Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №38 за 2024 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 30 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Pawło Zahrebelny przez lata

Pod takim tytułem w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, z inicjatywy Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (Mychajło Sydorżewski) oraz Stowarzyszenia Twórczego Prozaików Kijowskiej Organizacji NZPU (Ołeksandr Bałabko), odbyło się znaczące wydarzenie literacko-artystyczne – wieczór upamiętnienia klasyka literatury ukraińskiej w 100. rocznicę jego urodzin. Myrosława KORNIEJEWA, naukowczyni, członkini międzynarodowego zrzeszenia społecznego „Wołyńskie Bractwo”. Zdjęcie Witalija PRYCHODKI. Wydarzenie otworzyła zastępczyni dyrektora ds. naukowych Muzeum, Raisa Siennikowa. Powitała ona zebranych i poinformowała, że z okazji tej znamienitej daty muzeum przygotowało w tej sali wystawę wydań, rękopisów i rzadkich eksponatów, które prezentują twórczość patriarchy literatury ukraińskiej, jak nazywano go jeszcze za życia, oraz przedstawiła moderatorów wieczoru – pisarzy Mychajła Sydorżewskiego i Ołeksandra Bałabkę. W sali zgromadzili się znani poeci, prozaicy, publicyści, dziennikarze, kierowniczki bibliotek, jednym słowem – elita literacka Kijowa. Na stulecie Pawła Archypowycza przybyli wielbiciele z różnych obwodów Ukrainy. Zobaczyłam tu także przedstawicieli często odwiedzanego przeze mnie stowarzyszenia poetycko-piosenkarskiego „Switłyna”, członków naszego Wołyńskiego Ziemstwa. W słowie wstępnym Mychajło Sydorżewski krótko nakreślił główne etapy biografii Pawła Zahrebelnego, podkreślając, że postać Pawła Archypowycza jest niezwykle potężna w literaturze. Jego droga zaczęła się po II wojnie światowej, której był uczestnikiem, idąc na front jako ochotnik. Początkowo – półtorej dekady pracy dziennikarskiej, potem – redaktor naczelny „Literaturnej hazety”, następnie szef Związku Pisarzy Ukrainy. Ale jakiekolwiek stanowisko zajmował, zawsze stawał w obronie patriotów-szestdziesiatnykiw, których utwory publikował, nie zważając na ostrą cenzurę. Potrafił odnaleźć i wesprzeć młode talenty, pozostawał niezłomny, z charakterem, który nie zginał się pod systemem niosącym w sobie piętno „sowietyzmu”... Nieoceniony jest jego wkład w skarbiec literatury ukraińskiej – liczne powieści, z których najważniejsze to „Cudo”, „Roksolana”, „Jewpraksija”, „Z punktu widzenia wieczności”, „Lwie serce”, „Ja, Bohdan”. A do tego jeszcze – scenariusze filmowe, artykuły krytyczne, badania historyczne... Jego spuścizna literacka została przetłumaczona na dwadzieścia trzy języki świata. W słowie wstępnym od Stowarzyszenia Twórczego prozaików Kijowskiej Organizacji NZPU Ołeksandr Bałabko również powitał wyborne towarzystwo ze względu na to znamienne wydarzenie i zaprosił do głosu laureata Nagrody im. Szewczenki Wiaczesława Medwidia, który był blisko rodziny Zahrebelnego w ostatnich latach. Pisarz zaznaczył, że Zahrebelny był dość bezlitosny w swoich ocenach współczesnej epoki. Przytoczył epizod, że kiedy trwała walka o usunięcie Pawła Archypowycza ze stanowiska przewodniczącego NZPU, reagował on w następujący sposób: „Nie trzeba będzie czytać grafomanów i ściskać dłoni niegodziwcom”. Petro Zasenko, który dużo pisze o niespokojnych czasach, w których pracował P. Zahrebelny i inni współcześni, zaznaczył, że jest to postać, która zdobyła czołowe miejsce nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie, że jego osobowość uwiecznia nas jako naród. Kiedy zarzucano mu rzekomo nadmierną „historyczność”, odpowiadał, że zrywają się więzi między czasem, a naród, który jest na ziemi i przeszedł niewiarygodne próby, sam siebie doskonali. Petro Petrowycz wspomniał o ogrodach rusanowskich w Kijowie, o tym, jak Zahrebelny występował przeciwko zabudowie tego naturalnego krajobrazu jako obywatel, jako człowiek zatroskany o los miasta, w którym żył. Znamienny jest fakt, że Zahrebelny w latach radzieckich doprowadził do przemianowania nazwy „Literaturna hazeta” na „Literaturna Ukraina”, z określeniem kraju. A do redakcji zaprosił Iwana Dracza, wtedy jeszcze mało znanego, by kierował działem poezji, a także założył nowy magazyn „Kyjiw” (redaktor naczelny Wołodymyr Drozd). P. Zasenko przypomniał, że powierzono mu napisanie artykułu o Związku Pisarzy Ukrainy do „Wielkiej encyklopedii radzieckiej”, który zatwierdził P. Zahrebelny, chociaż ta strona została „uzupełniona” kilkoma dogodnymi dla władzy zdaniami w stylu „bażaniwszczyny”. To były trudne czasy. Redaktorka naczelna magazynu „Kyjiw” Teodozija Zariwna powiedziała, że Zahrebelnego nie złamała ani sława, ani niesława. Ci, którym pomagał, a takich jest bardzo wielu, oddają mu hołd, ale hołd oddaje mu także cały naród, czytając utwory Zahrebelnego, które są niemal w każdej księgarni na Ukrainie także teraz. Zebrani z wielkim zainteresowaniem obejrzeli wideo z programu telewizyjnego Teodoziji Petriwny z Zahrebelnym. Emisja była 27 lat temu: Kontynuacja na str. 8 MYKOŁA TYMOSZYK 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Szlachetny czyn

Niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się uroczyste wręczenie nagród nowym laureatom Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Jednym z nich został działacz państwowy, poeta, uczony Wasyl Kujbida, a my serdecznie pogratulowaliśmy naszemu dawnemu autorowi i prenumeratorowi na łamach tygodnika. Przed kilkoma dniami Wasyl Stepanowicz otrzymał należne laureatowi nagrody pieniężne i przekazał je na wsparcie wydawnictwa „Słowo Proświty”. Wzruszeni. Z pokorą dziękujemy za Pana czułe serce, drogi nasz współbracie! Redakcja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wszystko dobrze

Natalija KOŁESNICZENKO-BRATUŃ, kandydat nauk filologicznych, docent, członkini NSPU. Dwa słowa “Wszystko dobrze”! Na nie będzie czekać każdego ranka, jak na lekarstwo, bez którego życie stanie się zbyt trudne. Te słowa ukołyszą jej strach przed nieznanym, przed tą rzeczywistością, o której on nie mógł lub nie chciał mówić. Dzisiaj, jak zawsze, obudziła się w pełnym niepokoju oczekiwaniu: czy przyjdzie SMS. A potem, kiedy na ekranie smartfona wreszcie pojawiło się oznaczenie, że wiadomość została odebrana, ogarnęło ją mieszane uczucie strachu i radości. Radości, że odpowiedział, strachu przed tym, co przeczyta, jaka będzie wieść. “Wszystko dobrze”… Cóż, niech będzie, jak zawsze, i nic więcej. A dalej zaczynał się ciągnący się monotonnie dzień, z jego często bezsensownymi dziwactwami, niepotrzebnymi rozmowami, działaniami doprowadzonymi do automatyzmu. W przeszłości pozostało plecenie siatek maskujących, rozlokowywanie przesiedleńców. Teraz te dni wspominano jako pełne człowieczeństwa, poczucia przynależności do czegoś ważnego, potrzebnego. Wtedy pojęcia “patriotyzm”, “jedność”, “walka”, “zwycięstwo” pozbyły się patosu i nabrały codzienności. Nawet ich nie wypowiadano, nimi się żyło… Takich jak ona, kobiet w oczekiwaniu obok, było niewiele. Niektóre już wyjechały za granicę w poszukiwaniu życia bez wojny dla dzieci i dla siebie. Ale wojna nie opuszczała ich i tam. A smartfon z jego YouTubem, Facebookiem, Instagramem czy Twitterem pozostawał jedynym łącznikiem między dwoma światami – światem stabilności, spokoju, przewidywalności i światem niepokoju, strachu przed nieznanym, z codziennością wypełnioną kakofonią wycia syren. Wiele z nich świadomie nie wyłączało tego wycia w telefonie, który pozostawał nitką łączności z porzuconym światem. – Ja już wyłączyłam – przyznała Ołena. – Wczoraj jak zawyło, to wszyscy w autobusie obejrzeli się ze strachem. Tak, obrazek nie z przyjemnych, kiedy w londyńskim autobusie ze zdziwieniem, a nawet z oburzeniem wpatruje się w ciebie z dziesięć par oczu. Opowieści tych, którzy wyjechali, w czymś przypominały jedna drugą. Rozpacz i pragnienie krzyku, jęku z urazy, gniewu, bezsilności, kiedy w pierwszych dniach przyjazdu do obcego miasta widzisz tłumy uśmiechniętych, zajętych zwykłymi ludzkimi problemami przechodniów. Kiedy szczęśliwi młodzi ludzie, wykwintnie ubrani, idą ci naprzeciw, śpieszą na bale maturalne, a ty nie możesz zatrzeć w pamięci obrazków z kolejkami na granicy, ze zrujnowanymi budynkami, z przerażonymi oczami dzieci, ze zastygłymi spojrzeniami dorosłych, zanurzonymi w głębi rozchwianych myśli. Iryna starała się unikać rozmów o wojnie. W jej rodzinę wtargnęła zbyt konkretnie. Takie rozmowy kryły w sobie niebezpieczeństwo. Czasami mogły jedynie pogorszyć stosunki ze znajomymi. – Ja nijak nie mogę zrozumieć, dlaczego twój poszedł na ochotnika. No zarobi coś, ale przecież i tutaj miał pracę. No, chyba adrenaliny zachciało się… – Oj, biedactwo! Jak ty sobie radzisz? A jak tam na wojnie, co pisze? Dzwoni? My tak się o niego martwimy. My z niego jesteśmy dumni… To “martwimy się” brzmiało niby szczerze, ale z jakiegoś powodu wywoływało bolesny opór. – A w telewizorze pokazywali, jakie okopy ryją. Toż to jak zimno tam siedzieć… – To będzie trwało wiecznie. Końca nie widać. Może i dobrze, że nie przyjeżdża na urlop. Już przywykł do wojny, a tak przypomni sobie, że jest inne życie. Potem znów ciężko będzie przywykać. Przyjazd Serhija był niespodzianką! Szczęśliwą niespodzianką. Trzy dni, podarowane jak delegacja do rozczochranego niepokojącym spokojem rodzinnego miasta. On tak czekał na spotkanie z tym miastem. I oto wreszcie on tutaj. Wreszcie przeszedł przez bramy dworcowe w gwar tłumu, buczenie samochodów, dzwonienie tramwaju. Autobus był przepełniony. Serhij nijak nie mógł odnaleźć legitymacji. – Płać i nie zatrzymuj ludzi. Zablokowałeś przejście. Rozmieścił się tutaj ze swoimi gratami. Albo zabieraj się – z irytacją zauważył kierowca. Jakaś kobietka chwyciła go za rękaw: – Idźcie siadajcie. Nie będziecie przeszkadzać. Serhij nie zdążył ochłonąć od natłoku słów i uwag. Energiczna kobieta już zdążyła szybciutko przedostać się do kierowcy. – Proszę wziąć za tego mężczyznę – wcisnęła mu pieniądze za przejazd. – A wy jesteście łajdakiem – podsumowała ona. Pasażerowie siedzieli apatycznie otępiali, milcząco obserwując to, co się działo. W ich spojrzeniach Serhij dostrzegł obojętność i dystans, poczucie jakiegoś zakłopotania. Niektórzy zaczęli uważniej wpatrywać się w ekran telefonu, niektórzy smutno westchnęli… Serhij czuł się obco. Wokół tętniło pokojowe życie. Beztroski śmiech dziewcząt, dźwięki muzyki z otwartych okien kawiarni i restauracji. Miasto cieszyło się wiosną. Ono budziło się razem z pąkami na drzewach, razem z młodą zieloną trawką wzdłuż chodników, razem z codzienną krzątaniną zajętego tłumu. “Czy oni, czy ja wyobcowaliśmy się od siebie? Gdzie jest prawdziwa rzeczywistość? Tutaj czy tam – na zgliszczach drzew i budynków?” – w myślach zapytał siebie Serhij. *** W rozmowach z synem do “wszystko dobrze” dodawało się “a tobie to potrzebne”. W poszukiwaniu tego, co nazywają mądrym słowem “komunikacja”, Iryna instynktownie powróciła od teraźniejszości do wspomnień. – A pamiętasz, jak zgubiłeś w lesie obrożę psa Oly, Joya? O niej zapomniałeś, a potem przestraszyłeś się, że stracisz przychylność rodziców dziewczyny, którzy powierzyli ci wyprowadzanie domowego ulubieńca. – Tak, wtedy przeprowadziłem całą operację poszukiwawczo-rozpoznawczą. Przeszukałem wszystkie gałęzie, ale jednak znalazłem. To dopiero było szczęście! – Mamo, a pamiętasz, jak pojechaliśmy pierwszy raz wypoczywać nad morze? Jak nijak nie mogłem zrozumieć, dlaczego woda w nim jest słona? Tata jeszcze żartował, że to od łez niegrzecznych dzieci. A ty tłumaczyłaś naukowymi frazami. A jak chodziliśmy spacerować do zatoczek? Jak szukaliśmy karneoli, żeby przywieźć je w prezencie babci? – A pamiętasz, jak zarobiłeś swoje pierwsze pieniądze? Wtedy wy z Iwankiem nakolędowaliście niemało. Cieszyli się wspomnieniami o tym, tamtym i tak odległym nie tylko w wymiarze czasowym, ale i w treściowym wypełnieniu życia. To było ich życie i pozostaje ono ich, tylko ich. Wspomnienia migotały intymnymi odcieniami utraconego. Nie chciało się ich wypowiadać, nie chciało się, aby ktoś obcy wtargnął w osobistą przestrzeń bliskich ludzi. Oto ojcowskie ręce podrzucają go do wierzchołków drzew. Oto zdyszany dziadek chwali się przed wnukami, robiąc ze dwadzieścia pompek od ziemi. Oto babcia uroczyście wynosi z kuchni pachnące pierogi ze śliwkami. Dzieci na wyścigi demonstrują ucieleśnienie swoich fantazji w karkołomnych figurach z klocków lego. Jakie szczęście świeci na ich twarzach, kiedy on odgaduje, co oznacza to dzieło, złożone z małych części konstruktora! Włosy ukochanej rozrzucone na poduszce, która pachnie świeżością uczucia, oddycha ich wspólnym oddechem. Zapach czystej, wyprasowanej bielizny w połączeniu z zapachem ciała ukochanej! Tam, gdzie on teraz jest, z jakiegoś powodu właśnie ten zapach wdziera się ciepłą falą na granicy rzeczywistości i snu. Przyjaciele powitali Serhija radośnie. Wielu z nich miało swoje, uzasadnione podstawy do odroczenia od mobilizacji. Ktoś był wolontariuszem, ktoś przebywał w stanie oczekiwania, do którego powoli przywykał i z którym nauczył się żyć. – No, jak tam? – pytał prawie każdy. Pytanie, na które nie było prostej odpowiedzi. Serhij podświadomie czuł, dla kogo naprawdę ważne będzie usłyszenie odpowiedzi, a kto pytał z grzeczności. Dlatego starał się jak najmniej opowiadać, tak jak to robił podczas swojego pierwszego przyjazdu, o szczegółach swojego codziennego życia wojskowego. Ludzie lubią, żeby ich słuchano, uważając, że to, czym żyją na co dzień, jest interesujące i ważne dla rozmówcy. Że opowieść o tym, jak nieznany obecnym towarzysz broni Sławko chowa pod poduszką cukierki, a zamiast nich podkładają mu zawinięte grudki soli, wywoła u obecnych burzliwą reakcję śmiechu. A przekazanie treści listu małego synka towarzysza broni Ołeksija wyciśnie łzy wzruszenia. Serhij z ostrożnością podszedł do prośby nauczycielki Ludmyły Wołodymyriwny o spotkanie z uczniami szkoły podstawowej: „Co ja będę im opowiadać? Czy pożyteczne dla dzieci będzie spotkanie z człowiekiem stamtąd? Jak odniosą się do tego ich rodzice? Im i tak z trudem przychodzi chronienie maluchów przed niepokojącym hukiem „szahedów”, grzmotem i wybuchami rakiet. Czy takie spotkanie nie będzie zbędnym obciążeniem psychicznym?” – Ważne, żeby dzieci były dumne ze swoich obrońców. Jesteś absolwentem naszej szkoły, siedziałeś w tej samej klasie. Nie jesteś inny, nie jesteś wyjątkowy! Jeszcze z wykształceniem psychologa! Opowiadaj nie o okropnościach wojny, a o tym, co będzie ich interesować. Dzieci są teraz mądre. Same podpowiedzą ci, o czym chcą usłyszeć – nauczycielskie wskazówki brzmiały przekonująco. W dniu spotkania z uczniami Serhij denerwował się, jak przed ważnym egzaminem. Aula była przepełniona. Byli to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Co jest potrzebne do zwycięstwa

Mykoła HOŁOMSZA, zasłużony prawnik Ukrainy Chce się wreszcie przejrzenia, że „samodzielne państwo może sobie zdobyć naród walką i trudem”. Ta teza Stepana Bandery pozostaje dziś aktualna jak nigdy. Ale musimy sobie wyryć w pamięci, że zachowanie urzędników i funkcjonariuszy nie może być fałszywe i, nie daj Boże, antynarodowe. U podstaw działalności ukraińskiego Rządu musi stać człowiek i wyłącznie człowiek! Podczas wojny na pierwszym planie musi być żołnierz – a to armia, która powinna być zabezpieczona materialnie z całym bojowym arsenałem. Podkreślam, nie urzędnik z „rozdzielaniem” środków, a armia i żołnierz z pensją wyższą niż u urzędnika. W żadnym wypadku nie PR, nie chciwość i nie zysk! U podstaw ukraińskiej państwowości muszą stać prawo i sprawiedliwość. Władcy muszą opierać się nie na „poręce”, a na wiedzy, fachowości i doświadczeniu! Czas wydostać się z pułapki dwójkowiczów, „menedżerów” (tutaj mówię o systemie) i zrozumieć, że we władzy powinni być wykształceni, autorytatywni i najlepsi. Menedżer we władzy – to korupcja, a zwłaszcza, gdy jest bez doświadczenia, wiedzy i fachu. Epoka nierozumnych i oddanych musi odejść w niebyt. Tylko pod warunkiem trzech „P” (profesjonalizm, przyzwoitość, patriotyzm) mogą nastać zwycięstwo, stabilność i rozkwit! 8-9-letni chłopcy i dziewczynki. – Dzieci, przywitajmy absolwenta naszej szkoły Serhija Iwanenkę – komendą-nauczycielskim głosem Ludmyła Wołodymyriwna otworzyła, jak podkreśliła, ważne patriotyczne wydarzenie. Serhij poczuł, że patos tej chwili może wywołać nieświadomy dziecięcy opór. A słowo „wydarzenie” tylko doda spotkaniu chłodnych odcieni. – Cześć, przyjaciele! Jestem szczęśliwy, że mogę odwiedzić rodzinną szkołę. Wam zapewne znane jest to uczucie, wszak podobne przeżywa się, gdy trafia się do rodzinnego przedszkola. Jestem bardzo rad z tego spotkania. Przekazuję gorące pozdrowienia od moich towarzyszy broni – wojskowych. Wśród nich są tacy, jak wasi dziadkowie, i tacy, jak wasi ojcowie i bracia. Wszyscy jesteśmy bardzo zżyci. Pomagamy sobie nawzajem i wspieramy w trudnościach, cieszymy się razem. Zwłaszcza, gdy otrzymujemy wieści od bliskich. – A ja czekam, żeby mój tata przyjechał. A on nie jedzie i z jakiegoś powodu przestał dzwonić… Jego nazwisko, tak jak moje, Iwanenko. Wy, jak zobaczycie go, to koniecznie przekażcie, że czekamy na niego – jako pierwszy odezwał się chudy chłopiec z grubymi szkłami okularów na nosie. – I mój tata też walczy. Jeszcze nie skończyłem pisać do niego listu. Dlatego koniecznie opowiem, że mieliśmy spotkanie z takim jak on – z prawdziwym wojownikiem. A wy naprawdę umiecie strzelać? – Oczywiście, umiem. A ty na strzelnicę z tatą chodziłeś? – Chodziłem. – I ja! I ja! – przekrzykiwały się dzieci. – A ja nawet wygrałem zajączka! On pojechał walczyć razem z moim starszym bratem. – A kiedy skończy się wojna? – z nutkami niepokoju w głosie zapytała zadarta dziewczynka Ola. – Wojna koniecznie się skończy. Zwyciężymy – pewnie odpowiedział Serhij. – Po to właśnie teraz walczymy. Walczymy w imię zwycięstwa i pokoju. Żeby wszyscy nasi bliscy wrócili, żebyście mogli spokojnie spać i nie chowali się w schronie podczas alarmów. – A wczoraj widziałem brudnego i pijanego mężczyznę. Brzydko przeklinał. Powiedziałem mamie, że to pewnie rusnia idzie. A ona tylko się zaśmiała. Ale ja wiem, że to rusnia. To ich szpieg – zakończył swoją opowieść rudowłosy chłopiec. „O tym wszystkim koniecznie opowiem swoim, jak wrócę z urlopu. Niech teraz myślą, jak się zachowywać, żeby ich rusnią nie nazywali” – pomyślał Serhij, ledwo powstrzymując uśmiech. – A ja widziałem zrujnowane budynki. To jak w filmie o bitwie z przybyszami. – A jak wy pomagacie Ojczyźnie zwyciężyć? – ostrożnie zapytał Serhij. – Śpiewałem na placu razem z siostrą ukraińskie pieśni, których nauczyła nas babcia. I przechodnie kładli nam pieniądze do puszki, na którą nakleiliśmy napis „Dla ZSU”. Zebrane środki oddaliśmy wolontariuszom. Oni kupili za nie wszystko potrzebne dla wojska – dumnie poinformował chłopiec o imieniu Sasza. – A ja pomagałam mamie lepić pierogi dla wojskowych… – A ja… – A ja… – Jesteśmy bardzo dumni z was. Kochamy was! – nagle wykrzyknął chłopiec z pierwszego rzędu. Jego słowa wybrzmiały tak szczerze, że nie uwierzyć było niemożliwe. – O naszym spotkaniu opowiem swoim towarzyszom broni, kiedy wrócę na linię frontu. Oni też będą dumni z was, wszak wy – to nasze zaplecze, które nam pomaga i dodaje siły. – No cóż, dzieciaczki. Wy dzisiaj spotkaliście się z jednym z tych, kto walczy z wrogiem, broniąc naszej Ukrainy i nas z wami. Chodźcie wszyscy razem podziękujmy Serhijowi i wszystkim naszym sławnym wojownikom – zakończyła spotkanie Ludmyła Wołodymyriwna. – Dziękujemy! – głośno rozbrzmiało w sali. I od tego huku, a nie od strzelaniny, zadźwięczały szyby. – Wszystko będzie dobrze! – Serhij pożegnał się z dziećmi i skierował się do drzwi. Szedł niespiesznie znajomymi ulicami. Na jego twarzy pojawił się uśmiech człowieka pewnego tego, że wybór został dokonany właściwy, że jest dla kogo i dla czego ryzykować życiem. Miasto z jego, na pierwszy rzut oka, zrównoważonym spokojnym życiem, znów stało się bliskie. „Wszystko będzie dobrze” – dźwięczało w powietrzu, stanowczo przebijając się przez dźwięczny gwar ulic.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dobroduszni obcokrajowcy – dar od Boga

Serhij ŁASZCZENKO Często słyszy się narzekania na to, że tylko jedna, wielce doświadczona Ukraina tradycyjnie powstrzymuje moskiewską ordę, podczas gdy większość państw europejskich traktuje naszą wojnę jak coś dalekiego, abstrakcyjnego. Coś, co nie wpływa zbytnio na ich codzienne życie. Jest nam z tego powodu przykro i smutno. Prawdopodobnie to samo czuli Czesi w 1938 roku czy Finowie w 1940 roku. Z drugiej strony trzeba rozumieć, że stanowiska państw nie zmieniają się nagle. Kto, jeśli nie my, powinien zapewnić bazę do tego, aby procesy szły w korzystnym dla nas kierunku? Przecież pozytywnych przykładów, kiedy obcokrajowcy zakochują się w Ukrainie, jest wystarczająco dużo. Oto co napisał mi Włoch Massimo Pilloni: „Lubię uczyć się waszego języka i mam nadzieję, że wkrótce będę mógł rozmawiać i pisać teksty bez pomocy tłumacza. Zacząłem uczyć się ukraińskiego co najmniej rok temu. W lutym 2022 roku, kiedy usłyszałem o możliwej inwazji rosyjskich terrorystów na Ukrainę, zapragnąłem jak najwięcej dowiedzieć się o ukraińskiej kulturze, z którą do tej pory się nie zetknąłem. Zacząłem szukać informacji o waszych wybitnych pisarzach, spróbowałem znaleźć włoskie tłumaczenia klasycznych powieści lub tomików poezji. Coś udało się znaleźć dzięki mojej uniwersyteckiej profesorce i tłumaczce Yarynie Hruszy, ale były to utwory w języku oryginału. To właśnie stało się impulsem do głębszego studiowania ukraińskiego…”. Te słowa należą do młodego człowieka, przedstawiciela Włoch – wielkiego i dość ważnego dla nas kraju. Z Massimo Pillonim aktywnie korespondujemy. Przy okazji chciałbym podziękować za ciekawe poznanie mariupolczance Oksanie Stomini. To ona znajduje możliwość jeżdżenia po Europie i opowiadania ludziom dobrej woli o naszych ukraińskich problemach. A znajdować nowych przyjaciół Oksana potrafi! Ktoś zauważy, że młody naukowiec nie jest w stanie wpłynąć na politykę swojego państwa z populacją prawie 60 mln osób. Potrzebne są wysiłki innych polityków i działaczy społecznych Włoch. Dodam od siebie: a obywatele Ukrainy? Żadne państwo nie będzie znacząco bardziej aktywne niż naród, który je zamieszkuje. Za to wysiłki aktywistów prędzej czy później przerodzą się w aktywność aparatu państwowego. Nie warto myśleć, że stanie się odwrotnie. Wyobrażam sobie, o ile bardziej aktywni byliby na naszym miejscu Żydzi. Albo spokojni, ale bardzo racjonalni Estończycy. Ci ostatni w 1918 roku zebrali stutysięczną armię dla obrony niepodległości. A teraz czyż nie te same tendencje? Mamy setki tysięcy pracowników zarobkowych i przymusowych przesiedleńców praktycznie w każdym państwie europejskim, a my nie możemy nie tylko zapewnić jakościowego przełomu ideologicznego, ale nawet spokojnie, lecz systemowo zacząć pracować w tym kierunku. Dobrze, Massimo Pilloni jest młody i mało komu znany. A my co, znamy wszystkich starych przyjaciół Ukrainy? A moglibyśmy, zapewniając dobrobyt materialny swojej rodzinie czy zbierając pieniądze na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy, nie zapominać też o tych, którzy nam od dawna pomagają. „Wrastać w kraj” – to oznacza przede wszystkim poznawanie inteligencji. Włosi przecież potrafią to robić. Powiedzmy, profesor filozofii, historii i filologii włoskiej Danilo Zbrana został honorowym obywatelem Tłumacza (obwód iwanofrankiwski), ponieważ za własne pieniądze postawił pomnik dwóm młodym uczestnikom UPA, których enkawudziści publicznie stracili w 1946 roku. A jeszcze profesor zbierał materiał o swoim rodaku Augusto Donninim. Był on lekarzem w UPA, nasi bojownicy znali go pod pseudonimem „Mychaś”. Włochowi nie od razu udało się wykonać swoją pracę, poznawał i pracował z dużą liczbą naszych ludzi. Sam Danilo Zbrana jest synem włoskiego partyzanta, dlatego temat Ruchu Oporu jest dla niego interesujący. Ukraińskie pracownice zarobkowe z Podkarpacia mogłyby, co najmniej, opowiedzieć o naszym włoskim przyjacielu… samym Włochom. Wyjaśnić, dlaczego cenimy takich ludzi, w jakiejś audycji telewizyjnej czy poczytnej gazecie. Do przeprowadzenia tej „operacji specjalnej” potrzeba zaledwie kilku osób. Czyż nie znajdziemy? Drony dronami, ale z populacją państw europejskich, które nas przygarnęły, trzeba aktywniej rozmawiać. Czasem posiedzieć przy kawie z mądrym człowiekiem jest ważniejsze niż zarobić dodatkowe sto euro. Bo korzyść dla Ukrainy wkrótce będzie mierzona już tysiącami i dziesiątkami tysięcy! Weźmy przychylną nam Skandynawię. Szwedzi pragnęli, ale nie zdołali pomóc nam w 1708 roku. Piotr Pierwszy okazał się wtedy silniejszy. Ale w XXI wieku za nas walczył Leo Sjöholm, który miał pseudonim „Viking”. Był instruktorem wojskowym Pułku Specjalnego Przeznaczenia „Azow”. Zginął jako pierwszy ze Szwedów jeszcze w styczniu 2015 roku. Czterdziestoletni Szwed Lennart Johansson w ogóle biegle władał językiem ukraińskim. I wojownikiem był nie byle jakim: służył w Normandzkim Pułku Dragonów, stworzonym do operacji specjalnych w Arktyce. W składzie Królewskich Sił Zbrojnych Szwecji walczył w Afganistanie. Po zwolnieniu ze Sił Zbrojnych Szwecji podpisał kontrakt z Legią Cudzoziemską. Służył w Gujanie, walczył w Syrii… Od sierpnia 2022 roku walczył na Chersońszczyźnie. Był ciężko ranny, ale znów stanął w szeregu. Pragnął zostać zwiadowcą – 6 lutego 2023 roku podpisał kontrakt z GUR MO Ukrainy. Zginął Lennart pod Wuhłedarem. Czyż można zapominać o takich chłopakach? Polak Janusz Szeremeta (pseudonim „Kozak”). Urodził się w 1981 roku w mieście Dynów w województwie podkarpackim. Najwyraźniej Janusz miał ukraińskie korzenie, chociaż uważał się za Polaka. Dlaczego jeszcze od dzieciństwa zaczął interesować się życiem Ukrainy i ukraińskim kozactwem? Z jakiego powodu przyjął prawosławie, opanował sztukę kozackiej szabli i jazdy konnej? Ukraiński sentyment mógł pojawić się w wyniku wychowania. Ale kto go tak wychował? Ostatnie lata Janusz mieszkał w Wielkiej Brytanii, ale od marca przedostatniego roku walczył po naszej stronie. Zginął 4 grudnia 2022 roku pod Bachmutem. Zapamiętajmy jego słowa, powiedziane przed wysłaniem na front: „Ja w pełni i świadomie chcę walczyć. Jestem Polakiem, mam wiele wspólnego z Ukrainą. Zakochałem się w tej ziemi, przeżyłem tu wspaniałe chwile, nie mogę pozostawać obojętnym na tę tragedię…”. My, oczywiście, mieliśmy prawo wyrażać swoje niezadowolenie z działań polskich rolników, którzy niszczyli nasze zboże. Ale lepiej byłoby to zrobić, równolegle wspominając także o takich Polakach jak Janusz. Taktownie wyjaśnialibyśmy polskiemu społeczeństwu, dlaczego tak ważne jest, aby nie wygaszać fali masowego polonofilstwa, które obserwowano wśród Ukraińców wiosną 2022 roku. Przypominam, ile niepokoju o stan języka ukraińskiego było po dojściu do władzy Wiktora Janukowycza. Za to, poczynając od 2014 roku, a zwłaszcza od lutego 2022 roku, obserwujemy nieustanny i „ogólnoeuropejski” wzrost zainteresowania wszystkim, co ukraińskie. Przy czym wśród naszych nowych przyjaciół jest coraz więcej szlachetnych, wykształconych ludzi. Czym to jest, jeśli nie darem Bożym? Jest taki wspaniały syn Francji – Paul Manandise. Swego czasu przyjaźnił się ze znanym śpiewakiem operowym Wasylem Slipakiem. Ale kiedy nasz rodak poszedł na wojnę i zginął w czerwcu 2016 roku pod Bachmutem, Paul postanowił, że nie będzie stał z boku, kiedy w Ukrainie jest taka bieda. Minęło kilka lat i teraz jest już pułkownikiem Sił Zbrojnych Ukrainy. Koresponduję z nim w mediach społecznościowych. Pewnego razu, poruszony tym, jak wiele oficer robi dla nas w sensie ideologicznym, napisałem: „Paul, jesteś najlepszym Francuzem na świecie!”. Pułkownik natychmiast odpowiedział: „Jestem Ukraińcem!”. Później, zwracając się do przyjaciół, napisze tak: „Analizuję swoje życie i mogę powiedzieć, że znajduję się dokładnie tam, gdzie powinienem być. I robię to, co należy robić. Jestem zawsze obok ludzi, których kocham. Czuję ich jako najbliższych i jestem z nich bardzo dumny! Prawie dziewięć lat temu przyjechałem na Ukrainę. Planowałem zostać tylko na tydzień, a potem zrozumiałem, że nie mogę jej opuścić. Byłem poruszony i rozczulony pięknem Ukrainy oraz serdecznością Ukraińców… Nie jestem już Francuzem, stałem się prawdziwym Ukraińcem! W każdym razie, jeśli nie krew, to serce moje jest ukraińskie. Nigdy nie byłem ani francuskim, ani włoskim patriotą. Nie byłem też belgijskim. Ale przez te lata stałem się prawdziwym patriotą Ukrainy, ukraińskim nacjonalistą, czystej krwi banderowcem. I jestem z tego niezwykle dumny!”. Może niektórzy powiedzą, że Francuzi są emocjonalni, podczas gdy przedstawiciele racjonalnych narodów nigdy nie byliby tak kategoryczni. Ale ta teza nie wytrzymuje krytyki. Przykro, że nie bardzo cenimy nawet swoją „kastę bohaterów”, czyli tych Ukraińców, którzy poszli bronić Ojczyzny w lutym 2022 roku. Ale ci obcokrajowcy, którzy przypadkowo znaleźli się w polu przyciągania tej kasty, zdołali docenić atrakcyjność ukraińskich aniołów, niezłomnych bojowników z rosyjskim imperialnym faszyzmem. I ich również zaczęło „wciągać”… Oni również stawali się aniołami. W styczniu tego roku zginęła Savita Wagner – Niemka, która uratowała wiele ukraińskich istnień na froncie. Służyła bowiem jako medyczka bojowa szturmowej sotni w składzie batalionu „Karpacka Sicz”. Miłość do Ukrainy miała w sobie od dawna – kochała ukraińską kulturę i tradycje, uczyła się języka, czekała na otrzymanie ukraińskiego obywatelstwa. Ale kiedy zaczęła się wojna, młoda Niemka poszła na front. Była niezwykle odważna i wyciągała rannych chłopaków nawet podczas zmasowanych ostrzałów. I jakże przykro teraz tracić tych, którzy już udowodnili swoją miłość do naszego narodu! Co nam teraz pozostaje? Chyba tylko udowodnić Europie, że nie tylko bezlitośnie niszczymy wroga, ale też pielęgnujemy wysoką kulturę pamięci. Może to pomoże podnieść autorytet ukraińskości na świecie. Oligarchowie i korupcjonerzy i tak nigdzie się nie podzieją, więc przynajmniej na froncie ideologicznym odczujemy pewną ulgę. Zresztą nie tylko na ideologicznym. Nasi przyjaciele, którzy wyruszyli na pomoc Ukrainie, mogliby przyczynić się nawet… do poprawy dostaw broni. Tak, nie przesadzam. Bo do pozytywnych, niemal świętych ludzi ich rodacy wsłuchują się uważniej niż do naszych dyplomatów. Właśnie o tym myślałem, kiedy oglądałem krótkie wideo-przesłanie brytyjskiego medyka bojowego Petera Fouche. Jego płomienna przemowa zdolna jest roztopić nawet lodowate serca. „Wstydzę się być człowiekiem Zachodu. Zwracam się dziś do planety Ziemia... Zwracam się do zachodnich urzędników w imieniu mojego naczelnego dowódcy Wołodymyra Zełenskiego – prezydenta suwerennego ukraińskiego narodu. Na miłość boską! Ludzie, co wy sobie myślicie, kiedy dajecie broń po kropli? Kiedy odwołujecie nawet obiecane i tak bardzo potrzebne amunicje… Do czego dążycie? Czy naprawdę myślicie, że Pan Bóg nie widzi waszych czynów? Zwracam się dziś do wszystkich zachodnich rządów, jestem ukraińskim medykiem bojowym. Linia frontu sypie się… Jak śmiecie nie dawać pocisków? Wyobraźcie sobie, że to wasze dzieci są zabijane! Postawcie się na miejscu Ukraińców. No dalej: zbierzcie się, chłopaki! Wesprzyjcie ten kraj, bo nas zabijają i niszczą!”. Zatem powiedział: „nas zabijają”. Peter Fouche, podobnie jak Francuz Paul Manandise, na froncie poczuli się Ukraińcami. A zwróćcie uwagę, jak silną, dumną i jednocześnie dobrą jest 87-letnia mama Petera – Rose Fouche, która nie bała się przyjechać na front, aby zobaczyć syna. Szkoda, że Peter wkrótce zginął, wynosząc z pola walki rannego Ukraińca. Bardzo chciał otrzymać ukraińskie obywatelstwo, ale nie zdążył. Za to nasze obywatelstwo bez większych problemów otrzymywali wpływowi rosyjscy agenci i przedstawiciele piątej kolumny. Przypuśćmy, że przeciętny Ukrainiec nie może kontrolować wydawania paszportów. Ale w naszej mocy jest sprawienie, by o walczących za Ukrainę obcokrajowcach (zarówno żywych, jak i poległych) nie mógł zapomnieć nikt i nigdy. Żeby cudem ocalałe dzienniki 28-letniego Kalifornijczyka Jericho Sky Magallona, który zginął pod Bachmutem, zostały opublikowane zarówno po ukraińsku – dla nas, jak i po angielsku – dla świata. Zwróciłem uwagę, że matka bohatera, Allison Magallon, z wyglądu jest podobna do syna. Ona również jest symbolem szlachetnej Ameryki. Myślę, że warto byłoby nawet do niej pojechać, omówić możliwość napisania książki o wojnie rosyjsko-ukraińskiej, opierając się na dziennikach syna. To zadowoliłoby i bliskich Jericho, i nas wszystkich… Obecna wojna znacząco rozszerzyła patriotyczną geografię. Teraz bohaterowie są w każdym rejonie Ukrainy, i już na pewno w każdym dużym i małym mieście oraz wsi. Minimum pracy organizacyjnej i patriotyczne wychowanie młodzieży można stawiać na taśmę. Ale nie poświęcić uwagi obcokrajowcom, którzy odpowiedzieli na nasz ból, to grzech. Przecież nie bali się oddać życia za Ukrainę. Ta praca jest całkowicie w naszych siłach i bez niej nijak nie można.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Вулкан “Українського вісника”: як це починалося

Олена БОНДАРЕНКО “Майже дві доби лютував шалений вітровій. Між будинком станції й дровітнею були натягнуті линви. Якщо взяти їх попід пахви й міцно за них триматися, є надія, що тебе не знесе вітром, коли йтимеш по дрова. Однак іти по дрова ми не ризикували – могло знести. Так і працювали в нетопленім будиночку, хоча у жовтні в горах вже добряче холодно, надто ночами…” – розповідає Михайло Косів, побратим і соратник В’ячеслава Чорновола. У статті “Немов невгасимий вулкан”, передмові до третього тому десятитомника – спадщини В’ячеслава Чорновола, пан Косів згадує вітряні жовтневі дні 1969 року на метеорологічній станції “Плай”, неподалік закарпатського села Лопушне Воловецького району. Саме тоді й там народилося перше число “Українського вісника”, позацензурного журналу, що став правдивим літописом українського національного спротиву. “Вісник” своєю появою привернув увагу цілого світу до гнобительської державної політики СРСР щодо українців, кричущих утисків свободи слова, знищення Національної Церкви, порушень прав людини, нестерпних умов тримання політв’язнів у таборах, системного застосування каральної медицини. В’ячеслав Чорновіл тоді працював спостерігачем на метеорологічній станції. Із допомогою приладів вимірював температуру та вологість повітря, напрям і силу вітру, атмосферний тиск, записував і передавав показники до обласної метеослужби. А головне – як організатор, редактор і видавець – “робив погоду” в самвидаві. Про те, як починався й творився “Український вісник”, мені розповідав і сам пан В’ячеслав. (“Український вісник” у боротьбі за права людини” – таку тему дипломної роботи у 1994 році я обрала в Інституті журналістики КНУ ім. Тараса Шевченка. Принагідно додам, що на форзаці роботи вміщено світлину Чорновола і його власноручний напис: “…немає страшнішої кари за муки нечистого сумління, бо немає вищого судді за правду”). Так от, одного жовтневого дня 1969-го на станцію до Чорновола приїхав Михайло Косів. Привіз матеріали, серед них – про переслідування Українських Церков. Працювали два дні й дві ночі, друби ухвалила постанову щодо декомунізації назв понад 300 населених пунктів, з якої вилучили ті, які пропонували назвати Залужне”, – написав на своїй сторінці у Фейсбуці Євген Магда. “Новий” шеф МЗС вирішив “ставити перед Заходом питання повернення українців” (с). Це під час російського наступу, ракетних обстрілів та відсутності терміну служби призведе до рівно протилежного ефекту – а може, це і є справжня мета уряду імені Єрмака, щоб люди шарахались України”, – пише Валерій Прозапас на своїй сторінці у Фейсбуці. Довіра населення до медіа, зокрема телеграм-каналів, інтернет-ЗМІ та телебачення, впродовж останнього року почала падати. Винятком є друковані видання та радіо. Такі дані дослідження медіаспоживання в Україні представила в рамках конференції National Media Talk директорка Internews Network в Україні, керівниця Медійної програми USAID в Україні Джилліан Мак- Кормак. Вона зазначила, що якщо довіра до інформації в телеграм-каналах знизилась із 59% до куючи на машинці, що її мав Чорновіл, вичитуючи, компонуючи. “Cвідком” тієї роботи був Тарас, п’ятирічний син Чорновола. “Видрукували “Вісник” удвох примірниках. “Один примірник В’ячеслав сховав, – згадує пан Косів. – Другий мали передати на Захід, для друку. Коли поверталися до Львова (здається, робота на станції тривала тиждень через тиждень, і це був ранок понеділка), лісоруби звільняли дорогу від величезних дерев, зламаних буревієм... Потім Валентина Чорновіл, сестра В’ячеслава, передала мікроплівку своїй знайомій, словацькій студентці Ганні Коцуровій, а та вже доправила за кордон, згодом матеріали дісталися Мюнхена, до видавництва “Смолоскип””. Перше число “Українського вісника” було надруковане в січні 1970 року. Адже доправити матеріали було непросто, це потребувало часу. До того ж, зазначає пан Михайло, закордонні видавці не одразу повірили, що в задушливому радянському світі за “залізною завісою” є люди, котрі зробили неймовірне – підготували тексти, які відслонили, чи, радше, прорвали цю завісу, відкривши правду про радянську тиранію. Невдовзі потому В’ячеслав Чорновіл був заарештований. Головне, що йому інкримінували – виготовлення і поширення антирадянської літератури. Щоб заплутати слідство, було вирішено видавати журнал надалі. Головну функцію – підготовку, редагування, впорядкування, роздрук – узяв на себе Михайло Косів. Передавала матеріали, виготовлені на цигарковому папері, Атена Пашко, дружина Чорновола. Тонесенькі трубочки з текстами Атена ховала в рукав пальта. “Якби вона помітила кагебістську небезпеку, встигла би одним рухом витрусити папірчики у сніг”, – каже пан Михайло. Шосте число “Українського вісника” Михайло Косів укладав у помешканні Станіслава Людкевича, великого українського композитора і живої львівської легенди, чиї вислови не цитували хіба немовлята. Одного разу “Сясьо”, як у Львові ніжно називали митця, запитав: – Що то ви, пане Михайле, все носитеся з тим папір’ям? Та ж на “них”, прецінь, треба кріса! – Нічого, буде на них і кріс, але спочатку має бути Слово!.. Друкували на тій самій машинці, що й усі попередні числа. Власне, ця машинка могла стати головним речовим доказом, якби під час котрогось обшуку її виявили. Але ж якого шоку зазнало слідство, коли з’явився шостий випуск журналу! Ось його редактор, у камері СІЗО, а ось – “Вісник”, свіжесенький. Хто виготовив? Негайно знайти, заарештувати , засудити! дарності” Ніну Южаніну, пише, що в проєкті держбюджету на 2025 рік “слуги” збільшують фінансування на утримання системи контролю та примусу у нашому суспільстві. “Так, на 14,3 млрд гривень у 2025 році зростуть витрати державного бюджету на утримання всіх органів державної влади. Такі витрати складуть понад 130 млрд гривень. Найбільше видатки зростуть: на прокуратуру – плюс 3,56 млрд грн; на Податкову службу – плюс 3,17 млрд грн; на Фонд держмайна – плюс 2,07 млрд грн; на суди – плюс 1,64 млрд грн; на БЕБ – плюс 0,6 млрд грн. Це вказує на те, що безконтрольне та бездумне керівництво державним апаратом, виконавчою та судовою гілками влади, безглузда фінансова політика теперішньої влади призведуть до рецесії. Підвищення видатків на фіскальні та “каральні” органи плануються за рахунок підвищення військового збору для найманих осіб і ФОПів. Простих робітників малого бізнесу, які зі своїх зароблених наповнюють значну частку держбюджету, потрібно тримати в постійному страху перед держа- Обкладинка 1–2 випусків “Україн/ ського вісника” На Чорноволових однодумців розпочалося полювання. У листі до дружини він пише про нібито звичайні, як для арештанта, речі: просить передати чисту сорочку, якісь харчі. Й наче мимохідь, між іншим: “А теплих шкарпеток більше не треба. Вистачить тих, що є”. На волі розуміють, що випуск “Вісника” необхідно призупинити. На той час слідство вже “взяло в розробку” і Михайла Косіва. Однак шукати друкарську машинку було марно. Пан Антон Заневчик, тесть Михайла, утопив машинку в озері села Наварія, що поблизу Львова… У вересні 2007 року рухівці встановили пам’ятний знак, на якому – обличчя В’ячеслава Чорновола та текст: “На метеостанції “Плай” у 1969-1970рр. працював полум’яний борець за вільну соборну Україну, Герой України, Голова Народного Руху України В’ячеслав Чорновіл. Слава Україні! Героям слава!”. Михайло Косів переконаний, що текст варто доповнити реченням: “Тут у жовтні 1969 року було підготовлене перше число “Українського вісника”” . А ще – годилося би створити кімнату-музей, де зібрати матеріали, пов’язані з народженням видання, яке відкрило очі світові на Український Рух Опору. Адже цьогоріч у жовтні виповниться 55 років від появи першого випуску легендарного “Вісника”… паратом під час війни, вважають “слуги”. І на тлі цього відсутнє збільшення витрат на освіту та освітні програми, які б закладали фундамент для майбутнього країни, – освічені, мислячі громадяни України не потрібні діючій владі. Замість того, аби направити гроші на Збройні Сили України, на освіту, збільшити видатки на соціальну сферу, – влада спрямовує їх на систему контролю та примусу, – пріоритети очевидні, на жаль”. Журналістка і волонтер Манана Абашидзе у своєму дописі на Фейсбуці розповіла про внесок грузинської спільноти в боротьбу українців за Незалежність: “Хочу нагадати, що ми зібрали тони гуманітарки, купили в 2023р. авто для військових – і все не для “краси”, а для перемоги над дикунами. Понад 2500 грузинських добровольці наразі на полі бою, є ті хто в полоні, 65 вбитих. Цими днями в Курській області загинув заступник командира спецпідрозділу “Тбілісі” в складі Збройних Сил України Георгі Роінішвілі”. Підготував Ігор ЗОЦ В’ячеслав Чорновіл і Михайло Косів — парламентарії і друзі. Орієнтовно 1997 р. Фото з архіву В. Чорновола Будівля метеостанції “Плай” (фото І. Меліки з відкритих джерел)
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Gazeta „Silśki wisti” (nr 38, 17.09.) cytuje ekonomistę Wałerija Pekara, który uważa, że żadne wielkie przeładowanie rządu nie nastąpiło. Zdaniem ekonomisty problem nie tkwi w rządzie, a w tym, że nie jest on centrum podejmowania decyzji, jak powinno być zgodnie z Konstytucją. „Przywrócić narodowi Ukrainy opłacony krwią ustrój demokratyczny (z uwzględnieniem ograniczeń stanu wojennego) – oto co jest dzisiaj niezbędnie konieczne” – proponuje pan Pekar. Dziennikarz Łeonid Łohwynenko opowiada w „Silśkich wistach” (nr 38, 17.09.) o tym, jak w Charkowie działa Centrum przygotowania ludności do oporu narodowego. „W ciągu poprzednich trzech miesięcy przez Centrum przeszło kilkaset osób, które opanowały naukę władania bronią, prowadzenia walki, nabyły umiejętności inżynieryjne, wiedzę z zakresu medycyny taktycznej, o czym świadczą certyfikaty państwowego wzoru” – pisze gazeta. „Rada Najwyższa za drugą próbą 55%, to poziom zaufania do mediów internetowych spadł już o 5% do 51% odpowiednio, a poziom zaufania do telewizji obniżył się od razu o 6% – ufa jej 43% Ukraińców. Jednocześnie za najbardziej wiarygodne źródła informacji respondenci uznają rodzinę i przyjaciół, którym całkowicie lub częściowo ufa odpowiednio 85% i 77%. Jeśli chodzi o organy władzy, to najbardziej Ukraińcy skłonni są ufać Sztabowi Generalnemu SZU oraz Ministerstwu Obrony – poziom zaufania do nich wynosi 64%. Jeśli chodzi o poziom zaufania do Biura Prezydenta, to w ciągu roku spadł on o 25% – do 44%, natomiast 47% ankietowanych raczej lub całkowicie nie ufa danym Biura Prezydenta. Wskaźniki zaufania do oficjalnych zasobów rządu są jeszcze smutniejsze. Ufa im 41% ankietowanych (w 2023 roku wskaźnik wynosił 59%), a nie ufa 47%. Gorsza sytuacja jest tylko z zaufaniem do komunikatów władz lokalnych, zaznaczono na stronie wydania ZN.UA. Były zwiadowca Roman Czerwinski na swojej stronie na Facebooku, w odniesieniu do deputowanej ludowej z „Europejskiej Soli-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Niestrudzony pracownik na niwie ukrainoznawstwa

Jego imię zostało już wpisane w historię. To imię – Mykoła Muszynka. Folklorysta, etnolog, slawista, kulturoznawca, historyk sztuki, literaturoznawca, bibliograf… Doktor nauk filologicznych, profesor, członek zagraniczny Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. Prezydent Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki na Słowacji, przewodniczący Stowarzyszenia Ukraińców Słowacji… I co najważniejsze – najbardziej autorytatywny badacz kultury Zakarpacia, którego jeszcze za życia nazywano strażnikiem pamięci rodowej Rusinów-Ukraińców, budzicielem świadomości narodowej i pamięci historycznej organicznej części ukraińskiego etnosu – jednokrwistych Rusinów, Karpatorusów. Mykoła ŻULYNSKYJ, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy I oto w noc poprzedzającą 12 września bieżącego roku, w wieku 88 lat, przestało się obracać koło jego pracowitego losu. A urodził się ten niestrudzony pracownik na niwie ukrainoznawstwa 20 lutego 1936 r. w ukraińskiej wsi Kurów we wschodniej Słowacji, której poświęcił swoje pierwsze prace folklorystyczne „Zaklęcia i obrzędowość kalendarzowa wsi Kurów” oraz „Obrzędy rodzinno-bytowe wsi Kurów”. Te swoje badania obrzędów świątecznych, tradycyjnej kultury ludowej w ogóle, Mykoła Muszynka prowadził jeszcze w latach studenckich. Brał udział w kilku ekspedycjach folklorystyczno-dialektologicznych na Przaszowszczyźnie, z powodzeniem obronił pracę roczną i dyplomową o folklorze rodzinnej wsi Kurów. Dalej – ukochana praca w gabinecie naukowo-badawczym literatury ludowej Uniwersytetu im. P. J. Szafarika w Przaszowie, skąd otrzymał skierowanie na staż do Kijowa. W Kijowie młody aspirant zanurzył się w duchową atmosferę życia społeczno-literackiego i artystycznego „szistdesiatnykiw”; kontaktował się ze znanymi ukraińskimi dysydentami Iwanem Switłycznym, Iwanem Honczarem, Iwanem Dziubą, Wiaczesławem Czornowołem, Bohdanem i Mychajłem Horyniami, Lesiem Taniukiem, Borysem Antonenką-Dawydowyczem, Mychajłyną Kociubynską, Hryhorijem Koczurem… Mykoła Muszynka, korzystając z tego, że miał paszport służbowy, dzięki czemu jego bagaż nie podlegał obowiązkowej kontroli, przewoził przez granicę radziecko-czechosłowacką nie tylko materiały ukraińskiego „samwydawu”, ale także utwory literackie W. Symonenki, I. Dracza, Liny Kostenko, D. Pawłyczki, M. Winhrowskiego, I. Kałyncia, W. Hołoborodki, I. Switłycznego, I. Dziuby… Na Ukrainę Mykoła Muszynka dostarczał najnowsze wydania ukraińskojęzycznej prasy Czechosłowacji – czasopisma i gazety „Dukla”, „Nowe żyttia”, „Drużno wpered”, „Weselka”, utwory B.-I. Antonycza, O. Olesia, W. Hrendży-Dońskiego… Jednak w grudniu 1965 roku staż aspiranta Mykoły Muszynki został przedwcześnie przerwany. Organy radzieckiego KGB, działając pod przykrywką brygady celników, skonfiskowały aspirantowi Mykole Muszynce, który został przyjęty na aspiranturę Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Tarasa Szewczenki i miał odbyć trzyletni staż w Kijowie (1964–1966), rękopis pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” oraz dobry tuzin innych prac „samwydawu”. To nie pierwszy raz ten dociekliwy aspirant, dziwiąc się sam swojej bezgranicznej śmiałości, przewoził i przekazywał literaturę samwydawowską do Czechosłowacji i dalej do Europy. Nad aspirantem Muszynką sprawowano na Ukrainie stałą kontrolę ze strony KGB, jego nazwisko zostało wpisane na „czarną listę” autorów, których zabroniono drukować, cytować i wspominać w publikacjach. Po zatrzymaniu Mykoły Muszynki przez organy KGB USRR w Czopie z rękopisem Iwana Dziuby oraz długotrwałych przesłuchaniach i natarczywych groźbach, został on wydalony z ZSRR i przekazany w ręce już czechosłowackich organów bezpieczeństwa. I znowu te same groźby wtrącenia do więzienia oraz wciąganie w pułapkę współpracy w imię wykrycia „złowrogiej działalności ukraińskich nacjonalistów”. Ale uparty Muszynka w żaden sposób nie chciał wykrywać „wrogów ustroju socjalistycznego”, chociaż słownie przyznawał się do swoich błędów, co posłużyło dla komitetu krajowego kompartii w Koszycach, któremu praskie organy bezpieczeństwa przekazały sprawę niepokornego młodego naukowca, podstawą do wymierzenia jedynie nagany i „surowego ostrzeżenia”. Zbliżała się „praska wiosna”, na jej falach Mykole Muszynce udało się „wypłynąć” – oczyścić się z zarzutów, a nawet obronić w październiku 1967 roku pracę doktorską na Uniwersytecie Karola w Pradze i powrócić do pracy na Uniwersytecie im. P. J. Szafarika. U podstaw jego rozprawy doktorskiej leżała praca historiograficzna o wybitnym uczonym-folkloryście: „Wołodymyr Hnatiuk – badacz folkloru Zakarpacia oraz jego związki z Czechami i Słowakami”. Badacz uważnie i skrupulatnie „przekopał” archiwa Kijowa, Lwowa, Moskwy oraz archiwa prywatne, gdzie odszukał wiele nieznanych, niepublikowanych materiałów ze spuścizny twórczej Wołodymyra Hnatiuka. Z czasem odkryte przez Muszynkę oryginalne dokumenty, fotografie, pamiątki pozwoliły stworzyć pełnowartościowe muzeum pamięci wybitnego uczonego-folklorysty w jego rodzinnej wsi Welesniów na Tarnopolszczyźnie. Po obronie pracy doktorskiej uczony szczególnie intensywnie rozwinął działalność naukowo-badawczą. Przyszło też zasłużone uznanie: wydział filozoficzny Uniwersytetu im. Szafarika w Przaszowie uhonorował go tytułem doktora filozofii za cykl prac poświęconych historii folklorystyki Ukraińców Przaszowszczyzny. W tamtym czasie Mykoła Muszynka był już autorem monografii „Z ukraińskiego folkloru wschodniej Słowacji” (1963), „Antologii ustnej twórczości ludowej Ukraińców wschodniej Słowacji. Z głębi wieków” (1967), w Paryżu ukazała się drukiem jego praca doktorska „Wołodymyr Hnatiuk i Zakarpacie”… Uczony-folklorysta, pracując w gabinecie badawczym ukrainistyki Uniwersytetu im. Szafarika, nawiązuje współpracę z ukrainoznawczymi ośrodkami naukowo-badawczymi, edukacyjnymi i kulturalnymi Europy Zachodniej, USA, Kanady i Ukrainy poprzez wymianę monografii, zbiorów, czasopism, informatorów, wydawnictw encyklopedycznych. Dzięki wrodzonemu doktorowi Muszynce darowi organizatora nauki, koordynatora badań naukowych, udało mu się przyciągnąć uwagę folklorystów, etnografów, krajoznawców, historyków sztuki, slawistów Czechosłowacji, ówczesnej Jugosławii, Ukrainy, a także Kanady i USA do losów historycznych Rusinów-Ukraińców, do kultury ludowej Ukraińców osiedlonych w areale Karpat i Bałkanów, do Ukraińców w różnych krajach świata. Mykoła Muszynka występuje jako inicjator i organizator międzynarodowego seminarium naukowego w Przaszowie, na którym wybrano komitet przygotowawczy Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukraińców. Planowano przeprowadzenie w sierpniu 1969 roku w Pradze Międzynarodowego Zjazdu Slawistów, na którym przewidywano organizacyjne sformalizowanie utworzenia Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukraińców, lecz nie udało się tego zrealizować z powodu niejednoznacznego stanowiska członków ukraińskiej delegacji radzieckiej. Ten proces jednoczenia ukrainistów świata zahamowała okupacja Czechosłowacji przez wojska radzieckie w sierpniu 1968 roku. Mykoła Muszynka był wśród tych, którzy zdecydowanie protestowali przeciwko agresji radzieckiej i którzy podpisali manifest „2000 słów”. Za to, a przede wszystkim za rozpowszechnianie ukraińskiej literatury samwydawowskiej, nowa proradziecka władza Czechosłowacji w 1972 roku należycie „odwdzięczyła się” uniwersyteckiemu profesorowi, znanemu w świecie słowiańskim folkloryście z dyplomem doktora filozofii. Mykoła Muszynka został zwolniony z pracy na Uniwersytecie w Przaszowie za to, że szkodził „przyjaznemu Związkowi Radzieckiemu”, kontaktował się z „najciemniejszymi siłami antyradzieckiej ukraińskiej emigracji” i podważał „podstawy społeczeństwa socjalistycznego”. Zakończyły się te oskarżenia o „działalność antyradziecką” zwolnieniem z pracy na uniwersytecie oraz surowym zakazem pracy w organach oświaty, nauki i kultury oraz publikowania. Ale dla uczonego praca jednak się znalazła – pasterza w rodzinnej wsi Kurów, gdzie znany folklorysta, doktor filozofii i kandydat nauk przez całe pięć lat opiekował się spółdzielczymi jałówkami i cielętami. Całodobowo, codziennie, bez dni wolnych. Ale były profesor uniwersytecki potrafił i tam pisać tycznymi reżimami ZSRR i Polski z rodzinnych domów wygnano ponad 700 tysięcy Ukraińców oraz zniszczono cały pokład ukraińskiej kultury. Wystawa jest wspólnym projektem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakewycza NAN Ukrainy, Instytutu Historii Kościoła Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, Historyczno-Krajoznawczego Muzeum w Winnikach oraz Światowej Federacji Organizacji Łemkowskich. Heorhij ŁUK’JANCZUK artykuły, przyjmować w pasterskiej kolibie i na połoninie gości-przyjaciół, uczonych, studentów-folklorystów, dziennikarzy. Ale po czterech latach opiekowania się 150-głowym stadem organy bezpieczeństwa Czechosłowacji zabroniły Mykole Muszyńce wykonywać również tę pracę. Jakoś udało się zatrudnić jako palacz w jednej z kotłowni w Preszowie, gdzie przepracował 14 lat. Prace naukowe publikował w innych krajach. I to dzięki temu, że w czechosłowackim ustawodawstwie nie było artykułu, który zabraniałby obywatelom Czechosłowacji publikować swoje prace w zagranicznej prasie. I dopiero w 1990 roku Mykoła Muszynka został w pełni zrehabilitowany. Powraca on po 18 latach pracy jako pasterz bydła kołchozowego i palacz, które Muszynka nazywał najspokojniejszymi i najbardziej produktywnymi dla swojej pracy naukowej, na Uniwersytet w Preszowie na stanowisko kierownika działu naukowo-badawczego katedry ukrainistyki, kontynuując odkrywanie przed światem najbardziej zachodniej gałęzi narodu ukraińskiego, kultury rusińskiej jako organicznej części kultury ukraińskiej. W rozmowie z dziennikarzem Jarosławem Szurkałą Mykoła Muszynka wyznaczył kamienie milowe działalności społeczno-kulturalnej i podsumował swój dorobek naukowo-badawczy i po prostu życiowy „U każdego swój los”, a w 1999 roku pojawia się jego zbiór biobibliograficzny wspomnień „Koła się kręcą”... Nazwę tego zbioru „podpowiedziała” mu łemkowska pieśń: Koła się kręcą, Lata mijają… Zadziwiająca pracowitość i szerokie spektrum zainteresowań naukowo-badawczych i czysto twórczych budzi podziw. Uczony przygotował i „wysłał” w świat ponad 50 wydań książkowych i ponad 200 rozpraw naukowych, a liczba napisanych i opublikowanych artykułów oraz recenzji sięga dwóch tysięcy. Wiele niepokojów, przeżyć i prób poniżenia jego imienia i jego pracy przypadło w udziale temu badaczowi, który spędzał codziennie czas w twórczej współpracy z wierną żoną i pomocnicą Magdą przy biurku lub na wyprawach folklorystycznych, na konferencjach, spotkaniach twórczych… Akademik Mykoła Muszynka jeszcze od dzieciństwa utwierdził się w głębokiej wierze w swoje powołanie, swoje narodowe przeznaczenie, by ofiarnie i bezinteresownie służyć swojemu narodowi, rodzinnej Ukrainie. I tę szlachetną misję wykonał godnie, z twórczym zwycięstwem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wystawa „Wygnanie”

Na Placu Kontraktowym w stolicy otwarto wystawę „Wygnanie. W 80. rocznicę rozpoczęcia deportacji Ukraińców z Łemkowszczyzny, Nadsania, Ziemi Lubaczowskiej, Chełmszczyzny, Południowego Podlasia i Zachodniej Bojkowszczyzny”. Wystawa składa się z 18 banerowych stendów, na których w fotografiach, dokumentach, mapach i diagramach przedstawiono historię najbardziej zachodnich części ukraińskiego świata, które nazywa się także Zakerzonniem, przesłanki, przebieg i skutki deportacji. W latach 1944–1951 komuniś-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

narodu uczynić Rosję znacznie silniejszą przede wszystkim pod względem gospodarczym i wojskowym. Oczywiście Putinowi w jego imperialnych marzeniach jest to potrzebne, ale po co to Ukraińcom? Żeby znów stawać się zatyczkami i mięsem armatnim Imperium Rosyjskiego w nowych „internacjonalistycznych”, „wyzwoleńczych” i „braterskich” akcjach wojennych, na wzór agresji na Polskę w 1939 r., na Litwę, Łotwę i Estonię w 1940 r., na Rumunię w 1940 r., na Finlandię w 1940 r., na Węgry w 1956 r., na Czechosłowację w 1968 r., konfliktu z Chinami nad rzeką Ussuri w 1969 r., wojny w Afganistanie w latach 1979–1990? Obecne ambicje geopolityczne Putina są znacznie bardziej rozległe niż ambicje Stalina, Chruszczowa i Breżniewa razem wziętych – dąży on do odtworzenia Imperium Rosyjskiego w rozmiarach większych niż te, jakie posiadał Związek Radziecki. Bez Ukrainy nie da się tego zrobić. Oto po co potrzebna jest bajka o „jednym narodzie”. Imperialne miraże aż wylewają się z artykułu Putina o „jedności Rosjan i Ukraińców”. Pisze on, że te narody są spadkobiercami potężnej Rusi Kijowskiej, dlatego muszą znów się zjednoczyć. Obecny władca Rosji podkreśla, że „książęta moskiewscy… rozpoczęli zbieranie historycznych ziem rosyjskich”. Warto tu przypomnieć, że w Federacji Rosyjskiej wszystkie „zebrane”, jak grzyby w lesie, oraz należące obecnie do niej terytoria innych narodów zapisano na poziomie ustawodawstwa jako „historyczne ziemie rosyjskie”, „odwieczne (исконные) ruskie ziemie”. Do takich należą nie tylko ziemie Powołża i Przeuralu zdobyte przez Moskowię w XVI–XVII w., lecz także kraje Kaukazu, Syberii, Ałtaju i Pomorza Pacyficznego, zagarnięte w wojnach kolonialnych XVIII–XIX w. Zupełnie obce dla Ukraińców krainy ogłoszono rosyjskimi. Lecz dla Ukraińców te ziemie zawsze były terytorium straszliwej biedy, niewymownych cierpień i wiecznego zesłania. Taki stan trwał dla Ukraińców aż do proklamowania Niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku! Teraz Putin dąży do tego, by przywrócić Ukraińcom to „szczęście” w nowym opakowaniu „jednego narodu”. Putin poświęcił tej kwestii szczególną uwagę. Putin pisał o „niepodzielnej Rosji” oraz o strasznym błędzie bolszewików, którzy „w tekst Deklaracji o utworzeniu Związku SRR, a potem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Dlaczego wojnę nazwano „specjalną operacją wojskową”

Dmytro CZOBIT. Kontynuacja. Początek w nr 34—37 za 2024 r. Ukraińskie daty pamiętne, związane z moskiewskim zniewoleniem. Ukraina również ma niemałe rachunki z imperium. Przez trzysta lat zniewolenia Moskwa wyssała z Ukrainy wiele krwi jej narodu, doprowadziła do gorzkiego potu i łez. Miliony Ukraińców zostały oderwane od rodzinnych ziem; zasiedlono nimi zagrabione przez imperium obce kraje w krajach nadbałtyckich, na Północnym Kaukazie, w Azji Środkowej (według radzieckiej terminologii Średniej Azji), na Uralu, na Syberii, na wybrzeżu Pacyfiku oraz na Dalekiej Północy; teraz to wszystko nazywa się Rosją. A ilu najlepszych synów i córek Ukrainy zostało umyślnie zabitych i zamęczonych?! Ze wszystkich zniewolonych przez Moskwę narodów Ukraińcy ponieśli największe straty, ponieważ było ich najwięcej. W ukraińskim kalendarzu również są tragiczne daty, związane z pobytem Ukrainy w składzie Rosyjskiego Imperium Zła oraz walką Ukraińców z nim, wymieńmy i je. 29 stycznia – Dzień Pamięci Bohaterów Krut. Ustanowiony na cześć heroicznych obrońców Kijowa przed rosyjskimi agresorami w bitwie pod stacją kolejową Kruty 30 stycznia 1918 r. 26 lutego – Dzień krymskiego oporu wobec rosyjskiej okupacji. 18 maja – Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa Narodu Krymskotatarskiego. Ta data pamiętna została ustanowiona dla uczczenia ponad 200 tysięcy krymskich Tatarów, których w ciągu jednego dnia – 18 maja 1944 roku – Rosjanie deportowali z rodzinnego dla nich Krymu w odległe rejony Azji Środkowej i Syberii. Trzecia niedziela maja – Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych. 23 maja – Dzień Bohaterów – uczczenie bojowników o wolność Ukrainy. 4 czerwca – Dzień Uczczenia Pamięci Dzieci, które zginęły w wyniku zbrojnej agresji Rosji przeciwko Ukrainie. 24 sierpnia – Dzień Niepodległości. Główne święto państwowe i narodowe Ukrainy, dzień wolny od pracy. 14 października – Święto Pokrowy, Dzień Ukraińskiej Powstańczej Armii, utworzonej tego dnia w 1942 roku dla walki o odrodzenie Państwa Ukraińskiego przeciwko ówczesnym hitlerowskim i stalinowskim zniewolicielom, dzień wolny od pracy. Czwarta sobota listopada – Dzień Pamięci Ofiar Hołodomorów, urządzonych przez rosyjskich okupantów na Ukrainie w latach 1921–1922; 1932–1933; 1946–1947. Podsumowując, można powiedzieć, że zagarnianie przez Moskwę obcych ziem przynosiło narodom okupowanych krajów niewysłowiony ból i cierpienie, prowadziło do rozlewów krwi, licznych ofiar oraz śmierci w rosyjskich katowniach ich najlepszych przedstawicieli, a kolonialne zniewolenie wszędzie przynosiło ucisk narodowy, rusyfikację, deportacje setek tysięcy ludzi na Syberię i do innych odległych krajów Rosyjskiego Imperium Zła oraz zasiedlanie okupowanych ziem Rosjanami, co prowadziło do celowej zmiany sytuacji demograficznej. Bez wątpienia wszystko to jest Złem. Oto dlaczego w kalendarzach praktycznie wszystkich narodów, które przebywały i jeszcze przebywają w składzie Imperium Rosyjskiego, jest tak wiele smutnych i tragicznych dat. W ten sposób putinowskie słowa o „geopolitycznej katastrofie” od samego początku absolutnie nie odpowiadały rzeczywistości, ale od tej fałszywki rozpoczęły się konkretne działania Kremla, skierowane na odrodzenie nowożytnego Imperium Rosyjskiego, przegląd porządku światowego i prawa międzynarodowego. W tym celu rosyjscy szowiniści-wielkomocarstwowi wymyślili jeszcze jedną tezę o tym, że wszystkie terytoria, które wchodziły w skład Związku Radzieckiego i jeszcze carskiego imperium, są historycznymi ziemiami Rosji, dlatego należy je zwrócić. Chodziło właśnie o obecną putinowską Rosję, przywrócenie jej dawnej potęgi i wielkości. W tej sprawie Ukraina znalazła się w centrum wydarzeń, ponieważ była główną składową dawnego imperium i pierwsza 24 sierpnia 1991 roku ogłosiła Niepodległość i wyszła ze składu ZSRR; za nią wyszły wszystkie pozostałe byłe republiki radzieckie, a Rada Najwyższa Rosji uznała suwerenność trzech krajów nadbałtyckich: Litwy, Łotwy i Estonii. Całkowicie zrozumiałe, że gdyby nie Ukraina, to historia mogłaby pójść zupełnie inną drogą. Oto dlaczego na Ukrainę została skierowana cała imperialna wściekłość i nienawiść Putina oraz jego kliki. Orędzie Putina do Zgromadzenia Federalnego w 2005 roku było orędziem przede wszystkim do Ukrainy. Jednak z tezy o „geopolitycznej katastrofie” wynikało realne zagrożenie niepodległości nie tylko Ukrainy, ale i wszystkich innych suwerennych państw – byłych republik ZSRR. Jednak ten niebezpieczny sygnał nie został w porę i właściwie oceniony i nie otrzymał należytego oporu: ani politycznego, ani dyplomatycznego, ani naukowego. Zuchwałe słowa Putina o „geopolitycznej katastrofie” nie zostały potępione jako niedopuszczalne i nieakceptowalne ani na Ukrainie, ani w innych państwach – na szczeblu rządowym faktycznie pominięto je milczeniem, podobnie jak putinowski szowinistyczny imperialny nonsens o tym, że Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród. Ukraińcy to nie Rosjanie, a Rosjanie to nie Ukraińcy. Putinowski nonsens o „jednym narodzie”. Najważniejszą ideologiczną podstawą ekspansji Rosji przeciwko Ukrainie stała się wymyślona przez Putina bajka, że rzekomo Rosjanie i Ukraińcy to „jeden naród”, który zamieszkuje przestrzeń od Czopu na zachodzie do Władywostoku na wschodzie. To nieprawdziwe i antynaukowe twierdzenie w ślad za Putinem powtarzali były prezydent Rosji Miedwiediew, premier Miszustin, przewodniczący Dumy Państwowej FR Wołodin, sekretarz rady bezpieczeństwa Patruszew, a nawet samozwańczy prezydent Białorusi Łukaszenka. Ponad rok tę ideologemę nieustannie szerzyła rosyjska propaganda. Prawdziwy absurd o tym, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, ogarnął niemal wszystkie sfery życia społecznego i politycznego Rosji. Nowina zmusiła do refleksji wielu: polityków, historyków, filologów, politologów, dziennikarzy, zwykłych obywateli. Do tego czasu wszyscy jeszcze ze szkolnej ławy wiedzieli, że Ukraina i Rosja to dwa niezależne suwerenne państwa, a Ukraińcy i Rosjanie to dwa odrębne i samodzielne narody słowiańskie. Na cześć przyjaźni narodu ukraińskiego i rosyjskiego wznoszono pomniki. Jeszcze z czasów komunistycznych funkcjonowała teza o tak zwanym „starszym bracie” – narodzie rosyjskim. Nawet w tekście hymnu Radzieckiej Ukrainy były słowa: „Nam zawsze w bitwach o los narodu był przyjacielem i bratem naród rosyjski”. I oto ni z tego, ni z owego ogłoszono: Rosjanie i Ukraińcy to „jeden naród”. A skoro jeden naród, to musi być i jedno państwo ze wszystkimi jego atrybutami: jednolitymi granicami, obywatelami, armią, pieniędzmi. Jednych to zdziwiło, drugich zszokowało, trzecich oburzyło, ale mało kogo pozostawiło obojętnym. Wszyscy zaczęli się zastanawiać: co to właściwie oznacza? Rosyjska wielkomocarstwowa wymysły o Ukraińcach i Rosjanach jako rzekomo „jednym narodzie” nabrały szczególnego rozgłosu po wywiadzie Putina dla TASS 21 lutego 2020 r. Wtedy gospodarz Kremla przedstawił własne wyjaśnienie tej podstępnej imperialnej fantazji i nadał jej wygląd prawdziwej bajki dla nieświadomych i łatwowiernych. Ta bajka, w rozumieniu Putina, opierała się na trzech głównych zasadach. Pierwsza. Do XIII wieku, twierdził Putin, „nie mieliśmy żadnej różnicy w języku. I dopiero w wyniku polonizacji tej części Ukraińców, którzy żyli na terytorium znajdującym się pod władzą Rzeczypospolitej, dopiero gdzieś, moim zdaniem, w XVI wieku pojawiły się pierwsze różnice językowe”. Druga. „Ukraińcami nazywano ludzi, którzy żyli na obrzeżach państwa rosyjskiego”. Trzecia. „Do XIV–XV wieku nawet tych ludzi, wschodnich Słowian, którzy zamieszkiwali terytorium Rzeczypospolitej, zarówno w państwie moskiewskim, jak i w Polsce nazywano ruskimi. Nie dzielono”. Taka antynaukowa i na wskroś fałszywa koncepcja dała podstawę do głównego sakralnego wniosku Putina: „W nowoczesnym świecie łączenie wysiłków daje nam kolosalne przewagi konkurencyjne. I odwrotnie – rozdzielenie czyni nas słabszymi”. Czyli doktryna Putina o „jednym narodzie” skierowana jest na to, aby uczynić planowane przez niego połączenie Ukraińców i Rosjan silniejszym. Pojawiają się pytania: „A po co? W jakim celu? Dla czego Ukraina razem z Rosją ma stawać się silniejszą? W imię czego Ukraińcy mają łączyć się z Rosjanami?” Całkowicie oczywiste jest, że w połączeniu Ukraińców i Rosjan najbardziej zainteresowaną stroną była Rosja. Podporządkowanie swoim interesom geopolitycznym Ukrainy i Ukraińców za pomocą wszelakich mitów i sposobów było głównym elementem dążenia Putina do przywrócenia Rosji dawnej imperialnej wielkości. W tym tkwi główna istota. Putin nawet wyjaśnił: „Czynnik ukraiński zaczął być rozgrywany w przededniu I wojny światowej przez austriackie służby specjalne. Dlaczego? To znana sprawa – dziel i rządź. To absolutnie zrozumiała rzecz”. W tym przypadku Putin powtórzył rosyjskie, jeszcze z czasów carskich, bajki o tym, że Ukraińców jako odrębny naród wymyślił austriacki sztab generalny w czasie I wojny światowej, aby osłabić Imperium Rosyjskie, zachwiać jego światową wielkością. Oczywiście, że w podstępnej antyrosyjskiej sprawie wyodrębnienia Ukraińców w osobny naród, oprócz „austriackich służb specjalnych”, według Putina, winni są także ukraińscy nacjonaliści. Oto taka nieskomplikowana początkowa schematyczna bajka Putina dla dorosłych o „jednym narodzie”. Ale na tym władca moskiewskiego Kremla nie poprzestał. 12 lipca 2021 roku Putin opublikował artykuł „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców”. Artykuł opublikowano na stronie moskiewskiego Kremla w dwóch językach: rosyjskim i ukraińskim. I kiedy?! Podczas koncentracji rosyjskich wojsk przy ukraińskich granicach i zaraz po szczycie prezydenta USA J. Bidena oraz prezydenta Rosji W. Putina w Genewie 16 czerwca, na którym rozważano kwestie dotyczące zaostrzenia sytuacji wojskowo-politycznej wokół Ukrainy. Cała treść artykułu była skierowana na usprawiedliwienie już zaplanowanej agresji. Artykuł miał znaczną objętość, bazował na pseudonaukowych podstawach, ale przenikała go główna idea – udowodnić, że Ukraińcy w rzeczywistości są Rosjanami (ruskimi). Zadaniem tej pracy nie jest szczegółowa analiza wszystkich wymysłów, jednak zatrzymamy się na głównych postulatach fantazji Putina. Putin, jak mantrę, kilkakrotnie powtarzał, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, i podkreślał, że są „jedną całością”. „Razem zawsze byliśmy i będziemy wielokrotnie silniejsi i bardziej skuteczni” – podsumował. W tym tkwi cała istota bajki Putina – kosztem Ukrainy i Uk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w Konstytucji ZSRR z 1924 roku wprowadzono prawo wolnego wystąpienia republik z Związku. W ten sposób, jak podkreślił władca Rosji, u podstaw naszej państwowości zostało założone najniebezpieczniejsze „opóźnione minę działania”. Ona właśnie wybuchła, gdy tylko zniknął mechanizm asekuracyjny, zapobiegawczy, w postaci kierowniczej roli KPZR… Rozpoczął się „pochód suwerenności”. Zatem dla Putina prawo wolnego wystąpienia republik z ZSRR, który uważał i nie raz publicznie nazywał Rosją, jest „wołającym błędem”. Lekceważące określenie tzw. „pochodu suwerenności” również wymownie odsłania prawdziwą istotę samego Putina i sposób jego imperialnego myślenia. Dni ogłoszenia i przywrócenia przez republiki byłego ZSRR niepodległości stały się dla ich narodów świętami narodowymi i państwowymi, a dla Rosji, zdaniem Putina, przekształciły się w „katastrofę geopolityczną”. Przytoczony wyżej passus o „wołającym błędzie” i tzw. „paradzie suwerenności” w artykule „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców” jest jaskrawym dowodem na to, że bajka o „jednym narodzie” miała odgrywać wiodącą rolę w planach Putina dotyczących odbudowy Cesarstwa Rosyjskiego w jego dawnych granicach. Putin po faryzejsku pisał: „Z szacunkiem odnosimy się do ukraińskiego języka i tradycji. Do dążenia Ukraińców, by widzieć swoje państwo wolne, bezpieczne, dobrobytne. Jestem przekonany, że prawdziwa suwerenność Ukrainy jest możliwa właśnie w partnerstwie z Rosją”. Nawiasem mówiąc, o podobnym faryzeizmie mówił także Lenin: „Przy jedności działania proletariuszy wielkorosyjskich i ukraińskich wolna Ukraina jest możliwa, bez takiej jedności nie może być o niej mowy”. Z słów Lenina i Putina widać, że rosyjscy władcy nie widzieli i nigdy nie chcieli widzieć Ukrainy bez Rosji, zawsze traktowali ją jako kolonię, powołaną do zaopatrywania metropolii w chleb, węgiel, metal i żołnierzy. W artykule Putin kilkakrotnie użył wymyślonego przez siebie terminu „Anty-Rosja”. Tak kremlowski sternik dziwnie nazywa Ukrainę, grozi, że do takiego stanu nie dopuści, i na zakończenie zapewnia: „Rosja nigdy nie była i nie będzie »Anty-Ukrainą«”. Mówi jedno, a robi zupełnie co innego. Jak prawdziwe i ile warte są słowa Putina, świadczy rozpętana przez niego 24 lutego 2022 r. agresja przeciwko Ukrainie i rosyjsko-ukraińska wojna z całym barbarzyństwem i dzikością rosyjskiej armii, bombardowaniami, ostrzałami rakietowymi i artyleryjskimi ukraińskich miast i wsi, powszechnymi mordami na pokojowych Ukraińcach na terytoriach okupowanych, masowymi gwałtami na kobietach, a nawet dzieciach, szeroko zakrojonym mародерством, celowym niszczeniem zabytków kultury, muzeów, archiwów, nieustannymi i umyślnymi zniszczeniami elektrowni, węzłów transformatorowych, linii energetycznych, sieci wodno-kanalizacyjnych, szkół, szpitali, budynków mieszkalnych. Na okupowanych ziemiach Rosjanie po zwierzęcemu mordowali ludzi tylko dlatego, że są Ukraińcami. Te bezprawne i głęboko amoralne okrucieństwa rosyjskich żołnierzy są zbrodniami wojennymi, zbrodniami przeciwko ludzkości i zbrodniami ludobójstwa, bezsprzecznie obalają fałszywe twierdzenia Putina, że „Rosjanie i Ukraińcy – jeden naród”. Już w rozgorączkowanym okresie rosyjsko-ukraińskiej wojny, 3 marca 2022 r., przemawiając w Radzie Bezpieczeństwa FR, Putin oświadczył: „Jednak nigdy nie wyrzeknę się swojego przekonania, że Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”. Nie wyrzekał się, ponieważ z tymi słowami wygodniej mu dowodzić prawa Moskwy do ukraińskich ziem i ogłaszać je „rosyjskimi”. Na Forum Waldajskim 27 października 2022 r. Putin jeszcze raz przypomniał swoją bajkę o Rosjanach i Ukraińcach: „Wielokrotnie już mówiłem: uważam, że jesteśmy jednym i tym samym narodem”. Zatem słowa Putina o „jednym narodzie” to nie tylko propagandowa frazeologia, lecz kluczowa koncepcja, za pomocą której Moskwa dążyła do ułatwienia sprawy pochłonięcia ukraińskich ziem i wyjaśnienia światu swoich działań jako sprawy „zjednoczenia jednego narodu”. Bo jeśli zgodzić się z putinowskim twierdzeniem, że Rosjanie i Ukraińcy to „jeden naród”, to naprawdę pojawia się pytanie: po co im dwa państwa i dwie armie? Ale Ukraińcy w tej kwestii zawsze mieli zupełnie inne zdanie i nigdy nie utożsamiali się z Rosjanami; różnili się od nich językiem, pieśniami, instrumentami muzycznymi, obyczajami, tradycjami, strojem narodowym, obuwiem, a nawet domowymi potrawami, ponieważ te narody ukształtowały się w zupełnie innych warunkach przyrodniczych i klimatycznych. Podstawowymi symbolami etnograficznymi Rosjan (Moskali) były łapcie, koszulewki kosoworotki, kokoszniki kobiece i bałałajka. U Ukraińców były to czoboty, wyszywanki, dziewczęce wianki ze wstążkami i kobza. Narodowymi potrawami Ukraińców są barszcz i pierogi, u Rosjan – szczi i pelmeni. Język jest główną cechą narodu. Choć zdarzają się przypadki, gdy różne narody mówią tym samym językiem, na przykład Austriacy i Niemcy – po niemiecku; Anglicy, Amerykanie, Australijczycy i Kanadyjczycy – po angielsku; Hiszpanie i Argentyńczycy – po hiszpańsku; Portugalczycy i Brazylijczycy – po portugalsku. I narody nie mają z tego powodu problemów, bo nikt tego umyślnie nie tworzy. U Rosjan i Ukraińców wszystko jest różne: nie tylko języki, ale i gramatyki, pismo, pieśni, literatury, pisarze. Więc o jakim „jednym narodzie” tu można mówić? Jak można w XXI w. twierdzić, że języka ukraińskiego nie ma, nazywać język 45-milionowego narodu tak zwanym małorosyjskim narzeczem języka rosyjskiego, zepsutym przez wpływy polskie? A jak wtedy ma się do tego ogólnie przyjęty w slawistyce naukowy aksjomat o Słowianach wschodnich, zachodnich i południowych? We wszystkich podręcznikach historii do Słowian wschodnich zaliczano Ukraińców, Białorusinów i Rosjan jako odrębne narody. Wśród Słowian zachodnich najmniejszym etnosem są Łużyczanie, liczący 60 tysięcy, i uważa się ich za całkowicie odrębny naród z własną historią, językiem i kulturą. W dzisiejszych Niemczech w konstytucjach krajów związkowych Saksonii i Brandenburgii zapisana jest etnokulturowa autonomia Łużyczan, ich język, symbole narodowe: hymn, flaga i herb; na terytoriach, gdzie oni mieszkają, drogowskazy, szyldy, nazwy miast, wsi i ulic podawane są w dwóch językach – niemieckim i łużyckim. A tymczasem 45 milionom Ukraińców Putin próbuje odebrać prawo do samobytności i samodzielnego istnienia. Dzieje się to w XXI wieku, na oczach całego cywilizowanego świata, bezwstydnie, cynicznie i bezczelnie, otwartymi metodami ludobójstwa. Ale Putin nie jest jedyny w narzucaniu koncepcji „jednego narodu”. Bardzo znamienne jest, że 6 marca 2022 r., czyli na samym początku przewrotnej napaści Rosji na Ukrainę, znany rosyjski historyk, doktor nauk i profesor, członek-korespondent Rosyjskiej Akademii Nauk Borys Florja opublikował dość obszerny artykuł zatytułowany „Rosjanie i Ukraińcy – jeden naród”, w którym podjął się przepisywania nie tylko historii, lecz także takiej nauki jak słowianoznawstwo. Oto spis jego rozdziałów, których tytuły podaję w języku oryginału. „Нынешняя «украйна» – Русская земля” (Dzisiejsza „ukrajna” – ziemia ruska), „Украинцы – русские” (Ukraińcy – to Rosjanie), „Украину и украинцев создали директивным путем” (Ukrainę i Ukraińców stworzono drogą dyrektywną), „Украинизация” русской земли (Ukrainizacja ziemi ruskiej), „Геноцыд русских” (Ludobójstwo Rosjan). Główne wnioski artykułu Florji sprowadzają się do następujących tez: dzisiejsza „ukrajna” (tak ten uczony w rosyjskiej akademickiej pracy naukowej pisze nazwę sąsiedniego państwa z małej litery i przez literę „y”) to ziemia rosyjska; Ukraińcy to ci sami Rosjanie (russkije); Ukrainę i Ukraińców stworzyli bolszewicy drogą dyrektywną dopiero po rewolucji 1917 roku; na Ukrainie stale dokonywało się „ludobójstwo Rosjan”. Praca Florji ma „naukowo” uzasadnić terytorialne pretensje Rosji wobec Ukrainy, usprawiedliwić tak zwaną „specjalną operację wojskową” Putina, jego kolonialne plany i imperialny cel. Świadczy o tym również kluczowe zdanie artykułu, które wskazuje, w jakim celu został napisany: „Dlatego zupełnie słusznie mówi głowa Rosji Władimir Putin, który wielokrotnie publicznie oświadczał, że Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”. Artykuł członka-korespondenta RAN B. Florji (zapewne wkrótce zostanie akademikiem) nie ma nic wspólnego z nauką, jest kolejną prymitywnie ubogą bajką, a w istocie prawdziwym szalonym nonsensem i propagandową brednią w stylu Putina, Sołowjowa i Skabiejewej, skierowaną na usprawiedliwienie agresji Rosji wobec Ukrainy. Uczony bajkopisarz B. Florja swoją brutalną neoimperialną mitotwórczością faktycznie zaprzeczył temu, co napisali o Ukraińcach jako o wielkim wschodniosłowiańskim narodzie i o jego języku rosyjscy koryfeusze nauk historycznych i filologicznych, tacy jak W. Dal, A. Szachmatow, B. Griekow, W. Paszuto, F. Filin, M. Tichomirow, B. Riabakow, W. Korolukow, W. Mawrodin, O. Trubaczow i wielu, wielu innych, nie wspominając o światowej sławy slawistach – P. Szafaříku, W. Jagiciu, L. Niederlem, M. Vasmerze, A. Brücknerze, T. Łęrze-Spławińskim, J. Szewelowie, O. Pricaku. Wszyscy oni pisali w swoich pracach o Ukraińcach jako o odrębnym wschodniosłowiańskim narodzie. Jeśli przypuścić, że wnioski B. Florji są wiarygodne i Rosjanie, Ukraińcy oraz Białorusini to jeden naród, to nasuwa się całkiem uzasadnione pytanie: „A po co w Moskwie Instytut Słowianoznawstwa RAN?”. Przypomnę, że w tym instytucie przez dziesięciolecia pracował ów, za przeproszeniem, uczony Borys Florja, w tym na stanowisku zastępcy dyrektora ds. nauki, i wchodził w skład kolegium redakcyjnego czasopisma „Słowianoznawstwo”, w którym przez dziesiątki lat publikowano badania nad historią i kulturą narodów słowiańskich, w tym ukraińskich. Imperialne kłamstwo Putina i Florji, jakoby „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, obalają liczne dokumenty, kroniki i kroniki z XVI–XVII w., utwory literackie z XVIII w., dawne mapy, a nawet wspomnienia podróżnych, w tym także Rosjan, o Ukrainie i Ukraińcach jako o zupełnie odrębnym, samobytnym i całkowicie innym niż Rosjanie (russkije) narodzie. O tym szczegółowo będzie mowa w dalszych rozdziałach. Przez długi czas za granicą istniała tradycja nazywania Rosjanami wszystkich pochodzących z Związku Radzieckiego, w tym także etnicznych Ukraińców. Swoimi pisanymi artykułami, ustnymi bajkami i praktycznymi działaniami, przede wszystkim agresją i wojną zaborczą Rosji przeciwko Ukrainie, Putin osiągnął przeciwieństwo tego, do czego dążył, i dokonał bardzo ważnej rzeczy – na oczach całego świata wykazał, że Rosjanie i Ukraińcy to zupełnie różne narody, zarówno pod względem języka, historii, kultury, sposobu życia, obyczajów, jak i mentalności. Odtąd nikt na świecie nie pomyli Ukrainy z Rosją ani nie nazwie Ukraińców Rosjanami. Zasługa w tej sprawie takich podstępnych, agresywnych bajkopisarzy, jak Putin i Florja, jest bezsporna. Dokonany zbrodnią ludobójstwa. Twierdzenie, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, nie może być traktowane jako niewinna wymysł czy naukowy błąd, lecz jako dobrze przemyślana i dokonana (zakończona) zbrodnia ludobójstwa przeciwko 45-milionowemu narodowi ukraińskiemu. Prowadząc pod tym hasłem wojnę przeciwko Ukrainie, władcy dzisiejszej Rosji zademonstrowali przed całym światem, że właśnie tym uzasadniają swoje agresywne działania i swoje prawo do ingerencji w wewnętrzne sprawy Ukrainy; wyraźnie i jednoznacznie oświadczyli, że zaprzeczają istnieniu Ukraińców jako narodu, nie uznają prawa narodu ukraińskiego do własnego wyboru, a zatem chcą zlikwidować Ukrainę jako niezależne suwerenne państwo i siłą zbrojną, z naruszeniem wielu norm prawa międzynarodowego, zagarnąć jej terytorium. W ten sposób propaganda prowadzona przez Putina, Florię i innych rasistów zamierzenie i świadomie wymyślonej przez nich koncepcji, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, nie jest zwykłym obłędem ani niewinną bajką, ponieważ jej wcielenie w życie przez rosyjską armię okupacyjną doprowadziło do zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni ludobójstwa. Za pomocą tej obłędnej bajki rosyjscy odnowiciele krwawego imperium ideologicznie przygotowywali i usprawiedliwiali eksterminację Ukrainy i narodu ukraińskiego. Swoimi twierdzeniami, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, Putin i jego pomocnicy z naukowymi tytułami faktycznie ogłosili winę wszystkich Ukraińców, odmówili im prawa do wolności i swobodnego rozwoju, a całemu narodowi ukraińskiemu odmówili prawa do odrębności, a nawet samego jego fizycznego istnienia. Ich słowa „o jednym narodzie” są przede wszystkim skierowane na likwidację Ukrainy jako niezależnego państwa, a Ukraińców jako odrębnego narodu, dlatego brzmią jak wyrok śmierci dla wszystkich 45 milionów Ukraińców. Wielokrotnie publicznie propagując nienawidzącą ludzi doktrynę, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, prezydent Federacji Rosyjskiej Putin faktycznie odmawiał Ukraińcom prawa do istnienia; wyraźnie działał ze złym zamiarem i stworzył ideologiczne podstawy dla zbrodni ludobójstwa, które na okupowanych terytoriach Ukrainy popełniają podlegli mu rosyjscy okupanci: masowe zabójstwa ludzi wyłącznie dlatego, że są Ukraińcami, powszechne prześladowanie języka ukraińskiego, niszczenie ukraińskich książek, ukraińskich muzeów, ukraińskich wartości kulturowych, tortury, bestialstwa, porywanie tysięcy ukraińskich dzieci, przymusowe deportacje milionów Ukraińców na Syberię i na Pomorze Pacyficzne na tak zwane „wychowanie na nowo” oraz przesiedlanie na ich miejsce do okupowanych ukraińskich miast obywateli rosyjskich w celu ukierunkowanej zmiany sytuacji demograficznej. We wszystkich tych bezprawnych działaniach obecne są znamiona zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni ludobójstwa. W swoich działaniach dotyczących tak zwanego „jednego narodu” Putin powtórzył zapomniane idee i „osiągnięcia” Hitlera w tej samej kwestii. Adolf również mówił, że Niemcy i Austriacy to jeden naród, dlatego zajął Austrię. „Jeden naród – jedna Rzesza” – takie było hasło Hitlera. Rzesza to państwo. Czym zaś idee i działania Putina różnią się od idei i działań Hitlera? Przecież Putin idzie śladami Hitlera! Hitler był niezadowolony z pokoju wersalskiego, dlatego pchał Niemcy do wojny z Polską i rozpętał II wojnę światową; Putin jest niezadowolony z pokojowego rozpadu Związku Radzieckiego, dlatego doprowadził Rosję do wojny na pełną skalę z Ukrainą i postawił ludzkość na krawędzi III wojny światowej. Hitler dokonał „pokojowej” aneksji Sudetów, Putin chwalił się, że zajął Krym „bez jednego strzału”. Hitler i Putin nawet rozpoczynali wojny o tej samej porze – o czwartej rano. Co ostatecznie otrzymał Hitler, jest dobrze znane, a to, co czeka Putina, również jest zupełnie oczywiste. Poza tym należy zauważyć, że głęboko zbrodnicza koncepcja Putina, że rzekomo „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, to otwarta propaganda zniszczenia całego narodu, to ideologia nienawiści i kłamstwa. A każde kłamstwo ma swój haniebny koniec, ponieważ przeczy ogólnoludzkim wartościom moralnym i prawdzie historycznej. Z naukowego punktu widzenia twierdzenia Putina i Florii, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, są całkowitym nonsensem, ale z punktu widzenia prawnego ta doktryna jest dobrze przemyślanym kłamstwem z wyraźnym złym zamiarem, skierowanym na uzasadnienie popełniania zbrodni wojennych. W ustach Putina jako przywódcy państwa propagowanie tego kłamstwa uzasadnia eksterminację wszystkich Ukraińców jako narodu i Ukrainy jako państwa, dlatego takie czyny mają wyraźnie nienawistny wobec ludzi, bezprawny charakter, z cechami przygotowania i popełnienia masowej zbrodni ludobójstwa. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Pawło Zahrebelny przez lata», s. 1

Pawło Zahrebelny przez lata

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Przedmowa autorki, dalej – pochwalne słowa świętej pamięci Mychajła Słaboszpyckiego o tym, że Pawło Archypowycz wyróżniał się swoim niezłomnym światopoglądem, był na ogólnym tle „białym krukiem”, naruszając spokój na literackim firmamencie. Stał się „katalizatorem” twórczych poszukiwań. A sam Pawło Zahrebelny na tym nagraniu wymienia nazwiska utalentowanych debiutantów – Jewhena Paszkowskiego, Olesia Ułanenkę, który otrzymał małą Szewczenkowską nagrodę. Jego powieść „Stalinka” – nie o stołecznym przedmieściu, a o epoce. Teodozja Zarіwna podarowała nagranie do wideoteki Narodowego Muzeum Literatury. Na wydarzenie przybył poeta, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. „Są postacie – powiedział Pawło Mychajłowycz – które uważa się za decydujące. Gdyby nie było pierwszych odważnych publikacji Zahrebelnego, nie mówilibyśmy dzisiaj o nowej karcie w historii literatury i naszego narodu z nową wizją, odrzucając partyjne zaangażowanie i pseudofolkloryzm ukraińskiej poetyki”. P. Mowczan wspomniał epizody ze swojego życia. To właśnie Zahrebelny przyczynił się do tego, że przyjęto go do Związku Pisarzy Ukrainy; trzykrotnie wysuwał kandydaturę do Szewczenkowskiej nagrody, nie zważając na takie „ważne” w tamtym czasie niuanse, jak noszenie na szyi podarowanego przez matkę krzyżyka, a do tego (wtedy!) dżinsów. Według słów P. Mowczana, Zahrebelny to człowiek tragicznego losu. Miał bibliotekę liczącą kilkadziesiąt tysięcy książek, ale niedawno doszło do pożaru w domu, więc być może spłonęły niektóre rękopisy pisarza, jego dzienniki. Obok Zahrebelnego nie przeszedł żaden prawdziwy talent, chociaż był bezpośredni, dawał jasne i sprawiedliwe oceny sprzedawczykom, szczerze dbając o to pokolenie, które formował. P. Zahrebelny swoimi utworami zagłębia nas w tematykę historyczną. P. Mowczan apelował, że musimy zabiegać o to, aby utwory pisarza znalazły się w programach państwowych i że należy pamiętać: u początków teraźniejszości byli szestdziesiatnyky, którzy tworzyli historię współczesnej Ukrainy. O. Bałabko wręcza historyczne fotografie Raisie Siennikowej. Przez cały wieczór moderatorzy wykorzystywali fragmenty dawnego wywiadu Mykoły Sławynskiego z Zahrebelnym, którego tekst przekazał organizatorom. Poeta ze Lwowa Ihor Pawluk powiedział, że P. Zahrebelny, jako przewodniczący Związku Pisarzy, miał styczność z przedstawicielami różnych gatunków literackich. Poeta odczytał ciekawe wspomnienia literackie oraz list Pawła Archypowycza do niego. Oryginał również przekazano do skarbca Muzeum. Zasłużona artystka Ukrainy, wykładowczyni Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego Łarysa Nedin profesjonalnie i pięknie odczytała fragment powieści „Roksolana”. Los podarował jej szczęście bycia znajomą z pisarzem, który zainteresował się nawet pochodzeniem jej nazwiska. Studio „Jarosławiw Wał” dwukrotnie nagrywało wywiady z Zahrebelnym, który chętnie mówił o wielkości ukraińskiej literatury. Pisarz Ołeksandr Bałabko, choć nie był osobiście znajomy z jubilatem, również podzielił się wspomnieniami. Kiedy miał 25 lat, przeczytał powieść o miłości „Roksolana”, która wywarła na nim potężne wrażenie. Później jeździł do Stambułu, aby przejść ścieżkami Roksolany, Jurija Chmelnyckiego, innych przymusowych i dobrowolnych emigrantów z Ukrainy. I wracał do tego utworu raz za razem. Przeczytawszy niewielki fragment o uczuciach Sulejmana Wspaniałego i jego ukochanej Hurrem, opowiedział o historii powstania piosenki „Roksolana” wraz z niezapomnianym kompozytorem Leonidem Neczyporukiem. Teledysk do tej piosenki w wykonaniu Ołeny Jersak, piosenkarki o niesamowitej skali głosu, obecni mieli okazję usłyszeć i zobaczyć na ekranie. A O. Bałabko podarował muzeum dwa autentyczne zdjęcia fotoreportera Ołeha Dykania z archiwum gazety „Weczirnij Kyjiw”: Pawło Zahrebelny z mieszkańcami wsi Zahałci w rejonie borodjańskim na Kijowszczyźnie oraz uśmiechnięci Pawło Zahrebelny i Mykoła Winhranowski w jednakowych czapkach. Mychajło Sydorżewski widział Zahrebelnego tylko kilka razy, ale wspomniał, że kiedy mieli go usunąć ze stanowiska 3 lutego 2009 roku, to ten zamysł się nie udał: tego dnia zmarł Pawło Archypowycz... Profesor, tłumacz, laureat ludowej Szewczenkowskiej nagrody, zastępca przewodniczącego Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Dmytro Czystiak opowiedział o pracy Komitetu w czasach przewodnictwa Pawła Zahrebelnego. Występuje poeta Pawło Mowczan I o laureatach tamtego okresu, o ich wysokim poziomie literackim. Wyraził inicjatywę projektu wydania materiałów o klasyku. Wspomniał świętej pamięci Marię Morozenko, szefową kijowskiej organizacji związkowej, z którą pisał listy do władz miejskich, aby upamiętnić laureatów Nagrody Szewczenkowskiej. I teraz ten pomysł został zrealizowany: w Kijowie – do biblioteki imienia Pawła Zahrebelnego w 2022 roku dołączono także nazwę ulicy na jego cześć. Pisarz Ołeksandr Szuhaj opowiedział, że P. Zahrebelny powiedział o nim dobre słowo jako o redaktorze dwóch zbiorów dawnej poezji ukraińskiej. Wspominał o wspieraniu wydawania utworów młodych poetów, a także o antologii ukraińskiej poezji, którą redagował O. Szuhaj, i że ta antologia „przetarła” szlak innym podobnym wydawnictwom. Prozaik Ołeksij Mykytenko, krajan P. Zahrebelnego, opowiedział o osobistych spotkaniach z pochodzącymi z Połtawszczyzny Zahrebelnym i Honczarem, frontowcami, wspomniał o ich twórczej skłonności do zbierania różnych starodruków, wykupywania ich. Pisarz przytoczył ciekawe szczegóły z życia literackiego – ukazanie się powieści Honczara „Sobór” i opowiadania Hryhora Tiutiunnyka „Oblężenie”. A dziennikarka telewizyjna Switłana Ołeksandrenko wspominała o nagraniach programów z udziałem P. Zahrebelnego, który czasami prosił na noc książkę, aby zapoznać się z dorobkiem twórczym młodych autorów. Bo był to człowiek o encyklopedycznej wiedzy. Nie pomijał min wojny i wydarzeń najnowszej historii Ukrainy. Wydarzenie otworzyła Wiktorija Kołesnyk, dyrektorka memorialnego Muzeum Maksyma Rylskiego. Zaznaczyła, że postać Witalija Pawłowskiego jest znacząca zarówno dla Doniecczyzny, jak i dla Ukrainy. Polityka wobec ukraińskich terytoriów była taka, że wszystko, co ukraińskie, znalazło się w mniejszości i było uważane za gorsze. Pan Witalij okazał się dość wytrwały. Bronił używania języka ojczystego zarówno w życiu codziennym, jak i w działalności literackiej. Redaktor naczelny Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” Ihor Zoc odnotował wyjątkowość literackiego talentu i twórczości pana Witalija, obrazowość i systematyczność jego tekstów. Starsza pracownica naukowa muzeum Natalija Weselyćka zwróciła uwagę na krystaliczność i muzyczność poezji Witalija Pawłowskiego. Poczuła w tekstach autora głęboką miłość do rodzinnej ziemi, przebudzenie „własnego donieckiego genu”, który na zawsze pozostaje w jej duszy i sercu. Witalij Pawłowski czytał wiersz za wierszem, krok po kroku otwierając przed słuchaczem wielowymiarowość i niedoścignioność ukraińskiego słowa. Natalija RUDENKO, członkini NSJU. Moderatorzy wieczoru Mychajło Sydorżewski i Ołeksandr Bałabko. Eksponaty z wystawy Muzeum, poświęconej 100-leciu P. Zahrebelnego. Ihor Zoc odnotował wyjątkowość każdej literackiej nowinki. A podczas jednej z wizyt podarował Switłanie książkę z autografem, który odczytała publicznie. Władlen Kowtun przypomniał epizody lat 90. ubiegłego wieku w Koncza-Ozernej, gdzie był świadkiem spotkania w wąskim gronie mistrzów – Zahrebelnego, Muszhetyka, Honczara, Czornohuza, którzy rozmawiali o tym, jak przekształcić świadomość społeczeństwa. Treściwy, niezwykle nasycony wieczór trwał trzy godziny! Gdyby nie regulamin, mógłby trwać jeszcze dłużej. Była to ciekawa intelektualna polemika autorytatywnych pisarzy o ważnych transformacjach społecznych. Szefowa Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki Olha Romaniuk przytoczyła statystyki zapytań o utwory Zahrebelnego w stolicy. Czytają go, kochają go. Bo w tych utworach jest nie tylko człowiek przedstawiony w historii, ale i historia w człowieku. Pisarze żyją, dopóki się ich czyta... Szefowa Kijowskiej organizacji NSPU Tetiana Folwaroczna podziękowała wszystkim, którzy przyszli na wieczór pamięci Pawła Zahrebelnego, którego osobiście nie znała, ale dużo czytała, zwłaszcza „Roksolanę”. Wspomniała o zainteresowaniu tym utworem wśród ludności wiejskiej: wiele dziewcząt nazwano imieniem Roksolana. W kontekście obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej proroczo i ostrzegawczo brzmią słowa Pawła Archypowycza: „Dopóki żyje dusza narodu – naród jest nieśmiertelny. Umiera dusza – umiera i naród”. Twórczość wielkiego Ukraińca Pawła Zahrebelnego jest aktualna dziś jak nigdy dotąd, ponieważ aktywnie kształtuje świadomość Ukraińców, aktualizując narodowe świętości – niepodległość, państwowość, język ukraiński i nasze tradycje. Na zakończenie – autografy, kuluarowe rozmowy, zdjęcia na pamiątkę i wdzięczność dla NSPU, jego stołecznego oddziału i, oczywiście, rodzinnego domu pisarzy i czytelników – Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Myrosława KORNIEJEWA Zdjęcie Witalija PRYCHODKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Głos ze Wschodu

Natalia Weselyćka, Wiktoria Kołesnyk, Witalij Pawłowśkyj. W minionych dniach w Muzeum Maksyma Rylśkiego w ramach projektu „Autorskie czytania” odbyło się spotkanie z najbardziej szanowanym poetą z Doniecczyzny Witalijem Pawłowśkim, członkiem NSPU (2000), laureatem nagrody imienia Wołodymyra Sosiury Donieckiego Obwodowego Funduszu Kultury (2008), kandydatem nauk technicznych (1972) oraz wykładowcą w latach 1964–2014 Donieckiego Uniwersytetu Technicznego. Od 2014 roku mieszka w Kijowie. Tematyka twórczości: rodzinna ziemia, jej sława i wolność, wiara w człowieka, jego dobroć i piękno, uczucie miłości, rozmyślania o życiu, oddźwię-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Punkt niezłomności” ukraińskiej duchowości. Na Uniwersytecie Szewczenki po renowacji otwarto Muzeum Językoznawcze im. profesora Kostiantyna Tyszczenki

Daria BIŁOKOBYLSKA, Wydział ds. Kontaktów z Opinią Publiczną im. Wołodymyra Mukana Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki (KNU) Zdjęcie: Centrum Komunikacji KNU im. Tarasa Szewczenki Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos – nic więcej, A serce bije – ożywa, Jak je usłyszy!.. Zaiste, od Boga I ten głos, i te słowa Idą między ludzi!.. Taras Szewczenko 11 września 2024 roku ponownie otworzyły się drzwi Muzeum Lingwistycznego Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Jednostka wznowiła działalność po czteroletniej przerwie spowodowanej covidem i wojną. Renowacja dotyczyła zarówno pomieszczeń, jak i nazwy: 18 listopada 2023 roku Rada Naukowa Uniwersytetu nadała Muzeum imię jego wieloletniego kierownika, legendarnego językoznawcy, poligloty, pedagoga – profesora Kostiantyna Mykołajowycza Tyszczenki. Znamienne, że właśnie 11 września dalekiego 1992 roku Muzeum otworzył sam geniusz, który stworzył 90% jego ekspozycji. Uroczyste spotkanie z okazji wznowienia działalności Muzeum oraz wycieczkę po lingwistycznych światach Profesora zorganizowała obecna kierowniczka Muzeum – Iryna Hołubowska. Wydarzenie odwiedziło wielu gości: rektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Buhrow, bratanek Kostiantyna Mykołajowycza – Andrij Szarafutdinow, przedstawiciele administracji i wykładowcy Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii, a także byli studenci i koledzy wybitnego językoznawcy. Otwarcie Muzeum rozpoczęto od zdjęcia symbolicznej zasłony z złotawej tabliczki z imieniem, z wyszukanym grawerunkiem, umieszczonej po prawej stronie od wejścia do Muzeum. Rektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Buhrow przypomniał, jak w 1991 roku wybrał temat rozprawy doktorskiej – „Język i symbole w kontekście problemu rozumienia”. Wtedy po raz pierwszy Wołodymyr Anatolijowycz zapoznał się z publikacjami znakomitego językoznawcy: „Poziom Tyszczenki – poziom światowy. Zrozumiawszy go, Ukraińcy nigdy nie będą odczuwać swojej „niższości”. Studentom-filozofom opowiadam o książce z muzealnej biblioteki „Tłumaczenie maszynowe”, która pokazuje podstawy tworzenia sztucznej inteligencji już na przełomie lat 50. XX wieku.”. Bratanek językoznawcy Andrij Szarafutdinow przedstawił kilka ciekawych faktów z biografii swojego stryja. Okazało się, że w rodzie uczonego byli oficerowie bojowi, geolodzy, architekci. A także o zdawaniu egzaminu z języka francuskiego eksternem w celu wstąpienia na Uniwersytet, o służbie wojskowej, o latach naukowej i pedagogicznej działalności na Uniwersytecie im. Szewczenki, o pracy młodego Kostiantyna Tyszczenki w ekspedycji dialektologicznej do 5 miast wybrzeża kaukaskiego Morza Czarnego, w trakcie której zebrano 10 tomów materiałów dialektologicznych dla Atlasu Językoznawczego Morza Śródziemnego. Przez 42 lata nauczania dyscyplin językoznawczych na wykładach profesora Tyszczenki uczestniczyło ponad 5 tysięcy studentów! Żadna praca uczonego, a jest ich ponad 240!, nie pozostała niedokończona. „Jako studenci przychodziliśmy do Kostiantyna Mykołajowycza na wycieczki, z których żadna się nie powtarzała – wspomina wiodący pracownik naukowy Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy Pyłyp Selihej. – Mam nadzieję, że przyszłość Muzeum będzie nie mniej ciekawa niż jego przeszłość”. Gość przekazał do zbiorów muzeum ostatnią publikację poliglotki za życia w czasopiśmie „Movoznavstvo” na temat „Prastarość języka ukraińskiego – odbicie w językach sąsiadów”. Docent katedry reżyserii filmowej i dramaturgii filmowej Instytutu Sztuk Ekranowych, Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego Serhij Marczenko wspomniał, jak po raz pierwszy zobaczył Kostiantyna Mykołajowycza w filmie „Spočatku bulo Slovo…” z serii „Nieznana Ukraina”: „A z czasem rozpoczęła się także nasza przyjaźń. Metateoria językoznawstwa Tyszczenki całkowicie »nakładała się« na kinematografię: języki świata, kinematografie świata. Jeśli mówić o postaci Tyszczenki – to on sam jest jak źródło scenariuszy na 100 filmów! Postanowiliśmy sfotografować napisy na grobowcu perskiego króla Dariusza. Właśnie dzięki pomocy Tyszczenki pojechaliśmy do Iranu, do Persepolis. Uczony udowodnił, że jeden z napisów, a mianowicie: »Saka Paradraja«, wykonany na kapiszczu Dariusza, określa dawną przeszłość terytorium południa współczesnej Ukrainy”. Kostiantyn Mykołajowycz kochał także rodzinny Hłuchów. O tym i nie tylko opowiedział przyjaciel uczonego, wnuk wybitnego archeologa, etnografa, historyka sztuki Mykoły Fedotowycza Biliasziwskiego, pracownik Kijowskiego Muzeum Zoologicznego Mykoła Biliasziwski: „Na jego biurku zawsze stała fotografia z panoramą miasta Hłuchów. Kiedy pisał swoje prace, od czasu do czasu spoglądał na nią. W rodzinie Tyszczenków pamiętano tragedię zniszczenia w 1930 roku cerkwi Spasо-Preobrażenskiej, wzniesionej przez hetmana Skoropadskiego. »Język to ogień w szacie słowa« – mawiał Iwan Franko. Wszyscy, którzy przychodzili tu na wycieczki, mieli szczęście poczuć ten »ogień« na ekspozycji Muzeum”. W imieniu dyrektora ONMFI koleżanki i kolegów z otwarciem muzeum powitała zastępczyni dyrektora Olena Romanenko. „O czym jest Uniwersytet? – zwróciła się Olena Witalijiwna. – Uniwersytet to idea, wspólnota i mury… Kostiantyn Mykołajowycz to połączenie tych trzech składników. W tym człowieku wrzała idea. Potrafił zorganizować wokół siebie wspólnotę – to jego uczniowie, studenci, to wreszcie Instytut Filologii jako przestrzeń rozwoju językoznawstwa, literaturoznawstwa i translatoryki”. Jeśli określać skalę osobowości Kostiantyna Tyszczenki, można powiedzieć, że wpływa on na każdego, kto zapoznaje się z pracami uczonego. O tym mówił kierownik katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej ONMFI Serhij Riznyk. Zasugerował, że działalność i prace Kostiantyna Mykołajowycza można uznać za biometryczny paszport Ukraińców. A profesor katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Lidia Hnatiuk przypomniała, jak wybitny uczony prosił, by nie mylić pojęć „starożytność leksyki języka ukraińskiego” i „starożytność języka jako systemu”, a także zatrzymała się na niektórych arabizmach w języku ukraińskim – śladach drugiej wojny arabsko-chazarskiej w latach 722–737. Profesor katedry językoznawstwa ogólnego, filologii klasycznej i neohellenistyki Serhij Łuczkanin wspomniał o unikalnych wycieczkach uczonego, jego zainteresowaniu historią Rumunii i języka rumuńskiego. Do słów powitania i wspomnień dołączyły uczennice Kostiantyna Mykołajowycza: profesor katedry filologii angielskiej i komunikacji międzykulturowej Olha Ponomarenko, profesor katedry języków i literatur Dalekiego Wschodu i Azji Południowo-Wschodniej Oksana Assadczych, docent katedry teorii i praktyki tłumaczenia z języka angielskiego Witalij Radczuk, a docent katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Oksana Suchowij, która prowadziła do Muzeum wolontariuszy – studentów ukrainistyki, opowiedziała o wielkim zainteresowaniu, jakie wówczas, jeszcze niepełna, ekspozycja Muzeum wzbudzała wśród studentów. W imieniu najaktywniejszych wolontariuszy (Neli Budiak, Roksolany Pasicznyk, Anastasji Mozhowej, Witalija Jażborowskiego, Oleny Postryhań), dzięki staraniom których możliwe stało się otwarcie Muzeum po renowacji, przemówił student trzeciego roku ONMFI, pływak Wasyl Łysak, i podziękował Irynie Holubowskiej za możliwość udziału w pracach renowacyjnych oraz za wiedzę, którą dzięki tej działalności zdobyli. Kierowniczka Muzeum Lingwistycznego im. profesora Kostiantyna Tyszczenki Iryna Holubowska opowiedziała o tym, co zmieniło się w przestrzeni Muzeum: „Uzupełniliśmy ekspozycję częścią memorialną, nowymi eksponatami stworzonymi dzięki wysiłkom studentów; dzięki wsparciu administracji Uniwersytetu zakupiono nowe meble, sprzęt multimedialny… Profesor Kostiantyn Tyszczenko – człowiek wyjątkowy nie tylko ze względu na swoje różnorodne talenty: zaszczepiał studentom ukraińską duchowość najwyższej próby. Dlatego chciałabym uczynić z tej lokalizacji nie tylko ośrodek upowszechniania wiedzy językoznawczej i idei Kostiantyna Mykołajowycza, lecz także »punkt ukraińskiej niezłomności« w wymiarach duchowych”. Muzeum Lingwistyczne zorganizowano w taki sposób, że jego eksponaty odzwierciedlają wiedzę o językach świata i językoznawstwie z jego licznymi osiągnięciami i dorobkiem, uporządkowanymi i systematyzowanymi przez Kostiantyna Tyszczenkę na jednolitej metateoretycznej podstawie. Jego ekspozycja odzwierciedla także spójny system pochodzenia i rozwoju języka ukraińskiego na przestrzeni kilku tysiącleci. Wierzymy, że ta ekspozycja będzie kontynuować swoje istnienie, uogólniając najnowsze osiągnięcia interdyscyplinarnej myśli lingwistycznej. Przyłączajcie się do współtworzenia! Muzeum Lingwistyczne im. profesora Kostiantyna Tyszczenki rozpoczyna swoją pracę!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Święto, które „rozpaliło iskrę niepodległości”

35 lat temu w Czerniowcach, na stadionie „Bukowina”, rozpoczął się pierwszy festiwal ukraińskiej współczesnej piosenki i muzyki popularnej „Czerwona Ruta”, które później poeta Iwan Małkowycz nazwie świętem, jakie „rozpaliło iskrę niepodległości” na Ukrainie. Była to jeszcze epoka Związku Radzieckiego, ale duch wolności już unosił się w powietrzu. Istniał już Ukraiński Klub Kulturologiczny, powstał już Ukraiński Związek Helsiński. We Lwowie aktywnie działało Towarzystwo Lwa oraz Bractwo Studenckie. Ostrą satyrę społeczną wystawiał teatr-studio „Nie martw się”. W podziemiu pojawił się potężny ukraiński rock. Wszystko czekało tylko na moment, by wydostać się z podziemia. Takim momentem stała się „Czerwona Ruta”. Terror wobec gości festiwalu, którzy przychodzili w wyszywankach i wnosili na trybuny niebiesko-żółte flagi, wywołał protest uczestników „Czerwonej Ruty”. Sam festiwal stał się zresztą swoistym manifestem wolności. Taras Petrynenko, który zasiadał w jury festiwalu, na koncercie zamykającym wykonał piosenkę o Ruchu Ludowym (tydzień przed festiwalem w Kijowie odbył się Zjazd Założycielski NRU), dominującymi tematami były ekologia (skutki awarii w Czarnobylu i alopecja – kilka miesięcy wcześniej w Czerniowcach odnotowywano masowe przypadki wypadania włosów u dzieci), odrodzenie języka i przywrócenie prawdziwej historii, satyra polityczna. Po raz pierwszy na wielkiej scenie zabrzmiał wówczas zakazany Hymn „Ще не вмерла Україна”. Laureat Grand Prix festiwalu Wasyl Żdankin wyszedł na scenę, aby wręczyć nagrodę, i po słowach „Nastała jesień: dni stały się krótsze, a milicyjne pałki dłuższe” a cappella zaśpiewał Hymn. Poparli go, wychodząc na scenę, Wiktor Morozow i Eduard Dracz. A cały stadion, stojąc, śpiewał razem z wykonawcami. Aby przerwać to „nieprzyzwoitostwo”, pracownicy KGB przecięli siekierą kabel elektryczny prowadzący do sceny, lecz pieśń nadal rozbrzmiewała. Festiwal „Czerwona Ruta” przedstawił szerokiej publiczności Wasyla Żdankina, Andrija Mykołajczuka, Siostrzyczkę Wikę, Marię Burmakę, siostry Telniuk, zespoły „Bracia Hadiukini”, „Komu wniz”, „Ruteniя” oraz wielu innych popularnych zespołów i wykonawców. Odsłonił nazwiska poetów „Rozstrzelanego odrodzenia” i innych autorów nieznanych szerokiemu ogółowi. W krótkim czasie ukraińska muzyka stała się symbolem wolności. „Czerwonej Rucie” udało się obudzić ukraińską podświadomość, wyprowadzić ją z prywatnej kryjówki do przestrzeni publicznej. Po festiwalu nie było żadnych wątpliwości, że Ukraina będzie niepodległa. Festiwal dał start procesowi ukrainizacji” – podsumowywał później jeden z organizatorów festiwalu Kyryło Stecenko. Rok później doszło do Studenckiej rewolucji na granitowym bruku, którą poparły gwiazdy „Czerwonej Ruty”. Niecałe dwa lata później proklamowano Akt o Niepodległości Ukrainy. Na podstawie materiałów oficjalnej strony na Facebooku Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Zmartwychwstanie po pół wieku

Mykoła PROCIUK. Kontynuacja. Początek w nr 34—37 z 2024 r. Wychowywaliśmy się z siostrą Halą bez ojca. W szkole we wsi Dobrotwór (rejon kamionkobuski, obwód lwowski), gdzie uczyłem się w latach 1947–54, takich półsierot jak ja po wojnie było wielu. Nikt wtedy nie interesował się i nie pytał mnie, kim był mój ojciec i gdzie się podział. Ale we wczesnym dzieciństwie wokół nas zawsze była mama, albo któraś z dwóch babć, albo dziadek – ojciec mamy. Właśnie tak przyjęte było w naszych nadbużańskich wsiach na Sokalszczyźnie, by wnuki zwracały się do najstarszych przedstawicieli swojego rodu. – Babuniu! – Dziaduniu! Wsłuchajcie się uważnie w te harmonijne dźwięki. I jeśli wasza dusza jeszcze nie całkiem stwardniała, to koniecznie usłyszycie, jak czule otulają was ciepłe ręce waszych znanych i nieznanych przodków. Oni zawsze pomogą wam, trzeba tylko umieć ich zawołać. Czy myśleliśmy o naszym tacie? Oczywiście, myśleliśmy, wspominaliśmy. Ale gorzki los czekał na nas po zakończeniu wojny. 10 maja 1946 roku wszyscy mieszkańcy naszej rodzinnej wsi Horodyłowicze, tak jak wszyscy Ukraińcy z tzw. Zakerzonia, zostali siłą przesiedleni ze swoich prastarych ziem do ówczesnego rosyjskiego imperium – ZSRR. Później dowiedzieliśmy się, że nasz los został przesądzony jeszcze w lutym 1945 roku w Jałcie na spotkaniu Wielkiej Trójki – Roosevelta, Stalina i Churchilla. Została przywrócona linia Curzona (Curzon Line) – umowna linia demarkacyjna, zaproponowana jako możliwa granica rozejmu w wojnie między bolszewicką Rosją a świeżo odrodzoną Rzecząpospolitą Polską. „Linię Curzona” przyjęto ponownie z poprawkami na korzyść Polski jako granicę polsko-radziecką na konferencji jałtańskiej w 1945 r. Tak „wielki internacjonalista” Stalin „rozwiązał” kwestię ukraińsko-polską, a pomagali mu w tym zachodni „demokraci”. Od tego czasu wszystkie myśli dorosłych i dzieci były skierowane na jedno – jak przeżyć w tych nieludzkich, okrutnych warunkach, w których się znaleźliśmy. Moja babunia Ksenia, która była dobrą gospodynią w swojej rodzinnej wsi, musiała teraz brać torbę i iść żebrać po wsiach o kawałek chleba. Mama każdego dnia musiała iść do pracy na kołchozową katorgę, zarabiać „dniówki”. Ale o swoim tacie myśleliśmy zawsze. Gdzieś w latach 50. mama zamówiła portret z wojskowej fotografii taty i on zawsze patrzył na nas ze ściany swoim przenikliwym wzrokiem. Prowadzenie poszukiwań za czasów ZSRR było nie tylko niemożliwe, ale i niebezpieczne. Z biegiem czasu poczucie dotkliwości bycia bez ojca przytępiało się. Trzeba było wybierać swoją drogę życiową, na nikogo nie licząc. Zostałem inżynierem wojskowym, oficerem wojsk przeciwlotniczych. 28 lat wysłużyłem w różnych odległych garnizonach ZSRR, byłem też za granicą – 5 lat we wschodnich Niemczech. Gdzieś w połowie lat 70. otrzymaliśmy krótką ustną wiadomość z dalekiej Ameryki. Przekazał ją przez swoją siostrzenicę nasz krajan, były żołnierz UPA Mykoła Stasiuk, którego powojenne wiatry rzuciły aż do USA. Znalazłszy się daleko od rodzinnej ziemi, zaczął zbierać informacje o swoich współmieszkańcach, którzy zginęli za Wolność Ukrainy. Pan Mykoła Stasiuk informował, że nasz tata zginął w 1944 roku we wsi Kordyszów na Ostrożczyźnie. Szukaliśmy w różnych informatorach, przeglądaliśmy mapy, ale wsi o takiej nazwie na Ostrożczyźnie w obwodzie rówieńskim nie znaleźliśmy. Bo rzeczywiście takiej wsi tam nie ma. Pomyśleliśmy, że przy przekazywaniu informacji wkradł się błąd i zaczęliśmy szukać na Ostrożczyźnie wsi o podobnej lub nieco współbrzmiącej nazwie. Jakąś podobną wieś znaleźliśmy w informatorze. Tam właśnie pojechała mama szukać grobu naszego taty. Przyjechali tam, poszli przez wieś, przyglądając się ludziom. Przed nimi stało niełatwe zadanie psychologiczne. Trzeba było po twarzy i wyglądzie zewnętrznym bezbłędnie określić, do kogo z napotkanych ludzi można zwrócić się z potrzebnymi pytaniami. Bo takich pytań nieznajomym ludziom wtedy nikt nie zadawał. Zobaczyła mężczyznę w swoim wieku i zwróciła się do niego. Powiedział, że był w ich wsi taki bój (to już teraz wiemy, że „takie” boje były wtedy prawie w każdej wołyńskiej wsi). Dwaj nieznani powstańcy, uciekając przed enkawudzistami, wbiegli do piwnicy jednego gospodarza i tam się zamknęli. Enkawudziści proponowali im poddanie się, ale zostało to odrzucone. Wtedy wrogowie obłożyli tę piwnicę chrustem i słomą oraz podpalili. Powstańcy ostrzeliwali się do ostatniego naboju, a potem jeden zastrzelił się, a drugi postanowił się przebić. Ale również zginął. – A gdzież pochowani są ci powstańcy? Wieśniak powiedział, że tutaj, niedaleko w polu, ich wtedy pochowano. Ale w latach 60. wyszło rozporządzenie, by ekshumować szczątki wszystkich radzieckich żołnierzy do centrum wsi. Przyjechali wojskowi z mapami, na których były zaznaczone miejsca pochówków. Szczątki żołnierzy wykopywano i chowano w jednej wspólnej mogile zbiorowej w centrum wsi. A ktoś z wieśniaków wspomniał też o tych dwóch Nieznanych Powstańcach. A czyż oni nie złożyli swojego życia za nas? I zdecydowano wtedy, by do tej wspólnej żołnierskiej mogiły włożyć także ich szczątki. Tak zrobiono. – Jeśli to był wasz mąż, to idźcie do tego żołnierskiego pomnika, bo tam pochowane są i jego szczątki. A jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o tym boju, to idźcie do tamtej chaty. Tam mieszka gospodarz, który potem odsiedział 10 lat za to, że na jego podwórku był ten bój. Poszła mama do tego gospodarza, opowiedziała o swoim żalu. Ponury gospodarz początkowo nieufnie milczał, słuchał, ale potem jednak się rozgadał. Tak, rzeczywiście, ucierpiał za nic, bo zawsze stronił od „polityki”. Tych dwóch powstańców, którzy wbiegli na jego podwórko, nigdy wcześniej nie widział i nawet nie wie, jak wyglądali. Zdaje się, jeden był średniego wzrostu, a drugi – nieco niższy. Oto wszystko, co wtedy udało się dowiedzieć naszej mamie. Pomodliwszy się przy tym żołnierskim pomniku, pojechała mama do domu. I oto Ukraina stała się niepodległa. Jesienią 1992 roku otrzymaliśmy od pana Mykoły Stasiuka już pisemną wiadomość. W przesłanej liście była i taka informacja: „Prociuk Wasyl, pseudonim Kropywa, ur. 1914 r. Szef Sztabu UPA-Południe, członek Krajowego Prowodu OUN, zginął we wsi Kordyszów, Ostrożczyzna, 13 maja 1944 r. Według informacji „Samostijnyk”, polityczno-informacyjny dwutygodnik. 1 listopada 1945 r. nr 3-4 (21-22); oraz „W natarciach i odwrotach”, M. Skorupśkyj”. Każde słowo tej lakonicznej wiadomości przeszywało mnie do uczucia niemal fizycznego bólu. Domyślaliśmy się, że nasz tata zginął w UPA. Ale ja w duchu uważałem go za ofiarę tej strasznej wojny, w której wirze bez śladu przepadły miliony ludzi. Możliwe, że taka myśl podświadomie wpłynęła na moją decyzję, by zostać zawodowym wojskowym. Wszak dziesiątki lat po wojnie w ZSRR usilnie prowadzono propagandę o możliwości następnej trzeciej wojny światowej. I żeby w tej przyszłej wojnie być lepiej poinformowanym niż zwykły żołnierz, wybrałem ten zawód. A tu taka wiadomość! Wychodzi na to, że ojciec w warunkach wojny nie stracił głowy, zdołał się odnaleźć i potwierdzić swoją wartość. I był on nie ofiarą, a organizatorem narodowowyzwoleńczej walki naszego narodu o Wolność i Niepodległość Ukrainy, znanym dowódcą UPA. Od tego czasu zacząłem zbierać wszystkie możliwe materiały o UPA, zwłaszcza o działaniach bojowych na Południowym Wołyniu. Ale najpierw poprosiłem pana Mykołę Stasiuka, by napisał mi bardziej szczegółowo o tym, co mu wiadomo o moim tacie. Oto fragment jego listu z 12 lipca 1993 roku (wybiórczo): „W styczniu-lutym 1946 r. nasz pododdział „Wowky 111” kwaterował we wsi Sawczyn (Sokalszczyzna. Przyp. mój. – M. P.). Tam przypadkowo spotkałem jednego upowca, był to Wasyl Kowtaniuk ze wsi Nyśmicze, ur. w 1923 r. Wasyl Kowtaniuk był w Niemczech na robotach i w 1942 roku wrócił do domu i już do Niemiec nie wracał, a poszedł na Wołyń, zdaje się, do Włodzimierza Wołyńskiego do policji, a potem z policją poszedł do UPA. Wtedy spotkał się Wasyl Kowtaniuk z twoim tatą. Wasyl Kowtaniuk opowiadał o twoim tacie wiele – ale to już wiele lat minęło, wyleciało z pamięci. Opowiadał o tacie – zdaje się, że był na Krzemieniecczyźnie w „Liegenschaft”, a stamtąd przeszedł do UPA. Tata już opanował język niemiecki i na czele oddziału chodzili na rajd na wschodnie obwody Ukrainy w 1943 roku. Wiele wyczynów mieli przeciwko Niemcom, nie raz dawali Niemcom „pieprzu”. Wasyl Kowtaniuk opowiadał, że z tatą w cztery oczy mówili sobie po imieniu, i w tym terenie nigdzie nie spotykali kogoś z Sokalszczyzny. …Tata przyjął pseudonim „Mykoła” – mówił: mój syn też nazywa się Mykoła”. (W 1943 r. i do przejścia frontów w 1944 r. Wasyl Prociuk miał pseudonim „Kropywa”. Przy przejściu frontów przyjął sobie nowy pseudonim „Mykoła”. Ale wśród powstańców nowy pseudonim nie przyjął się i dalej nazywali go między sobą „Kropywa”. – M. P.). Pan Mykoła Stasiuk poinformował również o tym, że w m. Chicago, gdzie mieszka, zostały wydane wspomnienia kurenia UPA Maksyma Skorupśkiego – Maksa. W tych wspomnieniach Maks wiele razy wspomina o dowódcy Kropywie. Uważnie przeczytawszy te wspomnienia, pan Mykoła Stasiuk upewnił się, że dowódca Kropywa, o którym wspomina Maks, to Wasyl Prociuk, jego współmieszkaniec. Aby potwierdzić swoje domysły, napisał do Maksyma Skorupśkiego list z prośbą o bardziej szczegółowe opisanie wszystkiego, co dotyczy dowódcy Kropywy. Oto odpowiedź Maksyma Skorupśkiego na ten list-zapytanie Mykoły Stasiuka (skrócono): Z listu Maksyma Skorupśkiego do Mykoły Stasiuka z 2.02. 1975 r. W. Sz. Panie Stasiuk! Przyjemnie mi, że Pan przeczytał moje wspomnienia i cieszę się, że zainteresował się Pan osobą kurennego Kropywy – wybitnego i dzielnego dowódcy UPA. Opis, który mogę Panu o nim dać, będzie bardzo skąpy i nie całkiem wiarygodny, bo takimi sprawami my w tamtym czasie nie interesowaliśmy się. Prawdopodobnie był pochodzenia z Sokalszczyzny, były podoficer polskiej armii, niskiego wzrostu, szczupły, zwinny, mała blizna na szarej twarzy z lewej strony (w dzieciństwie tatę kopnął koń – blizna na twarzy została na całe życie. – M. P.) oraz pełne woli spojrzenie jego głęboko osadzonych, szarych zresztą, zdaje się, oczu. Spotkaliśmy się z nim pierwszy raz w oddziale Kruka na Krzemieniecczyźnie, a poznaliśmy bliżej już po rozbrojeniu grupy Chrona. Na czysto prywatne tematy nigdy z nim nie rozmawialiśmy, a nasze stosunki służbowe były zawsze przyjazne i szczere. W „Historii UPA” P. Mirczuka oraz w książce J. Krochmaliuka „Działania wojenne UPA na Ukrainie” w języku angielskim, on jest na zdjęciu grupowym, strona 432 na dole, fałszywie podpisanym: „Konna ścieżka UPA z 46 roku”. Faktycznie i prawdziwie jest to zdjęcie sztabu Grupy Eneja – UPA-Południe. Od lewej do prawej: pierwszy – dow. Enej, drugi – jego giermek lub woźnica, trzeci – major Jastrub-Szczupaka, czwarty – szef sztabu dow. Czernyk, piąty – kur. Jurko, szósty – kur. Maks i siódmy – kur. Kropywa-Mykoła. Jeśli Pan ustali, że kur. Kropywa jest Pana krajanem, to proszę dać mi znać. Serdecznie pozdrawiam, Wasz M. Skorupśkyj”. W 1992 r. nabyłem książkę Maksyma Skorupskiego „Tam, gdzie bój o Wolność”. W niej, między innymi, na stronie 228 przeczytałem takie słowa: „W sprawie negocjacji napisałem przez łącznika Szuhaja jeden gryps do dowódcy Kropywy – Mykoły (zmienił on był swój pseudonim)...” Zestawiając wszystkie te fakty, zrozumiałem, że ojciec jakby próbuje dać mi jakiś znak. Przestrzeń czasowa nie ma tu żadnego znaczenia. Badając na mapie tereny działań Ukraińskich Powstańców, a mianowicie terytorium Republiki Antonowieckiej UPA, znalazłem wieś Kordyszów. Poszukiwania stały się konstruktywne i celowe. Znalazłem również książkę P. Mirczuka (4) z grupowym zdjęciem podpisanym „Konna straż UPA 1946 r.”, o której pisał M. Skorupski. Na zdjęciu było 7 jeźdźców, najbardziej podobnym do ojca rzeczywiście był pierwszy jeździec z prawej. Ale to zdjęcie było bardzo niewyraźne i jednoznacznie stwierdzić, że siódmy jeździec z prawej to Wasyl Procuk, było niemożliwe. Jeszcze od wiosny 1992 roku utrzymywałem ścisłe kontakty z Bractwem byłych żołnierzy OUN-UPA Kijowszczyzny, do którego wstąpiłem jako sympatyk. Na jednym ze spotkań Bractwa jesienią 1992 roku złożyłem sprawozdanie o swoich poszukiwaniach. W tym czasie był tam obecny pułkownik UPA Wasyl Kuk-Łemisz, Kowal. Powiedział, że podczas wojny dobrze znał Kropywę i zaprosił mnie do siebie ze wszystkimi materiałami o ojcu. Ale podczas tego spotkania pan Wasyl Kuk poinformował, że najwyraźniej moja informacja jest błędna. Pokazał mi wspomnienia Wiktora Nowaka-Kryłatego, które zostały wydrukowane w 5. tomie Kroniki UPA. W swoich wspomnieniach były żołnierz UPA Wiktor Nowak-Kryłaty wspomina o swoim przyjacielu i zwierzchniku organizacyjnym Wołodymyrze Łukaszczuku spod Kiwerców, który również miał pseudonim „Kropywa”. I w tych wspomnieniach podaje się, że właśnie Wołodymyr Łukaszczuk-Kropywa był Szefem Sztabu UPA-Południe. Pułkownik Wasyl Kuk poradził mi napisać list do pana Wiktora Nowaka, który mieszka w mieście Waterloo w Kanadzie. Wiktor Nowak okazał się rozsądnym, porządnym i Mykoła Stasiuk/Horak podczas spotkania z wdową po Wasylu Procuku – Kropywie, Paraskewą, oraz córką Haliną we wsi Teliaż (Sokalszczyzna). Sierpień 1997 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

uczciwym człowiekiem. Nie tylko pomógł mi poznać prawdę o tacie, ale także podzielił się swoimi przemyśleniami na temat dalszego losu Ukrainy. I chociaż osobiście się z nim nie spotkałem, to tych kilka listów, które otrzymałem od niego w latach 1994—96, otworzyło przede mną niezwykle głęboki świat wewnętrzny tego byłego starszyny UPA, Honorowego przewodniczącego Stowarzyszenia Byłych Żołnierzy UPA w Kanadzie. Dlatego przytoczę kilka fragmentów z jego listów. Z listu Wiktora Nowaka z 31 stycznia 1994 r.: „Sam pochodzę z okolic Dubna, uczyłem się w Łucku, a moim dobrym przyjacielem i zwierzchnikiem organizacyjnym był Wołodymyr Łukaszczuk. W swoich wspomnieniach (Litopys UPA, tom 5) wspomniałem kilkakrotnie o Wołodymyrze Łukaszczuku-Kropywie. Wspominam, że w kwietniu-początku maja 1943 roku w rejonie Łuck-Kiwerce zorganizowano kureń bojowy w składzie około 300-320 osób i wysłano do Zgrupowania UPA „Zahrawa”, do dowódcy Dubowego. Jako dobrego organizatora i niezawodnego starszynę Wołodymyra Łukaszczuka-Kropywę wyznaczono do tego kurenia. Na początku listopada 1943 roku spotkałem się z W. Łukaszczukiem na przeszkoleniu starszyn UPA. Spotkanie było krótkie, opowiadał mi o swoich rajdach w rejonach Równego, Ostroga i Żytomierszczyzny. W czasie druku wspomnień napływały pewne materiały archiwalne, szczególnie z archiwum UHWR, i kolegium redakcyjne dokonało uzupełnienia, że dowódca Kropywa (czyli Wiktor Łukaszczuk. – M. P.) zginął w rejonie ostrożeckim w 1944 roku, będąc szefem sztabu UPA-Południe. Dla mnie ta sprawa była niejasna i żeby nieco wyjaśnić, jeszcze 22.5.1988 r. Mykoła Łebed dał mi zdjęcie i zapytał, czy poznaję Kropywę. Na wspomnianym zdjęciu W. Łukaszczuka nie ma. Teraz Wy rozpoznawajcie. Odpowiedzi Wam nie dawałem, bo bałem się, żeby list i zdjęcie nie przepadły w drodze. Dopiero teraz pewien znajomy jedzie do Kijowa i obiecał ten list i zdjęcie Wam przekazać. To wszystko, co mogę Wam wyjaśnić odnośnie Waszego taty. Myślę, że to on, Wasz tata, był szefem Sztabu UPA-Południe. Pozostaję z prawdziwym szacunkiem dla Was. Wiktor Nowak”. Do moich rąk ten długo oczekiwany list i zdjęcie od Wiktora Nowaka trafiły dopiero w Wielką Sobotę 1994 roku. Było to znane zdjęcie grupowe starszyn UPA podczas negocjacji z szefem węgierskiej misji podpułkownikiem Ferencem Martonem. Od razu poznałem swojego ojca. Stał z boku, obok Eneja. Ubrany w kożuch, przepasany pasem z pistoletem, na rękach – zimowe rękawice. Prawa ręka ściska pasek automatu. Na głowie – kozacka czapka, na szyi – lornetka. Nieco się pochylił, pewnie wciąż boli go zraniona noga. Oczy przymrużone, wzrok czujny, patrzy w dal. Co Wy tam widzicie, tato? Skąd Wy przyszliście i dokąd idziecie? Gdzie Wy dzisiaj nocowaliście i co jedliście? Milczy stara fotografia i w milczeniu wpatrują się w nasze oczy Ukraińscy Powstańcy. Zamówiłem w jednym kijowskim fotosalonie powiększoną fotografię taty. Kopie tej fotografii rozesłałem wszystkim swoim ziomkom i krewnym, którzy znali ojca jeszcze w latach 30. za Polski. Wszyscy oni potwierdzili, że to jest Wasyl Procjuk. Ale najbardziej cenne świadectwo przyszło od mojej mamy. Było krótkie: „Tak, to jest twój tata”. Trochę później zacząłem korespondować z byłymi żołnierzami UPA z Szumska. Oni prawdziwego imienia ojca nie znali, a znali go jako kureniowego Kropywę. I wszyscy oni również potwierdzili, że na fotografii jest kureniowy Kropywa. Teraz i pułkownik UPA Wasyl Kuk, spojrzawszy na fotografię, przyznał, że to rzeczywiście jest ten sam Kropywa, którego znał podczas wojny. Tak, po 50 latach od fizycznej śmierci, z Woli Bożego Opatrzności Zmartwychwstało Imię Nieznanego Ukraińskiego Powstańca Wasyla Procjuka – Kropywy. Symboliczne, że to wydarzenie miało miejsce właśnie w Wielkanoc 1994 roku. W naszym pragmatycznym, ciężkim czasie często zapominamy o Bogu Żywym, o jego wielkim miłosierdziu i trosce o nas. A czyż Zmartwychwstanie Imienia Nieznanego Ukraińskiego Powstańca i mojego ojca Wasyla Procjuka – Kropywy nie jest jeszcze jednym świadectwem Bożej Łaski, jeszcze jednym Bożym Cudem? Wiem, że do tej pory miliony ludzi poszukują szczątków swoich bliskich, którzy zginęli podczas wojny. Byli ci żołnierze zapisani w księgach ewidencyjnych sztabów wojskowych pod swoimi imionami. Ale straszne warunki współczesnej wojny prowadzą do tego, że po człowieku nie zostaje żaden ślad. I dlatego postawiono w wielu krajach pomniki Nieznanego Żołnierza, dokąd można przyjść wszystkim i pomodlić się za swoich bliskich, którzy zaginęli bez wieści na wojnie. A co dopiero mówić o Nieznanych Żołnierzach UPA, którzy walczyli pod pseudonimami? Nadzieje bliskich wydają się płonne. Dlatego Zmartwychwstanie imienia mojego ojca, dowódcy UPA Kropywy, jest świadectwem Wielkiej Bożej Łaski dla niego i dla tej sprawy, za którą oddał swoje życie! Jest to również Znaczące Wydarzenie dla każdego Ukraińca, Drogowskaz dla nas na przyszłość, wezwanie Nadziei na lepsze życie! Z listu Wiktora Nowaka z 25 czerwca 1994 roku: „Mam satysfakcję, że w pewnym stopniu pomogłem Wam ustalić, gdzie walczył i oddał życie za Wolność Ukrainy Wasz Tata. To ból i zarazem duma, że stał w pierwszej linii na wysokim stanowisku w szeregach bohaterskiej UPA. Wiem – to bolesna strata dla Was, ale z tą tragedią przyszło nam wielu się spotkać. Oto dla przykładu, ja straciłem tatę i jedyną siostrę, nas było dwoje dzieci w rodzinie. Zginął mój tata i sześciu jego braci. Z wielkiej rodziny pozostała przy życiu jedyna siostra taty, moja ciotka, którą odwiedziłem w 1992 roku podczas obchodów 50-lecia UPA na Ukrainie. (...) Pozostaję z prawdziwym szacunkiem dla Was i Waszej rodziny. Wiktor (Josyp Jakowczuk)”. Z listu Wiktora Nowaka z dnia 16 października 1994 roku. „List od Pana otrzymałem dnia 3 października 1994 r. Wiem, jak Pan przeżywa stratę ojca, jednak trzeba pocieszać się tym, że oddał on swoje życie za Wolność swojego narodu. Mnóstwo ludzi poległo za interesy najeźdźców naszego narodu, to niepowetowana strata, strata bolesna. Pana świętej pamięci tata – to czołowy dowódca w szeregach UPA, jego krew przelana w obronie swojej Ojczyzny, to krew święta, wieczna mu chwała! Proszę czynić starania, aby rząd wyraził zgodę na jego ekshumację i ponowny pochówek. Podjął Pan słuszną decyzję, że będzie to wspólna mogiła, poległ on w walce z przyjaciółmi-żołnierzami UPA i spoczywa razem z tymi, z którymi stał w obronie Ukrainy”. Ale pan Wiktor Nowak (będę już tak nazywał go dalej, choć okazało się, że prawdziwe jego imię to Josyp Jakowczuk. – M. P.) nie tylko wyjaśnił mi, w jaki sposób do jego wspomnień wkradł się ten przykry błąd, ale też napisał list w tej sprawie do redaktora odpowiedzialnego Litopysu UPA pana Jewhena Sztendery. List Wiktora Nowaka do redaktora odpowiedzialnego Litopysu UPA pana Jewhena Sztendery z 27.12.1994 r. (w skrócie) „Waterloo, dnia 27 grudnia 1994 roku. Wielce Szanowny Panie Jewhenie Sztendero! Począwszy od wiosny, koresponduję z p. Mykołą Procukiem, mieszka on w Kijowie, to syn d-cy Kropywy, który przez pewien czas był dowódcą kurenia, a z biegiem czasu był Szefem Sztabu UPA-Południe w WO, którą dowodził d-ca Enej. Wasyl Procuk-Kropywa urodził się w 1914 r. we wsi Horodyłowyczi powiatu sokalskiego, wstąpił do OUN w 1935 r., służbę wojskową odbył w polskiej armii w randze kaprala. Zginął 13 maja 1944 r. we wsi Kordyszów. W 5. tomie Litopysu UPA wspominam o moim koledze z instytutu druhu Wołodymyrze Łukaszczuku. Pomagałem mu przy organizacji wyjścia Szkoły Rolniczej w składzie 320 osób w szeregi UPA z m. Łucka na Wołyniu. Wołodymyr Łukaszczuk przybrał sobie pseudonim „Kropywa”. Na początku był d-cą sotni, później kurenia i przejawiał swoją aktywność na Żytomierszczyźnie przy rozbudowie siatki OUN. W szeregach UPA byliśmy razem gdzieś do połowy lub końca miesiąca kwietnia 1943 r. Jeszcze raz przypadkowo spotkałem się z nim gdzieś w październiku 1943 r. W 5. tomie Litopysu UPA kilkakrotnie wspomniałem o d-cy Kropywie. Później okazało się, że uzupełnienie o d-cy Kropywie wzięto z archiwum, dostarczył to Mykoła Łebed. Stopniowo wyjaśniło się, że były to dwie inne osoby w innych WO na poważnych stanowiskach. Nawet gdy ukazał się 5. tom, to dla mnie pewną zagadką było uzupełnienie odnośnie mojego zwierzchnika organizacyjnego jeszcze z ławy szkolnej. Syn Wasyla Procuka – Kropywy prowadził poszukiwania, aby uściślić działania swojego ojca, i przy pomocy pewnych osób oraz częściowo przy mojej pomocy ustalili, że to sprawa dwóch oddzielnych ludzi na wysokim stanowisku w szeregach UPA. Udało się ustalić datę i miejsce, gdzie zginął sławny d-ca Kropywa wraz ze swoją ochroną. Podjęto starania, aby otrzymać zezwolenie na ponowny pochówek poległych Bohaterów UPA. Ponowny pochówek odbył się dnia 6 listopada 1994 r. w m. Szumsk obwodu tarnopolskiego. Podjąłem kroki i otrzymałem od Towarzystwa b. żołnierzy UPA 50.00 dolarów amerykańskich na pomnik poległych Bohaterów. Pieniądze przekazałem do Kijowa dla syna Mykoły, a on je przekazał do komitetu, który zajmował się ponownym pochówkiem d-cy Kropywy i jeszcze sześciu nieznanych Bohaterów UPA. Syn Mykoła z rodziną był obecny na ponownym pochówku Bohaterów. Pozostaję z prawdziwym szacunkiem dla Pana Wiktor Nowak”. A wkrótce nadszedł do mnie list od pana Jewhena Sztendery, redaktora odpowiedzialnego Litopysu UPA (podaję w skrócie. – M. P.). Ottawa, 25 lutego 1995 roku Wielce Szanowny i drogi Panie Mykoło! W zeszłym tygodniu otrzymałem list od d. Wiktora Nowaka, napisaną przez Pana krótką biografię Pana ojca, listy oraz inne materiały, w tym zdjęcie w mundurze WP (Wojska Polskiego. – M. P.). Jesteśmy Panu bardzo wdzięczni, że przesłał Pan nam te materiały, bo pomogło nam to zidentyfikować wybitnego i szeroko znanego starszynę UPA, którym był Pana ojciec. Do tego – w poprzednich tomach „Litopysu” jego nazwisko zostało podane nieprawidłowo. Postaramy się to naprawić w przyszłych publikacjach, a Pana prosimy o wybaczenie. O kurennym „Kropywie” wiedziałem, gdy jeszcze byłem na Chełmszczyźnie, z artykułu w prasie podziemnej o bitwie pod Hurbami. Było w nim wiele pozytywnego o kureniu Kropywy w tej bitwie. Więc kiedy spotkałem się z Wasylem Kowtaniukiem, rozmawialiśmy o bitwie pod Hurbami. Jednak on nie powiedział mi, że Pana ojciec jest z Horodyłowycz, bo taki szczegół zapewne bym zapamiętał. Bogu dzięki, że powiedział to M. Stasiukowi, bo to pomogło zidentyfikować Pana ojca. Na podstawie Pana materiałów przygotowałem zwięzłą biografię Pana ojca do naszego komputerowego banku danych biografii starszyn UPA i działaczy podziemia. Na razie wykorzystujemy to przy redagowaniu nowych tomów, a w przyszłości myślimy wydać jako osobny tom. Brakuje danych o jego pobycie w UPA, a raczej od czasu, gdy wyszedł z domu w 1941 r. (...) Dla Pana interesujący będzie jeszcze taki szczegół. Andrij Dolnycki (już zmarł) (znany także jako Andrij Kysil, „Hołubenko”, „Nemo”. – M. P.), który był szefem wywiadu w SzWO „Eneja”, identyfikując na zdjęciu Pana ojca (to – z dalekowidzem) podał, że to d-ca oddziału (czyli pułku) „Ihor” (5. tom Litopysu). Ale innym razem – 10 lat wcześniej – że to kur. „Kropywa”. Z góry dziękuję za pomoc. Serdecznie Pana pozdrawiam i życzę dobrego zdrowia oraz wszelkiego dobra. Jewhen Sztendera. Tak oto zakończyła się sprawa z identyfikacją Wasyla Procuka – Kropywy jako SzS UPA-Południe. Ale czy mogłem mieć choć jakiekolwiek najmniejsze pretensje do kolegium redakcyjnego „Litopysu UPA” za tę niezamierzoną pomyłkę? Ci ludzie wykonują niełatwą, ale niezwykle potrzebną dla Ukrainy pracę. I jakkolwiek nie chciałoby się, żeby podobnych błędów nie było, ale zważywszy na dużą objętość pracy i okoliczności, w których walczyła UPA, bez nich obejść się prawie niemożliwe. Ale to był tylko jeden z kierunków poszukiwań. A główna droga poszukiwań wiodła teraz do wsi Kordyszów na Szumszczyźnie, do tego niewysokiego pagórka ziemi w ogródku Petra Parchomiuka, gdzie spotkali swój ostatni poranek moi tato. Jeszcze w marcu 1992 roku poznałem Przewodniczącego Bractwa OUN-UPA Kraju Podolskiego „Łysonia” Petra Kasinczuka. A wiosną 1994 roku, mając już w rękach niezaprzeczalne dowody na działalność swojego ojca w UPA, zwróciłem się o pomoc do pana Petra Kasinczuka. Przedstawił mnie on przewodniczącemu oddziału „Proświty” rejonu szumskiego, byłemu żołnierzowi UPA, Josafatowi Łazorkowi. A już przez pana Łazorka poznałem uczestników walki narodowowyzwoleńczej OUN-UPA Martyna Hołowatiuka, Marię Pałamarczuk i Lidię Szafaruk. Właśnie dzięki ich wytrwałości i staraniom zostało odnalezione miejsce pochówku dowódcy Kropywy i jego bojowego towarzysza we wsi Kordyszów. Nawiasem mówiąc, właśnie kobiety – byłe powstańcze pielęgniarki – rozpoznały we mnie syna dowódcy Kropywy. Widać, kobiety lepiej zapamiętują cechy rysów twarzy i inne charakterystyczne detale znajomych ludzi niż mężczyźni. Ciąg dalszy nastąpi. Rodzina Wasyla Procuka – Kropywy. Od lewej do prawej: siostra Hanna, siostrzeniec Jaron, matka Likerija, żona Paraskewija z córką Haliną na rękach. Fotografia przeznaczona do wysłania do Wasyla, który wtedy służył w wojsku. 1937 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Wstaję, by znów posłuchać Testamentu Szewczenki”. W 95. rocznicę urodzin poety Dmytra Pawłyczki

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki „Współczesna moskiewska władza powinna była zamknąć Pana na wiele lat do kryminału”. Pod koniec maja 2014 roku, będąc dyrektorem generalnym Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, wysłałem Dmytrowi Wasylowyczowi właśnie wydaną książkę „Moskwa Mychajła Hruszewskiego”1, a już po dwóch tygodniach przekazał mi on z Kijowa krótki list: „Szanowny Wołodymyrze Juchymowyczu! Bardzo dziękuję za „Moskwę M. Hruszewskiego”. M. Hruszewski – to tytan, na jego barkach stoi i zawsze będzie stała Ukraina. Współczesna moskiewska władza za taką encyklopedię-chronoskop o najwybitniejszym ukraińskim nacjonaliście powinna była zamknąć Pana na wiele lat do kryminału. Ukraina pragnie pokoju, ale pokoju już nie będzie nigdy. Siedem wieków trwa wojna przeciwko Ukrainie, może ona obrócić się w ciszę, w bardzo fałszywą – nienawiść do Ukrainy jest tak niewyczerpana i chorobliwa, że żadnego długiego pokoju nie należy się spodziewać. D. Pawłyczko 13.VI.2014”. Z późniejszych rozmów z Dmytrem Wasylowyczem dowiedziałem się, czym właśnie, poza aktualnością badania o „najwybitniejszym ukraińskim nacjonaliście”, który odbywał w Moskwie zsyłkę polityczną, przyciągnęła jego uwagę moja książka. Przede wszystkim tym, że została zapoczątkowana na długo przed Rewolucją Godności, kończyła się w jej dniach i ujrzała światło dzienne zaraz po rozpoczęciu wojny hybrydowej Rosji przeciwko Ukrainie. Po drugie, książka o Mychajle Hruszewskim, który wzywał Ukraińców do pozbycia się „psiego obowiązku wobec Moskwy”, została wydana w Moskwie w języku ukraińskim i hucznie zaprezentowana wiosną 2014 roku w samym centrum miasta, na Arbacie. Po trzecie, Pawłyczko odnotował szczególnie szerokie wykorzystanie w książce sprawy z Państwowego Archiwum Federacji Rosyjskiej „Sprawa Oddziału ds. Ochrony Bezpieczeństwa Publicznego i Porządku w Moskwie przy Zarządzie Moskiewskiego Gradonaczelnika „O kierowniku ruchu mazepińskiego profesorze Uniwersytetu Lwowskiego Mychajle Serhijowyczu Hruszewskim i in.””. Wszystkie nasze rozmowy odbywały się w redakcji ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty”, gdzie Dmytro Pawłyczko stale drukował swoje utwory poetyckie i publicystyczne, już po moim powrocie do Kijowa i ukazaniu się nowej książki, w której zbadałem szewczenkoznawcze teksty Mychajła Hruszewskiego oraz jego głębokie zrozumienie i potwierdzenie Tarasa Szewczenki jako symbolu Ukrainy, narodowego sztandaru jedności nie tylko rodaków, ale i przyjaciół oraz zwolenników Ukrainy na całym świecie2. Wtedy też zainteresowałem się duchową obecnością Tarasa Szewczenki w życiu i twórczości Dmytra Pawłyczki, o czym opowiem… „Wieku dwudziestego pierwszego przedteczu, ja do ciebie jednego modlę się”. W wieku dwudziestu siedmiu lat Dmytro Pawłyczko napisał wiersz „Poeta nie umiera” (1956), którym określił sedno egzystencjalnego przeciwstawienia Szewczenki jego wrogom i wrogom Ukrainy: – Umrze... – Uśmiechną się oczy złe I znów zastygną w otępieniu. Umrze, by żyć na Ukrainie. By wiecznie żyć na ziemi! Następne dziesięć lat było okresem intensywnego i systematycznego zagłębiania się w biografię oraz twórczość ukraińskiego Kobziarza w procesie pracy nad tematyką szewczenkowską. Na początku lat 60. poeta Dmytro Pawłyczko wraz z reżyserem Wołodymyrem Denysenkiem stworzyli wyrazisty, przenikliwy scenariusz filmu kinowego „Sen” (1964) o dziecięcych i młodzieńczych latach Tarasa Szewczenki. W 1964 roku, czyli w roku 150-lecia jubileuszu Kobziarza, Dmytro Pawłyczko napisał Autograf listu D. Pawłyczki błyskotliwy artykuł „Taras Szewczenko”, w którym wyciągnął fundamentalny wniosek: „Z ideowego punktu widzenia twórczość Szewczenki – być może najważniejsza, najbardziej rewolucyjna i najpiękniejsza prawda nie tylko XIX, ale i XX wieku. Gdyby miała formę traktatu filozoficznego lub państwowej odezwy, wrogowie postępu i prawdy mogliby ją przemilczeć, przekazując na żer muzealnym myszom. Ale Szewczenko swoje społeczne ideały ogłosił jako poeta. Nadał im siłę artystycznego obrazu i w ten sposób uczynił je duszą narodu”3. W tym roku Pawłyczko wygłasza modlitewnie najdroższe słowa: Tarasie! Prawdo ognistooka! Mój boże, wierzę – ty jesteś! Twój ból, twoja troska wielka Weszły na wieki w istotę moją. Całą swoją istotą duszy, odziedziczoną po rodzicach4, szestdziesiatnyk Dmytro Pawłyczko wykołysał prawdziwą, niedoścignioną poezję „Modlitwa” (1965), porównywalną z „Modlitwą” Szewczenki, napisaną wiek wcześniej, pod względem szczerości, wiary, głębi: Ojcze nasz, Tarasie wszechmogący, Co stworzyłeś nas geniuszem swoim, Na mojej ziemi jak prawda istniejący, Bijący w nieprawdę, niczym grom. Ty, jak niebo, stanąłeś szerokobarki Nad latami, co wpadły w błoto; Wieku dwudziestego pierwszego przedteczu, Ja do ciebie jednego modlę się. Zastanówcie się: na początku czasów breżniewowskich i na progu nieszczęsnego zastoju członek KPZR od 1954 roku Ukrainiec Dmytro Pawłyczko otwarcie modlił się nie do komunistycznej ideologii, a wyłącznie do Tarasa Szewczenki – twórcy narodu, piętnował radzieckie lata jako błotniste, czyli takie, w których kraj ugrzązł, utknął… Zatem oficjalna przysięga XXII zjazdu partii w październiku 1961 roku, że ówczesne pokolenie radzieckich ludzi będzie żyło w komunizmie, również wpadła w błoto… W czasie, gdy za wyższą prawdę na Ukrainie uważano Program budowy komunizmu, który oficjalnie postrzegano jako historycznie szczęśliwą nieuchronność, wielki Ukrainiec oświadczył, że nosicielem surowej, ognistookiej, nieodpartej, gromowej prawdy jest Taras Szewczenko… Nawet w wymiarze naukowym wartość takiej poezji jest wyższa od stosu monografii, zwłaszcza że w tamtych czasach nie można było w nich wyrazić nawet cząstki poetyckich prawd Pawłyczki. Poeta jako jedyny ogłosił ukraińskiego Kobziarza przedteczą XXI wieku i tym samym wyznaczył historyczny wektor kształtowania i rozwoju Nowej Ukrainy, o której pisał Mychajło Hruszewski. A kiedy po ćwierćwieczu powstała już niepodległa Ukraina i stawiała swoje pierwsze kroki w absolutnie nowej historycznej rzeczywistości, Dmytro Pawłyczko wypowie znamienne słowa: „Będziemy potrzebować Szewczenki i w tym tysiącleciu, w które lada chwila otworzą się drzwi”. Nie mówię, że wszyscy usłyszeli i zrozumieli Dmytra Pawłyczkę, ale z historycznej perspektywy ponad pół wieku dobrze widać, że wtedy Ukraina znalazła poetę-proroka, który, podobnie jak Taras Szewczenko i Iwan Franko, wybiegał w przyszłość, czuł wiatr historii, który pędził naprzód wydarzenia, przewidział ukraiński ratujący przełom na rubieży wieków i tysiącleci. „Tarasie, daj mi ognia, bo bronię twojej prawdy!” Pod koniec XX wieku Dmytro Pawłyczko wygłosił szereg przemówień, napisał artykuły i udzielił wywiadów poświęconych Tarasowi Szewczence, które są niezwykle ważne dla naszego tematu. Zawierają one wnioski, spostrzeżenia i przestrogi, o których należy pamiętać. Mogę krótko poruszyć tylko niektóre z nich. Poeta, jak nikt inny, precyzyjnie i wyczerpująco sformułował uniwersalne znaczenie twórczości Kobziarza, zauważając, że do poezji Szewczenki nie można podchodzić z miarą tylko ukraińskiej lub tylko wszechsłowiańskiej pełni. Pawłyczko widział postać uniwersalną, której właściwe jest z biegiem czasu wzrastanie, napełnianie europejskiego i światowego czytelnika dziwem człowieka wywyższającego, szczerego, nieprzejednanego wobec najdrobniejszej krzywdy i kłamstwa buntowniczego ducha. Według poety Szewczenko wchodzi swoją wulkaniczną pasją społeczną we wszystkie ogólnoziemskie wstrząsy społeczne, w sprzeczne, bolesne procesy formowania nowego, sprawiedliwego świata. Jednak przede wszystkim geniusz i los Szewczenki należą do Ukrainy: „Zebrał w sobie cierpienia wszystkich synów Ukrainy, którzy urodzili się przed nim. W jego słowie zawarta jest niezniszczalna energia pokoleń, przez niego powołanych do walki o wolność”. Energia Szewczenki przekazała się nam, przebudowała ona ukraiński poszewczenkowski świat, ciągnęła przez cały XX wiek pociąg ukraińskiej Historii od jednej stacji samodzielności do następnej, aż do naszych dni: „Szewczenko wybawił nas z niewoli”. Na rok przed uzyskaniem Niepodległości, w 1990 roku, Pawłyczko wyraził przejmujące myśli, sformułował bolesne imperatywy: „Szewczenko przetrwał wraz z nami po więzieniach i obozach koncentracyjnych – tam go czytali, był nadzieją tych ludzi. I kiedy chcemy dzisiaj jakoś samych siebie ocenić, przewartościować, dokonać przewartościowania wartości moralnych, artystycznych i społecznych, to znowu zaczynamy od Szewczenki. Do kogokolwiek z klasyków byśmy się nie przytulili, zawsze odczuwamy pewien dystans historyczny. Szewczenko – nie jest taki: nie ma na nim historycznego kurzu, który leży nawet na najbardziej genialnych dziełach innych poetów. W tym, być może, jego siła, ale w tym i nasze nieszczęście. Dobrze, że do tej pory mamy w jego osobie sumienie i honor, ale tragiczne jest to, że nic się nie stało przez te dziesięciolecia. Powinniśmy byli rozwijać się i teraz już myśleć nieco inaczej, inne problemy rozwiązywać...”. Przeczytawszy te wersy po ponad trzech dziesięcioleciach, wzdrygnąłem się od uświadomienia sobie głębi mądrości Pawłyczki, przesiąkniętej bólem o Ukrainę, a jednocześnie wyraźnego, można by rzec, metodologiczno-przestrogowego odniesienia w przyszłość... Tragiczne jest to, że w ostatnich latach sumienie i honor Szewczenki nie kojarzą się w ukraińskim narodzie z władzami... Na początku nowego, XXI wieku – 1 września 2002 roku – Dmytro Pawłyczko wygłosił wykład przed studentami i wykładowcami Akademii Kijowsko-Mohylańskiej na temat: „Ukraińska idea narodowa i jej znaczenie dla utwierdzenia państwowej niepodległości Ukrainy”. Obecnie mało się o tym pisze, ale tekst tej pracy świadczy o własnych badaniach naukowych poety nad historią kozackiej Ukrainy, przedstawionych w błyskotliwej formie publicystycznej. Badacz wysnuł wniosek, że poezja Szewczenki nadała jego osobistemu odczuciu wymiary narodowe, działa ona jak odświeżający duch godności i odpłaty nie tylko za smutek całej Ukrainy, ale i za upokorzenie każdej osobowości, która nie znosi niewolnictwa i jest gotowa nie szlochać, a odpłacić uderzeniem za zniewagę swojej czci: „Ukraińska idea w rozumieniu Szewczenki należy do istoty świata i musi być objawiona przez Boga, który w tej istocie przebywa... Szewczenko wniósł w ukraińską ideę tytaniczną siłę emocjonalną, która stała się religią narodu... Życie duchowe w utworach Szewczenki stawało się niemal równoznaczne z przebywaniem w wolności”. Znane maksymy Kobziarza dotyczące Moskali i Ukraińców – „U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo” – Dmytro Pawłyczko rozwinął jako imperatyw odrębności nie tylko kultury, ale i państwa. W tym kontekście należy zaznaczyć, że w naszych czasach Dmytro Pawłyczko stał się najbardziej znaczącym po Mychajle Hruszewskim działaczem, który ostro występował przeciwko fenomenowi „chochoła” – wewnętrznego wroga Ukraińca: „Chochoł dla ciebie – niebezpieczeństwo, / Straszniejsze niż ukaz cara”; „Chochoły żyją jak ta mysz w norze, / Służalcy Moskwy, a nie prawa...”. Twórczość Pawłyczki niesie w genotypie wstręt Szewczenki i bezwzględność wobec prorosyjskich Ukraińców, ich, mówiąc słowami Hruszewskiego, „ukraińskiego samozaparcia”, i właśnie do Kobziarza Pawłyczko zwracał się o duchową pomoc: Tarasie, daj mi ognia, bo bronię twojej prawdy! Tak, bronię przed chochołami W państwowych fotelach... Nawiasem mówiąc, pracując na początku wieku w Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, wielokrotnie spotykałem się z odniesieniami aroganckich rosyjskich gości do tego, że rzekomo ukraiński Kobziarz w żaden sposób nie mógł obejść się bez języka rosyjskiego i właśnie w nim napisał swoje powieści, niektóre poematy, a nawet dziennik. Ale w arsenale moich szewczenkoznawczych osiągnięć honorowe miejsce zajmowały nieodparte sformułowania Dmytra Pawłyczki z jego przedmowy do „Kobzarza” Szewczenki, wydanego w 1990 roku w „Weselce”, o tym, że w represyjnych warunkach zakazu języka ukraińskiego był to wymuszony akt duszy, oderwanej od swojego narodowego środowiska: „W końcu nie w języku rosyjskim widział poeta zagrożenie dla istnienia narodu ukraińskiego, a w denacjonalizacji, którą za pomocą języka rosyjskiego prowadziły na Ukrainie wszystkie instytucje władzy carskiej”. Cóż tu mówić, umiał Dmytro Wasylowycz aforystycznie i pięknie wypowiedzieć zdobyte przez siebie samego prawdy... Poeta zwracał uwagę, że nawet ponad sto lat po Szewczence „ruski mir” faktycznie korzysta z carskich, imperialnych metod, dlatego „błędem byłoby powiedzieć, że zakończył swoje dzieło i może odpocząć”. „A my – naród, który narodził się z języka, płonącego na stosach Moskwy” Dmytro Pawłyczko od razu zrozumiał, że na przełomie wieków i tysiącleci poprzez Centrum Kultury w Moskwie niepodległa Ukraina po raz pierwszy potwierdzała wtedy prawdziwie samodzielną państwową politykę kulturalną za granicą i dołożył do tego wielkie wysiłki. Dmytro Wasylowycz bardzo pomógł mi swoim stałym wsparciem patriotycznej pozycji Centrum Kultury w trudnych warunkach, w szczególności odwiedzinami Ukraińskiego Domu i płomiennymi wystąpieniami w nim, mądrymi radami... Kiedy urzędnicy zamierzali skomercjalizować pracę duchowej instytucji, Bohater Ukrainy Dmytro Paw-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

łyczko w kwietniu 2015 roku zwrócił się do Prezydenta Ukrainy z listem, w którym oświadczył, że Centrum Kultury Ukrainy, „niezależnie od wojny i realnych zagrożeń, kontynuuje systemową propagandę języka Szewczenki w otoczeniu sługusów kremlowskiej Moskwy i godnie trzyma ukraińską flagę na Arbacie”. Ukraińska flaga nad Moskwą Lśni, niby Pańska jasność! Wdzięcznie wspomniałem o tym na prezentacji tomu poezji Pawłyczki „Jemioła” w Narodowym Muzeum Literatury w grudniu 2017 roku. Na egzemplarzu, podarowanym mi wtedy, poeta napisał: „Sława Ukrainie! Dmytro Pawłyczko”. W tytułowym wierszu Dmytro Wasylowycz powiedział o śmiertelnym zagrożeniu dla Ukrainy w „jemiole moskowszczyzny” oraz o swoim powołaniu: Lecz będę ja naród wyrywał z jasyrów Języka, co niszczy mowę moją. Poeta jasno i przekonująco pokazał, kim jesteśmy i na czym polega dramatyzm historii naszej: A my – naród, co narodził się z mowy, Płonącej na stosach Moskwy. Występując na Majdanie 23 stycznia 2014 roku, Dmytro Pawłyczko oświadczył, że „nie ma takiej broni na świecie, która byłaby zdolna zniszczyć słowo Szewczenki i Franki”… Wierzę w Ukrainę, w mowę ojczystą, Co w szponach dwugłowego orła Umierała i zmartwychwstawała znowu i znowu, I w mękach naszą duszę zachowała… Prawie półtorej dekady kierując Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, w pełni przekonałem się o nieprzezwyciężonej sile i płomienności antyrosyjskich poezji Pawłyczki: Ja, kulą moskiewską Przebity na wylot, Wstaję, by znów posłuchać Szewczenkowego Testamentu. W jednej z publikacji spotkałem wyjaśnienie: „Tutaj chodzi nie o wiersz „Testament”, a o to duchowe dziedzictwo, które Taras pozostawił narodowi”. Lecz w rzeczywistości w Moskwie szczególnie głęboko uświadamiasz sobie, że wśród duchowych testamentów Szewczenki najważniejszy to „kajdany porwijcie”, bo chodziło o moskiewskie kajdany… Dlatego w wierszu Pawłyczki „Zwycięstwo” z Majdanu, który i porwał moskiewskie kajdany, czytamy, wstrzymawszy oddech: Majdan stoi. Śpiewa świąteczne, A ty, jak uczeń, szepczesz „Testament”. Ty – zwycięzca, ty – naród, ty – słowo, Co tworzy prawdy i wolności świat. Ostatni wiersz we wspomnianej książce poetyckiej „Jemioła” Dmytro Pawłyczko nazwał „Testament” (22 sierpnia 2017 roku), wspominając w nim, że na trybunie Majdanu… I usłyszałem swój głos przed śmiercią swoją, Drżałem, jak uczeń, i czytałem „Testament”. Geniusz Pawłyczki objawia się jeszcze i w tym, że znał Tarasa Szewczenkę bardziej i głębiej niż my, więc i obecnie pokonujemy z nim nie tylko poetyckie, ale i oświatowe szczyty, odkrywajmy nowe, niezwykłe perspektywy rozważań nad tekstami Szewczenki. Przypomnę tylko mimochodem wyrażoną ponad trzy i pół dekady temu myśl o tym, że „w „Testamencie” Szewczenko zwraca się nie tylko do Ukraińców”12. Swoją drogą, zdarzało mi się słyszeć od poszczególnych odwiedzających Centrum Kultury, że 1 Melnyczenko W. Moskwa Mychajła Hruszewskiego: autorska encyklopedia-chronoskop. M., 2014. 672 s. 2 Melnyczenko W. Mychajło Hruszewski: „Szewczenko – święta flaga narodowa”: 100 historii i opowieści o dwóch ukraińskich geniuszach. K., 2017. 440 s. 3 Pawłyczko D. Literaturoznawstwo. Krytyka: w 2 t. T. 1. Literatura ukraińska. K., 2007. S. 54. 4 We wspomnieniach Dmytro Wasylowycz opowiedział, jak w dzieciństwie dzieci w domu czytały z rodzicami wiersze Tarasa Szewczenki, a jeszcze sam deklamował je ze wiejskiej sceny. W publikacji „O sobie” (1981) jest zdumiewająco szczere wyznanie: „Deklamując ze sceny wiersze Tarasa Szewczenki, odbierałem jego utwory jako swoje własne improwizowane słowo. Z tego ognistego przeżycia nie mogłem wyjść do tego czasu, dopóki nie zacząłem układać własnych wierszy”. W istocie chodzi o to, że Pawłyczko wyrósł z genotypu Szewczenki, przekazanego od rodziców. 5 Szewczenko i współczesność: przemówienie wygłoszone 11 marca 1984 roku w Ukraińskim Domu Robotniczym w Toronto; Święto obywatelskiego sumienia: wystąpienie na otwarciu święta Szewczenkowskiego „W rodzinie wolnej, nowej” w Zaporożu 9 marca 1987 roku; Sumienie i los: wystąpienie na otwarciu Międzynarodowego Forum Szewczenkowskiego w Pradze „Od serca Europy do serca Ukrainy” 10 maja 1989 roku (wygłoszone w języku czeskim); „Złote jądro twórczości Szewczenki”: odpowiedzi na pytania czasopisma „Wseswit” (1990, nr 5); Nowy testament narodu ukraińskiego: przedmowa do książki Tarasa Szewczenki „Kobziarz” (K.: Weselka, 1990); Geniusz Szewczenki: wystąpienie na święcie T. Szewczenki 16 marca 1996 roku w Koszycach (Słowacja); Główna przykazanie Szewczenki (1995); Modlitwa Szewczenki: wystąpienie na wieczorze T. Szewczenki 9 marca 1998 roku w Kijowie i in. 6 Zob.: Pawłyczko D. Literaturoznawstwo. Krytyka: w 2 t. T. 1. S. 68, 86. 7 Jakie trafne przypomnienie… Niewiarygodną historię opowiedziała w czasopiśmie „Kijów” (2003, nr 1) urodzona w stronach Szewczenki, była więźniarka GUŁAG-u Nina Wirczenko. W 1950 roku w specjalnym obozie w Tajszecie (obwód irkucki) uwięzione kobiety czytały na pamięć Szewczenkę: „W baraku słychać i płacz, i jęk… Z każdym słowem, wersem wchodzimy w Ukrainę. Łzy toczą się po policzkach, nikt ich nie wyciera… My wszystkie zlewamy się i duszami, i myślami, stajemy się jedną całością!.. Bez Szewczenki w obozie nie przeżyłybyśmy…”. 8 Pawłyczko D. Literaturoznawstwo. Krytyka: w 2 t. T. 1. S. 80. 9 Swoją drogą, właśnie do Pawłyczki należy poruszający słowotwór „Szewczenkowe boleństwo”, które, powiedzmy, jest „ideową i nowatorską siłą pierwszego „Kobziarza”…”. Czy poety „boleństwo za zniewolony i zrusyfikowany naród ojczysty”. Według słów Pawłyczki, „nie może zniknąć, przepaść Szewczenkowe boleństwo”. 10 W 2012 roku kijowskie wydawnictwo „Osnowy” wydało fundamentalną książkę artykułów Dmytra Pawłyczki (1987–2011) „Ukraińska idea narodowa” w 2 tomach, w której zebrano także osiągnięcia autora w dziedzinie szewczenkoznawstwa. 11 Pawłyczko D. Literaturoznawstwo. Krytyka: w 2 t. T. 1. S. 83–84. 12 Pawłyczko D. Literaturoznawstwo. Krytyka: w 2 t. T. 1. S. 71. Odbrzmiało życie tego pokolenia, o którym pisał poeta. I teraz już prawnuki „starych mistrzów” idą w przodki i sztolnie. Obecnie w Rowieńkach na stadionie stoją wrogie rakiety, od czasu do czasu miasto napełnia się grzmotem wybuchów, niebo pokryte jest czarnymi chmurami odpadów tych wybuchów, i kogo teraz „biją nasi”? Poemat M. Bażana, poświęcony ludziom Rowieniek, jest cząstką duchowego skarbca nowej wspólnoty historycznej. W nim wywiedziony jest sens życia – przemyślana i przemyślana praca: I nie uspokoję się, Przedwcześnie nie wyczerpię się, rąk nie złożę, Naradzę się, przymierzę, pouczę się, przygotuję, Żeby wziąć za gardło szachterską biedę. Anna STOLAROWA proświcianka, urodzona w m. Rowieńki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Święto górnicze. W 120. rocznicę urodzin poety Mykoły Bażana

D. Pawłyczko i W. Melnyczenko w redakcji tygodnika „Słowo Proświty”. 3 grudnia 2019 roku. W chrestomatii literatury ukraińskiej i krytyki literackiej XX wieku „Ukraińskie słowo” pierwsze zbiory poezji M. Bażana oznaczone są cechami neobarokowymi. Późniejsze książki uznano za najlepsze wzorce literatury modernizmu, pozostał on w historii literatury jako wybitny mistrz przekładu artystycznego. Mowa będzie o realistycznym poemacie M. Bażana „Nocne rozmyślania starego mistrza”, stworzonym przez niego w 1975 r. Rok przed napisaniem poematu w wywiadzie z M. Bażanem dziennikarz zapytał go o najbliższe plany twórcze. Mykoła Płatonowycz odpowiedział: „Wiecie, jak wiele lat utrzymuję ścisłe związki z Ługańszczyzną, więc chcę napisać o ludziach tego kraju. Sprawa w tym, że z Rowieńkami, niewielkim górniczym miasteczkiem, znajomość mam od dawna. Zobaczyłem je po raz pierwszy w ciężkich czasach wojennych 1942 roku, kiedy nad Rowieńkami wyły bomby i wszystko wokół płonęło strasznym ogniem. Często bywałem tu w sprawach poselskich, spotykałem się z wieloma ludźmi. I po każdym spotkaniu czuję pragnienie napisania o życiu górników”. I napisał poeta filozoficzny poemat – pamięć o dniu dzisiejszym, który stał się przyszłością, i zadedykował go swoim rowieńkowskim przyjaciołom. Praca górników jest zaszczytna, szanowana i ryzykowna. W czasach radzieckich górników porównywano do wojskowych, bo od ich pracy zależało bezpieczeństwo kraju. Mieli specjalny mundur. W poemacie górnicy to ludzie „niezmiernej zawartości, ogólnoludzkiej treści, wysokiego hartu”. Górnicy są oddani swojemu zawodowi – „Niech stukot i łoskot wokoło, / a ty rób dzieło znane – / łup, wydobywaj, tnij, pilnuj”. Poeta bardzo ostro odczuwał pragnienie każdego górnika, kiedy pisał do bólu przejmujące, szczere wersy: Lecz na spoczynku w ciasnocie dusznego przodka, Gdy na wydeptanej piersi Leżałem wznak I widziałem czarne niebiosa, co zawisły nade mną, O niebieskim niebie myślałem. Mieli górnicy jeden szczęśliwy dzień – ostatnia niedziela sierpnia – Dzień Górnika. W tym dniu na stadionie w centrum miasta na obrzeżach Grzmiącego Lasu odbywał się mecz piłkarski z ulubioną drużyną „Szachtar”. Stadion mienił się białymi koszulami na górnikach – święto! Od czasu do czasu miasto wypełniało się gromkimi oklaskami spracowanych górniczych rąk – „nasi biją”. W tym gromie topniały oklaski rąk i mojego ojca. A niebo było takie czyste i błękitne. „zupełnie niedopuszczalne i bardzo niebezpieczne jest propagowanie o dwa kroki od Kremla” poezji Dmytra Pawłyczki. Swoją drogą, jeśli komuś wydaje się nieprawdopodobna, czy jeszcze gorzej – wymyślona, taka nasza działalność na moskiewskim Arbacie, proponuję otworzyć moją książkę „Moskwa w twórczym losie Tarasa Szewczenki”, która wyszła w rosyjskiej stolicy na początku 2015 roku w języku ukraińskim (!), którą kończę cytatem z wiersza Pawłyczki „Modlitwa” ze zwróceniem się do Pana, który poeta wygłosił pod koniec 2013 roku na kijowskim Euromajdanie: Więc ukaż nam wszystkie przyszłe daty, Odpowiedź na prośbę naszą ukaż: Ile jeszcze razy nam umierać I zmartwychwstawać na krzyżach Moskwy? Tak więc, odbierałem „rosyjskie ostrzeżenia” jako unikalną pozytywną ocenę naszej pracy. Przypominałem w odpowiedzi, że na początku tego wieku w bezlitosnym dla Moskali wierszu „Pamięć” (2002) Dmytro Pawłyczko spokojnie i wyważenie wyłożył teoretyczną pozycję już niepodległego narodu ukraińskiego: My was nie kochamy, lecz żyć Trzeba tak, by wrogość Nas nie spaliła… Rosja nie usłyszała, nie chciała usłyszeć… Już w warunkach wojny hybrydowej Moskiewszczyzny przeciwko Ukrainie Dmytro Pawłyczko po szewczenkowsku ostro sformułował imperatyw ukraińskiej odpowiedzi: Nas żywych i martwych bić będzie Bratnio tak – śmiertelnie, zza pleców, Dopóki ty nie wbijesz jej w piersi Kutego, bratniego miecza. To znacznie groźniejsze od szewczenkowskiej fiksacji tego, że my „skorodowaliśmy włóczniami moskiewskie żebra”. A i zagrożenie ze strony Moskwy wzrosło niezmiernie… „Precz od Moskwy! Tam śpią carowie krwawi…” W ogromie poezji Pawłyczki Szewczenko jest duchowo obecny, ale, zwróćcie uwagę, warto było Dmytrowi Wasylowyczowy wymienić jego nazwisko, bezpośrednia obecność Szewczenki, zdaje się, mistycznie mnoży się i historyczna słuszność słowa poety staje się jeszcze bardziej nienaruszalna… Dotyczy to również Iwana Franki, którego bezprzykładnie głębokie zrozumienie przez Pawłyczkę wymaga osobnego studium. Oto w wierszu „Trzy słowa” (2018) wyrażona jest nieodparta poetycka inwektywa: A ty powinieneś być w gotowości Rozbić Moskwę, co idzie zza Przesmyku; Ty na samej granicy swojej krwi Kładź fundament ojczystego państwa Na spowiedziach Szewczenki i Franki. Na zawsze zapamiętałem, jak genialny poeta i trybun czytał mi z autografem swoje wiersze, przyniesione do redakcji. Powiedzmy, w grudniu 2018 roku usłyszałem od Dmytra Pawłyczki jego ognisty wiersz „Precz od Moskwy!”, bliski duchem pasjom Szewczenki. W ustach ukraińskiego patriarchy poezji wyzwoleńczej przejmujące wersy zastygły historyczną inwektywą: „Precz od Moskwy! Tam śpią carowie krwawi; / I śni się im, że nas gonią oni na Sybir…” Narodowy i światowy klasyk Dmytro Pawłyczko jeszcze na początku 2015 roku zostawił Ukraińcom historyczne wskazanie: My z Moskalami nie jeden zakon, My na swojej ziemi, oni – przybłędy, Oni – kaci, morderstwa i niewola, A my – powstańcy i flagi wolności. Ukraino, aniele z trąbą! Bądź dzisiaj nam za surmacza! Ukraino, my idziemy do boju – Daj nam śmiercionośnego miecza! W przestrzeni wybitnej twórczości Pawłyczki rozpuszczona, rozlana jest duchowa obecność Szewczenki i ona nie pozwala popełnić błędu w dzisiejszej walce o Ukrainę. W tym nie ma żadnego patosu czy przesady. Dziedziczna twórczość Dmytra Pawłyczki występuje jako niezawodny gwarant ochrony i zachowania ukraińskiej duchowości. P.S. Jeśli chodzi o drugą część listu Pawłyczki, to ona faktycznie zawiera skoncentrowane proroctwo i historyczne ostrzeżenie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukraiński duch w sercu estońskiej stolicy. Znakomity ośrodek naszych rodaków na całą Bałtykę

Stały autor naszego tygodnika, profesor Mykoła Tymoszyk, przebywa obecnie na stażu naukowym na uniwersytetach w Tallinnie (Estonia) i Helsinkach (Finlandia). Jednocześnie jako dziennikarz utrwala w zapiskach dziennikowych to, co najciekawsze, a co ma związek z dobroczynnym ukraińskim śladem w tych krajach. Redakcja właśnie otrzymała pierwszy materiał kolegi z Tallinna. Mykoła TYMOSZYK. Karkołomne wątki na życiowych rozstajach. Takich ludzi nazywa się dziwakami. Zazwyczaj albo ich nie akceptują, albo im zazdroszczą, albo świadomie szkodzą – najczęściej ci z ambitnych i majętnych w naszym otoczeniu, których życie mija szaro, prymitywnie-ubożuchno, nijako. Tę osobowość zna cała duchowo-oświatowa i państwowotwórcza elita małej, ale dumnej i samowystarczalnej Estonii. Do niego często przychodzą i swoi, i obcy, zapraszają go na znaczące imprezy o charakterze ogólnonarodowym, wręczają mu zasłużone nagrody. Bez przesady, obecnie w Estonii nie ma takiej gazety czy redakcji radiowo-telewizyjnej, której korespondenci nie przeprowadzaliby z nim wywiadu i nie pisali o „dziwnym Ukraińcu”. Jestem przekonany, że o takich kiedyś w naszej, jeszcze nie do końca ukraińskiej Ukrainie, będą kręcić filmy, pisać książki, zastanawiać się nad czynem i misją, powołaniem i obowiązkiem ukraińskiego inteligenta na obczyźnie. Zatem będą pisać, badać i wprowadzać do narodowej przestrzeni informacyjnej jego oryginalne i aktualne dla naszego wykrwawionego narodu osiągnięcia. Bo obecnie ta nasza przestrzeń informacyjna (od Kijowa do Charkowa, od Odessy do Lwowa) na ogół często jawi się, ku wielkiemu żalowi i bólowi, narodowo i duchowo wykastrowaną. I przyczyna takiego upokarzającego dla Ukraińców stanu jest zrozumiała dla niemal każdego: nieprofesjonalizm, niepatriotyzm, nieuczciwość tych, którzy kształtują na szczeblu państwowym politykę humanitarną. Imię tej Osobowości – Anatolij Lutiuk. W biografii – pełno karkołomnych wątków. Opowiadać je, nawet krótko, w formacie tego materiału nie ma możliwości. Wymaga to obszernej kompozycji reportażowej. Ale nad kilkoma znaczącymi momentami tego niezwykłego życiorysu spróbuję się zatrzymać. Narodziny w więzieniu. Matka Anatolija, pochodząca z Podola, z niegdyś zamożnej rodziny (młoda rodzina mieszkała w Bórkach na Tarnopolszczyźnie), na kilka dni przed porodem wpada w sidła NKWD. Było to w 1947 roku, w szczytowym momencie walki radzieckich okupantów z licznymi w tamtych stronach oddziałami OUN-UPA oraz tymi, którzy bezpośrednio lub pośrednio wspierali powstańców. „Wystawili” ją, zapewne, swoi życzliwi. Torturowali młodą kobietę długo i okrutnie – dosłownie wybijali z ciała potrzebne Moskalom zeznania. Tak, że aresztowana straciła przytomność, rodziła faktycznie w niebycie. Lecz, widać, Bogu było miłe, aby niemowlę przeżyło. Cudem przeżyła w tym brudnym wertepie podłości również położnica. Prawdę o swoich narodzinach poznał już w dorosłym wieku, bo ojciec był komunistą, a matka – byłą więźniarką władzy radzieckiej. Zatem „wróg ludu”. Hart wychowanka Wyżnickiej szkoły. Wpływ na świadomość narodową i kształtowanie profesjonalnych priorytetów, oprócz matki, miała na Anatolija bukowińska Wyżnica. Tam ukończył w 1969 roku znaną szkołę artystyczno-rzemieślniczą, a uczyć się dalej na artystę postanowił w stolicy radzieckiej Estonii – Tallinnie. Nawet w latach zastoju okupowana przez Moskali Bałtyka była wyróżniającą się na cały ZSRR wysepką wolności i oporu. W 1977 roku ukończył tam instytut artystyczny. Do poradzieckiej oligarchicznej Ukrainy postanowił nie wracać. Na połowę lat 80. XX wieku bez zastrzeżeń staje w szeregach tych śmiałków Estonii, którzy w pierwszych rzędach poszli na przełamanie spróchniałego, ale wciąż silnego swoimi organami karnymi komunistyczno-bolszewickiego systemu. W 1989 roku wywiesza w centrum Tallinna pierwszą ukraińską flagę. Flaga ta jest niezwykła, bo robiła ją żona-artystka Ołena z tego, co było pod ręką: wobec braku w sklepach płótna żółtego koloru, drugi pas narodowej ukraińskiej flagi wycinała i doszywała do pierwszego ze swoich… żółtych spodni. W 1990 roku Anatolij Lutiuk zostaje kierownikiem estońskiego oddziału Ruchu, ściśle współpracuje z W. Czornowołem, W. Mulawą. Z czasem inicjuje wznowienie działalności ukraińskiej społeczności w Estonii. Władcy losu. Będąc młodym wiekiem i pracowitym z natury, w krótkim odstępie czasu stworzył to, co stało się (oczywiście oprócz dwóch utalentowanych synów Bohdana i Nestora) sensem jego dalszego bytu na tym grzesznym świecie: zakłada pierwszą parafię Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego oraz Ukraińskie Centrum Kultury. Bodźcem do rozkwitu działalności tych dwóch ośrodków stało się to, że panu Anatolijowi udało się doprowadzić do przyjęcia na najwyższym szczeblu rządowym Estonii niemal niemożliwej w innych okolicznościach decyzji: wsparcia zakupu na preferencyjnych warunkach dla potrzeb kościoła i centrum kompleksu historycznych budowli w centrum Tallinna, które zaczynają się za średniowiecznym murem przy Laboratooriumi. Nie mogli mu odmówić estońscy wysocy urzędnicy. Wszak dobrze wiedzieli o talentach i licznych zaletach organizacyjnych tego nietuzinkowego Ukraińca. Co to za budowle za grubym murem obronnym, poprzecinanym tajemniczymi wieżami i oddzielonym dębowym płotem z kutymi podwójnymi drzwiami? Tutaj od wieków jest święte miejsce. Od XIV wieku – klasztor zakonu benedyktynów, z czasem – kościół św. Olafa. Zbezcześcili go na długi czas moskiewscy okupanci. Trzeba było wpaść na pomysł, by dokonać takiego świętokradztwa: umieścić właśnie tutaj magazyn Estońskiego Republikańskiego KGB. Z głębokich kamiennych krypt do dziś pan Anatolij odnajduje okładki z zastraszającymi napisami po rosyjsku z pieczątką „Ściśle tajne”: „Sprawa agenturalna nr…”, „Sprawa dotycząca obserwacji zewnętrznej”, „Wydział A: Sprawa obserwacyjna dotycząca oskarżenia…”. Zawartość okładek, a to setki i tysiące strasznych dokumentów, jest nieobecna. O zazdrośnikach i złoczyńcach. Prowokatorów na życiowych rozstajach nie brakowało. Warty przypomnienia jest tylko jeden epizod: podpalenie już przebudowanego i odnowionego od wewnątrz dzieła – kościelnego i kulturalnego ośrodka Ukraińców Estonii. Stało się to w 1997 roku. Był to wyzywający akt wandalizmu ze strony adeptów „ruskiego miru”, który i dziś tutaj nie wyginął. Spalenie Ukraińskiego Centrum Kultury wraz z kościołem było częścią serii przestępczych podpaleń, które ogarnęły w tamtym czasie Estonię: narodowego funduszu biblioteki w Tartu (nasuwa się paralela z takim samym podpaleniem rękopiśmiennego funduszu głównej biblioteki Ukrainy w Kijowie), chutoru „Sassi-Jaani talu” w Muzeum pod gołym niebem „Rocca al Mare”. Po nich przyszły groźby i zabójstwa świadomych działaczy narodowych. Serce Anatolija nie raz cierpiało i zamierało: pod próg domu zaczęto podrzucać notatki z groźbami i zastraszaniem. Oto jedna z nich, pisana po rosyjsku: „W szkole 1 września Bohdanowi złamią nos”. Za co? W tym przypadku – za otwarcie przez tego nieobojętnego Ukraińca pierwszej w Bałtyce ukraińskiej cerkwi, którą Moskale z nienawiścią nazywali unicką. Estońskie władze zaproponowały wtedy ochronę dzieciom Anatolija. Ale on odmówił… Pan Anatolij miał dwa warianty wyboru: albo wstąpić w wojnę z oponentami, albo nie zwracać na to uwagi i z Bożą opieką pracować dalej. Wybrał to drugie. Dla dobra społeczności. Cennych i zrealizowanych inicjatyw oraz przedsięwzięć dla dobra społeczności i autorytetu Uk- Anatolij Lutiuk prezentuje nowe lalki swoich młodych wychowanków. Na koncie Anatolija Lutiuka – nie sposób zliczyć na palcach. Spróbuję wymienić i szkicowo skomentować pierwszą dziesiątkę. Oto tylko w wykazie niektóre rezultaty takich starań (oprócz rozbudowy cerkwi, gdzie jest on i założycielem, i mnichem w świecie). 1. Dom Boży. Dzisiaj tutaj, jak nigdy dotąd, zrobiło się już ciasno od licznych odwiedzających. Powiedzmy, na wieczornym nabożeństwie w ostatnią sobotę na podwórzu i na ulicy było znacznie więcej ludzi niż tych, którzy zdążyli wcześniej przedostać się do wnętrza cerkwi. Dużo młodzieży. I wielu przychodzi z dziećmi. Cechą wyróżniającą ubiór są wyszywanki na starszych i młodszych. Jest w tej cerkwi kilka atrakcji, które wymyślił Anatolij i które zachwycają odwiedzających swoimi tajemnicami. Pierwsza – to swoista kopia tradycji Ściany Płaczu w Jerozolimie. Tylko tutaj parafianie wkładają karteczki, modlitwy i prośby do Boga nie w szczeliny między kamiennymi murami, a w otwór cerkiewny, za którym znajduje się tajemnicza skrzynka. Kiedy ktoś odważy się zajrzeć w tę szeroką szparkę, na niego błysną (z osądem lub strachem) inne oczy, będące odbiciem własnych. Morał tego zabiegu każdy rozumie na swój sposób. Jest jeszcze podziemie, które otwiera się przed odwiedzającymi w niezwykły sposób. Cerkiew stała się szczególnie popularna wśród Estończyków po tym, jak odwiedził ją Prezydent kraju z żoną. Oni, nawiasem mówiąc, zaglądali i w szparkę skrzynki pocztowej, i wyrazili chęć znalezienia się w niezwykły sposób w podziemiu. Jeszcze jedna osobliwość tej świątyni. To jedyne miejsce na świecie, gdzie za błogosławieństwem Błogosławionego Lubomyra Huzara, niezapomnianego zwierzchnika UKGK, odbywa się codzienna modlitwa za środowisko naturalne (zwierzęta, ptactwo, przyrodę). 2. Zabytkowa drukarnia. Tutaj na wyremontowanym własnymi rękami i odnowionym wynalazku słynnego Niemca Gutenberga z XV wieku drukuje się książki. Z wydanych przez tę drukarnię książek wyróżniam: „Poetycka czerwona księga świata” (o znikających roślinach i wymierających zwierzętach), „Arka unikalnych kultur” (o kulturach narodowych). Na stołach roboczych pana Anatolija i jego współmyślicieli – takie niezwykłe projekty wydawnicze jak „Księga dobra”, „Kronika wojny oczami naocznych świadków” (przygotowano już 4 wydania), „Blizny Ukrainy”. 3. Papiernia „Tallina Paber”. Otwarta w jednym z pomieszczeń piwnicznych kompleksu w 2005 roku. Sto lat po zamknięciu ostatniej papierni w Tallinnie. Tutaj ręcznie wytwarza się papier. Materiały – odzież z bawełny, len, konopie, stary papier. Szczególną osobliwością jest żywy papier. To wtedy, gdy do wytworzonej w specjalnych naczyniach masy papierowej –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

do pulpy dodaje się nasiona niezapominajek lub maku. Wtedy w stanie namoczonym arkusze zaczną kiełkować. Popularne z takiego papieru są obecnie zaproszenia na ślub, wizytówki, dyplomy honorowe. Absolwent Estońskiej Akademii Sztuk Pięknych w Tallinnie Nestor Lutjuk prowadzi przy centrum Kultury Ukraińskiej pracownię tworzenia papieru czerpanego Labora. 4. Pracownia kaligrafii Skriptorium Uczyć się tutaj przyjeżdżają studenci uczelni artystycznych z całej Europy. Przy pracowni organizowane są coroczne konkursy prasy drukarskiej. Wśród niedawnych zwycięzców – studentka ze Szkocji Hana Harkes. 5. Biblioteka ukrainistyki Honorowe miejsce zajmują tutaj własne wydawnictwa. Szereg ręcznie robionych książek, które tworzą dzieci ze szkoły niedzielnej. I całkiem oryginalna półka – niepowtarzalna kolekcja książek i albumów o pięknym pisaniu. 6. Pracownia obróbki drewna Jest ona szczególnie popularna wśród dzieci. Pod ścianami klasy – dziesiątki skrzyń-walizek z etnograficznymi eksponatami muzealnymi, z których zdecydowana większość ma ciekawy sens znaczeniowy. Pan Anatol jest mistrzem wyrobu drewnianych kołysek w ukraińskim stylu narodowym, co roku daruje jedną z nich młodej estońskiej rodzinie, prowadzi warsztaty drzeworytnictwa w estońskich instytucjach. 7. Pracownia lalek Ten kierunek nauczania dzieci pan Anatol rozpoczął po tym, jak w jego ręce trafiła lalka, która miała sto lat. Przywiozła ją tutaj jedna ukraińska emigrantka z Wielkiej Brytanii. Kiedyś to ręcznie robione cudo wywiozła z Ukrainy jeszcze jako dziecko babcia tej pani. Początkowo lalka trafiła do Austro-Węgier, potem – do Ameryki, a następnie znów przekroczyła ocean i zakotwiczyła w jednej rodzinie na Wyspach Brytyjskich. Na prośbę Anatola ta kobieta, darując rodzinną relikwię o tak niezwykłym losie ukraińskiej szkole niedzielnej w Tallinnie, napisała wspomnienie w imieniu tej lalki: co widziała, co przeżyła, jakie ręce trzymały ją przy swoich sercach, jakimi marzeniami i tajemnicami się dzieliły… 8. Szkoła niedzielna Obecnie dominuje kontyngent przesiedleńców. Dzieci piszą pamiętniki, tworzą dobre historie, zajmują się lepieniem, pisankarstwem. Tutaj uczą dzieci myśleć, znać i szanować tradycje ludowe, tolerować inne kultury, żyć w harmonii z przyrodą. 9. Teatr moralitetu To z tradycji teatru antycznego. Tak często pokazywano człowieka o dwóch twarzach. Jakie niespodzianki kryją się za maskami świętych i grzesznych? O tym w porywającej formie opowiada artysta i filozof Anatol Lutjuk, odwracając, przewracając lub przemieszczając jedno po drugim drewniane dzieła sztuki. 10. Kącik żywej przyrody Na tak zwanej ptaszarni centrum znajduje się fascynujący kącik przyrody – do słońca wyciągają się egzotyczne rośliny, jest kolekcja owadów, a nawet żywe kury. Chętnie opiekują się nimi dzieci. Niedawno u pana Anatola gościł profesor z Kanady, który bada życie pszczół w warunkach przetrwania. Zaproponował, aby założyć w tym centrum kulturalnym… pasiekę. Znając charakter pana Anatola, można nie wątpić, że i ta niecodzienna propozycja zostanie tutaj wcielona w życie. I na licznych kwietnikach średniowiecznego centrum Tallinna ukraińskie pszczoły będą zbierać miód… *** Gdyby tak wręczyć ten ogrom informacji naszym teoretykom-scholastykom z różnych instytucji ukrainoznawczych oraz naszym często zmieniającym się ministrom edukacji wraz z ich licznymi zastępcami, zarządami, wydziałami, laboratoriami. Oni od dziesięcioleci opracowują i zalecają do szerokiego użytku coraz bardziej nieudane eksperymenty dla tak zwanej NUSz. W swej istocie – nie narodowej w duchu i nie europejskiej naszej szkoły. Kijów – Warszawa – Tallinn

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Narodowe Czytanie

W tych dniach w Muzeum Maksyma Rylskiego odbyło się Narodowe Czytanie dramatu „Kordian” Juliusza Słowackiego. Narodowe Czytanie zapoczątkowano w 2012 roku. Utworem, który został wybrany do czytania, stała się epopeja narodowa Polski „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza. Organizatorem Narodowego Czytania wystąpił ówczesny prezydent Polski Bronisław Komorowski. Publiczne czytanie „Pana Tadeusza” odbyło się 8 września 2012 roku w dziesiątkach miast z udziałem dużej liczby słuchaczy. Od tego czasu co roku cała Polska na początku września czyta wybrany przez prezydenta wybitny utwór literatury polskiej. Podczas kolejnych akcji Polacy na całym świecie czytali utwory Aleksandra Fredry, „Trylogię” Henryka Sienkiewicza, „Lalkę” Bolesława Prusa, „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza, „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, nowele polskie, „Balladynę” Juliusza Słowackiego, „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej oraz „Ballady i romanse” Adama Mickiewicza. W ubiegłym roku Polacy wspólnie czytali powieść polskiej pisarki Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”. W tym roku pod patronatem prezydenta Polski Andrzeja Dudy czytano dramat „Kordian” Juliusza Słowackiego. Do Narodowego Czytania przyłączyły się kijowskie organizacje polskie Związku Polaków na Ukrainie. Wydarzenie to zawsze odbywa się pod honorowym patronatem pary prezydenckiej, a list prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy skierowany do uczestników „Narodowego Czytania” odczytał wicekonsul RP w Kijowie Tomasz Sipowski. Informacje o Juliuszu Słowackim, jego dorobku twórczym oraz drodze życiowej przygotowała przewodnicząca Ligi Polonistów Ołena Rudnyk. W Narodowym Czytaniu wzięły udział kijowskie organizacje polskie: klub „Biały

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nostalgia za latem Z notatek młodych dziennikarzy-praktykantów

Szybkopłynne lato 2024… roztopiło się jak chmurka, zaniepokojone, zdenerwowane, obolałe, tragiczne, ale niepowtarzalne… Życia nie można zatrzymać i odłożyć. I mamy co wspominać, w szczególności wciąż wspominamy o praktyce dziennikarskiej studentów II roku WSP „Optyczno-Mechanicznego Kolegium Zawodowego KNU imienia Tarasa Szewczenki”. Podczas tej praktyki odbyły się wycieczki, wizyty w muzeach, dialogi z wykładowcami Instytutu Dziennikarstwa KNU imienia Tarasa Szewczenki, wizyty w prywatnych studiach, a także rozmowy z profesjonalistami w dziedzinie dziennikarstwa. Studenci mieli okazję odwiedzić redakcję tygodnika „Słowo Proświty” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwem ważności spotkania z redaktorem gazety „Słowo Proświty” Ihorem Zocem stały się opinie studentów. „Odwiedziny w redakcji gazety „Słowo Proświty” oraz dialogi z redaktorem Ihorem Ołeksijowyczem pozostawiły niezapomniane wrażenie. Jest on rodowitym mieszkańcem Doniecczyzny, człowiekiem, który rozpoczął swoją karierę w dziennikarstwie jeszcze w wieku 17 lat, pracując w gazecie „Majak”. Po ukończeniu studiów na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki na wydziale dziennikarstwa Ihor Zoc powrócił do rodzinnego Doniecka i zaczął pracować w gazecie obwodowej „Donecczyna”. Od razu zafascynował słuchaczy opowieściami o życiu górników i trudnościach pracy w warunkach, gdzie język ukraiński i kultura były reprezentowane przez mniejszą część obywateli. Według jego słów, „kopalnia to katorga, a ty, dziennikarzu, napisz o tym, o tych ludziach…” Redaktor opowiedział o ciężkich czasach rosyjskiej okupacji w 2014 roku, kiedy walka o zachowanie języka ukraińskiego i kultury w Doniecku stała się podziemna. Podkreślił, że dziennikarstwo w tamtym czasie stało się prawdziwym narzędziem ochrony Ukrainy. Jego wydawnictwo było jednym z ostatnich, które zaprzestały wydawania ukraińskiej prasy w okupowanym Doniecku. Ihor Ołeksijowycz jest przekonany, że dziennikarstwo to branża, która wymaga stałej osobistej uwagi wobec wydarzeń oraz umiejętności przyciągania do nich uwagi opinii publicznej. Podkreślił, że młodzież powinna ciągnąć do gazety, pomimo złożoności tekstów. Dla niego ważne jest, aby gazeta „Słowo Proświty” pozostawała źródłem głębokich i informacyjnych materiałów. Ihor Zoc to przykład prawdziwego profesjonalisty, dla którego dziennikarstwo jest nie tylko zawodem, ale życiowym powołaniem!” Marija Trusz, studentka grupy ŻK-31 „Podczas tego spotkania otrzymaliśmy możliwość zadania Ihorowi Ołeksijowyczowi pytań dotyczących etyki dziennikarskiej, interakcji ze źródłami informacji oraz ważności obiektywizmu w pracy dziennikarza. Jego odpowiedzi były bardzo pouczające i przydatne dla naszego dalszego rozwoju zawodowego. Spotkanie z redaktorem naczelnym gazety „Słowo Proświty” było dla nas, studentów specjalności „dziennikarstwo”, naprawdę niezwykle pożyteczne. Alina Czernysz, studentka grupy ŻK-31 „Szczerze wdzięczny, że miałem wspaniałą okazję odwiedzić redakcję gazety „Słowo Proświty” i spotkać się z jej redaktorem naczelnym. Spotkanie było bardzo ciekawe i informacyjne. Ihor Ołeksijowycz podzielił się z nami historią swojego życia i twórczości, opowiedział o pracy gazety oraz o tym, z jakimi wyzwaniami musi się mierzyć. Udało mi się zadać wiele pytań redaktorowi, a on z radością na nie odpowiedział. Okazał się bardzo szczerym i otwartym człowiekiem, z którym przyjemnie się rozmawia. Na zakończenie spotkania Ihor Ołeksijowycz podarował mi książkę. Byłem bardzo wzruszony tym prezentem i szczerze podziękowałem mu za hojność. Ta wizyta w redakcji gazety „Słowo Proświty” stała się dla mnie niezapomnianym doświadczeniem. Zdobyłem wiele nowej wiedzy i wrażeń, a także miałem okazję poznać utalentowanego i szczerego redaktora naczelnego”. Ołeksandr Szynkarenko, student grupy ŻK-31 Bezgranicznie wdzięczni redakcji tygodnika za współpracę, za możliwość rozmawiania i wymiany opinii na temat kompetencji zawodowych dziennikarzy oraz perspektywy losu wydawnictw periodycznych na Ukrainie. Wierzmy w prestiż i ważność zawodu dziennikarza i razem róbmy wszystko, co utwierdza wartości narodowe i ideały oraz przybliża zwycięstwo Ukrainy. Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni Kolegium

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Szalonym akordem stała się „Pieśń o pieśni” T. Petrynenki, którą artyści wykonywali razem ze śpiewakami. Szczerymi, ciepłymi oklaskami publiczność witała zasłużonych artystów Ukrainy Wołodymyra Odrynskiego, Hałynę Hrehorczak-Odrynską, Wałeriję Tulis, Dmytra Kyforuka, Ołeksandra Kyrejewa, Lubow Dobronożenko, Ołhę Fedorenko, Arsena Kurbanowa, Tamarę Chodakową, Asję Seredę-Hołdun; solistów-wokalistów Ołeksandra Czupyła, Maksyma Harę, Katerynę Jasenczuk, Janę Tatarową-Cuckiridze, Ołenę Urwancową, Wiktoriję Busel, Witalija Iwanowa oraz wielu innych, a także chór, orkiestrę, balet teatru. Osobno chciałoby się wspomnieć dyrygenta-inscenizatora Serhija Didka, baletmistrza-inscenizatora Wadyma Prokopenkę oraz chórmistrza-inscenizatora Maksyma Kowalczuka. Do nowych spotkań, Narodowa Operetko! Przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Anatolija FEDORCIWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Młodzi w dziewięćdziesiątkę

W Narodowej Operetce Ukrainy odbył się uroczysty koncert galowy z okazji otwarcia jubileuszowego, 90. sezonu teatralnego. Tradycyjnie dla widzów zabrzmiały ulubione numery z wielu sezonów oraz szereg numerów premierowych. – Nasze koncerty galowe to prace programowe, które obejmują wszystkie rodzaje i gatunki, tę działalność, którą się zajmujemy – zaznaczył szef teatru, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. – Pokazujemy szeroką paletę i robimy nawet niektóre numery premierowe, które mogą stać się podstawą naszych przyszłych spektakli. Sprawdzamy, jak odbiera je widz. W jubileuszowym sezonie teatralnym będziemy mieli wiele wieczorów dyplomatycznych. Pierwszy – z ambasadą Argentyny – wieczór argentyńskiego tanga. Dalej będziemy mieli francuski projekt z reżyserką Valérie Lesort – wystawi u nas „Przygody Orfeusza”. A młody reżyser Stanisław Iwanow i zespół czwartego roku Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego (moi studenci) razem z naszym teatrem wystawią spektakl na podstawie utworów Mychajła Kociubynskiego. Potem czeka nas wielka zarzuela, hiszpański projekt pod tytułem „Szafranowa róża”. 19 grudnia – wieczór jubileuszowy z okazji 90-lecia teatru. Tamara Trunowa wystawi spektakl na podstawie Carla Orffa. Również w tym sezonie będziemy pracować nad „Silvą” oraz „Piotrusiem Panem”. Planujemy wznowić musicale „Biała wrona”, „Całuj mnie, Kate!”, „Chanuma”. I to daleko nie wszystkie projekty, nad którymi pracujemy. Już całkiem niedługo nasi aktorzy pojadą na występy gościnne do Austrii i Hiszpanii. Pod koniec października – na początku listopada pojedziemy na wielki festiwal do Stambułu. Nasz aktor wyjeżdża do Tbilisi na festiwal monodramów, pokażemy spektakl o Franku Sinatrze. Będziemy mieli również wielkie występy gościnne w Lwowskiej Operze Narodowej. Jesteśmy szczęśliwi, że nasz widz jest dzisiaj z nami. To taka wielka głębia uczuć – jasnych, zmysłowych i bardzo szczerych. Myślę, że widz czuje naszą miłość, tak samo, jak my czujemy miłość widza. Mamy zaledwie dziewięćdziesiąt lat. Sezon został otwarty dzięki widzom, pracownikom teatru i, oczywiście, Wyższym Siłom (ZSU), którym chce się po prostu pokłonić i podziękować za to, że możemy tu być. Chce się wspomnieć wszystkich, którzy odeszli, i powiedzieć, że życie trwa. Musimy transmitować pamięć, transmitować swoją wiarę w Zwycięstwo, z wielkim szacunkiem i miłością odnosić się do siebie nawzajem i wiedzieć, że Ukraina jest na pierwszym miejscu. Sława Ukrainie! Tego wieczoru w wykonaniu solistów, artystów chóru i orkiestry Narodowej Operetki Ukrainy brzmiały arie ze znanych operetek, oper i musicali, ukraińskie pieśni oraz popularne współczesne kompozycje. Artyści baletu zaprezentowali widzom czarujące numery choreograficzne. Koncert rozpoczęto od składanki „Brawo, operetko”, widzowie mogli nacieszyć się ulubionymi tańcami z operetek I. Kálmána i F. Lehára. Zapewne nieprzypadkowo brzmiał duet Silvy i Edwina oraz pieśń „Cząstka diabła w nas” z operetki I. Kálmána „Silva”, gdyż czekamy na premierę tej legendarnej operetki w nowym sezonie. Wspomniano wesołą operę G. Rossiniego „Cyrulik sewilski” (kawatina Rozyny i aria Figara) oraz operetkę o tym samym tytule G. Giméneza. Liryczne brzmienie miał duet Hanny i Daniły z operetki F. Lehára „Wesoła wdówka”. Zaprezentowano dwa różne czardasze z operetki F. Raymonda „Perła Tokaju” oraz do muzyki V. Montiego. Wśród numerów premierowych – „Otwórz swoje serce” z ody-symfonii G. Bizeta „Vasco da Gama”. Brzmiały także melodie, które widz zdążył już pokochać – kuplety Barinkaya z operetki J. Straussa „Baron cygański”, aria Radjamiego z operetki I. Kálmána „Bajadera”. I zakończono pierwszą część pieśnią „Operetka jednoczy nas” do muzyki I. Kálmána i słów S. Didka, co może być swoistym hymnem teatru. W drugiej części brzmiały fragmenty musicali i światowe hity. Wśród nich premierowe – „Wszyscy są tacy sami” (autor Stromae) oraz „Gdzie ono jest – szczęście” (K. Maye). Szczególnie ciepło widzowie przyjęli blok ukraiński, składający się z pieśni „Chwila” (autor S. Wakarczuk), „Ludzie-tytani” (S. Sołowij), „Światy” (P. Humeniuk). A zakoń-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Odezwa do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedziała: Stolarowa Anna — 1500 UAH. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn