Strona · s. 14strona oryginału ↗
„MY MUSIMY PISAĆ SIĘ TYM, ŻE ŻYJEMY W TYM SAMYM CZASIE CO MARQUEZ”
Слово Просвіти, №39 за 2008 рік
Z okien naszego nowego mieszkania było widać budynek, w którym mieszkali soliści i reżyserzy Opery. Od tamtej pory znam wszystkie opery i do dziś uwielbiam chwilę przed rozpoczęciem przedstawienia, kiedy światła jeszcze nie zgaszono, kiedy stroi się instrumenty, by zaraz zagrać. Właśnie ten moment przypomina mi wyjście na scenę, kiedy trzeba być instrumentem, którego zadaniem jest nastroić publiczność na jeden ton. Wszyscy przychodzą do teatru z różnymi upodobaniami, myślami, różną energią, a ty zaczynasz ich nastrajać na dialog, na współprzeżywanie, na harmonię myśli. To zdumiewający symbioza. Ale przede wszystkim to dało mi możliwość marzenia, mimo że po raz pierwszy powiedziałam w wieku trzech lat: chcę być aktorką. Moja wnuczka (ma trzy lata) jest już artystką. Dzieci przystosowują się do życia. Jesteśmy różni w różnych sytuacjach. Te maski noszymy na sobie stale, bo one tkwią w naszej istocie. Maski, które w nas istnieją, można określić pojęciem teatralności.
— Larysso Mykołajiwno, czy widzi Pani dziś w teatrze kryzys? Czy teatr się zmienił? Może w naszych czasach, oderwanych od inteligencji, piękna, szlachetności, wypełnionych tandetnymi produktami, warto zapomnieć o wysokim? Niech rządzi głupiec? Jak mówił Brodski, „całego świata nie uratujemy”, a dziś wydaje się, że świat czasem wpada w obłęd.
— Teatr to żywy organizm. Nie mogę powiedzieć, że jest kryzys. Wspominam swoje pierwsze kroki w teatrze; wydaje się, jakby wtedy był to inny teatr. Ale to iluzja. Czytając listy Pliniusza Młodszego czy Seneki, odkrywasz te same problemy, które niepokoją nas: rodzice, dzieci, miłość, zło, dobro… To niepokoiło ludzi wtedy, niepokoi do dziś. To problemy, które istnieją od początku stworzenia świata. Teatr był obok człowieka od początku. Jestem przekonana, że teatr przetrwa. Rozmowy, że teatr umrze, a jego miejsce zajmie telewizja, trwają od dawna, ale to się nie stało. Natura teatralna jest współmierna z naturą samego człowieka, koresponduje z jego istotą, dlatego nigdy nie zniknie. Na „Bosforskich agonach” prowadziłam konferencję „Archeologia i dramaturgia”. Wydawałoby się, że połączenie tych dwóch dziedzin jest niemożliwe. Ale w rzeczywistości właśnie w tej diadzie kryje się wyjątkowe duchowe pokrewieństwo. Wyobraźmy sobie, że archeolodzy podczas wykopalisk znaleźli fragment rytualnego działania, które dawno temu było zarówno scenariuszem, jak i dramaturgią. Zatem teatr jest żywym organizmem. Trzeba dbać o ciało fizyczne, by odnaleźć siebie w teatrze.
— Czy zmienił się widz? Czy odczuwa Pani już inne strumienie energii i myśli?
— Zmieniają się warunki życia i wpływają na stan psychiczny człowieka. Zmieniły się rytmy, gatunek. Ale sam teatr się nie zmienił. To synteza sztuk. Im ciekawszy człowiek, tym głębsze, subtelniejsze, potężniejsze wibracje podświadomości produkuje. To, że człowiek przychodzi do teatru, by usłyszeć odpowiedzi na swoje egzystencjalne pytania, nie jest do końca słuszne. Przychodzi, by otrzymać energię… W Moskwie pojawił się nowy teatr, rzekomo dokumentalny. Jego grupy twórcze tworzą spektakle na podstawie spotkań z prawdziwymi ludźmi na aktualne tematy. Wykorzystują świadectwa, gry teatralne i treningi. Ale czy to prawdziwy teatr, który sięga starożytności, który tkwi w potrzebie ludzkiego ducha, by otrzymać energię harmonii? Podstawowym językiem tego teatru jest przekleństwo. I choć rzekomo jest głęboki, uważam, że prawdziwa sztuka to nowe magiczne życie i współtworzenie z siłami wyższymi.
— Ale przecież „ludzie kultury” wołają o „kulturalne nieszczęścia” wśród bezkulturowej polityki państwowej.
— Kryzysu nie ma. Ile pracuję w teatrze, wróżą mu śmierć; mówili i mówią, że teatr jest w kryzysie. Ale nie wolno zapominać, że to żywy organizm. Może chorować i wracać do zdrowia. Są wspaniałe przedstawienia, utalentowani aktorzy. Problem w tym, że niekończące się seriale zalały nasz przestrzeń informacyjną, a to obniża jakość artystyczną, zmusza widzów do przyjmowania tandetnego produktu. Problem tkwi w tym, kto zajmuje się kształtowaniem współczesnej przestrzeni kulturalnej. Dlaczego nie ma wysokiej jakości kina? Bo tej sztuki bez wsparcia finansowego nie można postawić na tory. A seriale to drobna strawa, którą oczywiście nie warto nawet porównywać z teatrem. Problem jest jednak w czym innym: dlaczego ciągle bronimy siebie na własnej ziemi? Dlaczego nie mówimy po ukraińsku, a musimy strzec jej jako języka państwowego? Dlaczego zapominamy, po jakiej ziemi chodzimy i czyj chleb jemy? Dlaczego w teatrze absurdu — tak tylko mogę nazwać Radę Najwyższą — nie słyszymy prawdy? Jak mogą państwowi mężowie wychodzić do ludzi i mówić obcym językiem? A od nich przecież zależą projekty kulturalne. Jakby zamieniliśmy wieczne wartości na pieniądze. Strategia przetrwania dziś równa się strategii konsumpcji. Pieniądze nie mogą uwolnić człowieka od strachu, nie mogą dać wolności. Oto przykład z teatru, który jednak, w przeciwieństwie do pieniędzy, może dać wolność duchowi. Nawet nie wyobrażacie sobie, ile trzeba odwagi duchowej i mocy ducha, by wykonać krok do ludzi zza kulis. Pracuję w teatrze 45 lat, ale do dziś boję się wychodzić. To wyzwanie daje coś niezwykłego i właśnie to coś muszę przekazać widzowi.
— Larysso Mykołajiwno, czy bardziej odpowiada Pani klasyka czy współczesność?
— Klasyka to problematyka wydestylowana przez lata, wieki, tysiąclecia, która już znajduje się w równowadze dobra i zła, miłości i nienawiści. Nie trzeba tam na nowo wynajdywać koła. Bardziej lubię współczesność, bo daje możliwości pauz. Mogę własnym rozumieniem życia zwracać się do człowieka przez pauzy, które odpowiadają mojemu doświadczeniu. Mogę mówić pauzami plastycznymi lub wizualnymi. Jeśli już grać klasykę, to bez uproszczeń i przepisywania. Bardzo nie lubię przewracania klasyki na lewą stronę. Najpierw wniknij w to, co zostało wywalczone przez wieki, a dopiero potem, odczuwszy głębię, buduj nowe. Dziś stan niepewności, sytuacja utraty wartości etycznych ogarnęła społeczeństwo. Ale jestem przekonana, że wszystko minie. Życie zna harmonię lepiej od nas. Kogoś postawi na stanowisku kierownika, kogoś na naukowca, a jeszcze kogoś na artystę. Trzeba tylko nauczyć się rozumieć siebie w świecie i świat w sobie. Zaczynasz nową rolę i w tej chwili nic nie wiesz… Każda nowa rola zaczyna się ciszą, z nieznanego, z magicznej tajemnicy, którą można odkryć albo nie. Nie lubię być zależna od partnerów-aktorów w teatrze. Dlatego często gram w monospektaklach, by nauczyć się niezależności, by bez lęku patrzeć partnerowi w oczy. Jestem wyszkolona w przeżywaniu życia od początku do końca.
— Jakie są Pani ulubione role? I czy takie w ogóle są?
— Są role, które zajęły najbardziej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
