Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

PIEŚŃ BIAŁEGO PTAKA

Слово Просвіти, №39 за 2008 рік

Andrij TOPACZEWSKIJ Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35, 36 za 2008 rok A oto zwierzęta, których nie będziecie jeść: orła, sępa, orła morskiego, kani, sokoła według jego rodzaju, i wszelkiego kruka według jego rodzaju, strusia, sowy, jastrzębia według jego rodzaju, puchacza, ibisa, łabędzia, pelikana, sycza, rybitwy, bociana i czapli według jej rodzaju… Księga Powtórzonego Prawa, 14:12—18. Nic dziwnego, że w Biblii jest o nim tylko dwie wzmianki. Wszak ojczyzną białego łabędzia są północne kraje, a do Ziemi Świętej zalatuje on rzadko. W Księdze Powtórzonego Prawa zaliczono go do zwierząt nieczystych wraz z drapieżnymi jastrzębiem, sępem i puchaczem. Widocznie mieszkańcy dawnej Palestyny byli słabo zaznajomieni z łabędziami i nie podejrzewali, że żywią się one niemal wyłącznie młodymi pędami roślin wodnych. Z łabędzi, które spotyka się na Ukrainie, tylko dla ł a b ę d z i a-n i e m o w y nasze jeziora są ojczyste, bo tutaj wyprowadza i wychowuje swoje dzieci. Zdarza się to w płastach Dunaju i Dniestru, na wołyńskim jeziorze Świteź, a także na stawach, gdzie dokarmia się oswojone ptactwo. Łabędziątka od urodzenia potrafią dobrze pływać. Dlatego łabędzia rodzina w życiu wygląda dokładnie tak, jak na obrazie lub ludowym kilimku: z przodu matka, za nią w szeregu pisklęta, a wyraźnie większy od łabędzicy ojciec płynie z tyłu, aby wszystkich widzieć i pomóc w razie niebezpieczeństwa. Nawiasem mówiąc, żaden uczony nie potrafi wyjaśnić, dlaczego łabędź jest biały. To jedna z tajemnic Stworzenia Świata. Wszak wszystkie zwierzęta i ptaki mają ubarwienie ochronne, a łabędzie są widoczne z daleka. Może dlatego, że silne i duże (ważące do 13 kilogramów) ptaki nie mają wrogów w dzikiej przyrodzie? Jednak to tylko domysły. Lepiej podziękujmy Najwyższemu za Jego troskę o nasze poczucie Piękna. Podziwiając piękno łabędzia, przypomnijmy, że w czasach średniowiecza uważano go za prestiżową zwierzynę. Niemiecki kompozytor Carl Orff ma kantatę sceniczną, której część nazywa się „Płacz pieczonego łabędzia”. W karczmie wędrowni żacy-waganci zbierają się, by się nim posilić. Łabędź błaga, by go oszczędzono. Lecz głodni żacy zjadają nieszczęsnego ptaka. I tej przygody autor nie wymyślił, tylko przyozdobił ją dodatkowymi szczegółami. Bo istnieje starodawne Z HISTORII PIEŚNI Wołodymyr KAPUSTIN, pisarz W osiedlu typu miejskiego Stawyszcze, w obwodzie kijowskim, znajduje się niemały malowniczy park. W nim wzdłuż szerokich alei, które zbiegają w dół do błękitnego stawu, stoją jak żołnierze na paradzie, ramię w ramię, wysokie świerki, potężne wiekowe dęby. Jednak to nie one przyciągają uwagę wielu odwiedzających park, a niezwykłej i rzadkiej formy stara sosna. Jest ona kopią liry. Właśnie przy tym „muzycznym” drzewie w weekendy lubił odpoczywać, marzyć w łagodnej ciszy młodzieniec Maksym Sławinśkyj. Tutaj po raz pierwszy dla swojej rówieśniczki, ciemnookiej Oksany, ułożył wiersz. Przeczytał jej. Wiersz spodobał się dziewczynie. W okrutnych pańskich czasach chłopcu ze zwykłej wiejskiej rodziny poszczęściło się — wstąpił na Uniwersytet Kijowski. Co roku na letnie wakacje przyjeżdżał do rodzinnego Stawyszcza. Obowiązkowo spotykał się z Oksaną, w której był zakochany. Pewnego letniego wieczoru, kiedy księżyc szczodrze rozlewał srebrne czary, wszystko w parku wydawało się szczególne, bajkowe. Smukła, w białej sukni, z czarnym grubym warkoczem, Oksana wydała się studentowi nadzwyczaj piękna. Maksym nabrał śmiałości i wyznał miłość. Przez chwilę dziewczyna stała zmieszana. Lecz oto wzięła młodzieńca za rękę i cicho powiedziała: „Ja cię, Maksymie, szanuję. Jesteśmy dobrymi przyjaciółmi. Zdradzać nie mogę. Kocham innego”. Od usłyszanych słów Maksymowi boleśnie ścisnęło się serce. Na Już na początku swojego bytu człowiek, podniósłszy oczy od codziennych trosk, dziwił się, a nawet zazdrościł tym, którzy mają skrzydła. Niezdolni fizycznie wyjaśnić cudu ptasiego lotu, upatrując w nim wyższego zamysłu i uznając go za boski dar, nasi przodkowie nie bardzo się mylili. Bo lot ptaka jest najdoskonalszym ze wszystkich ruchów, do jakich zdolne są ziemskie istoty; wywyższa on i inspiruje śmiertelne ciała. Wszystkich, którzy chodzą, biegają, pełzają i pływają, ptaki jakby łączą poprzez atmosferę Ziemi z Kosmosem… Zresztą my na długo wyczekiwane spotkanie nie idziemy, a „lecimy”; aniołów zawsze rysujemy skrzydlatymi; wierzymy, że dusze zmarłych odlatują w przestworza, skąd nie ma powrotu. Studiując i rozumiejąc budowę ciała ptaka od dzioba do najmniejszej kosteczki i piórka, jakoby odkryliśmy fizyczną podstawę jego lotu. podanie o pieśni, którą łabędź śpiewa, wkładając w nią wszystkie swoje uczucia. Podobna legenda była znana już starogreckim autorom. Homer wspominał o łabędziach, które śpiewały pochwałę Apollinowi; Ajschylos uważał, jakoby łabędź śpiewał, umierając; potwierdził to także Arystoteles. Szczególną pieśń łabędzicy opisuje, wspominając sławnego Bojana, na początku „Słowa o wyprawie Igora” jego nieznany autor. W różnych czasach artyści uczłowieczali łabędzia, nadając mu cechy rozumnej istoty. Jako ostatni wyraz jasnego talentu, obraz umierającego łabędzia odzwierciedlony jest w muzyce Saint-Saënsa, poezjach Łesi Ukrainki, Ołeksandra Olesia… Czymże jest naprawdę łabędzi śpiew? Wszak rozpowszechnione u nas łabędzie-niemy mogą zaśpiewać tylko w artystycznej wyobraźni. Dlaczego więc znany badacz Syberii P. S. Pallas w XVIII wieku również twierdził, jakoby przed śmiercią zraniony ptak śpiewał jasną, czystą pieśń? Uczony miał na myśli północnego łabędzia krzykliwego, bardzo podobnego do swojego niemal bezgłośnego krewnego. Właśnie o krzykliwym ułożono legendy, w których wyśpiewuje on swoją ostatnią pieśń. Rozpowszechniony od Grenlandii aż po Kamczatkę, na Ukrainie spotyka się go tylko

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn