Strona · s. 14strona oryginału ↗
ARTYŚCI, KTÓRZY MYŚLĄ KRAJOBRAZEM
Слово Просвіти, №39 за 2005 рік
WERNISAŻ WARSZTAT I. Marczuk. “Ego sum lex” W. Franczuk. Krajobraz W. Akopow. “Strzelnica” z Tetiana Czuiko “Tworzę po to, aby ludzie nie zapominali, że mają duszę. A ona, jak mówią, jest wieczna...” Tak określa sens swojego życia artysta Wałerij Franczuk — wybitny mistrz w dziedzinie malarstwa, który w tym wspaniałym wrześniu, zagubionym między latem a jesienią, obchodzi 55-lecie. Jest to również czas graniczny — stan między burzliwą młodością a dojrzałą mądrością, kiedy tak wiele umiesz i wiesz oraz tak wiele masz do powiedzenia ludzkości i każdemu człowiekowi. Jubileuszowa wystawa dzieł W. Franczuka eksponowana jest w literacko-pamięciowym mieszkaniu-muzeum Pawła Tyczyny. A w Pałacu Sztuki “Ukraiński Dom” — wystawa dzieł Wałerija Akopowa, którego akwarele są zjawiskiem we współczesnym procesie artystycznym nie po prostu unikalnym — fenomenalnym. Wolą niebios wystawy dwóch Wałerijów jednocześnie eksponowane są w tym szczególnym, letnio upalnym i jesiennie przejmującym, barwnym i pokrytym lekką mgiełką wrześniu. Właściwie taki wrzesień jakby ktoś zaplanował w górze: pełnokrwistość roku, hojność barw i owoców, powietrze niczym skrzydła ważki — przejrzyste i mgliście niebieskie. A ziemia wypełnia się bursztynowymi odcieniami. Walory. Waltornie, od dźwięków których przybywa miodowo-miedzianych kolorów. Wyostrza się poczucie piękna, niepowtarzalności, miłości. I poczucie przyrody — żywej i życiodajnej. W taką porę, moim zdaniem, najlepiej obcować z dziełami W. Franczuka i W. Akopowa, ponieważ obaj są poetami-filozofami z ludzkiej istoty i artystami z powołania. Przyroda i Ziemia dla obu nie są tłem ani areną dla eksperymentów, lecz żywotnie ważną cząstką istoty ludzkiej. Przecież człowiek poprzez życie źdźbła trawy nasłuchuje Kosmosu, a poprzez odczuwanie Kosmosu pragnie szerzyć w sobie to, co ludzkie. A do tego ta jesień, dla obu artystów — pora mądrości. Jak nie przypomnieć słów Szewczenki: “Jesteśmy jesienią podobni do blasku wodnego potoku, który płynie lasem. Chociaż wiadomo: w czasach gorzkich rozmyślań przypowieści Franczuka, stworzone w podobnej gamie, krwawi niepokojąca czerwień i jątrzy rozpaczliwa czerń. Lecz w granicach wspomnianej wystawy jego filozofia to namysł nad współbrzmieniem, wzajemnym wpływem pola—ogrodu—gór—nieba. Po raz kolejny przypominasz sobie źródła artysty — podolską rapsodię, którą interpretuje przez całe życie twórcze. Przypominają się arkusze Szewczenki — ukraiński kosmos poprzez ziemię—wody—góry—niebo jego małej ojczyzny (dzieła z czasu ostatniego spotkania z rodzinną ziemią). Krajobraz w życiu. Życie w krajobrazie. Życie krajobrazu. Krajobraz, który dał życie. Sploty. Przypowieściowość Franczuka wzmacnia się i pojawia się dzieło “Splot czasu”, gdzie budowle, postacie i owoce jesienne są równoprawnymi i równoznacznymi uczestnikami rozmyślań o bycie i o wieczności. Znowu jesień chwyta za duszę artystyczną rzeczywistością Franczuka. Poczawszy zbliżenie do rozwiązania zagadki samego życia, idziesz za artystą uliczkami czasów i znajdujesz się przy “Organach starej Rygi”. Nie byłam tam nigdy, ale mam możliwość wiele o niej słyszeć i czytać listy ze starej Rygi... Rzeczywistość W. Franczuka. Sploty czasu odzywają się nastrojami i organami starej Rygi... Lecz maluje to miasto artysta, uciekając się do jednego z ulubionych chwytów, tak samo, jak często maluje zabytki Ukrainy. Podkreślając, że nie są one wcale takie nieme, ci świadkowie historii. “Zamek Ryski” — kadr: z dołu do góry z lekkim nachyleniem w prawo. A “Dom Bractwa Czarnogłowych” zadziwił specyficznym kadrem — przebywaniem w przestrzeni, życiem zabytku — nawet obecną ryszankę, której zdarzało się widzieć jego wizerunek daleko nie jeden raz w dziełach łotewskich artystów! I znowu — do domu. “Ławra”: nakładanie żółtego i ochrowego małymi płaszczyznami, “skrawkami”, fragmentami w połączeniu z niebieskim i białym kolorem dają pożądany efekt freskowości wraz z poczuciem energetyki złotych barw. “Świątynia” — wizerunek nie na tle; to świątynia-obraz, która zajmuje całą płaszczyznę dzieła. Ona zaraz wyrwie się poza granice obrazu, opowie nam to ostatnie, czego nie wiedzieliśmy jeszcze, aby odkryć zagadkę życia. Symfonia koloru — złoto na odcieniach bzu i ciemnej wiśni. Prawie zawsze u Franczuka lekkość i poryw, uskrzydlenie, uzyskane doborem środków wyrazu, łączą się z niewiarygodnymi głębiami artystycznych odkryć o Świecie i Człowieku. “Rozczochrany dzień”: wiatr — żywa część przestrzeni, którą on wypełnia. Wiatr również ma duszę. I, już z pewnością, wieczną. osobistego. “Poranne słońce na grobli” — zimna gama. Uderzająca obecność słońca, jego światła. Zagadka wiosennego poranka, zadana widzowi przez tajemnicze życie artysty. I takich na wystawie jest wiele — jak nastrojów roku, jak stanów przyrody, jak stanów duszy. Nie w całym bezmiarze, a w części bezmiaru. Jak otwarte dla artysty, jak przekazane przez Autora: “Żyjcie! Odczuwajcie! Myślcie!” A minąwszy część Chreszczatyka, gdzie kwiaciarki oferują róże i astry, przez kasztanowy deszcz Puszkińskiej, skręciwszy nieco w górę, trafiasz do W. Franczuka. Tutaj przyroda Ukrainy, krajobrazy Kijowa, widziane zielonymi oczami mieszkańca Podola. Syn Podola, Franczuk i w złotogłowym maluje swoje przypowieści-krajobrazy, fabuły-pejzaże, historie-rozmyślania tak często w “podolskiej” gamie: zielony i jasny zieleń, błękitno-fioletowy, niebieski i bzowy kolory. Brzmią “Wiosnianki”, mówi “Podolska ziemia”... I jeszcze jedna gama, którą myśli artysta-filozof, — brązowy, żółty, gorący żółty, czasami ciepły różowy kolory z wariacjami odcieni. Zatem “Jabłoniowy szlak” grzeje i rozjaśnia, jak ślad... Choć kropelkę na obraz boży...” W. Akopow prezentuje na wystawie nie tylko akwarele, ale i nieco poezji — jako dwie strony jednego światoodczucia. W głębiach akwareli widzisz życie: poprzedników, swoje, kijowskiego zakątka. Życie roku. Życie ludzkości. Eksponowany cykl akwareli przedstawia każdy miesiąc roku w trzech jego nastrojach-stanach. Oprócz wyrafinowanego, wyostrzonego, lirycznego i filozoficznego, jak we wschodniej poezji lub w krajobrazach-akwarelach Tarasa Szewczenki, poczucia Wszechświata, dzieła zachwycają niewiarygodną, szczególnie na dzisiaj, wirtuozerską techniką wykonania. Z niewielkiej odległości dzieło odbierane jest jak zdjęcie. Ale oto ona, tajemnica prawdziwej sztuki! Wcale nie chodzi o doskonały wszechstronnie i tak samo nudny naturalizm. Ledwo zbliżysz się do tego czy innego arkusza, a wizerunek ożywa inną prawdziwością. On prowadzi w głąb, nęci, wabi. Ty rozpuszczasz się w “Browarskiej zimie”, w “Kwietniu na starej Frołowskiej”, w refleksach “Srebrnej wiosny”. Umiejętność widzenia i słyszenia świata Akopowa-osobowości wpływa na techniczną doskonałość Akopowa-artysty. Wybitny akwarelista daje możliwość wyrazu indywidualności — dokładnego, mądrego, poetyckiego. Każdego ranka, przed wschodem słońca, schodami tylnego wyjścia starodawnego kijowskiego domu pokonuje pięć pięter (a wydaje się — podniebienie) nieprzeciętny człowiek, podobny zewnętrznie i duchem do Leonarda da Vinci. Dwadzieścia lat temu, kiedy Marczuk nabył jedyną w życiu pracownię na ulicy Puszkina, pokonywał strome schody z prędkością ptaka. W budce dla szpaków na
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
