Strona · s. 10strona oryginału ↗
ZDROWIE NARODU
Слово Просвіти, №39 за 2007 рік
Zdjęcie z archiwum “SP” Wołodymyr WOJTENKO, profesor Istnieje stary dowcip o nowojorskim Ukraińcu — myjaczu okien: wypadł z okna na setnym piętrze, początkowo się przestraszył, ale potem ochłonął i, dolatując do dwudziestego piętra, z ulgą pomyślał: “Póki co wszystko w porządku”. Właśnie tak my — urzędnicy i społeczeństwo — postrzegamy problem HIV/AIDS. Krótka informacja: ludzki wirus niedoboru odporności (HIV) paraliżuje system samoobrony organizmu. Wyobraźcie sobie państwo, w którym nie funkcjonują armia, milicja, służba bezpieczeństwa, straż pożarna i wojska ochrony pogranicza. Dla takiego państwa każde zagrożenie wewnętrzne czy zewnętrzne staje się fatalne, tak samo śmiertelnie niebezpieczny jest wywołany przez wirusa “zespół nabytego niedoboru odporności” (AIDS). Oprócz spowodowanych infekcją, istnieją genetycznie uwarunkowane warianty niedoboru, o których nie będziemy mówić. Z człowieka na człowieka HIV może przenosić się poprzez kontakty seksualne, przez zanieczyszczone drobinkami zainfekowanej krwi strzykawki i igły narkomanów, podczas transfuzji krwi od zainfekowanego dawcy, a także od ciężarnej matki do dziecka. Między zakażeniem a klinicznymi objawami choroby mijają miesiące lub lata, podczas których nosiciel HIV może nieumyślnie zainfekować innych. Wszakże znane są tysiące przypadków, kiedy HIV/AIDS rozprzestrzenia się od ludzi, którzy wiedzą o swoim stanie, robią to przez niedbalstwo czy obojętność (przede wszystkim dotyczy to narkomanów) lub nawet umyślnie (zemsta za uprzedzone traktowanie społeczeństwa wobec zainfekowanych). Rekordowy w tym sensie jest przypadek w Izraelu, gdzie zakażony dosłownie polował na “czystych”, wskutek czego zainfekował około 500 partnerów seksualnych. W ustawodawstwie wielu krajów (naszego również) przewidziano odpowiedzialność karną za umyślne zakażenie, ale przez szereg okoliczności odpowiedni artykuł Kodeksu karnego ma mały wpływ na realia. Prawo nie zabrania rodzić HIV-zainfekowanym kobietom; na szczęście, do organizmu dziecka wirus trafia nie zawsze. Ale… Latem tego roku prasa poinformowała o pewnej mamusi, która urodziła już trzecie zainfekowane dziecko. Ogólna liczba takich dzieci na Ukrainie zbliża się do 10 tys., można oczekiwać jej dalszego wzrostu: 70 % HIV-pozytywnych dzieci rodzi się w społecznie niekorzystnych rodzinach, tak więc subwencja państwowa na dziecko, której zwiększenie na wyścigi obiecują wszystkie partie, będzie miała, oprócz pozytywów, i takie smutne konsekwencje. DLACZEGO UKRAINA JEST NAJGORSZA W EUROPIE? Zdaniem zagranicznych i krajowych specjalistów, główne czynniki, które sprzyjają katastrofalnemu rozprzestrzenianiu się HIV/AIDS na Ukrainie, są następujące: bieda i bezrobocie (1); nierównomierny podział dochodów, niemal całkowity brak klasy średniej — uniwersalnego stabilizatora (2); kryzys rodziny, duża liczba porzuconych i bezdomnych dzieci (3); brak autorytetu szkoły średniej i wyższej, którego skutkiem jest ich niezdolność do wpływania na zachowanie dzieci i młodzieży w zakresie od zasad moralno-etycznych do technologii bezpiecznego seksu (4); niestabilność populacji i jej aktywny udział w legalnych i nielegalnych migracjach (5); nierówność płci, która wpływa na zdolność kobiet do należytego pozycjonowania się w społeczeństwie i werbuje nowe kadry do prostytucji (6); rozpowszechnienie narkomanii i jej towarzyszy (seksu bez środków zabezpieczających, wymiany brudnych igieł i strzykawek), które były i pozostają bezpośrednim motorem epidemii (7); zbieg w czasie wybuchu HIV/AIDS i gruźlicy (przede wszystkim jej postaci płucnej, suchot), co powoduje dużą liczbę “mikstów” — kombinowanej infekcji — z odpowiednim pogorszeniem przebiegu choroby (8); społeczna dyskryminacja HIV-zainfekowanych i chorych na AIDS, co pozwala obywatelom, partiom, urzędnikom, rządowi i państwu zająć pozycję “my i oni”, a w konsekwencji, przerzuciwszy problem na wątłe barki Ministerstwa Zdrowia, faktycznie usunąć się od rozwiązania problemu (8). “Oni” byli odrębni kiedyś, ale trwało to niedługo; przez dziesiątki mikroskopijnych naczyń włosowatych HIV-zainfekowana krew przesiąka do krwiobiegu najbardziej purytańskich warstw społeczeństwa — nie ma co już mówić o “zwykłych” ludziach ze “średniostatystycznymi” normami zachowania; zainfekowani “oni” pozostają sobą, ale “my” z każdym rokiem, ba — z każdym dniem, przelewamy się do “nich”. Realne dla lekarzy i pacjentów jest zagrożenie zakażenia podczas zabiegów medycznych i operacji. Z licznych doniesień prasy i telewizji wszyscy zapewne wiedzą o zainfekowaniu dzieci w jednym ze szpitali w Libii, za co skazano na karę śmierci i ostatecznie ułaskawiono pakistańskiego lekarza oraz bułgarskie pielęgniarki. Historia dotycząca odpowiedzialności nie jest do końca jasna, ale najważniejszy jest sam fakt zainfekowania kilkuset dzieci. Mniej spektakularne nieszczęścia tego typu zdarzają się wszędzie, były one również na Ukrainie. Niedawno Państwowy Komitet Statystyki opublikował krótki informator “Ukraina w liczbach, 2006”, w którym odzwierciedlono dynamikę epidemii (z niezrozumiałych przyczyn materiałów za 2001 r. nie ma). Jak świadczy tabela 1, w latach 2000—2006 liczba HIV-zainfekowanych wzrosła 2,18 raza i osiągnęła prawie 65 tys., a liczba chorych na AIDS — ośmiokrotnie (7,2 tys. osób). Zauważmy, że chodzi o kategorię ludzi, którzy przebywali lub przebywają w oficjalnej ewidencji w placówkach medycznych. Pozostaje nieznany “współczynnik przeliczeniowy”, przez który trzeba pomnożyć oficjalną statystykę, aby otrzymać realne liczby. Prawdopodobnie chodzi o to, że ogólna liczba HIV-zainfekowanych nie jest mniejsza niż 600—700 tys. (około 1,5 % całej ludności, a w tzw. “grupach ryzyka”, które stanowią narkomani iniekcyjni, prostytutki, homoseksualiści i więźniowie w zakładach karnych, odsetek zainfekowanych jest o wiele większy). Pan A. Kinach i pani J. Tymoszenko spierają się o autorstwo terminu “ukraiński przełom”. Mielibyśmy my ich zmartwienia… Przy faktycznie niekontrolowanym przebiegu epidemii, który mamy dzisiaj, żadnego “przełomu” do czegoś pożytecznego oczekiwać próżno. W ciągu 2006 r. 40—50 osób codziennie (oficjalnie) stawało się HIV-zainfekowanymi i codziennie 10—15 zainfekowanym wcześniej lekarze stawiali diagnozę AIDS. “Nowością sezonu” 2007 r. stały się wyniki badania dzieci (sierot i “sierot społecznych”), które żyją na ulicy: 20 % (!) bezdomnych w Kijowie i Odessie okazało się HIV-pozytywnymi.
Regionalne różnice w rozprzestrzenianiu się HIV/AIDS na Ukrainie są bardzo duże (i jest to jeszcze jedna nasza osobliwość na tle Europy): dwie trzecie zakażonych koncentruje się w 10 regionach wschodu i południa. W grudniowe dni 2004 r. jeden kolega z instytutu, „biało-niebieski” z przekonań, tak zażartował, komentując moje publikacje w „Słowie Proświty”: „Po co Pan walczy z „regionalnymi”? Oni i tak wkrótce wymrą na AIDS”. Słaby żart, ale najgorsze jest to, co za nim stoi. „Kiedy umrze ostatni wyborca” — tak nazywa się niedawna publikacja w „Dzerkale Tyżnia” (numer 33), poświęcona problemom medyczno-społecznym i demograficznym. Tab. 2 ilustruje sytuację w pięciu zachodnich i pięciu południowo-wschodnich (polarnych) regionach w odniesieniu do HIV/AIDS, narkomanii i gruźlicy. Na tym tle nieco osobno usytuował się Kijów, który w ostatnich latach gwałtownie dogania wschód i południe w odniesieniu do dwóch pierwszych nieszczęść, ale póki co utrzymuje godny poziom w odniesieniu do gruźlicy. Owo przelewanie się od „oni” do „my” jest dzisiaj najbardziej widoczne właśnie w stolicy i jest ono uwarunkowane migracją zakażonych do Kijowa oraz skutecznym ich wrastaniem w normy zachowań kijowian. „Wsio budiet Donbass!” — obok trzech takich płotowych haseł przejeżdżam każdego ranka w drodze do instytutu; wygląda na to, że do tego zmierza. Na własne uszy słyszałem komunikat Ukraińskiego Radia o 4 tysiącach prostytutek-„gastrolerek” w stolicy, połowa z których „reprezentuje” Doniecczyznę i Dniepropietrowszczyznę. A czym one są gorsze od kijowianek czy tych, które przyjechały z innych miast? Jednak gorsze… „Badania dozorowe” (skrining) wśród osób, które „świadczą usługi seksualne za opłatą” — tak to się nazywa — pokazały, że HIV-zakażonych jest 8% prostytutek, które stale mieszkają w Kijowie, 13% — w Chersoniu, 18% — w Żytomierzu, 25% — w Połtawie, 27% — w Odessie, 27,5% — w Łucku, 29% — w Doniecku i 32% — w Mikołajowie. W każdym razie te różnice są BEZWZGLĘDNIE TYMCZASOWE, ponieważ taka grupa ryzyka nieco wcześniej lub nieco później osiągnie „poziom pełnego nasycenia” — 80—90% HIV-zakażonych (reszta to przeważnie „nowi” i pojedyncze przypadki pań, które odmawiają klientowi, który nie używa prezerwatywy). W tym sensie znamienne są „badania dozorowe” konsumentów narkotyków iniekcyjnych (KNI). Oto obraz katastrofy: odsetek HIV-zakażonych wśród KNI w Sumach — 10%, Chersoniu — 17%, Połtawie — 20%, Winnicy — 23%, Charkowie — 23%, Łucku — 26%, Czerkasach — 27%, Doniecku — 41%, Odessie — 41%, Żytomierzu — 48%, Kijowie — 49%, Symferopolu — 51%, Mikołajowie — 67%. Niedostatecznie wiemy, jak sprawy mają się w środowisku homoseksualistów (niechętnie zgadzają się na badania) i aresztantów (nikt się nimi nie interesuje); możemy jedynie domyślać się kombinacji „prostytutka+narkomanka”, ponieważ dla wiarygodnych wniosków trzeba przebadać. 2000 2002 2003 2004 2005 2006 Tab. 1 Liczba HIV-zakażonych i chorych na AIDS na Ukrainie (tys. osób, które znajdowały się w ewidencji na koniec roku) HIV-zakażeni 29,8 39,5 45,1 51,7 57,8 64,8 Chorzy na AIDS 0,9 1,7 2,3 3,1 5,1 7,2 Razem 30,7 41,2 47,4 54,8 62,9 72,0 Uwaga. W przeliczeniu na 100 tys. populacji sumaryczna liczba HIV-zakażonych i chorych na AIDS w 2000 r. sięgała 62,6, a w 2006 r. — 155,0. Orientacja właśnie na taki wskaźnik względny ma sens, ponieważ wzrost bezwzględnej liczby zakażonych i chorych odbywa się na tle zmniejszenia bezwzględnej liczby populacji.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
