Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

CZY BĘDZIEMY ŻYĆ BEZ KORUPCJI?

Слово Просвіти, №39 за 2008 рік

Serhij PONOMARIOW NIE POSMARUJESZ — NIE POJEDZIESZ… I teraz ukraińską rzeczywistość władzy charakteryzuje hasło: „Jeśli sprawa nie rozwiązuje się za pieniądze — rozwiązuje się za duże pieniądze”. Obecnie władza od góry do dołu sprzedaje się z radością i bez problemów. Istnieje nieformalny cennik usług. Na przykład, jeśli usługę głosowania deputowanego, według bardzo nieoficjalnych danych, wycenia się od 100 tysięcy do miliona dolarów USA, to podpis ministra w potrzebnym miejscu kosztuje „petenta” średnio tylko 30 tys. dolarów. Jeśli za legalną decyzję na twoją korzyść sędzia zedrze 10% twojej przyszłej korzyści z niej, to nielegalna będzie kosztować jedną trzecią tej korzyści. Jeśli zdanie egzaminu na stołecznym uniwersytecie kosztuje 300 dolarów, to w kijowskim wydziale komunikacji wycenią go nieco skromniej — 200 dolarów. Przykro, że naród potulnie przyjął te komercyjne inicjatywy władzy. I teraz nawet ślusarz-alkoholik z administracji budynku, przyszedłszy wymienić uszczelkę w kranie, śmiało żąda od gospodarza 50 dolarów — „za wezwanie”, a taksówkarz prosi pasażera przed podróżą o 30 hrywien, bo licznik bez tego „jakoś się nie włącza”. Wysiłkami przekupionych dziennikarzy w społeczeństwie rozprzestrzenia się już myśl o tym, że korupcja to składnik gospodarki rynkowej, prosty i skuteczny sposób rozwiązywania osobistych problemów (mówią, że takie publikacje opłaca się na poziomie materiałów wyborczych — od 20 dolarów za tysiąc znaków drukarskich bez spacji). SAM NIE DAJĘ I WAM NIE RADZĘ Jednak na Ukrainie przybywa świadomych obywateli, którzy odmawiają dawania łapówek. I nie z powodu własnej biedy, a z zasady — bo to obrzydliwe. Tacy „dziwacy” zgadzają się poczekać na rozwiązanie swojej sprawy lub poświęcić czas i nerwy, aby zmusić urzędnika do wykonania swojego obowiązku. Oczywiście sprawa ta jest bardzo żmudna i niełatwa — wszak i skorumpowane ukraińskie sądownictwo często staje po stronie łapówkarzy. Jednak zrozumiałe jest: gdy tylko tacy pryncypialni dziwacy będą stanowić większość populacji kraju, skorumpowani ukraińscy urzędnicy po prostu odejdą z torbami. Jewhen HOLYBARD I to jest wydarzenie, bo we współczesnym ukraińskim piśmiennictwie można prześledzić jedynie pojedyncze udane próby twórczości w specyficznym gatunku — literatura faktu. Ten gatunek wymaga od autora wysokiej odpowiedzialności za własne oceny i wnioski, uzyskane z osobistych obserwacji, rozmów z dużą liczbą ludzi i studiowania dokumentów. Wymaga to pracowitości, oddania i bezstronności w pracy nad materiałem, a przede wszystkim — elementarnej przyzwoitości. Dokumentalnie uzasadniona, zilustrowana książka „Przez pryzmat faktów” odpowiada tytułowi. Zawiera faktografię głównych wydarzeń na Ukrainie od czerwca 2007 do czerwca 2008 roku, w których autor brał udział, przebywając czasem w epicentrum, a czasem wśród przeciętnych obywateli państwa. Materiały Witalij Korż dobierał podczas spotkań z wyborcami przeważnie nie w salach konferencyjnych, a w halach produkcyjnych przedsiębiorstw, w polu podczas żniw, w szpitalach, szkołach. Fragmenty tych spotkań odtworzono na dziesiątkach kolorowych fotografii, zamieszczonych w książce. To książka o nas, o naszych przekonaniach, troskach i wątpliwościach. To kronika i powieść jednocześnie. Zaczyna się od stwierdzenia, które może być swoistą przepustką do wejścia w dalszy rozwój tematu: „Naród nasz ukraiński — zdumiewający, naród-marzyciel. Marzy o świetlanej przyszłości, dla nadejścia której nie bardzo się wysila, niczym nie chce ryzykować, a zwłaszcza — poświęcać”. Instytut Demokracji imienia Pyłypa Orłyka postanowił połączyć wysiłki takich „gości z przyszłości” wokół projektu „Przejrzysta Ukraina”, którego masowe wdrażanie rozpoczynają w tym miesiącu. „Orłykowcy” twórczo zapożyczyli doświadczenie sąsiedniej Polski, gdzie program „Przejrzysta Polska” z powodzeniem realizują od 2000 roku. Wybór dyktuje podobieństwo sytuacji społeczno-ekonomicznej w naszych krajach, udane polskie doświadczenie walki z korupcją oraz dążenie Polaków do widzenia sąsiedniej Ukrainy tak samo przejrzystą i wolną od dyktatury łapówki, jak własny kraj. JAK POLSKA STAŁA SIĘ PRZEJRZYSTA Program „Przejrzysta Polska” rozpoczynano w warunkach podobnych do obecnych ukraińskich. Władza była dość skorumpowana, szczególną łapówkarskością wyróżniały się policja, medycyna oraz organy władzy lokalnej. Jak delikatnie zaznaczył kierownik projektu „Przejrzysta Polska” Przemysław Fenrych, „niepokoiły nas nieprzyjemne relacje między wspólnotą a władzą. Sytuacja nieco poprawiała się tylko przed wyborami, i to tylko „na górze”. Ukraińskie realia, czyż nie? W przededniu wyborów władza kocha naród, jednak bez wzajemności: naród chętnie żywi się darowaną kaszą gryczaną — i kontynuuje pogardzanie władzą. Dla pokonania korupcji Polacy postanowili wykorzystać wszystkie możliwości: zaostrzenie kar dla skorumpowanych; zapewnienie przejrzystości władzy; szerzenie w społeczeństwie opinii o niedopuszczalności korupcji. Polacy zdołali wykorzystać wszystkie te dźwignie wpływu. Przez osiem lat „Gazeta Wyborcza” opublikowała prawie 600 materiałów o korupcji we wszystkich sferach życia. Zmieniły one opinię publiczną na tyle, że ostatecznie sejm Polski przyjął ustawy, które zwiększają odpowiedzialność skorumpowanych. Dalej Polacy zabrali się za władzę lokalną, z którą obywatele muszą mieć do czynienia najczęściej. — Chcieliśmy widzieć urzędnika jako partnera, a nie wroga — zaznacza Przemysław Fenrych, — i dlatego postawiliśmy sobie za cel budowę etycznego samorządu. Specjaliści projektu „Przejrzysta Polska” opracowali dla organów władzy lokalnej „Sześć zasad udanego zarządzania”, które w rzeczywistości stanowią fundamenty społeczeństwa obywatelskiego. 1. Przejrzystość władzy. Zasada przewiduje zapewnienie publiczności pracy organu władzy. Na początek urzędnicy muszą opracować i opublikować wykaz usług, które władza świadczy obywatelom. 2. Nietolerancja wobec korupcji. W każdym organie władzy należy opracować i przyjąć kodeks etyczny, z którym władza musi zapoznać wyborców. Urzędnika, który dopuścił się naruszenia tego kodeksu, karze się dymisją. 3. Angażowanie obywateli w zarządzanie terytorium. Opracowanie i wdrożenie programu współpracy organu władzy z organizacjami społecznymi. 4. Przewidywalność władzy. Opracowanie z udziałem organizacji społecznych strategii rozwoju terytorium. 5. Profesjonalizm. Organy władzy miały opracować technologię przyjmowania do pracy specjalistów wyłącznie na zasadach fachowości. 6. Sprawozdawczość. Władza musi regularnie składać sprawozdania przed wyborcami ze swojej działalności, przede wszystkim z wydatkowania zebranych na terytorium wspólnoty środków. Opracowane zasady opublikowano w „Gazecie Wyborczej” z wezwaniem do urzędników i wspólnot o przyłączanie się do wykonywania programu „Przejrzysta Polska”. Sukces przyszedł daleko nie od razu. Potrzebne były wielkie wysiłki zespołu projektu, aby obudzić Polaków i skłonić do rozpoczęcia pracy nad samooczyszczeniem. W pilotażowej fazie projektu zgłosiło się do udziału tylko kilka wspólnot i organów władzy lokalnej. Specjaliści zorganizowali dla urzędników szkolenia, jeździli po kraju, kontrolując przestrzeganie zasad. Pomogło od razu kilka czynników. Po pierwsze, przygotowania i wstąpienie kraju do Unii Europejskiej — całą Polskę ogarnęło pragnienie zmian na lepsze. Po drugie, Polacy w swoim czasie zdołali wykorzystać unikalną sytuację po zwycięstwie „Solidarności” i ustawowo zagwarantować wysoką rolę wspólnoty w zarządzaniu terytorium. Po trzecie, swoje ważne słowo w procesie oczyszczania władzy powiedział Kościół, który zawsze stawiał wysokie wymagania moralne społeczeństwu. Po czwarte, polskie społeczeństwo przeszło przez oczyszczenie lustracją — to ułatwiło realizację programu „Przejrzysta Polska”. Wreszcie pragmatyczni kierownicy organów władzy samorządowej zrozumieli, że certyfikat uczestnictwa w projekcie „Przejrzysta Polska”, który otrzymywał skuteczny organ władzy, to dla nich atut przed zachodnimi inwestorami i przed wyborcami. W końcu walka z korupcją w Polsce stała się modna. Liczba gmin uczestniczących w programie wzrosła do setek. Akcja „Przejrzysta Polska” trwa i w jej sukcesie nie trzeba wątpić — Polacy ogłosili swoją niechęć do życia po staremu. CZY UCZYNIMY PRZEJRZYSTĄ UKRAINĘ? Już od kilku lat Instytut Demokracji imienia Pyłypa Orłyka przy wsparciu polskiej Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej prowadzi pilotażowy etap wdrażania projektu „Przejrzysta Ukraina”. Objął on osiem ukraińskich centrów rejonowych i przyniósł niezłe rezultaty. Dało to podstawy organizatorom do ogłoszenia przejścia do masowej fazy projektu. Jednak na Ukrainie ruch przeciwko korupcji napotyka przeszkody, których nie było w Polsce. Kierownictwo Ukrainy nie spieszy się do UE, więc wykorzystać społeczny... Najohydniejszym atrybutem ukraińskiej władzy była i pozostaje korupcja. W spadku po komunizmie Ukraina otrzymała wszechmocny „znajomościowy układ” i zrodzone z niego prawo telefoniczne. Przejmując władzę, ukraińska pseudoelita szybko przerosła swoich leninowskich nauczycieli w sztuce „załatwiania spraw” z korzyścią dla własnej kieszeni, wprowadzając na niespotykaną wcześniej skalę technologię „łapówkarską”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn