Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

STO TRZY STOPNIE DO RAJU I PIEKŁA

Слово Просвіти, №39 за 2005 рік

dachu, skąd widać tylko niebo i dachy, wieczny wędrowiec, przykuty do sztalugi, czuł się jak w raju i samorzutnie stworzonym piekle. Tajemniczość twórczości nie podlega słownemu opisowi. Opowiedzieć treść dzieł Marczuka jest trudno, układać je na badawczych półkach — to próżny trud. Bo to głos jego duszy, któremu nie podlega racjo. Marczuk jest raczej poetą niż prozaikiem. On bardziej czuje, niż rozmyśla. Stając przed płótnem na sztaludze, nie tyle widzi gotowy obraz, co czasem nie wyobraża sobie początku pracy. Ale wspomnijmy dzieła o kierunku filozoficznym: „Opustoszałe gniazdo”, „Ostatnia strona”, „Jesienne dzwony”, „Wiejska idylla”, „Ogień przodków”, bezsprzeczne arcydzieło „Mędrcy w polach drzemali”, dzieła z cyklu „Ślady pozostawione przez wieki”, gdzie każde dzieło nasycone jest biblijną mądrością: „Czy daleko jeszcze do celu”, „My do Ciebie idziemy”, „Do Ciebie głos mój”, „Cicho brzmiały obnażone struny”, „W ciszy wspomnienia rosną”, „Dopiewana pieśń”. Marczuk jest niejednoznaczny. On nieustannie jednych dziwi, innych szokuje. Ktoś kocha wczesnego Marczuka i nie rozumie dzisiejszego. Czy to artysta wyprzedza życie, czy my zbyt zostajemy w tyle za lotem naprzód. Marczuk nie stoi w miejscu. Jeśli zatrzymuje się jego myśl pod wpływem życiowych okoliczności, to rośnie kunszt. Codziennie pokonując 103 stopnie do nieodpowiadającej jego poziomowi pracowni w przestworzach, Marczuk ma możliwość przewinąć całą swoją egzystencję w kierunku prostym i odwrotnym. Twórczość artysty jest w pewnej mierze autoportretem. W wielu obrazach Marczuk jest obecny realnie. Wszędzie on jest równorzędną postacią dzieła, żywy czy martwy, i tak wpływa na architektonikę dzieła, łączy tymczasowe ciało z wiecznością ducha, za życia błogosławi siebie w nieśmiertelność. W obrazach „Wyrastałem wśród was”, „Upływ czasu”, „W drodze”, „Czułość”, „Do Ciebie płynę ja”, „A ja tymczasem odpocznę” i wielu zawoalowanych autoportretach, w różnych gatunkowo dziełach, artysta jawi się beznadziejnie samotnym, szczerze zakochanym w naturze, która swoją milczącą mądrością uśmierza zgiełk przemijającego życia, oddycha uniwersalną, niepojętą wiecznością. Marczuk jako człowiek ostro przeżywa wydarzenia teraźniejszości. On ignoruje historię. Nie lubi wracać do wydarzeń przeszłości, być może dlatego, że częściej przegrywaliśmy, niż zwyciężaliśmy. A Marczuk jest postacią ambitną, nie lubi porażek, dawno przywykł do triumfu, zwłaszcza dzisiaj, w blasku ogólnoludzkiego i państwowego uznania, choć to też jest uciążliwe. Teraz artysta męczy się, pokonując 103 stopnie do pracowni na dachu, a kiedy otrzyma (daj Boże) muzeum własnego imienia, dokąd strumieniem napłyną wielbiciele, naruszając twórczą samotność Mistrza, uboga budka na piątym piętrze wyda się rajem. Marczuk marzył o bezpiecznej przystani dla swoich dzieł od czasów, gdy w pełni poczuł swoje przeznaczenie. Muzeum, galeria czy po prostu pracownia, odpowiednia do jego skali, jest Marczukowi potrzebna do komunikacji ze swoim widzem. Lubi otwierać wystawy, było ich na świecie około setki. Przyzwyczajony do samodzielności we wszystkim, w większości sam wiesza też obrazy. Bo nikt lepiej od niego nie wkomponuje jego dziecka na ścianie, nikt nie znajdzie lepszego miejsca dla każdego jego dzieła. Za każdym razem, otwierając kolejną wystawę, Marczuk denerwuje się, jakby po raz pierwszy. Nie zazdrościsz temu, kto zrobił coś nie tak. Sto razy pożałuje, że był niesumienny. Przed otwarciem wystawy koncentruje się jak sportowiec na starcie. Odsuwa od siebie wszystko, co drugorzędne, ignoruje najbliższe towarzystwo, aby nie zaszkodziło stworzeniu atmosfery tajemniczości, świątecznej uroczystości. Po spotkaniu widza z dziełami, wygasaniu achów i ochów na cześć autora, zbliżeniu się bufetu, twórca umiarkowanie schodzi na ziemię, zaczyna poznawać bliskich, staje się Waneczką, którego nie można nie kochać. Tylko nie żałować, bo jest zbyt dumny. Niczego od nikogo nie prosił, tylko sam daje, nie wymagając zwrotu. Taka jest cecha silnych: stwarzać wrażenie, że mają wszystko. Jeden Bóg wie, jak współistnieją w tym człowieku niesamowita pracowitość i niepokorność. Marczuk wiecznie dokądś jedzie, śpieszy się. Jest telefonomanem. Gdyby nie był przykuty do sztalugi, pewnie pół życia przepuściłby przez słuchawkę. Ale Mistrz ze wszystkim zdąża, bo szybko chodzi i mało śpi. Monumentalna statyczność jego dzieł to absolutne niepodobieństwo do jego ruchliwego charakteru. Lecz, być może, sekret jego pracowitości tkwi w zmianie rytmu. Zresztą, jaki rytm ma jego serce podczas pracy nad obrazem, nikt nie mierzył. Pewnie bardziej napięty niż wtedy, gdy pokonuje 103 stopnie. Życzmy sercu Mistrza wytrwałości dla przyszłych arcydzieł. Rostysław SYŃKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn