Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

FESTIWAL LITERACKI ZAGRAŻAJĄCA KAMERALNOŚĆ POEZJI

Слово Просвіти, №39 за 2007 рік

Już się ściemniło, kiedy na Placu Michajłowskim przy pomniku księżnej Olgi rozłożono proste dekoracje. Podłączono mikrofony, dla sprawdzenia dźwięku postukano w nie paluszkiem: „Raz, dwa, trzy, cztery, pięć, wyszedł zajączek…” I tylko rekwizytowy karabin maszynowy napomykał o prawdziwej literackiej przygodzie. Festiwal „Kijowska barykada” zorganizował Ołeś Donij — wieczny ukraiński rewolucjonista i „bez kilku miesięcy deputowany”. Sądząc po komunikacie prasowym, Donij pragnie zmienić „anarchistyczny” status i zapuścić korzenie w Radzie Najwyższej… Ale ani słowa o polityce. Ona i tak okupowała umysły. Poezja — ostatnia barykada. Póki znani i mało znani ukraińscy poeci czytali wiersze, włączyłam dyktafon… Ołesia Donija zapytałam o celowość „Nocy poezji”. Zdjęcie Serhija Ławreniuka. Zdjęcie Serhija Ławreniuka. — Z reguły festiwal akcji literacko-muzycznych „Ostatnia barykada” odbywał się w różnych regionach Ukrainy. W Charkowie, na Połtawszczyźnie, nawet w centrum rejonowym na historycznym „Hulajpolu”, gdzie czczono ojca ukraińskiego anarchizmu Nestora Machnę. Zdawałoby się, że działaliśmy logicznie, mówiąc, że w stolicy życie kulturalne nie zginie, podczas gdy prowincja potrzebuje pomocy. Niestety, pomocy potrzebuje także Kijów. Doszliśmy do wniosku, że stolicy brakuje wielkoskalowych akcji literackich. W tym roku przeprowadziliśmy niewielki „próbny” festiwal literacki. Jego „hitem” była „noc poezji”, czyli akcja literacka pod gołym niebem na Placu Michajłowskim. W Rosji tradycja czytania wierszy w otwartej przestrzeni istniała jeszcze za czasów radzieckich, podczas gdy nasze wieczory literackie odbywają się w zamkniętych pomieszczeniach. Jest na to logiczne wyjaśnienie. Przecież w Kijowie taka swoboda kończyła się szpitalem psychiatrycznym albo więzieniem. Anatolij Łupynis jest jaskrawym przykładem. W szpitalu psychiatrycznym odsiedział dziesięć lat za czytanie wierszy przy pomniku Szewczenki. Z czasem, kiedy nie zabraniano czytać wierszy na placu, poeci poszli w politykę. Literatura stała się zakładniczką sytuacji. Nie poszła ona tyle do ludu, co nabrała zagrażającej kameralności. Dlatego nie dziwi, że nawet książki naszych najpopularniejszych pisarzy wychodzą w nakładzie nie większym niż pięć tysięcy egzemplarzy. — Czy spodziewa się Pan pozytywnego propagandowego wpływu na ukraińską kulturę? — Bez wątpienia, zrealizowaliśmy ideę „Kijowskiej barykady” dla propagandy ukraińskiej sztuki. Uważam, że ukraińskiej kulturze brakuje zdrowej agresji. W warunkach postkolonialnych musi ona być albo agresywna, albo umrzeć… Zbyt potężna jest konkurencja ze strony północnego sąsiada. Nie jest tajemnicą, że Ukraina do tej pory znajduje się w polu siłowym rosyjskiej kultury. Czas wymaga od nas bycia bardziej aktywnymi. Oprócz tradycyjnych należy wypróbowywać różnorodne formy kultury. Andrija Ochrymowycza korzystnie wyróżnia to, że potrafi spojrzeć na rzecz z niezwykłej strony. Zauważa paradoks tam, gdzie mieszczanin „widzi” tylko banalność i inercję. U niego i poezja jest taka — z dynamiczną, męską, niebanalną metaforą. A „paradoks” — to jego ulubione słowo-pasożyt… „Paradoks, ale nawet za czasów stalinowskiej dyktatury tworzyli jakościowi poeci. Co prawda, znaczna ich część nie całkiem dobrze lub całkiem źle skończyła. Marinę Cwietajewą doprowadzili do samobójstwa, prześladowali Borysa Pasternaka, Osipa Mandelsztama zagonili do GUŁAG-u… To, że takiemu porządnemu człowiekowi jak Wiktor Niekrasow udało się przeżyć, a nawet otrzymać Nagrodę Stalinowską, można wyjaśnić tylko kaprysem tyrana. To był czas, kiedy z jego woli ktoś mógł zgnić, a ktoś — wznieść się na tarczy. Niemniej jednak tamta epoka niosła w sobie niepodrobiony dramatyzm i niepodrobione emocje. Te emocje właśnie tworzyły ówczesną poezję. Na przykład emocją Tyczyny był powszechny strach. Na jego oczach rozstrzelali „ukraińskie odrodzenie”. Wiedział o tym. Jeśli Majakowski, normalny rosyjski szowinista, pisał: „Ja dostaju iz szyrokich sztanin…”, to biedny przerażony Tyczyna mógł napisać chyba tylko: „Traktor w poli dyr-dyr-dyr…” Zdjęcie Serhija Ławreniuka. Dzisiaj, w czasie wszechpozwolenia, nastało wielkie „rozluźnienie”. Procesy podobne do tych, które powstają w brzuchu po „środku przeczyszczającym”. Czyli brak „wewnętrznej muskulatury”. Z jakiegoś powodu ta muskulatura pojawia się tylko wtedy, gdy współczesny literat widzi banknot, który obiecuje ta czy inna nagroda. Dobrze, kiedy jest ona krajowa. Niech mała, ale to też pieniądze. A jeszcze lepiej, kiedy gruba, zielona i zagraniczna… W rzeczywistości poeta, literat, artysta powinien dbać tylko o jeden sposób bycia — dialog z Bogiem, przeżywanie konfliktu z czasem i przestrzenią, walkę z sobą i demonami w sobie. Wtedy rodzi się wysokiej jakości literatura. Z takich założeń narodził się Goethe, takich moralnych imperatywów i totalnej dyktatury wobec siebie przestrzegali Szewczenko, Franko, Łesia Ukrainka… Dzisiejsze procesy takich nazwisk nie to że nie dają — nawet nie obiecują. W pewnej mierze to znak epoki. A jeśli chodzi o festiwale artystyczne, to powinny one stać się częścią poważnej ukraińskiej popkultury z elementami subkultury. Przecież subkultura z jej undergroundową atmosferą najbardziej przyciąga młodzież. To, co zrobił Donij, ma element sukcesu. Dlatego że główną publicznością była młodzież. Z wyjątkiem nieco przestarzałych poetów, którzy czytali swoje wiersze. Ale młodzież ich słuchała”. Materiały przygotowała Ulana HLIBCZUK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn