Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

ZDROWIE NARODU «CITO!» notatki o stanie medycyny na prowincji, napisane na skrawkach opakowań po lekach

Слово Просвіти, №39 за 2007 рік

Tab. 2. Liczba osób zakażonych wirusem HIV, objętych ewidencją w wyniku narkomanii oraz chorych na aktywną gruźlicę w niektórych regionach Ukrainy (na 100 tys. ludności), 2005 r. HIV/AIDS Narkomania Gruźlica Czerniowiecka 62 4,4 55 Tarnopolska 65 4,9 68 Iwano-Frankowska 74 5,6 79 Wołyńska 158 7,9 69 Lwowska 209 5,3 79 m. Kijów 1023 33,5 47 (!) Mikołajowska 802 20,2 112 AR Krym 896 12,4 88 Odeska 1349 30,3 96 Dniepropetrowska 2045 23,9 82 Doniecka 2999 18,0 104 mld rub. w 2002 r. do 87344 mld rub. w 2050 r., to HIV/AIDS zmniejszy ten ostatni wskaźnik o 1966 mld rub. w lepszym i o 4629 mld rub. w gorszym z rozpatrywanych dwóch prognoz (przypomnę — pośrednich, nie najstraszniejszych). Ukraina wyprzedza Rosję pod względem szybkości rozprzestrzeniania się HIV/AIDS, ponieważ, między innymi, ma mniejszy odsetek ludności muzułmańskiej, z nielicznymi wyjątkami „niewrażliwej” na tę plagę. Prawa szariatu to nie tylko burka; można było się o tym przekonać, mając materiały dotyczące infekcji (właściwie jej braku) w środowisku Tatarów krymskich (których kobiety nigdy burki nie nosiły). Od chorób, które prowokuje tytoń, w zeszłym roku zmarło 100—110 tys. ludzi, od urazów — 25 tys., od gruźlicy — prawie 11 tys., od zatrucia alkoholem — 10 tys., a od AIDS — 2600. Czy nie wyolbrzymiam zagrożenia podstępnym wirusem? Nie. Czas mija, a „niema” infekcja u nosicieli HIV aktywizuje się, proces przechodzi w formę kliniczną. Ten przełom w rzeczywistości dopiero się rozpoczął i z każdym rokiem, ba — z każdym miesiącem, rosnąca liczba zakażonych HIV „dorasta” do śmiertelnej choroby. Tych, którzy umierają z innych przyczyn, nie ubywa, ale AIDS będzie dla nich bardziej znaczącym dodatkiem. już się umówiliśmy, — 7 lat, a g — coroczny wzrost szybkości, z jaką zwiększa się wzrost liczby chorych; właśnie ten wskaźnik trzeba wyliczyć. Wiedząc, że S=15,5, a t=7, elementarnie znajdujemy g=0,63 osoby na rok na rok (analogicznie do stałej fizycznej — „9,8 metra na sekundę na sekundę”). To samo w sobie nie jest nic warte bez sprawdzenia, na ile model jest zgodny z rzeczywistością. A sprawdzimy, podstawiając do wzoru g=0,63, a t — kolejno 1, 2, 3… 7 lat. Ponieważ Państwowy Komitet Statystyki nie podał danych za 2001 rok (t=2), zaczniemy od 2002 i zakończymy na 2006 roku. Zatem, w 2002 r. według obliczeń powinno być na 100 tys. ludności 2,8 chorych na AIDS, faktycznie było 3,6; w 2003 r. — odpowiednio 5,1 i 4,8; w 2004 r. — 7,9 i 6,6; w 2005 r. — 11,4 i 10,9; w 2006 r. — 15,5 i 15,5, ale tego ostatniego „genialnego” zbiegu pod uwagę nie bierzemy, ponieważ właśnie według wskaźnika z 2006 r. przeprowadzono obliczenia wielkości g. Mimo to musimy przyznać, że wskaźniki modelowe i realne za lata 2002—2005 są bardzo bliskie, zatem wzór swobodnego spadania jest wart przynajmniej tego, by pracować z nim dalej. Dokonamy uproszczenia, wychodząc z tego, że g : 2 = 0,63 : 2 = 0,315, zatem we wzorze spadania możemy użyć jednej stałej k = g : 2 = 0,315, a podstawowy wzór zapisać nieco elegancej: S = k x t 2. W ten sposób dochodzimy do współzależności dwóch parametrów, kiedy jeden z nich (S) jest proporcjonalny do kwadratu drugiego (t) — a takich wariantów w modelowaniu matematycznym jest bez liku: możemy mówić o dynamice rozpowszechnienia AIDS, korzystając ze standardowych detali z logiczno-matematycznego „konstruktora”. Swobodne spadanie to jeden z wielu procesów, które również modeluje się „przez kwadrat”, a ja skorzystałem z tego przykładu nie z powodów zasadniczych, a z dydaktycznych. A teraz — prognoza. Jeśli liczba zakażonych HIV będzie rosła tak, jak w latach 2000—2006 (1); jeśli prawdopodobieństwo przejścia osoby zakażonej HIV do kategorii chorych na AIDS pozostanie na poprzednim poziomie (2); jeśli przeżywalność takich chorych w ciągu jednego roku nie zmieni się (3), to na koniec 2007 r. na Ukrainie na każde 100 tys. osób będziemy mieli 20,2 chorych na AIDS, a do końca 2009 r. ta liczba wzrośnie jeszcze półtora raza (do 31,0 na 100 tys.). Taką ekstrapolację (czyli matematyczną projekcję przeszłości na przyszłość) można kontynuować choćby przez 100 lat. Ale to nie ma sensu: trzy przesłanki prognozowania, które wymieniono wyżej, nie zostaną utrzymane z powodu dwóch okoliczności: będzie następować nasycenie grup ryzyka i będzie wzrastać rozprzestrzenianie się infekcji od tych grup do reszty ludności, przede wszystkim przez „normalne” kontakty heteroseksualne. Można zastosować odpowiednie poprawki i w końcu dojść do tego typu wskaźników, którymi operowali specjaliści MOP podczas modelowania sytuacji w Rosji. To interesujące, ale… Dzisiejsze problemy — bić na alarm (co robię) i omówić zadania priorytetowe („scenariusz SOS”), o czym porozmawiamy osobno. MODELOWANIE MATEMATYCZNE Za czasów radzieckich gazety nie publikowały materiałów krytycznych, których autorzy nie potrafiliby zaproponować środków rozwiązania omawianego problemu. Ogólnie — dobra metoda, by uniknąć społecznie zaostrzonych tematów, ale w takim podejściu jest swój pozytyw. Czy można (i czy mogę ja) już teraz, dzisiaj, zaproponować coś konkretnego (jeśli chodzi o oczekiwane rezultaty) i realnego (jeśli chodzi o środki) dla skutecznej interwencji w przebieg epidemii HIV/AIDS? Sądzę, że tak: istnieje zagraniczne doświadczenie i rozsądne przemyślenia krajowych specjalistów. Musimy tylko pamiętać, że nabyty niedobór odporności to realne, ale nietradycyjne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, zapobieganie któremu wymaga zdecydowanych (i nietradycyjnych) środków: zasadniczą cechą swobodnego spadania jest wzrost jego szybkości. To, co Państwo przeczytacie dalej, proszę przyjąć nie jako żart (temat nie wywołuje humoru), a jako najprostszą próbę opracowania modelu matematycznego rozpowszechnienia AIDS na Ukrainie w ciągu ostatnich siedmiu lat (2000—2006). Chodzi właśnie o chorych klinicznie, a nie o zdrowych nosicieli HIV, bo w większości przypadków pacjentom z tej grupy stawia się prawidłową diagnozę, zatem ich „oficjalna” liczba jest bliska realnej. Będziemy uważać, że wzrost tej liczby jest zgodny z fizycznym wzorem swobodnego spadania, który uczniowie zapamiętują w szóstej klasie, a mianowicie: S=g x t x t : 2, w którym S — to droga (odległość), którą przebyło ciało podczas spadania, t — czas, który trwało spadanie, a g — przyspieszenie, wywołane przyciąganiem Ziemi. Odnośnie AIDS S będzie oznaczało liczbę chorych na 100 tys. ludności na koniec 2006 r., t, jak Zdjęcie z archiwum „SP” Antonina SPILNA, obwód iwanofrankowski. Ja i moja rodzina należymy do tych, którzy o pomoc do medyków zwracają się rzadko, uważając, że taniej leczyć się starymi dziadkowymi sposobami: ziołami, hartowaniem się itp. Dlatego że chorować, kiedy na twoim utrzymaniu jest dwoje dzieci, które trzeba ubrać, nakarmić, zapewnić niezbędne rzeczy, to luksus. Dlatego że chorować, kiedy państwo uważa, że nie jesteś osobą o niskich dochodach, a bogaczem, to podwójny luksus. Dlatego że chorować, kiedy w pracy krzywo patrzą na twoje wykrzywione z bólu usta, ten luksus w ogóle nie jest dla ciebie… Oto dlaczego ukraińskie kobiety dochodzą do pilnej operacji: w terminologii medycznej nazywa się to „Cito!!!”, czyli natychmiast. Chodziła do pracy i moja córka, chodziła, bo swoją starszą córkę musiała zapewnić w niezbędne rzeczy do szkoły, młodszej przygotować byle jakie ubranie na zimę, sobie zaoszczędzić na jesienną sesję… Przyjęła zmianę, już z bólami, dzień przepracowała na tabletkach przeciwbólowych, myślała, że wszystko przejdzie. Nie pomogło. O szóstej wieczorem zawieźli ją do szpitala… Po co? Dla przedłużenia mąk, ale już pod smaczny sen dyżurnej pielęgniarki, która wstrzyknęła banalny, bardzo pomocny, wyświechtany analgin z dimedrolem i sama od tego zasnęła? Dla niezadowolenia szpitalnego personelu obsługującego, bo trzeba przyjąć chorą? Dla zmniejszenia budżetu rodzinnego i nabycia statusu dłużnika po wyzdrowieniu? Dla…? I takich „dla” mogę naliczyć wiele. Po pierwsze. Już zauważyłam, że chorować takim „zamożnym”, jak ja i moja córka ze swoją rodziną, władza nie pozwala. I chociaż córka pracuje legalnie i za nią właściciel przedsiębiorstwa odprowadza składki do funduszu ubezpieczeń społecznych, ona za każdy dzień przebywania na zwolnieniu lekarskim otrzymuje tylko 13 hrywien. Czy wystarczy tego przynajmniej na…? Właśnie myślałam, na co mogę wykorzystać tę mizerię. Na medykamenty? Na zakup sterylnego materiału opatrunkowego? Na opłatę usług reanimatologii podczas przeprowadzania operacji? Na dietetyczne zbilansowane odżywianie po zabiegu chirurgicznym? Na… i moje ręce opadły: nie wiem na co! Po drugie. Jeśli was dostarczono do szpitala, to czasem „Cito!” działa w odwrotnym kierunku. Bo niezwłocznie trzeba przejść badania, kupić leki, sformalizować dokumentacyjnie wasz pobyt, kupić bieliznę itp… Czyli wy, obolali, musicie pokonywać odległość z czwartego piętra na pierwsze, potem przez drogę do apteki, potem przez drogę do innego budynku, na USG, potem, wreszcie, na salę przedoperacyjną, na punkcję. Po tym, jak zejdzie narkoza po punkcji, która wykaże obecność krwi w jamie brzusznej, przypomną sobie, że nie pobrano analizy krwi na płytki krwi, a to — znowu na pierwsze piętro, potem przez drogę do laboratorium, gdzie już zakończył się dzień pracy i laborantka przejrzyście na to napomyka, a ty, wycieńczony, dajesz jej za przedłużenie dnia pracy drobnostkę, która jeszcze szeleści w twojej kieszeni. W końcu, wam prawie wszystko jedno, czy będziecie na stole operacyjnym, czy pod stołem, byle wreszcie odpuścił ten ból, który dręczy całe ciało… Po trzecie. Średni personel medyczny, którego średni wiek to daleko ponad sześćdziesiąt lat, który nierzadko niedowidzi i niedosłyszy, interesuje się wyłącznie dramatami w Brazylii, a czy rozwiązuje problemy kadetów, jest obojętny na ból chorych. Wszystkie twoje cierpienia — to twoja osobista sprawa. Po czwarte. Cały szpital bezczelnie wzięto w oblężenie przez kioski apteczne, które mają osobisty interes, by zarobić na waszej chorobie. Te kioski z jakiegoś powodu pracują bez kas fiskalnych. Z jakiegoś powodu lekarze robią zalecenia na karteczkach, a nie na receptach. A jeśli będziesz mieć nieostrożność poprosić, aby napisać cenę przy każdym zalecanym preparacie i wyprowadzić sumę całkowitą, wyleje się na ciebie mniej więcej coś takiego: „Kobieto, pani pewnie nie bardzo boli, skoro pani żałuje na swoje zdrowie i ma czas liczyć pieniądze”. I tobie, zawstydzonej, jest już nawet niezręcznie. I ty za własne środki otrzymujesz gorzką pigułkę ludzkiej bezczelności, dziękujesz i odchodzisz od lady. Po piąte. Przejrzyste aluzje do tego, że za zdrowie trzeba płacić, będziesz słyszeć przez okresy przedoperacyjny, operacyjny, pooperacyjny. Pieniądze na odczynniki, USG, za to, że potrzebujesz „Cito!!!”, EKG — bez kolejki… i tak dalej… Na sali operacyjnej, dopóki nie zadziała narkoza, będziesz słyszeć, jak zmęczyła się pielęgniarka i jaka jest pensja u medyków. To działa i zasypiasz. Budzisz się pod monolog dyżurnej salowej, która będzie opowiadać tobie, obolałej, znudzonej, o tym, że ona żyje za jedną pensję i ma dwoje studentów na płatnych studiach, a mąż lubi wypić. I tobie staje się wstyd za to, że ty również żyjesz za jedną pensję, ledwo opłacasz swoją własną naukę i naukę swoich dzieci, i ty, żeby nie słyszeć o nędznym życiu pracowników medycyny, decydujesz (żeby zarobić na odpoczynek po zabiegu operacyjnym, który trwał ponad dwie godziny) dać drobnostkę z tego, co jeszcze zostało w kieszeni po okresie przedoperacyjnym… Po szóste. Te narzekania personelu medycznego na sali pooperacyjnej będą uważnie wysłuchiwać karaluchy, które od sterylności oszalałe biegają nawet po kroplówce, do której jesteś przykuty. A co do higieny, to wody nie ma. Nie mowa o ciepłej, nie ma nawet zimnej. W związku z tym dwukrotne sprzątanie na mokro — fantastyka! Mogłabym kontynuować wyliczanie dobrodziejstw medycyny w szpitalu rejonowym: i siódme, i dziewiąte, i nawet setne, ale myślę, że wyobrażacie sobie stan współczesnej pomocy medycznej w prowincji. Ten list — to krzyk duszy matczynej, która nie boi się zapytać: gdzie jest to, co należy się nam zgodnie z Konstytucją naszego państwa, zauważcie, naszego państwa?!. Wreszcie, gdzie my jesteśmy? …Znieczuleni na duszy, zapominamy o miłosierdziu i Bożych przykazaniach, myślimy, że może nas ominąć Boża kara, bo przecież my nie kradniemy, nam sami dają i jeszcze dziękują za to. A naszemu rządowi chce się przypomnieć, że przez niego obiecano tysiące za urodzenie dziecka, a czy zbadano przez niego, ilu okaleczono w tych nieludzkich warunkach operacji „Cito!” w tysiącach wiejskich, rejonowych placówek medycznych, chociaż tam jeszcze nie utracono profesjonalnych złotych rąk naszych medyków, którzy potrafią pracować i w tych warunkach polowych? Czy będą mogły one, te córki-matki Ukrainy, urodzić?! Wybaczcie, szanowni, ale wszystko, o czym napisałam, — przeżyte obok córki, usłyszane na własne uszy i zobaczone na własne oczy. A jeszcze dziękuję wszystkim tym dobrym ludziom — a jest ich o wiele więcej, — których bolał los mojej córki oraz wszystkich innych chorych w tej placówce medycznej. Dzięki którym szpital działa, choć w ciężkich warunkach przyszło mu przeżywać, zresztą tak, jak i nam wszystkim, przeciętnym obywatelom Ukrainy. „Cito!!!” Potrzebna jest operacja reformowania medycyny na Ukrainie! „Cito!!!” Usłyszcie mój krzyk, rządzący! „Cito!!!” P.S. Kiedy artykuł był już gotowy, zapragnęłam poznać fachową opinię kierownika szpitala prowincjonalnego na temat tego, co napisałam. W rozmowie wziął on pod uwagę wszystkie te momenty, które dotyczą bezpośrednio szpitala pod jego kierownictwem. A oto punkty, które nie zależą od niego i pracowników szpitala, a na których chciałabym położyć nacisk. Niezwykle doskwiera kwestia kadrowa. W szpitalu pracuje stu trzydziestu sześciu emerytów, z nich czterdziestu trzem — ponad siedemdziesiąt lat, cały personel ceni ich doświadczenie i umiejętność pracy. Ale proszę się zgodzić, że medycyna wymaga sprawnego oka, zręcznych rąk, bystrości umysłu, a dlatego byłoby dobrze, żeby emeryci pracowali na podstawie kontraktu. Drugie naglące pytanie — finansowanie branży, które wylicza się starą radziecką metodą: na jednego mieszkańca w rejonie, nie biorąc pod uwagę, że są rejony ekologicznie zanieczyszczone i trudno dostępne, czyli górskie, albo rejony klęski żywiołowej itp. A jeszcze po regionach środki rozdzielają nierównomiernie, z jakiegoś powodu zabezpieczenie finansowe niektórych obwodów (nie swoich?) jest ignorowane. A jeszcze — wyposażenie szpitali. Jest ono przestarzałe albo w ogóle go brak. Tabela wyposażenia nie odpowiada teraźniejszości, jak, w szczególności, przestarzały sprzęt do szybkiego diagnozowania. I tak, jak ja, pacjentka prowincjonalnej placówki medycznej, główny lekarz długo może wyliczać wszystko, co przeszkadza mu i jego podwładnym pracować jakościowo. Czas kończyć gadanie o bezpłatnej medycynie przy finansowaniu branży na 60% jej potrzeb! Nadszedł czas przyjąć ustawę o medycynie i ochronie zdrowia, gdzie byłyby rozpisane wszystkie punkty o finansowaniu budżetowym i ubezpieczeniu medycznym. Czyli, znowu “Cito!!!” Czas reformować branżę medyczną.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn