Strona · s. 8strona oryginału ↗
FANTAZJE NA TEMAT GÓRY ZAMKOWEJ
Слово Просвіти, №39 за 2005 рік
Tak wyglądał gród starożytnego Kijowa. Rekonstrukcja Jurija Asiejewa na jednym hektarze mogło zatem znajdować się około 50 kompleksów mieszkalno-gospodarczych (zagród), a na 10 ha — 500. Według obliczeń naukowców dwory książęce i bojarskie zajmowały powierzchnię około 4 ha. Z uwzględnieniem wolnego od zabudowy terenu ulic i placów liczba zagród w starożytnym Kijowie wynosiła około 9 tys. Mieszkało w nich około 45 tys. ludzi. Te liczby charakteryzują Kijów XII—XIII wieku. Ograniczoność terenu Góry Zamkowej i wykorzystanie jej jako parku historycznego zakłada istnienie wystarczającej ilości wolnej przestrzeni, dyktuje selektywne podejście do określenia obiektów makiety. Jednocześnie wybrane do pokazania zabytki powinny dawać całościowy obraz skali, wysokich standardów jakości i poziomu artystycznego prac budowlanych, znacznych zasobów ekonomicznych starożytnego Kijowa, pod znakiem którego wpływu kulturowego budowano stolice innych księstw. Zasada rozmieszczenia obiektów ekspozycyjnych powinna odpowiadać topografii historycznej. „Stoją kijowskie góry nieruchomo, zaglądają w błękitny Dniepr, jak od wieków, niosą na sobie pamiątkę o przeszłości dla tego, kto zechce ją zrozumieć, i czekają nie mogąc się doczekać, póki znów wróci do nich sława starego wielkiego Kijowa, póki znów ukwiecą je potomkowie dawnych ojców świeżymi kwiatami historii...” (I. Neczuj-Łewycki. „Wieczór na Włodzimierskiej górze”. 1910 r.) Wybrane obiekty (fortyfikacje, świątynie, pałace, zagroda mieszkalna, warsztat rzemieślniczy), które będą wznoszone z zachowaniem architektoniczno-artystycznej charakterystyki zabytków, powinny być nie większe niż wzrost człowieka, zbudowane z lekkich nowoczesnych materiałów. Większość obiektów „Kijowogradu” powinna być czterościenna, z wyjątkiem warsztatu rzemieślniczego i zrębu mieszkalnego. Te ostatnie mogą być trościenne z otwartym z jednej strony wnętrzem. Każdy budynek będzie wpisywał się w ramy całego zespołu, w którym znajdzie odzwierciedlenie krąg codziennych trosk naszych przodków, rzemiosła miasta, świat związany z bogami i życiem religijnym, interpretacja różnych dziedzin życia społecznego i działalności, które odgrywały decydującą rolę w życiu Rusinów XII—XIII wieku. Naszym zdaniem stworzenie takiej przestrzeni ekspozycyjnej na Górze Zamkowej z różnorodnością wpisanych w malownicze krajobrazy makiet budynków i struktur, których wertykały będą powtarzać nierówne kontury góry, nie naruszając jej krajobrazu, nie tylko da nowe życie zabytkowi, ale także będzie odpowiadać międzynarodowemu doświadczeniu rozwoju przemysłu kulturowego.
Pierwsze próby opowiedzenia o osobliwościach charakteru narodowego poprzez prezentację tradycyjnej architektury i strojów ludowych były, jak wiadomo, podejmowane jeszcze w XIX wieku na pierwszych międzynarodowych manifestacjach, znanych jako „wystawy światowe”. Tak oto na Wystawie Światowej w Paryżu w 1867 r. na „Ulicy Narodów” eksponowano makiety niektórych znanych drewnianych budowli epoki późnego średniowiecza ze Szwecji i Norwegii, a także całą galerię manekinów ubranych w szwedzkie i norweskie stroje narodowe. Doświadczenie aranżacji wystaw światowych zostało wykorzystane w koncepcji Skansenu (1891, Sztokholm). Jego pierwsi zwiedzający byli pod wrażeniem dioram wnętrz budynków mieszkalnych z autentycznym wyposażeniem, zamieszkanych przez manekiny w strojach ludowych, z naturalnie odtworzonymi scenami ulicznymi. W XX wieku takie sceny stale włączano do ekspozycji muzeów etnograficznych. Wcielając w życie ideę współdziałania kultury i przyrody, ekomuzea służyły jednocześnie poznaniu i rozrywce. Połączenie charakteru naukowego i rozrywkowego jest właściwe również dzisiejszym poszukiwaniom muzeologicznym. Na Zachodzie coraz większe rozpowszechnienie zyskują muzea-widowiska. Tak oto w Centrum Wikingów w Yorku, które cieszy się kolosalną popularnością, za pomocą środków teatralnych, zapożyczonych z doświadczeń galerii Madame Tussaud, spróbowano przedstawić całe sceny z życia i codzienności odkrytego podczas wykopalisk archeologicznych miasteczka wikingów z X wieku. Wiarygodność odtworzonych realiów dawno minionego czasu daje zwiedzającemu możliwość uzyskania żywego i obrazowego odczucia zatrzymanej chwili historycznej. Efekt autentyczności wzmacniają specjalna ścieżka dźwiękowa oraz odtworzone naturalne zapachy. Twórcy muzeum dali upust zarówno fantazji, jak i wyobraźni. Jednak to widowisko opierało się na solidnych podstawach naukowych. Unikalne znaleziska archeologiczne pozostałości osady wikingów z X wieku zostały sfotografowane, odrestaurowane, zakonserwowane i zwrócone na dawne miejsca. W celu zachowania historycznej dokładności specjalna grupa dzieci i dorosłych uczyła się języka staroskandynawskiego, aby odtworzyć „dźwięki starożytnej ulicy wikingów”. Obok widowiskowej interpretacji historii znajduje się sala znalezisk archeologicznych oraz ekspozycja otwartych wykopalisk archeologicznych, które prezentują naukowy punkt widzenia na obrazowe interpretacje. Przy tym prawdziwe przedmioty, zorganizowane w tematyczne kompleksy, po emocjonalnej, obrazowej preambule odbierane są z większym zainteresowaniem i świadomością. Dla nas w tym doświadczeniu ważne jest to, że na Zachodzie znaczącą rolę w kształtowaniu zainteresowania historią odgrywają modele oparte na zabawie. Nie negując naukowej i edukacyjnej roli klasycznych muzeów w popularyzacji dziedzictwa kulturowego narodu, dzisiejsza muzeologia poszukuje nietradycyjnych podejść i twórczych pomysłów, zrodzonych ze współczesnych osiągnięć nauki i techniki. Na koniec jeszcze jeden, już nie muzeologiczny, przykład z zachodniego doświadczenia kulturowego. W Brukseli, w centrum miasta, znajduje się park architektoniczny „Mini-Europa”. Na stosunkowo niewielkim, zamkniętym terenie malowniczo rozmieszczono makiety naturalnej wielkości 100 najwybitniejszych arcydzieł architektonicznych kontynentu europejskiego. Obiekty ekspozycji wykonano w skali 1:25 z nowoczesnych materiałów, z zachodnią starannością i jakością, rozmieszczono według zasady regionalnej. Każdy zabytek posiada wyczerpującą adnotację. Zwiedzający mogą zrobić sobie zdjęcie przy wieży Eiffla, nie wyjeżdżając do Paryża. Takie przestrzenne „przewodniki” po światowych zabytkach istnieją również w innych krajach. Wiadomo, że ta idea jest bardzo produktywnie eksploatowana w „Disneylandach”, gdzie makiety architektonicznych arcydzieł występują jako elementy widowiska. W naszym przypadku doświadczenie magnatów branży turystycznej powinno być wykorzystywane racjonalnie, bez „disneyfikacji”. Chodzi o stworzenie środowiska kulturowego, warunków do interakcji ludzi i architektury, świata współczesności i świata przedmiotowego minionych epok. Parkowy charakter terenu będzie współgrał z wybraną formą zabawy w prezentowaniu historii, ale z maksymalnym przestrzeganiem wiarygodności i podejścia naukowego. Do „Kijowszczyzny” prowadzić będzie kilka dróg. Oprócz istniejących metalowych schodów z Andriejewskiego Zjazdu, proponuje się przeprowadzenie oczyszczenia i zagospodarowania starej drogi, która prowadziła na Górę Zamkową od strony Wierchnego Wału, stromego podejścia z dawnej ulicy Czarna Hriaz. Naszym zdaniem atrakcyjność tej strefy rekreacyjnej wzrośnie, jeśli połączy się Górę Zamkową i Starokijowską koleją linową. Wiadomo, że na początku XVI wieku wjazd do zamku wojewodzińskiego na górze znajdował się od strony Starego Kijowa i stanowił łańcuchowy most zwodzony, przerzucony przez współczesny Andriejewski Zjazd na górę Uzdychalnicę. Na terenie „Kijowszczyzny” warto zorganizować sprzedaż pamiątek związanych z Rusią Kijowską i Starożytnym Kijowem: książek, informatorów, wydań ilustrowanych, pamiątkowych kopii staroruskich ozdób, wyrobów rzemieślniczych, lalek itp. Wszystkie prace nad stworzeniem „Kijowszczyzny” powinny być prowadzone z uwzględnieniem stanu inżynieryjno-geologicznego zboczy oraz słabego zachowania warstwy kulturowej Góry Zamkowej. Staroruskie nawarstwienia kulturowe w jej obrębie poważnie ucierpiały jeszcze w epoce odrodzenia miasta w XV–XVIII wieku, z kolei warstwy późnośredniowieczne zostały uszkodzone podczas budowy cmentarza Monasteru Frołowskiego, a także licznymi obwałami i osuwiskami stromych zboczy góry. Nienaruszone soczewki warstwy kulturowej występują tylko na obrzeżach góry, na górnych krawędziach jej zboczy, gdzie trudno było kopać groby. Dlatego żadna budowa fundamentalna, działalność architektoniczno-buldożerowa na terenie góry są niedopuszczalne. Przy wznoszeniu obiektów „Kijowszczyzny” oraz planowaniu funkcji rekreacyjnych należy przewidzieć zachowanie istniejących obciążeń gruntu na ścianę oporową od strony Andriejewskiego Zjazdu. Żadna ingerencja w środowisko nie powinna naruszyć wspaniałych widoków Góry Zamkowej ani z Górnego Miasta, ani z Podola, wymogów ochrony zabytków archeologii, zaszkodzić interesom perspektywicznego rozwoju terenu rezerwatowego. Oksana FISUN, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
