Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

CODZIENNIE NAS OBRZUCAJĄ KŁAMSTWAMI... ŚWIAT MOŻE POMYŚLEĆ, ŻE TO PRAWDA...

Слово Просвіти, №39 за 2005 рік

Przyjemnie rozmawiać z człowiekiem, który potrafi opowiedzieć ci coś ciekawego, nowego, dotąd nieznanego... Serhij BORSZCZEWSKI — tłumacz z języka hiszpańskiego i subtelny znawca kultury hiszpańskojęzycznej. Tłumaczył prozę Gabriela Márqueza, poezję Federico Garcíi Lorki, ale szczególnym światem stał się dla niego Borges. W Ukrainie pan Serhij chce wydać książkę swoich przekładów poezji wielkiego Argentyńczyka. Serhij Borszczewski pracuje w MSZ Ukrainy. Długi czas był na służbie dyplomatycznej na Kubie, potem — stosunkowo chłodna Białoruś i wreszcie — Kijów... Rzecz jasna, moje pierwsze pytanie dotyczyło wrażeń po długiej przerwie. GOŚĆ NUMERU — Faktycznie, nic się nie zmieniło. Wróciłem do swojego dawnego departamentu współpracy kulturalnej i socjalno-humanitarnej. Praca jest znajoma. Niezależnie od nazwy tego czy innego wydziału w Ministerstwie, rozwiązywaliśmy różne kwestie. Właściwie w Mińsku była kontynuacja tej pracy, ponieważ tam byłem zastępcą dyrektora departamentu współpracy politycznej i humanitarnej. Jedyna różnica polega na tym, że tam istniał format WNP. A teraz będą to stosunki dwustronne z innymi krajami w tej dziedzinie. — Czy z radością opuścił Pan Mińsk? — Pracować można w różnych miejscach, ale mieszkać tylko w Kijowie. Ponad pięć lat na Białorusi to zbyt długi okres. Oczywiście, wróciłem z wielką radością. Ale w Mińsku, jak w każdym mieście, zawartych jest kilka miast i kardynalnie różnych atmosfer. Miałem szczęście przynajmniej na ostatnim etapie, na kontakt z klasykiem białoruskiej poezji Ryhorem Baradulinem. Co nieco przetłumaczyłem i już po moim powrocie wyszedł niewielki wybór jego poezji w „Literaturnej Ukrainie”. Bez przesady — to było święto kontaktu. Jako wybitne wydarzenie zapamiętałem prezentację książki Baradulina w soborze świętych Szymona i Heleny w Mińsku. Genialna książka. Tamtego wieczoru nie spałem do rana, dopóki nie przeczytałem po białorusku całej jego poezji. Zaimponował mi również wieczór poświęcony twórczości Wasila Bykawa. Prezentowano pierwsze trzy tomy planowanego czternastotomowego wydania jego spuścizny. Na samym początku odczytano telegram gratulacyjny od naszego Związku Pisarzy. Sala witała go długimi oklaskami. Byli tam niektórzy dyplomaci, przemawiał ambasador Stanów Zjednoczonych... W języku białoruskim... — Ciekawy szczegół, a myślałam, że USA zerwały stosunki dyplomatyczne z Białorusią... — Nie, ambasada tam jest. I ich obecność została odebrana przez białoruskich pisarzy pozytywnie. To dobrze. Poza polityką istnieje wielki świat kultury. Zresztą polityka z czasem może ulec korekcie. Dlatego mówię, że w Mińsku można znaleźć różny Mińsk. Ja zawsze będę tłumaczyć białoruskich poetów... tych, którzy są dla mnie interesujący. Jeśli algorytmy twoje i autora nie pokrywają się, niemożliwe jest wykonanie jakościowego przekładu... — A tak naprawdę, co jest potrzebne do dobrego przekładu, żeby poezja nie nasz czytelnik doskonale włada językiem rosyjskim... Dlatego w interesie „Wseswitu” było tłumaczyć szybciej. I jeszcze jeden ważny szczegół: Dmytro Wasylowycz uwolnił czasopismo od tłumaczenia z tłumaczenia. W latach 50. było to typowe zjawisko. Kopia z kopii... Koszmar... Powiedzmy, wszyscy znają słynnego „Don Kichota” w przekładzie Łukasza. Po jego śmierci wydanie opracowywał Anatol Perepadia. To prawdziwi mistrzowie. Ale mamy także ukraiński przekład z rosyjskiego „Don Kichota”. I on do niczego się nie nadaje. Niestety, ta tradycja trwa w teatrze. Wiadomo mi, że niektórzy kierownicy literaccy dla oszczędności posługują się sztukami zakupionymi przez Ministerstwo Kultury jeszcze w latach 60. Nie mówię, że przekład powinien być uwspółcześniony — to zupełnie co innego. Każda epoka potrzebuje nowego przekładu tego czy innego klasycznego dzieła. — Czy to oznacza, że dzisiaj trzeba na nowo tłumaczyć Rilkego, którego swego czasu przetłumaczył Bażan? — Oczywiście, każdy tłumacz ma prawo zwrócić się do tego czy innego autora. Jestem pewien, ile by czasu nie upłynęło, będą pojawiać się nowe przekłady Rilkego. I trudno powiedzieć, który z nich będzie lepszy. Często jest to subiektywne, kwestia gustu. Myślę, że będą sięgać także do tych rzeczy, które przetłumaczyłem ja. To bardzo dobrze. Ileż u nas tłumaczono Lorkę! Te same wiersze są w przekładach Łukasza, Moskałenki, Mokrowolskiego... — Ale czy czuje Pan, jak bardzo dzisiaj rozszarpany jest proces literacki?.. Gdzie mogę znaleźć poezję, o której Pan mówi? — Smutne, że nakład czasopisma „Wseswit” jest obecnie tak znikomy... Oczywiście, są inne czasopisma. Cieszę się, że czasopismo „Kyjiw” zaproponowało mi opublikowanie nowego przekładu opowiadania Márqueza. Będzie to mój swoisty debiut po przyjeździe. Ale boli mnie co innego. Potrzebujemy potężnego wydawnictwa literatury zagranicznej. Wydawnictwo „Dnipro” miało taką tradycję... Co więcej, kiedyś tam, na czwartym piętrze, był pokój, w którym siedzieli redaktorzy i zajmowali się tłumaczeniami literatury ukraińskiej na języki obce. W Moskwie podobna propaganda kultury rosyjskiej była w ogóle postawiona z rozmachem. Kiedyś, bardzo dawno temu, znałem kolumbijskiego pisarza. Częściowo dlatego, że tłumaczyłem Márqueza, a także przez popularyzację z mojej strony ich ludowej mądrości — kolumbijskie przysłowia, powiedzenia... Tak czy inaczej, kiedy przyjeżdżałem do Moskwy, zatrzymywałem się u swojego kolumbijskiego przyjaciela. Na zaproszenie wydawnictwa „Progress” mieszkał w trzypokojowym mieszkaniu w budynku, w którym mieszkali zagraniczni redaktorzy. Wszystkich ich zaproszono do Moskwy, by tłumaczyli literaturę rosyjską na różne języki świata. Nie mówię, że powinniśmy budować całe budynki w tym celu, ale przynajmniej pokoik na czwartym piętrze powinniśmy odnowić... Inaczej bardzo długo będziemy mówić, że Lina Wasyliwna Kostenko zasługuje na Nagrodę Nobla. Dopóki jej utwory nie zostaną przetłumaczone na języki europejskie, to tak i pozostanie naszym marzeniem. Jej po prostu nikt nie będzie znał. Nawet nakreśliłbym kierunki, w których trzeba zacząć pracować. Po pierwsze, tłumaczyć współczesną literaturę ukraińską. Samo przez się, wybiórczo, tylko to, co naprawdę warte uwagi. Po drugie, koniecznie trzeba zabrać się za literaturę dziecięcą: byłoby dobrze ukraińskie bajki ludowe i wiersze robić dwujęzycznymi. W naszych diasporach młode pokolenie wyrasta już jako anglojęzyczne... Nie możemy im wyrzucać, ale powinniśmy dbać także o nich. I, oczywiście, klasyka ukraińska. Kiedy pracowałem w służbie dyplomatycznej na Kubie, obchodziliśmy stulecie poematu Borysa Hrinczenki „Matylda Agramonte”. Utwór został napisany w 1897 roku i poświęcony ówczesnej wojnie na Kubie. Przetłumaczyłem go na język hiszpański. A także ponad dwadzieścia ukraińskich pieśni, w tym słynne „Dwa kolory”. Na szczególną uwagę zasługuje literatura polemiczna, którą należy przetłumaczyć i rozpowszechniać na świecie. Bo mamy tyle antyukraińskiej literatury, że po prostu jesteśmy zobowiązani rozstawić właściwe akcenty. Przecież nas codziennie oczerniają. I jeśli na to nie reagować, świat może pomyśleć, że to prawda. Teraz pracuję nad książką, którą być może nazwę „Pułapka dla Ukrainy”. To raczej publicystyczne rozważania i moja reakcja na informacje agencji RIA-Nowosti oraz innych rosyjskich mediów. Jestem przekonany, że musimy wiedzieć, co o nas myślą i co piszą nasi najbliżsi północni sąsiedzi. Czasami jeszcze nazywamy ich strategicznymi partnerami. A tam są rzeczy niezwykle przykre dla Ukrainy. Niestety, mamy bardzo zaśmieconą przestrzeń informacyjną. Niskiej jakości literatura rosyjska i seriale, które bez przerwy bulgoczą w kanałach telewizyjnych... To straszne. Chodzi o na-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn