trzecim piętrze Ukraińskiego Domu do mnie zaśmiał się taki zdumiewający budynek, który stworzyła inna artystka – Polina Rajko z obwodu chersońskiego. Jednak poraził nie tylko dom, ale i los artystki, utkany z nieustannego bólu i smutku. Po raz pierwszy Polina wzięła do ręki pędzel w wieku 69 lat, kiedy straciła męża-pijaka, a córka zginęła w wypadku samochodowym. Kiedy zmarł syn, który wcześniej bił matkę, wyniósł z domu wszystko, co zgromadzili, trafił do więzienia, wrócił z marskością wątroby, a umierając, poprosił mamę, by go nie opuszczała... Wybaczyła synowi i opiekowała się nim do ostatniej chwili. Wybaczyła wszystkim i wszystko. A zostawszy sama z żalem, kupiła pędzle, tanią farbę i namalowała parę gołębi. I zaczęła malować każdej nocy, zamykając okiennice, żeby nie było widać światła, tłumiła łzy, ból i czuła, że twórczość nie tylko ratuje, ale i przynosi przyjemność. Pomalowała sufit jak niebiosa, ściany od nieba do podłogi. Zapełniła wszystkie siedem pokoi oleszkowskiego domu obrazami bytu. Znalazła miejsce dla sióstr, córeczki, syna. Posadziła w łodzi męża, który lubił wędkować. Posadziła w gniazdach łabędzie, a za stołem weselnym – piękną parę, która przypominała jej zakochaną młodość. A kiedy wszystko-wszystko pomalowała, wpuściła do domu ludzi. Kogoś jej twórczość zachwyciła, jednak miejscowy ksiądz powiedział, że jej malowidła są „dziecinne”... Tymczasem artystką zainteresowali się dziennikarze i, dzięki Bogu, stworzyli unikalny film dokumentalny „Droga do raju” (1998) z wyznaniami Poliny. „Pokopię trochę i idę do domu, namaluję dwa gołąbki i znowu na ogród... Bywa, i płaczę, i śmieję się, i rozmawiam z nimi...”. Koronowane ptaki Marii. Przez pięć lat twórczości przetopiła żal w radość, świętując wszystkie swoje zmarnowane dni i skrzywdzoną miłość. Otaczający domowy świat uzdrawiał ją i nadawał nowe sensy życiu. Zdążyła! A potem z jutrzenką cichutko zasnęła pośród swojego ptactwa, ryb i bliskich, a poranek już witała w niebie. Dom wykupili ludzie z Kanady, doceniając unikalne zjawisko Poliny Rajko i zamierzając stworzyć tu jej muzeum. Rysunki zachowano w formacie 3D, zdążyli. Jednak życie przygotowywało nowy nieodwracalny cios dla Rajskiej piękności, już bez obecności autorki na ziemi. W bieżącym roku w jednej chwili kachowska woda, wypuszczona przez dzikiego wroga, zalała Oleszki i dom Poliny, cały jej latający i pływający świat poszedł na dno. Nie wypłynęły ani kaczki, ani łabędzie, nie uratował się mąż w łodzi. A kiedy po długim czasie woda zaczęła opadać, na jej powierzchni pojawiły się grzebienie kogucików, dzióbek gołąbki, wypłynęła rodzina za weselnym stołem. M. Prymaczenko. „Kwiatuszki, synuszkowie, służcie...”. Pośród świata Poliny Rajko
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „współudziale” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności jest wypełniany przez płatnika tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Jurczenko Jewhenija Wałerijiwna — 200 hrywien. 2. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe