Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

KOSTIANTYN SUSHKO: „PODSTAWĄ NARODU JEST ZIEMIA I JĘZYK”

Слово Просвіти, №39 за 2005 рік

— Bez wątpienia w jubileuszowym dla rezerwatu roku ogarnia Pana wiele myśli, jednak zapewne jest wśród nich ta najważniejsza. O czym ona jest? — Z pamięci nie wychodzą dwie postacie — Mykoła Petrowycz Kycenko i Stepan Markowycz Kyryczenko. Pierwszy w dalekich latach 60. zajmował stanowisko sekretarza Zaporoskiego wiejskiego (był kiedyś taki) komitetu obwodowego KPZR, a drugi kierował obwodowym wydziałem kultury. To właśnie oni, w okresie kompartyjnego mroku, nie tylko odważyli się zgłosić ideę objęcia Chortycy ochroną rezerwatową, ale i doprowadzili do jej realizacji. To, bez przesady, wielki obywatelski wyczyn, którego odpowiedników nie znam. I dzisiaj, kiedy wreszcie na Chortycę zwrócono tyle należnej uwagi, robi mi się po prostu strasznie na myśl, co byłoby teraz z perłą Dniepru, gdyby nie Kycenko z Kyryczenką. I tak nie jesteśmy obecnie zbyt zamożni duchowo, a wtedy bylibyśmy żebrakami. Myśl o obu zwycięzcach nie tylko dodaje sił, ale i zobowiązuje, nie pozwala się rozluźnić. Oczywiście w swoim czasie prawdziwą wartość Chortycy odczuli Jakiw Pawłowycz Nowycki i Dmytro Iwanowycz Jawornycki, ale Kycenko z Kyryczenką utrwalili wszystko w praktyce. — Wspomniał Pan o „należnej uwadze” wobec Chortycy. Co miał Pan na myśli? — 40 lat temu Chortycę ogłoszono rezerwatem, ale prawdziwym rezerwatem ona jeszcze nie jest. Władza we wszystkich czasach świadomie hamowała rozwój zarówno rezerwatowej, jak i świętej istoty wyspy, były okresy w jej biografii, kiedy władni spryciarze w ogóle zamierzali nawet pozbawić Chortycę jej wysokiego statusu i dopiero w wyniku pomarańczowych wydarzeń stosunek do wyspy gruntownie się zmienił. Teraz bardzo pomaga nam obwodowa administracja państwowa. W szczególności jej przewodniczący Jurij Anatolijowycz Artemenko regularnie przeprowadza narady, na których omawiane są bieżące problemy rezerwatu. W swoim czasie sytuację wokół Chortycy udało się zmienić na lepsze dzięki interwencji deputowanych ludowych Wołodymyra Ołeksandrowycza Jaworiwskiego, Lesia Stepanowycza Taniuka, Lewka Hryhorowycza Łukjanenki — prawdziwych Ukraińców. — Dlaczego zmienił się stosunek władzy do Chortycy? — Chortyca to źródło i uosobienie tych idei, które poruszyły Ukrainę pod koniec ubiegłego roku, obudziły naszą — i obywatelską, i narodową — świadomość. Wszystko to dobrze rozumieli i przewidywali władcy wszystkich poprzednich pokoleń, dlatego mocno trzymali Chortycę w żelaznym uścisku poniżenia. Głęboko uświadamia to sobie Wiktor Juszczenko, zarówno jako człowiek, jak i jako prezydent ludowy, otaczając wyspę państwowym błogosławieństwem. — To znaczy? — Mam na myśli Dekret Prezydenta Ukrainy z 29 kwietnia tego roku „O pilnych środkach dotyczących rozwoju Narodowego Rezerwatu „Chortyca”. Podobnych dokumentów w ciągu ostatnich 40 lat Chortyca znała niemało, ale tylko ten otworzył szeroką drogę do odtworzenia historycznych i przyrodniczych realiów wyspy. — Pana przyjście — czy to nie dyrektorstwo z tego samego szeregu? — Kierownikiem rezerwatu zostałem na 28 dni przed pojawieniem się wspomnianego dekretu prezydenckiego, ale moja nominacja to bezpośrednia kontynuacja, ściślej mówiąc, rozwój idei zadeklarowanych w listopadzie-grudniu 2004 roku na Majdanie Niepodległości w Kijowie. Tak, dobrze znam Chortycę, uświadamiam sobie jej istotę, głęboko czuję tę ziemię, ale do jej odrodzenia sama moja wiedza i energiczność byłyby za małe bez wsparcia władzy. Taka, niestety, jest póki co ukraińska rzeczywistość, kiedy więcej waży przychylność władzy niż prawo. Zawsze uważałem i uważam, że podstawą narodu, jego żywotności jest ziemia i język. To znaczy terytorium, które wykołysało etnos, i język, za pomocą którego ten etnos realizuje funkcje komunikacyjne. Stan naszego języka jest znany, o nim prawdziwi patrioci Ukrainy wołają na wszystkich skrzyżowaniach, ale nie lepszy jest stan środowiska. A dlatego, objąwszy rezerwat Chortycki, od razu wziąłem się za ratowanie ziemi. — W jaki sposób? — Podjęliśmy zdecydowaną walkę z ekspansją samochodową. Okazało się, że nie tak straszni są klasyczni kłusownicy, jak zwykli wypoczywający, dla których nie ma różnicy między asfaltem a zielonym trawnikiem. Powiedzcie, proszę, na jaką perspektywę może liczyć naród, który dopuszcza, że po kozackich mogiłach jeżdżą „Sensy”, „Sławuty” i „Mercedesy”, że pod kołami maszyn giną pozostałości naszego Pierwostepu! Od razu rzuciliśmy się, że tak powiem, palikować terytorium. Rozstawiliśmy znaki drogowe, tablice informacyjne (tarcze z odpowiednimi napisami), wznowiliśmy pracę szlabanów. To wcale nie są wysokie, a codzienne rzeczy, ale bez nich niemożliwe są ani dzisiejsze, ani dalsze dobroczynne zmiany. Ogólne terytorium wyspy to 2359,34 ha, z nich tylko pławnie, jej południowa część (347 ha), mają prawo bez ironii nazywać się rezerwatowymi. Do pławni można dołączyć już wspomniane pozostałości Ukraińskiego Pierwostepu na zachodnim i gdzieniegdzie na północnym oraz wschodnim zboczu wybrzeża Chortycy, wąwozy, parowy. Reszta to sieć placówek zdrowotnych, rętworne leśnictwo, osiedla (około 1400 mieszkańców), grunty byłego gospodarstwa eksperymentalnego, które, nawiasem mówiąc, już jest podporządkowane rezerwatowi. Taka oto geograficzno-produkcyjna eklektyka, która reprezentuje dzisiaj naszą świętość, a zatem zadanie, jak uzgodnić między sobą, jak zorganizować, objąć całą tę różnorodność nie tylko statusem, ale istotą rezerwatowości, to zadanie nie z łatwych. — Udaje się? — Pięciu miesięcy na ostateczny rezultat za mało, jednak fundamenty udało się założyć. Bo przede wszystkim państwo wyasygnowało środki. Część poszła na podwyższenie pensji pracownikom, a reszta na umocnienie brzegów, remont pomieszczenia Muzeum Kozactwa Zaporoskiego, prowadzenie badań archeologicznych, dalszą konserwację statków z pierwszej połowy XVIII wieku, wydobytych z dna Starego Dniepru, odnowienie odwiecznego środowiska naturalnego. Nawiasem mówiąc, rezerwat kończy 40 lat, a ziemia wyspy do tej pory nie została mu przekazana. Właśnie przygotowaliśmy wszystkie dokumenty, aby rezerwat wreszcie otrzymał Akt na prawo użytkowania ziemi. Pierwszy pod odpowiednią umową złożył swój podpis ja, za mną — naczelnik wydziału zasobów ziemskich miejskiego komitetu wykonawczego, dalej — główny architekt miasta, mer miasta. Teraz słowo należy do deputowanych rady miejskiej. I tutaj muszę powiedzieć: dziwne, że los wyspy, która należy do całej Ukrainy, mają rozstrzygać deputowani centrum obwodowego. Paradoksy stanowienia prawa i praworządności? Najpewniej one. A póki co odnowiliśmy treść przeważającej większości tablic informacyjnych, faktycznie zasadniczo zmieniając podejście do tego czynnika ochronnego. Oprócz tablic, których treść wyjaśnia wymogi reżimu rezerwatowego, postawiliśmy także inne, które przemawiają do ludzi, powiedzmy, takimi słowami: „Drodzy przyjaciele! Chortycy miła jest wasza obecność”, „Pielęgnując Chortycę, wzmacniamy Ukrainę!” „Jest Bóg! Jest Chortyca!! Jest Ukraina!!!”, „Cicho... Jesteś w świątyni przyrody”. Takie napisy nie straszą, nie grożą, lecz zwracają się bezpośrednio do ludzkich serc i cieszę się, że działają. — Co daje Panu podstawy tak uważać? — Po pierwsze — opinie ludzi, po drugie — wyniki zagospodarowania szlaku turystyczno-memorialnego „Ścieżka Tarasa”, która stała się, nawiasem mówiąc, pod koniec maja swoistą premierą mojego dyrektorowania. Latem 1843 roku na Chortycy przebywał Taras Szewczenko, o czym później pisał do swojego przyjaciela J. Kucharenki. Zachowało się podanie o chortyckim szlaku Wielkiego Kobziarza. Otóż część tego szlaku zagospodarowaliśmy siedmioma granitowymi głazami, na których wyryto fragment wspomnianego listu, a także wersy z utworów „Hajdamacy”, „Hamalia”, „Irżaweć” i „Nie będę się żenił”, w których wspomniane są Chortyca i Wielki Ług. Miło, że ścieżka jest bardzo przychylnie przyjmowana nie tylko przez gości Zaporoża (to zrozumiałe), ale i przez mieszkańców, jak słusznie uważa się, naszego wysoce zkosmopolityzowanego regionu. To mówi o tym, że trzeba mniej skomleć z powodu tego, że nas uciskają i rusyfikują, a uparcie robić swoje — propagować ukraińskość. Chortyca bardzo ucierpiała za bolszewickich czasów bezkrólewia, a dlatego trzeba wzmacniać jej życiodajną aurę. Nie poprzez budowę kawiarni, hoteli, „diabelskich młynów”, a poprzez odnowienie naturalnego i historycznego środowiska. Obecnie na Chortycy budowany jest kompleks kulturowo-memorialny „Sicz Zaporoska”, wiosną przyszłego roku ma zostać oddany do użytku. Bez wątpienia obiekt będzie cieszył się powodzeniem u turystów, ale prawdziwą... 18 września 1965 roku decyzją Rady Ministrów Ukrainy Chortyca została ogłoszona Państwowym Rezerwatem Historyczno-Kulturowym. W kwietniu 1993 roku status największej wyspy na Dnieprze podniesiono do rangi Narodowego. Czego doświadcza dzisiaj skrawek lądu, który słusznie nazywa się Narodową Świętością? O tym w przededniu 40-lecia szeroko znanej placówki — rozmowa z dyrektorem generalnym rezerwatu, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem nagrody imienia Iwana Franki, Kostiantynem Iwanowyczem SUSZKIEM.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn