Strona · s. 7strona oryginału ↗
JAKICH ZMIAN POTRZEBUJEMY?
Слово Просвіти, №39 за 2007 рік
Anton DUSZEJKO, kandydat nauk biologicznych. Jakie państwo budować w trzecim tysiącleciu, na jakich zasadach, jaka powinna być Konstytucja, polityka zagraniczna i wewnętrzna? Deputowani spierają się, debatują, ale odpowiedzi nie znajdują. Przyczyną takiej nieudolności jest ich światopoglądowe ograniczenie, duchowe spustoszenie i niemoralność. Jeśli nie ma prawdy i nikt jej nie szuka, to kompromisy nie dodadzą rozumu i mądrości, a problemy pozostaną nierozwiązane. Czym jest światopogląd i jaka jest jego rola w budowaniu państwa? Światopogląd to widzenie, rozumienie i przemyślenie dynamiki świata, jego odbicie w świadomości człowieka. Naród, państwo, człowiek żyją tak, jak myślą, na ile ich myślenie jest adekwatne do światowego procesu. Polityka państwa jest związana ze światopoglądem: jeśli nasze wyobrażenia o świecie są błędne, zniekształcone, to taka będzie nasza polityka i nasze życie. Jasny światopogląd narodowy jest istotą „narodowej ideologii państwowotwórczej — systemu orientacji wartościowych” (O. Szokało), bez której niemożliwe jest stworzenie narodowego ustroju państwowego. Dobrze, że państwo zbudowane na zasadach ateizmu rozpadło się, bo inaczej być nie mogło. Ale 70 lat duchowego zniekształcenia nie minęło bez śladu i znów zetknęliśmy się z nowymi trudnościami — nijak nie możemy zbudować nowego państwa. Było źle, a stało się jeszcze gorzej. Odrzuciwszy marksistowskie urojenia i potępiwszy jego ideologię, zostaliśmy z niczym. Nasza nauka humanistyczna, nasza elita intelektualna z jakiegoś powodu nie myślała i nie myśli nad tym, czym, jaką nauką kierować się naszym prezydentom, premierom, parlamentarzystom, ministrom i całemu narodowi w rozwiązywaniu globalnych, regionalnych oraz indywidualnych problemów trzeciego tysiąclecia. Po rozpadzie ZSRR nasi ideolodzy-komuniści pospieszyli z oświadczeniem, że nie jest nam potrzebny światopogląd narodowy, mówiąc, że każdy ma swój, nie potrzeba nam też ideologii narodowej, jesteśmy syci partyjną. Wszystko to tak, ale dlaczego więc nie mamy owego szewczenkowskiego „jednomyślenia”, zgody między partiami, między gałęziami władzy i między ludźmi, bez której niemożliwe jest zbudowanie państwa, bo nie rozumiemy się nawzajem — wszyscy mówią i nikt nikogo nie słyszy, w kraju panuje chaos, jak w biblijnej przypowieści o budowie wieży Babel. Nauka milczała i oto co mamy: zamiast demokracji — autokrację z korupcją w dodatku; zamiast wolności — anarchię i samowolę; zamiast prywatyzacji — „prywatyzację”, grabież, na czym wyrośli ukraińscy oligarchowie; zamiast wszechogarniającego wysokiego uczucia miłości — techniczny seks; zamiast dobrobytu — skrajne zubożenie. Sektor humanistyczny NAN Ukrainy nie pracuje na rzecz państwa narodowego. Rozmnożyło się u nas bardzo wielu akademików z tytułów i bardzo mało ich z wiedzy. Kierownictwo Akademii cały czas skarży się, że mało pieniędzy państwo wydziela na naukę. Ale przyczyna nie tylko w pieniądzach. Rozwój nauk społecznych nie wymaga wielkoskalowego finansowania, bo tutaj nie są potrzebne ani reaktory, ani cyklotrony, ani drogi sprzęt — tutaj potrzebne są idee, a ich za pieniądze nie kupisz. Choć to dziwne, ale NAN Ukrainy przekształciła się w hamulec rozwoju nauki humanistycznej. Nowe idee (jeśli nie wychodzą z Akademii i nie od akademików) ogłaszają niemal za szalone i nie dają im drogi. Młodzi perspektywiczni naukowcy uciekają z Ukrainy także dlatego, że w NAN Ukrainy nie tworzy się im warunków do twórczej pracy, nie mogą zrealizować swoich idei. Jeśli ignorancja jest błogosławieństwem, to próżno być mędrcem. O niskim poziomie organizacji nauki świadczy nasza zacofanie technologiczne — NAN Ukrainy nie dała światu żadnego laureata Nagrody Nobla. Historia uczy, że kiedy polityka nie opiera się na nauce albo kieruje się pseudonauką, to nieuchronnie staje się woluntarystyczna, a dokładniej — awanturnicza. A czym są obecne partie? Czy można je nazwać przodującymi oddziałami… elektoratu? Obecne partie są bezideowe, bez zasad, bez programu. Proponują narodowi wybierać: albo socjalizm, albo komunizm, albo oligarchizm. Narodu to nie urządza, dlatego zmuszony jest orientować się na charyzmatyczność liderów partyjnych, którzy przez swoje światopoglądowe ograniczenie choć próbują, ale nie mogą usprawiedliwić zaufania narodu. Idee zapożyczone głównie z Zachodu, które mają już ponad 100 lat i które już dawno wyczerpały swój zasób, na Ukrainie nie przyjmują się, nie inspirują, nie porywają, nie zapalają, nie wywołują entuzjazmu — nie ta epoka i nie ten czas. To garnitur z cudzego ramienia, który już dawno wyszedł z mody. Socjaliści proponują reformę systemową, zmianę republiki prezydencko-parlamentarnej na parlamentarno-prezydencką, a komuniści idą jeszcze dalej — chcą zlikwidować instytucję prezydentury. Co nam to da? Trzeba zmieniać nie system polityczny, a ludzi w systemie. Eksperci, analitycy przebąkują o zmianie oblicza Rady Najwyższej, że dobrze byłoby zastąpić starą elitę polityczną, która całkowicie się skompromitowała, nową — młodą. Ale problem w tym, skąd wziąć nowych młodych polityków, którzy byliby wysokomoralni, wysokoideowi, wysoko wykształceni, mieliby przed sobą jasno określony cel i którzy oddanie służyliby narodowi i państwu. Na marksistowskim gruncie takie kadry nie rosną, a innego nie mamy. Nam od momentu ogłoszenia niepodległości przede wszystkim trzeba było zreformować edukację, treść nauczania i wychowania, ale my tego nie zrobiliśmy. Było wiele uchwał, doktryn, ale treść edukacji pozostała niezmienna — materialistyczna. Panuje opinia, że system edukacji, który istniał, jest dobry, że trzeba go tylko rozwinąć, skorygować, „doprowadzić do zgodności” z potrzebami XXI wieku. Jakiż on dobry, skoro państwo się rozpadło? Cały partyjno-biurokratyczny aparat tamtego państwa, jak i dzisiejsi nasi kierownicy, uczyli się i wychowywali w tamtym systemie edukacji, a naród nie jest z nich zadowolony. Musimy radykalnie zmienić treść, strategię i kierunek edukacji, bo to, co było w państwie, doprowadziło do duchowego i moralnego zubożenia, zacofania ekonomicznego i technologicznego, politycznego woluntaryzmu i rozpadu państwa, a dzisiaj my z tych samych powodów nie możemy zbudować nowego państwa. Treść edukacji wymaga radykalnej reformy na zasadach światopoglądu narodowego i ideologii. Ukraińska edukacja powinna rozwijać tradycję naprawdę wielkich, mądrych i sławnych pedagogów, takich jak J. A. Komenski, K. Uszynski, H. Waszczenko i w pewnej mierze A. Makarenko oraz W. Suchomłynski. Treść tradycyjnej pedagogiki jest taka: Bóg—przyroda—człowiek—społeczeństwo—państwo. „Ukraina i Bóg!” — dewiza H. Waszczenki. W sferze edukacji nie tam idziemy, nie w tę stronę się poruszamy, wyrzucamy dziesiątki miliardów hrywien na edukację i niszczymy dziecięce dusze. Postęp Ukrainy w trzecim tysiącleciu będzie wyznaczał poziom jej duchowości. Problemy ekonomiczne, polityczne, socjalne zaostrzyły się i zaostrzają dlatego, że mamy niski poziom świadomości, wykształcenia, moralności. Mamy nowocześnie myślących pedagogów, ale ich idee gasi APN (Akademia Nauk Pedagogicznych) — nie daje im drogi. Wszystkie nasze podręczniki, pomoce napisano w duchu marksistowsko-leninowskiego materialistycznego światopoglądu. A tymczasem napięcie społeczno-polityczne na Ukrainie osiągnęło krytyczny poziom. Co robić? Prezydent wyznaczył przedterminowe wybory. A czy zmienią one
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
