Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

ROZMYWANIE WERBALNYCH I ESTETYCZNYCH BRZEGÓW PROWADZI NA MANOWCE NIESMAKU

Слово Просвіти, №39 за 2007 рік

Spodobało mi się, że Oles Donij dba o zdrową muskulaturę kultury… „Duch, który ciało rwie do boju…” Tylko że „chodzenie” poezji w lud wydało mi się, łagodnie mówiąc, utopijne. Z wątpliwościami postanowiłam podzielić się z Tarasem Fedjukiem. Po pierwsze, jest dobrym poetą i całkiem zasłużenie został laureatem Nagrody im. Szewczenki. Po drugie, uczestniczył w festiwalu literackim „Kijowska barykada”. Po trzecie, jest umiarkowanym ironistą i realistą, Fedjuk pozbawiony jest tęsknego, ojczyźnianego patosu. Czy to wystarczy, by postawić kilka ważnych pytań o poezję? Interesowało mnie, jak poeta Fedjuk odnosi się do pojęcia „jakościowego skoku w poezji”. Czy to realne, czy nie… Nasza rozmowa byłaby krótka, gdyby nie dziennikarz „Gazety po-kijowsku”. Jako pierwszy zgodził się nacisnąć guzik dyktafonu. A ja czekałam… Poczucie etyczne podpowiadało, że nie wypada też włączać swojego dyktafonu, by nie pchać się przed ojca do piekła… Tymczasem Fedjuk bronił „korporacyjnych” interesów cechu poetów. W ostatnich kilku latach wszyscy poeci szaleńczo rzucili się w prozę. Ostrożnie, Fedjuk ostrzega: „Poezja — pani mściwa — zdrady nie znosi…” — Jakościowy skok w poezji? U jednego konkretnego autora jest to możliwe. Znane są indywidualne przełomy na wyższy poziom. Częściej bywa odwrotnie. Jeśli mieć na myśli poezję jako pewną całość, rdzeń, to w takim przypadku w niej więcej mechanizmu inercyjnego. Jakość nabiera się bardzo powoli. W obiektywnych okolicznościach poziom jakościowy może „opadać”. Jak, zwłaszcza, stało się w pięćdziesiątych latach minionego stulecia. Właśnie wtedy represje stalinowskie przyniosły rezultat. Tych, którzy estetycznie nie ugięli się, — rozstrzeliwano albo wywożono etapami na Kołymę… W sześćdziesiątych natomiast nastąpił rozkwit poezji społeczno-estetycznej i obudziło się ogromne zainteresowanie nią. — U nas lubi się mierzyć poezję pokoleniami… — Tak, choć to dość względna sprawa… Po sześćdziesiątych moje poetyckie pokolenie było nieudane. A potem nadeszli osiemdziesiątnicy — pomyślne poetyckie pokolenie — i zaliczyli mnie do siebie… Moim zdaniem w literaturze nic zauważalnego już się nie wydarzyło. Przynajmniej przełomu estetycznego… Chociaż ciekawi poeci pojawiają się i teraz… — Jak wysokiej jakości jest współczesna poezja? — Jest poprawna. Młodzi pisarze znacznie lepiej znają język, znacznie swobodniej i wolniej nim władają. Są oni pozbawieni tradycyjnych schematów i, co najważniejsze, ideologicznej presji. Taką intymną liryka, jaka istnieje dziś, kiedyś trudno było sobie wyobrazić. Naprawdę współczesna swoboda poetycka jest jak kij o dwóch końcach. O pozytywnym już trochę powiedziałem… Negatywnym uważam to, że taka swoboda twórczości prowokuje iluzję dozwolonego wszystkiego. Rozmywanie werbalnych i estetycznych brzegów wiedzie na manowce braku smaku… Poezja nie znosi ani ideologicznych wezwań, ani intymnych wyznań. Trzeba dbać o poczucie miary. Inaczej będziemy mieć ciągłą deklarację i prowokację. I takie niebezpieczeństwo istnieje. Dziś młodzież zna wszystkie technologie public relations i jest gotowa na wszelkie prowokacje. I nie zawstydzi się, nie zaczerwieni… — Być może jest to swoista podświadoma tęsknota za czasami, gdy poezja gromadziła stadiony? — Nigdy już tylu nie zgromadzi. Trzeba wyraźnie rozumieć, że 90 % ludzi na ówczesnych stadionach przychodziło nie na poezję Jewtuszenki, Woznesienskiego i nie po to, by słuchać, jak oni ją metaforyzują, artykułują… Nie, przychodzili usłyszeć jakieś słowo prawdy i sprzeciwu… Wtedy też kwitła tak zwana mowa ezopowa. Ale kiedy tę funkcję społeczną i publicystyczną przejęło dziennikarstwo, stadiony „wywietrzały”. Liczba czytelników zmniejszyła się dokładnie na tyle, by interesować się poezją jako czystą sztuką. Poezja, jak by się z niej nie naśmiewano, rzeczywiście jest czystą sztuką, wszystko inne nie jest czyste… Brudne… (śmieje się). — Czy poezja może jakoś wiązać się z pojęciem „walki”? — Wprost — nie. Przecież pracuje ona z tak subtelną materią, jak ludzka dusza i język. Możliwości, rozwój języka… Prawdziwego czytelnika-słuchacza zaczyna interesować nie to, „co” powiedział poeta, lecz to, „jak” to powiedział… — Ile iluzji się rozwiewa, zwłaszcza „poetą możesz nie być, lecz obywatelem być obowiązany”… — W XIX wieku używanie poezji do walki było normalne. Za czasów Tarasa Szewczenki nie było ani gazet, ani internetu. Poezja przejmowała funkcje oświeceniowe, agitacyjne, kształtujące naród… Lecz niewielu poetom udawało się z socjalnej tematyki stworzyć wieczną poezję. Musiał to być po prostu wyjątkowy talent. Takich rodzi się pojedynczy ludzie nawet na tysiąclecie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn