Strona · s. 13strona oryginału ↗
PUŁKOWNIK Z ŻELAZNEJ DYWIZJI I JEGO POTOMKOWIE
Слово Просвіти, №39 за 2007 рік
Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obwód kijowski. W naszych czasach z zapomnienia wyłaniają się imiona bohaterów walki o niepodległość Ukrainy. Jednym z tych bohaterów jest pułkownik Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej P. M. Zabarryło. Urodził się 15 stycznia 1889 roku w chłopskiej rodzinie we wsi Jabłunka (obecnie część miasta Bucza) na Kijowszczyźnie. Uczył się w miejscowej szkole. W wolnym czasie chodził z przyjaciółmi nad rzekę Irpień łowić ryby. Pawło sprzedawał ryby, a za otrzymane pieniądze kupował podręczniki, zeszyty i sprzęt wędkarski. Zabarryło ożenił się wcześnie. Żona Hanna urodziła mu dwóch synów — w 1907 roku Abrahama, a w 1909 — Kuźmę. Podczas I wojny światowej Pawło Zabarryło był na froncie, za męstwo w walkach odznaczono go Krzyżem św. Jerzego. Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy wraz z mieszkańcami wsi wstąpił w szeregi Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Walczył w składzie Trzeciej Żelaznej Dywizji. Żelazną dywizję nazwano tak za wyjątkową wytrwałość i odwagę jej kozaków. W boju o zdobycie węzłowej stacji kolejowej Wapniarka sotnik Zabarryło zastąpił śmiertelnie rannego dowódcę pułku konnego Hrabowskiego; tam został ranny w nogę. Za okazane męstwo Pawła Mykytowycza odznaczono orderem „Żelazny Krzyż”, nadano mu także stopień podpułkownika. A w listopadzie 1920 roku Trzecia Żelazna Dywizja pod naporem przeważających sił wroga musiała przekroczyć granicę i została internowana w Polsce. Rok później podpułkownik Pawło Zabarryło wziął udział w Drugiej wyprawie zimowej armii URL. Była to desperacka próba ukraińskich wojskowych, by wzniecić powstanie i wyzwolić Ojczyznę. Ale wyprawa rozpoczęła się zbyt późno i zakończyła tragedią. 359 kozaków dostało się do niewoli, rozstrzelano ich w miasteczku Bazar. W polskim mieście Kalisz, jednym z ośrodków ukraińskiej emigracji politycznej, ustawiono pomnik poległych w Bazarze. Co roku odbywał się tu żałobny wiec, podczas którego w honorowej warcie zawsze stał Pawło Zabarryło. Wojna się skończyła i ukraińscy wojskowi musieli szukać swojego miejsca w pokojowym życiu na obczyźnie. Zabarryło początkowo wytwarzał plecione meble artystyczne z wikliny. A potem, zgromadziwszy kapitał początkowy, kupił trzy autobusy i został członkiem akcyjnego towarzystwa transportowego, które obsługiwało trasę Kalisz—Łódź. Pawło Zabarryło rozumiał, że nie uda mu się już wrócić do Ojczyzny. Ożenił się z Marią Mychajłiwną, aktorką dramatyczną trupy Mykoły Sadowskiego. Jednak pułkownik Zabarryło nigdy nie zapominał, że jest Ukraińcem. Brał aktywny udział w towarzystwie pomocy dla przybyszów z Ukrainy. W szczególności z jego inicjatywy i dzięki jego wsparciu finansowemu dla ukraińskich płastunów zorganizowano letni obóz wypoczynkowy w lesie. Autobusy do przewozu płastunów do obozu i z powrotem Zabarryło udostępniał bezpłatnie. Kosztem oficerów-przedsiębiorców, wśród których był pułkownik Zabarryło, zorganizowano ukraińskie wydawnictwo „Czornomor”. Żona Pawła Mykytowycza, Maria, oraz ich syn, skrzypek Jurij, brali udział w ukraińskich koncertach. 26 stycznia 1945 roku, po przyjściu Armii Czerwonej, na donos agenta radzieckich służb specjalnych, Ukraińca Dewydenki, pułkownika P. M. Zabarryłę wraz z innymi ukraińskimi żołnierzami aresztowano i już latem zginął on w więzieniu w polskim mieście Poznań. Jego wdowa i syn Jurij przeprowadzili się do Lwowa. Jurij Zabarryło wstąpił do instytutu, w którym wykładał jego imiennik. Profesor Zabarryło pomógł Jurijowi odszukać krewnych w Buczy. W tym roku Jurij Zabarryło wydał we Lwowie życiorys swojego ojca „Z Żelazną dywizją — za państwo ukraińskie”. Przeczytawszy książkę, zwróciłem się do przewodniczącego irpieńskiej „Proświty” Mykoły Łabunskiego, który mieszka w Buczy. Pomógł on znaleźć buczańskich potomków pułkownika Zabarryły. Synowie pułkownika pracowali w Buczańskiej cegielni: Abraham — jako mechanik i działacz związkowy, Kuźma — jako traktorzysta. W 1937 roku braci represjonowano tylko za to, że byli synami pułkownika Armii URL. Wbijano im igły pod paznokcie, miażdżono palce drzwiami, zanurzano ich głowy w nieczystościach w toalecie, żądając przyznania się do działalności antyradzieckiej. Kuźma Pawłowycz kategorycznie odmówił podpisania fałszywych oskarżeń. Dopiero w 1961 roku jego córki otrzymały dwa zaświadczenia: o tym, że sprawę przeciwko ich ojcu umorzono w związku z brakiem znamion przestępstwa i że zmarł on w 1944 roku w wyniku zapalenia otrzewnej. A w 1997 roku Nadija Kuźmiwna i Kławdija Kuźmiwna w spisie represjonowanych i zrehabilitowanych, który opublikowała gazeta „Irpiński wisnyk”, znalazły imię swojego ojca i przeczytały, że został rozstrzelany w 1937 roku. Abraham Zabarryło nie wytrzymał tortur, podpisał oskarżenie i otrzymał 10 lat łagrów, ale pozostał przy życiu. Kławdija Kuźmiwna wspomina, jak wyszła ze szkoły we łzach: nakarmiono wszystkie dzieci, oprócz niej, bo była córką „wroga ludu”. Po szkole Tamara i Kławdija Zabarryło próbowały zatrudnić się najpierw w zakładach lotniczych, a potem w zakładzie „Czerwony kopacz”. Ale naiwne dziewczynki szczerze napisały w życiorysach, że ich ojciec został represjonowany. I córek „wroga ludu” nie przyjęto nawet do prac fizycznych. Wtedy Tamara Zabarryło, za radą znajomych, zataiła tragedię swojego ojca i wstąpiła do technikum Lisoprojektu. Potem pracowała jako towaroznawca, kadrowiec, inżynier-technolog. Jej brat Witalij był elektrykiem. Kławdija Kuźmiwna pracowała w fabryce galanterii skórzanej, a Nadija Kuźmiwna — w kołchozie. Lecz niemal przez całe życie musiały nieść piętno dzieci „wrogów ludu”. Tamara Awraamiwna mówi: „Choć ciężko dzisiaj, to nie chcę, żeby wróciły tamte stare czasy, nie chcę, żeby komuniści znowu przejęli władzę, nie chcę, żeby u władzy był Janukowycz”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
