Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«TE SKLEPIENIA GDZIEŚ NAD MOJĄ DUSZĄ STOJĄ CAŁE ŻYCIE»

Слово Просвіти, №39 за 2005 рік

Ciąg dalszy. Pocz. na s. 11 podzielono na filozoficzno-filologiczny oraz naukowo-przyrodniczy. Liczba katedr zbliżała się do 50. Nauka odbywała się w tych samych pomieszczeniach, a od 1935 r. — w nowo wybudowanym gmachu (obecnie — 3. budynek uniwersytetu przy ul. Łesi Ukrainki, gdzie mieszczą się wydziały biologiczny i chemiczny). Działalność uniwersytetu rozszerzała się. W szczególności wzrósł księgozbiór biblioteczny z 253 tys. w 1923 do 495 tys. egzemplarzy w 1939 r. Rozpoczęto budowę nowego pomieszczenia biblioteki. Trwało zapoczątkowane jeszcze w okresie austriackim wydawanie znacznej liczby literatury dydaktyczno-metodycznej i naukowej. Kadra profesorsko-wykładowcza formowała się głównie z Rumunów — przybyszów ze Starego Królestwa — i zauważalnie rosła: z 70 w roku akademickim 1922—1923 do 104 osób w roku akademickim 1938—1939. Wśród nich byli zasłużeni profesorowie, profesorowie tytularni, prywatni docenci, docenci, lektorzy, asystenci, kierownicy prac kursowych studentów. Wśród wykładowców uniwersytetu byli znani uczeni: matematycy S. Stoilow, G. Vranceanu, M. Nicolescu, chemik N. Costeanu, fizyk E. Bedereu, botanik M. Huszulak, historycy V. Grecu, I. Nistor, geograf C. Bratescu, filolodzy L. Morariu, V. Gherasim, A. Popovici, G. Nandriș, teolog N. Cotlarciuc i inni. W porównaniu z okresem austriackim liczba studentów wzrosła: w roku akademickim 1920—1921 wynosiła 1573, w roku akademickim 1933—1934 — 3207 (z nich na wydziale teologicznym — 1194, prawniczym — 1012, filozoficzno-filologicznym — 554, przyrodniczym — 447), w roku akademickim 1937—1938 — 2630. W roku akademickim 1939—1940 w wyniku zaostrzenia wymagań wobec dłużników liczba studentów zmniejszyła się do 1959 (1702 młodzieńców i 257 dziewcząt). Pod względem narodowościowym absolutną większość stanowili Rumuni — 80 %, Ukraińców było tylko 3,7 %, Polaków — 1,4 %, przedstawicieli innych narodowości — 1,1 %. Warto zaznaczyć, że dana statystyka etniczna mogła różnić się od prawdziwej, gdyż, jak wiadomo, polityka narodowościowa Rumunii w kraju często zmuszała etnicznych Ukraińców do zapisywania się jako Rumuni ze względu na karierę urzędniczą lub zdobycie wykształcenia. W okresie rumuńskim na wydziałach i katedrach opracowywano ważne problemy naukowe, wydawano wiele literatury, w tym także o tematyce bukowińskiej, jednak w porównaniu z okresem działalności austriackiej Uniwersytet Czerniowiecki przestał być naukowym i kulturalnym centrum wielojęzycznej, wieloetnicznej Bukowiny. Uczeni z katedr humanistycznych badali głównie problematykę etnosu rumuńskiego. W latach 1920—1940 uniwersytet przygotował ponad 9 tysięcy specjalistów — nauczycieli, księży, prawników. Co prawda, system przydziału absolwentów przewidywał najczęściej ich zatrudnienie w zachodniej części Rumunii. Zasięg działalności uniwersytetu nieustannie wzrastał. Liczba katedr zwiększyła się z 23 w 1875 r. do 53 w 1918 r. Księgozbiór biblioteki w tym samym czasie wzbogacił się z 31 tys. do 229 tys. tomów. Uniwersytet posiadał własną drukarnię, ogród botaniczny, laboratorium chemiczne, dwa muzea, dwa budynki dydaktyczne (dzisiejsze — 1. i 2. przy ul. Uniwersyteckiej), akademik dla 32 studentów, stołówkę. Z powodu ciągłego wzrostu liczby studentów i braku sal wykładowych, teolodzy uczyli się w pomieszczeniach Rezydencji metropolitów bukowińskich, a część sal uniwersytet wynajmował w różnych budynkach miejskich. CZAS NADZIEI I ROZCZAROWAŃ Nadszedł czerwiec 1940 r. — czas nadziei i rozczarowań w historii Bukowiny. Po wejściu Północnej Bukowiny w skład Ukrainy postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych USRR z 13 sierpnia 1940 r. uniwersytet w Czerniowcach zreorganizowano w państwowy z ukraińskim językiem wykładowym. Bukowińscy Ukraińcy otrzymali swój uniwersytet, jednak miejscowych studentów było tam mało. Na 6 wydziałów — filologiczny, fizyczno-matematyczny, biologiczny, chemiczny, historyczny oraz geograficzny — przyjęto 605 osób, przybyszów głównie ze wschodnich obwodów Ukrainy. Aby jakoś wyrównać sytuację i umożliwić także bukowińskim Ukraińcom naukę na uniwersytecie, specjalnym rozporządzeniem KC KP(b)U zezwolono na dopuszczenie miejscowych abiturientów „z robotników, chłopów i inteligencji pracującej” do egzaminów wstępnych bez dokumentu o wykształceniu średnim. Na 23 katedrach pracowało 59 nowo przybyłych wykładowców, ponieważ wszyscy wykładowcy rumuńskojęzycznego uniwersytetu wyjechali do Rumunii. Jednak przebieg II wojny światowej przerwał już uporządkowaną pracę uczelni. Z początkiem okupacji Czerniowiec na okres 1941—1943 r. uniwersytet przekształcono w rumuńskie politechnikum. Po wyzwoleniu Bukowiny wiosną 1944 r. uniwersytet wznowił swoją pracę od 10 października tego samego roku. Do jego 6 przedwojennych wydziałów dodano nowy — geologiczno-gleboznawczy (w latach 1950—1957 — geologiczny). Pracowały 22 katedry. W związku z dotkliwym brakiem kadr nauczycielskich zapoczątkowano w 1945 r. naukę w formie zaocznej, a z czasem – i wieczorowej. Uniwersytet otworzył drogę do edukacji przede wszystkim miejscowej młodzieży. O ile w roku akademickim 1944—1945 na 468 studentów było tylko 13 miejscowych, to już w roku akademickim 1947—1948 na 1287 studentów pierwszego roku było 62 miejscowych: na pierwszy rok wydziału filologicznego na specjalność język i literatura ukraińska przyjęto ponad 40 % absolwentów z Czerniowiec i innych zachodnioukraińskich obwodów, na wydział fizyczno-matematyczny — 25 %, na chemiczny — ponad 20 %, około 20 % — na wydziały geologiczny i geograficzny. Nabór studentów w roku akademickim 1952—1953 już w 50 % składał się z miejscowej młodzieży. W tym szczególna zasługa należała do rektora K. Leutskiego. Stopniowo rozpoczynały swoją pracę także inne nowe wydziały: filologii romańsko-germańskiej — od 1954 r., fizyczny jako wyodrębniony z fizyczno-matematycznego — od 1967 r., ekonomiczny — od 1971 r. (początkowo z formą zaoczną, a od 1989 r. otwarto formę dzienną), inżynieryjno-optyczny jako wyodrębniony z fizycznego — od 1980 r. (od 1988 r. zreorganizowany jako inżynieryjno-techniczny); wydziały prawniczy i pedagogiczny — od 1991 r., filozoficzno-teologiczny — od 1994 r. Liczba katedr w 2000 r. wzrosła do 59. Liczba studentów przekroczyła 10 tysięcy, z których pod koniec lat 90. 90 % stanowili przybysze z zachodnich obwodów Ukrainy. W latach władzy radzieckiej uniwersytetowi przekazano pod sale wykładowe pomieszczenia dawnej Rezydencji metropolitów bukowińskich. ARCHITEKTONICZNA PERŁA BUKOWINY Część budynków uniwersytetu, w tym także administracyjny, Cerkiew Trzech Świętych znajduje się dziś w kompleksie pałacowym — dawnej rezydencji metropolitów bukowińskich. Już niejedno pokolenie studentów wyrosło pod tymi samymi cudownymi sklepieniami, które zachwyciły młodą Linę Kostenko. Sufity i kolumny audytoriów, korytarzy, sali na uroczyste zebrania, ozdobione roślinnym i geometrycznym ornamentem — tak bliski oddech czasu i kultury przodków czuje się daleko nie w każdej uczelni naszego kraju. W pewnym sensie uniwersytet narodowy na Bukowinie to unikalne środowisko, w którym połączyły się uczucie i rozum, nauka światowej mądrości i przywiązanie do swojej ziemi, gdzie dawne mury rozgrzane są młodzieńczą pasją. Historia budowy rezydencji jest ciekawa z wielu powodów. Jeszcze od 1803 r. rząd austriacki, na polecenie cesarza, zabrał się do przygotowania odpowiedniego projektu budowy katedralnej cerkwi biskupiej w Czerniowcach i rezydencji ze środków Bukowińskiego Funduszu Religijnego, jednak pierwsza narada odbyła się dopiero w 1846 r., za biskupa Jewhena Hakmana. Sukces w tej sprawie osiągnięto dopiero po kilkukrotnych apelach i skargach biskupa do zarządu politycznego na Bukowinie oraz do ministerstwa wyznań w Wiedniu. I dopiero od 1860 roku, kiedy Bukowina stała się osobnym krajem koronnym Cesarstwa Austro-Węgierskiego, cesarz Franciszek Józef I wydał rozporządzenie o budowie w Czerniowcach rezydencji biskupiej, seminarium teologicznego i wydziału. Na tej podstawie ministerstwo wyznań zaprosiło do wykonania projektu utalentowanego architekta Josefa Hlavkę, w tamtym czasie jednego z najbardziej znanych w całych Austro-Węgrzech, absolwenta uniwersytetu politechnicznego w Pradze i Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. Czech z pochodzenia, urodził się w miasteczku Přeštice niedaleko miasta Pilzno, zdobywszy wykształcenie architektoniczne, uczył się rzemieślniczych sekretów murarstwa i otrzymał odpowiedni dyplom, odbył trzyletni staż we Włoszech, Grecji, Francji, Anglii i Niemczech, studiując głównie budowle monumentalne. Wszystko to przydało się Josefowi Hlavce w doprowadzeniu do końca głównego dzieła jego życia — wzniesieniu rezydencji metropolitów bukowińskich. Na miejsce budowy wybrano najwyższe wzgórze miasta. Wzgórze to nazywano różnie, początkowo — Domenik, później — na cześć Habsburgów, w ludowej wersji zmienione na Górę Dyniową. Było to ulubione miejsce wypoczynku czerniowczan. Tutaj oczy odpoczywały na luksusowych obrazach doliny Prutu, obramowanej przedgórskimi zalesionymi pasmami wyższych i niższych wzgórz. I nad tym prawdziwym dziełem naturalnej poezji, nazwanym zieloną Bukowiną, wyrosły wkrótce majestatyczny pałac ze smukłymi wieżami i barwnymi dachami. Wyłożone kolorową dachówką, przypominają bukowińskie dywany, wzór dachu każdego korpusu jest inny, niepowtarzalny. Talent budowniczy J. Hlavki objawił się w tym, że uważnie przestudiował cechy lokalnego ukształtowania terenu, krajobrazu, możliwości ówczesnej lokalnej branży budowlanej, a także bukowiński koloryt etnograficzny. 33-letni architekt rozpoczął prace 13 kwietnia 1864 r., kiedy poświęcono miejsce i położono kamień węgielny. Pomimo tego, że honorarium architekta zależało od ogólnej sumy, którą należało wydać na budowę, i wynosiło 3 procent od niej, Josef Hlavka nieustannie dbał o zmniejszenie wydatków, poszukiwał materiałów budowlanych na samej Bukowinie. Odkrył tu kamień alabastrowy i koralowy, marmur, nauczył lokalnych robotników wyrabiać cegłę specjalnego gatunku. Ogółem potrzeby budowy obsługiwały dwie cegielnie, a także zakład produkcji dachówki. Na budowie wykorzystywano również wiele innych lokalnych materiałów — piaskowiec i wapień znad Dniestru, drewno z bukowińskich lasów. Istotnym sposobem obniżenia kosztów prac było również szkolenie lokalnych mistrzów, które organizował J. Hlavka, zapraszając pierwszych robotników z zachodu Austrii i z Czech. Wykończenie wnętrz wykonywali wysokiej klasy artyści i rzeźbiarze z Wiednia — Karol Svoboda, Karol Jobst, Karol Hoffmann. Tutejsi artyści — Epaminond Buczewski, Jewhen Maksymowycz, Ewsebij Lipecki — stworzyli dla ozdoby reprezentacyjnych salonów portrety metropolitów, wojewodów, władyków. W 1872 r. Josef Hlavka, ciężko zachorowawszy, zmuszony był opuścić Bukowinę, nie doprowadziwszy do końca budowy kompleksu. Główny środkowy budynek, gdzie teraz znajduje się administracja uniwersytetu oraz wydział języków obcych, zostały oddane do użytku w 1874 i 1876 r. A zakończenie wszystkich prac, włącznie z założeniem parku, trwało jeszcze dziesięć lat. Poświęcenie odbyło się w 1882 r. Osiemnaście lat pracy i ogromne środki (około 2 mln złotych florenów) zostały włożone w ten nie- Budynek administracyjny CzNU

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn