Księga życia Dmytra Pawłyczki jest obszerniejsza niż cały jego życiorys, niż wszystko, co stworzył przez dziesiątki lat. W tej Księdze obecny jest nie tylko jego własny los, ale i los Ukrainy w najbardziej tragicznej i najbardziej decydującej dobie XX wieku. W tej księdze obecni jesteśmy my wszyscy, jego współcześni, wszak byliśmy napromieniowywani jego myślą, jego pieśnią, jego uczuciami, organiczną rytmiką, szczególnymi kwantami jego intonacji, bogactwem systemu obrazowania i tylko jemu właściwą leksyką. Księga życia szeleści, jak drzewo, stronami, znanymi i nieznanymi losami. Są w niej skupiska czasu, energii, myśli. Jest w niej, wreszcie, los wielkiego Ukraińca — Dmytra Pawłyczki, bo przełożył on na język znaków i dźwięków własny los, w którym były i tragiczne wydarzenia, i radosne dni duchowego uniesienia, uwarunkowanego czy to twórczymi osiągnięciami, czy konsekwentną zmobilizowaniem na rzecz odrodzenia Państwa Ukraińskiego, które ku naszej wielkiej i powszechnej przykrości tak szybko zdyskredytowali możnowładcy. W Księdze życia, która jeszcze daleko nie jest w całości wypełniona, w której dopiero teraz zapełniają się pewne luki, — Księga, której jeszcze nie przeczytaliśmy… Jesteśmy zobowiązani pojąć skalę tej zdumiewającej postaci: poety, pieśniarza, tłumacza, literaturoznawcy, redaktora, eseisty, historyka, budowniczego państwa, dyplomaty, lidera narodu. Ta tajemnicza Księga z jej ontologicznym szyfrem jest przede wszystkim tajemnicą samego Dmytra Pawłyczki, który pragnie zrozumieć los Ukrainy. Księga, w której poeta, kronikarz nieustannie wypytuje Boga o świat, który nawet swoje imię pragnie przeczytać w połączeniu ze swoim nazwiskiem: Dmytro Pawłyczko. W jego imieniu jest wulkaniczność, ogień, magma, jak twierdzi filozof P. Floreński, a w nazwisku obecne jest szczególne apostolstwo: z neofity wyrosnąć na filar prawdy i prawo nieuchronnego wypełnienia swojego wyższego przeznaczenia: tworzyć Ukrainę! Chwała Geniuszowi Pawłyczki! Zdjęcie Olesia Dmytrenki Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni państwo! Przyznaję, że nie planowałem obchodzić swojej pełnoletniości w teatrze. Stało się tak tylko dlatego, że pomyślałem: jubileusz nadaje się na słowo o tym, dla czego żyłem i żyję na świecie. To słowo o naszej narodowej wolności. Odrodzone w 1991 roku Państwo Ukraińskie znalazło się w strasznym niebezpieczeństwie. Wojna rosyjsko-gruzińska to nic innego jak demonstracja dawnej polityki zaborczej Moskwy. Jest to ostrzeżenie dla Ukrainy i innych państw, które powstały na terytoriach byłego ZSRR i tak zwanego obozu socjalistycznego, że obecni przywódcy Rosji nie godzą się z demokratycznymi osiągnięciami nowej historii i próbują zatrzymać rozwój ludzkości siłą broni. List prezydenta Dmytra Miedwiediewa do Prezydenta Wiktora Juszczenki to ultimatum dla narodu ukraińskiego: albo dobrowolnie – precz z polityką umacniania twojej suwerenności, wstąpienia do Unii Europejskiej i NATO, albo my pokażemy ci siłą twoje miejsce posłusznego moskiewskiego satelity! Oczywiście największą winą Wiktora Juszczenki w oczach Kremla jest poparcie dla Gruzji. Co wolno Francji, tego zakazano Ukrainie. Ale właśnie dlatego w oczach świata i ducha ukraińskiego to poparcie jest naturalnym, szlachetnym czynem brata, wychowanego przez więzienną przyjaźń narodów uwięzionych przez carat i reżim komunistyczny.
Niedawno Duma jednomyślnie uchwaliła ustawę, która daje Dmytrowi Miedwiediewowi prawo do ochrony obywateli Rosji siłami zbrojnymi na terytorium dowolnego państwa. Czy nie tak było w przededniu drugiej wojny światowej, gdy ideolodzy hitlerowskich Niemiec dążyli do aneksji czeskich i polskich terytoriów, na których mieszkali Niemcy? Czy wspomniana ustawa nie jest podstawą do wkroczenia rosyjskich czołgów na ziemie Ukrainy, by chronić ludzi, którym już rozdano paszporty z dwugłowym orłem? Przed czym chronić? Czy przed tą przyjazną wobec języka i kultury rosyjskiej polityką, którą konsekwentnie prowadzi Ukraina, finansując państwowe szkoły rosyjskojęzyczne? Przed tą powodzią rosyjskojęzycznych gazet i czasopism, która zalewa ukraińskie miasta, spod której zupełnie nie widać prasy ukraińskiej, bo pod względem liczby stanowi ona jeden do stu?
Popieram apel Prezydenta Wiktora Juszczenki do Rady Bezpieczeństwa ONZ z prośbą o rozpatrzenie kwestii gróźb wobec Ukrainy ze strony prezydenta Rosji. Za to, że Ukraina zrezygnowała z broni atomowej, klub państw nuklearnych w 1994 roku w Budapeszcie podpisał Memorandum, dokument gwarantujący nienaruszalność ukraińskich granic. O tym trzeba przypominać opinii publicznej świata. Dziś, gdy jeden z gwarantów naszej wolności, nasz drogi sąsiad, słowiański krewny, grozi naszemu państwu, nie mamy innego wyjścia, jak otwarcie i uczciwie na arenie międzynarodowej stawiać kwestię powrotu Ukrainy do statusu państwa nuklearnego. Wbrew wszelkim przeszkodom musimy budować silną armię, przystąpić do nabywania i produkcji taktycznej broni atomowej. We współczesnym świecie ta broń jest gwarantem pokoju i bezkrwawej obrony naszej wolności. Stany Zjednoczone Ameryki, które zmusiły Ukrainę do zajęcia miejsca wśród państw nieposiadających broni jądrowej, teraz milczą, a gdy już mówią, unikają jasnych sformułowań w obronie naszego dążenia do NATO. Musimy zrozumieć, że Ukrainę przyjmą do NATO dopiero wtedy, gdy na to pozwoli Rosja, sama zajmując czołową pozycję w Północnoatlantyckim Sojuszu. W tragicznej sytuacji, teraz i na zawsze, nie możemy polegać na niczyjej zewnętrznej pomocy. Jej nie będzie. Dlatego popieram mojego przyjaciela Jurija Szczerbaka, znanego ukraińskiego pisarza i dyplomatę, który za pośrednictwem gazety „День” zwraca się do nas: „Trzeba zmobilizować wszystkie zdrowe, patriotyczne siły społeczeństwa do obrony ukraińskiej państwowości. Nie tylko starzy szestdesiatnicy czy postarzali skłóceni nacjonaldemokraci, ale też młodzież, biznesmeni, wojskowi, przedstawiciele struktur siłowych, mediów, członkowie organizacji społeczeństwa obywatelskiego muszą uświadomić sobie niebezpieczeństwo, które zawisło nad Ukrainą. Ogólnoukraiński kongres z szerokim regionalnym i społecznym przedstawicielstwem mógłby stać się ogólnonarodowym forum, które powinno zwrócić się do społeczności ukraińskiej, rosyjskiej i międzynarodowej z wezwaniem: powstrzymać możliwą wojnę między Rosją a Ukrainą…”
Kongres, Zgromadzenie, Nowy Ruch – nazwy się znajdą, ale prezydent, rząd, politycy, siły intelektualne narodu ukraińskiego muszą bez zwłoki się zebrać i być może rzeczywistość śmiertelnego zagrożenia nas zjednoczy i da nam siłę potężniejszą niż uzbrojenie atomowe. Współcześni odnowiciele imperium rosyjskiego na próżno liczą na to, że odziedziczony z czasów niewoli podział językowy i wyznaniowy narodu ukraińskiego zapewni im poparcie. Niech przypomną sobie niedokończoną tamę na Tuzłę. Naród ukraiński jest wielki właśnie dlatego, że będąc tolerancyjnym wobec mniejszości narodowych w państwie, wolnym we wszystkim, krytycznym wobec swoich przywódców, w wyborze języka i Kościoła, potrafi się zjednoczyć i obronić swoją ziemię i wolność. Rosyjscy politycy najwyższego szczebla na próżno liczą, że w ich nienawiści do Ukrainy poprą ich Rosjanie, którzy urodzili się i wychowali w ukraińskich miastach. Prowadząc antyukraińską politykę, prezydent Rosji Dmytro Miedwiediew powinien pamiętać, że niepodległa Ukraina to nie tylko wielki naród o europejskich tradycjach, wpisany w światową cywilizację i historię dzięki wydarzeniom nieustannej, w wiekach widocznej walki o swoją niepodległość polityczną, ale także ojczyzna milionów Rosjan, że ukraińscy Rosjanie pomagali nam obalić imperium zła i budować swoje życie w wolnym i demokratycznym Państwie Ukraińskim.
Nie daj Boże, by w Moskwie zwyciężyła awanturnicza, obłąkana próba uderzenia w Ukrainę żelazem. Nie daj Boże, by narodowi rosyjskiemu znów kazano stać się strażnikiem więzienia zbudowanego przez carów i sekretarzy generalnych, dozorcą, który przez egzekucje i wielki głód wychowuje posłuszeństwo u poniewieranych niewolników. Wreszcie powiedzmy całą prawdę: Rosja wygrywała już nie jedną wojnę przeciwko Ukrainie, ale nie zdołała pokonać i nigdy nie podporządkuje ani nie zniszczy ukraińskiego ducha państwowego! Chwała Ukrainie!
Wystąpienie 28.IX.2009 w Narodowej Operze Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dekomunizować Ukrainę. Rzecz nie tylko w tym, że kraj nie jest oczyszczony z symboli totalitarnej przeszłości, z pomników katów narodu ukraińskiego. Chodzi też o to, że wciąż nie mamy patriotycznej, skutecznej władzy, która wreszcie zadbałaby o sprawę ukraińską i sprawiedliwość. Ze względu na swój przeważający skład i ducha obecna władza i urzędnictwo pozostają bezpośrednimi potomkami dawnej radzieckiej nomenklatury partyjno-komunistycznej. Prowadzi to do wzmocnienia wpływu lewicowych partii o ortodoksyjno-komunistycznym, antypaństwowym charakterze. Wymóg „Tworzyć ukraińskie. Szanować ukraińskie. Wspierać ukraińskie. Strzec ukraińskiego”, czyli budować Ukrainę ukraińską, nijak nie może zagnieździć się w sercach i głowach tak zwanej ukraińskiej elity politycznej. Wielu z tej elity łatwiej biegać z namalowanym sercem na sztandarach partyjnych, niż żyć z Ukrainą w sercu. Przez 18 lat nie udało się stworzyć z segmentu tak zwanego narodowogospodarczego kompleksu dawnego ZSRR zintegrowanej, pełnostrukturalnej, zmodernizowanej gospodarki z rozwiniętym wewnętrznym rynkiem, ukształtowanym przez krajowego producenta. Martwię się, że wielu, przede wszystkim z władzy, odchodzi od ludowego obyczaju i tradycji, od narodowej moralności i ludowej mądrości, by chwytać się ich surogatów, usprawiedliwiając swoją obojętność wobec sprawy ukraińskiej i bezczynność. Wystarczy przypomnieć słowa pierwszego Prezydenta Ukrainy Leonida Krawczuka: „Mamy to, co mamy”. Nie oszukujcie, panowie. Lepiej przypomnijcie sobie dawne ludowe: „Jak dbasz, tak masz”. Najwyższy czas, by władza zadbała o sprawę wspólną dla całego narodu, a nie tylko o własne interesy biznesowe, o duchowe odrodzenie narodu, a nie o ducha materialnej konsumpcji. Ukraina ma stać się krajem obywateli, a nie konsumentów. Wszyscy muszą się opamiętać, bo trzecia fala ukraińska, fala ducha ukraińskiego, będzie „sprawiedliwsza” niż poprzednie wobec tych, którzy zapomnieli o Ukrainie. A ona już puka do drzwi przyciszonym narzekaniem wielu ludzi. Niepokoję się, że po 18 latach nasze młode państwo nie zostało ostatecznie zabezpieczone, że zagrożenia (wewnętrzne i zewnętrzne) dla narodu nie ustąpiły i nie osłabły. Dowodem na to jest apel prezydenta Rosji Miedwiediewa do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, w którym bez ogródek przebija polityka Kremla, zmierzająca do ograniczenia kluczowych, najważniejszych praw suwerennych Ukrainy. Zarówno wtedy, w latach 80. i 90. XX wieku, jak i teraz Ukraińcy muszą się zmobilizować, by odwrócić te zagrożenia, w tym także przez zjednoczenie sił patriotycznych i tworzenie nowych ruchów ludowych. Cieszy mnie jednak, że znów jesteśmy razem. Że gorąca miłość do Ojczyzny i odpowiedzialność za jej los nie osłabły w nas, lecz się umocniły. Że nasza wiara w sprawę, której dokonaliśmy 20 lat temu, jeszcze bardziej się umocniła. Mamy z czego być dumni. Właśnie ruchowa, bezinteresowna, a często ofiarna praca zapewniła pomyślne zakończenie wiekowej walki narodu o wolę i wolność, o państwowość i niepodległość. Zdobycie państwa zawsze i wszędzie uchodzi za najwyższe historyczne zwycięstwo każdego narodu. A w naszych warunkach tym bardziej. Nasza wola, wola narodu na tej drodze okazała się silniejsza od wszystkich przeszkód. Jesteśmy najszczęśliwszym pokoleniem Ukraińców, bo nie byliśmy obserwatorami, lecz aktywnymi uczestnikami wydarzeń, które na zawsze zapisały się w dziejach narodu. Wywalczone przez nas państwo będzie istniało wiecznie. Wspólnota ukraińska już gromadzi swoją energię, by w końcu przeprowadzić głębokie, systemowe reformy i modernizację narodu. Bądźcie gotowi pomóc młodym ludziom zrealizować te niezwykle pilne i ambitne projekty. W narodzie jest jeszcze dość sił, by nie przyglądać się w milczeniu temu, jak oligarchowie podgarniają pod siebie władzę, igrają z kursem hrywny, niszczą naszą przyrodę i ukraińską duszę. Mam nadzieję, że państwo w osobie Prezydenta Ukrainy na Dzień Wolności i na rocznicę grudniowego referendum z 1991 roku odznaczy wysokimi państwowymi odznaczeniami wielu działaczy Ruchu, okazując tym samym sprawiedliwość wobec ich wkładu w zdobycie ukraińskiej państwowości. Proszę o poparcie propozycji nadania jednemu z pierwszych wielkich działaczy Ruchu, Wasylowi Czerwonijowi (pośmiertnie), tytułu Bohatera Ukrainy. Dla przyszłości narodu tamte wielkie czasy i ludzie, którzy je tworzyli, powinni zostać zapisani zarówno w naszych sercach, jak i w instytucjonalnej pamięci państwa.
Tłumaczenie maszynowe
Włodzimierz NERIWNYJ, m. Donieck
Można śmiało stwierdzić, że kampania wyborcza na Donbasie ruszyła właśnie 8 września 2009 roku. Tego dnia uroczyście odsłonięto pomnik Watutina — radzieckiego dowódcy I Frontu Ukraińskiego. Na pomnik wydano 690 tysięcy hrywien. Postawienie tego pomnika stało się niczym innym jak pomnikiem podziału Ukrainy. Jeśli słuchać apologetów współczesnej polityki komunistycznej, wychodzi na to, że Ukrainę, a zwłaszcza Donbas, wyzwolił sam Watutin. Ani mniej, ani więcej. Co z tego, że ginęły miliony ludzi?! Ilu ich, zaginionych bez wieści, leży w ukraińskiej ziemi! Oto i w Czerwonogwardyjskim rejonie, w osiedlu Swierdłowe, w Makiejówce, 10 km od Doniecka, leżą poległi wyzwoliciele właśnie ziemi donieckiej, ale przy ich grobie — śmietnik! I wszystkim jest obojętne, także Ołeksandrowi Malcewowi, miejskiemu głowie Makiejówki, w szczególności. Przecież zginęli nie z rąk banderowców, po co więc im pomnik? 1 września 2009 roku przyszli uczniowie z miejscowej szkoły nr 44, żeby położyć kwiaty pod śmietnikiem… Taka oto prawda życia: w jednym mieście Partia Regionów sławi wyzwolicieli: Ołeksandr Łukjanczenko, mer Doniecka, oddał swoją miesięczną pensję na pomnik, 200 tysięcy hrywien ofiarował fundusz posła ludowego Borysa Kolesnikowa, 100 tysięcy wpłacili komuniści. Jak by nie kręcić — to czysta obłuda, kłamstwo i piar, skierowane na ogłupienie wyborców i podział Ukrainy. To chamstwo, z którym my, mieszkańcy Donbasu, stale spotykamy się wobec ludzi starszych — weteranów wojny i pracy — czy od ich wnuków nie świadczy właśnie o moralnej degradacji postradzieckiego społeczeństwa? Aby się o tym jeszcze raz przekonać, na początku roku spróbowałem porozmawiać na ten temat z szefem miejscowej organizacji Partii Regionów w Doniecku. Chodziło właśnie o ludzi starszych, których krzywdzą kierowcy autobusów i marszrutek. Zapytałem, czy ta partia, która dyktuje swoją politykę i trzyma życie społeczne Donbasu pod pełną kontrolą, będzie mogła zaprowadzić w tej sprawie porządek. Nie otrzymałem żadnej odpowiedzi na pytanie. Tylko zmarnowałem czas, bo, jak powiedziano, za wychowanie obywateli odpowiada… szkoła! Która zresztą także jest pod kontrolą Partii Regionów. Proszę proszę! A tymczasem na Donbasie wszystko w porządku: stoi nowy pomnik bohatera nie Ukrainy, lecz dawnego Związku Radzieckiego, „grandmistrza” wojskowej strategii Watutina, który zginął z ręki „bandyty” banderowca, jak nam to przedstawiają komuniści, a dziesiątki wciąż żyjących wyzwolicieli codziennie dostają plunięcia od potomków… Czas skończyć z kłamstwem! Teraz utajnione dokumenty archiwalne zostały ujawnione i czas postawić kropkę nad wszystkimi kłamstwami, które powtarza się już 65. rok po II wojnie światowej, a nie wielkiej ojczyźnianej, o radzieckich bohaterach! Czy nie było tak zwanych „czarnych sotni”, chłopców-Ukraińców, starszych niż 16 lat, których radzieccy „wyzwoliciele” na czele z Watutinem pędzili nieuzbrojonych przed wojskami na niemieckie okopy? A „wielkie” wyzwolenie Kijowa przed rocznicą rewolucji październikowej, kiedy zginęło blisko 470 tysięcy żołnierzy? Czy tą operacją nie kierował „grandmistrz” Watutin? II wojnę światową rozpętali dwaj pobratymcy z ducha — Adolf Hitler ze swoją narodowosocjalistyczną ideologią oraz Józef Stalin ze swoją, importowaną ideologią komunistyczną — prawdziwa tragedia narodu ukraińskiego, rozdartego na pół przez totalitarne reżimy, oszukanego ze wszystkich stron: Niemcy dały obozy koncentracyjne, sowieci — gułagi. A tych, którzy wciąż mają czelność kłamać, piarować się na wydarzeniach przeszłości, wszelkimi sposobami dyskredytować politykę Prezydenta Juszczenki, kontynuując niszczenie państwowości, należy zwolnić z urzędów. Muszą odpowiadać przed narodem ukraińskim. Marna sprawa wychowywać Ukraińca z „sowka” — nic przyzwoitego z tego nie wyjdzie. Choćbyś żabę karmił — bykiem nie zostanie. Trzeba wreszcie przeprowadzić lustrację i raz na zawsze położyć kres temu bezeceństwu! Chwała Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ni boli, że tak powoli uczymy się obchodzić zwycięstwa i szanować zwycięzców. Nie było łatwo doprowadzić do uczczenia na szczeblu państwowym 20-lecia powstania naprawdę legendarnej organizacji — Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy, której działalność radykalnie zmieniła nie tylko los Ukraińców, ale i mapę geopolityczną świata. Tam, gdzie czynniki państwowe powinny były automatycznie zapewnić takie uczczenie, inicjatywę znów musiało przejąć społeczeństwo. I trzeba było włożyć wiele wysiłku, by ją zrealizować. Przez pół roku ta inicjatywa „błąkała się” korytarzami Sekretariatu Prezydenta. Dekret pojawił się dopiero dzięki osobistej woli Prezydenta Wiktora Juszczenki. Jeszcze niemal pół roku zajęło obecnemu rządowi podjęcie decyzji o realizacji dekretu. Cztery lub pięć razy podejmowano próby przyjęcia w parlamencie stosownej uchwały. Zupełnie inaczej władze odnoszą się do podobnych wydarzeń w Polsce i krajach bałtyckich. Tam uroczystości odbywały się przy aktywnym wspólnym udziale wszystkich czynników państwowych i społeczeństwa, na szerokiej podstawie międzynarodowej. U nas zaś przywódcy polityczni wolą mieć własną, oddzielną imprezę: ktoś na Politechnice Kijowskiej, ktoś — jeszcze gdzie indziej. Chwała Bogu, że Prezydent wykazał państwowe stanowisko i te obchody odbyły się na szczeblu państwowym, w Pałacu „Ukraina”. Najwyższy wyraz uwagi państwa wobec wydarzeń, które mają dwadzieścia lat, w pełni odpowiada tej roli, jaką Ruch odegrał w losach narodu ukraińskiego. To właśnie pod przewodem Ruchu Ukraińcy zrealizowali historyczne zadanie narodu — stworzyli własne państwo. To właśnie ukraińska państwowość zadała śmiertelny cios rosyjskiemu imperium komunistycznemu, a zatem światowemu systemowi komunistycznemu. To właśnie pojawienie się Państwa Ukraińskiego przyspieszyło zakończenie zimnej wojny i stworzyło możliwości budowy nowej Europy — bezpieczniejszej i bez linii podziału. Niestety, ten wkład Ukraińców nie został jeszcze należycie doceniony przez świat. Częściowo dlatego, że sami jeszcze dla siebie nie wypracowaliśmy własnego poglądu na rolę Ukrainy w procesach światowych. Martwi mnie, że Ukraińcy bardzo powoli wyplątują się z sieci wrogich mitów. Nierzadko można usłyszeć, że ukraińska państwowość spadła na głowy Ukraińców nagle: czy to przez rozpad ZSRR, czy z łaski gorbaczowowskiego Kremla lub jelcynowskiej Moskwy. Obecnym państwowym uczczeniem 20-lecia powstania Ruchu ostatecznie odrzucamy mit o darowaniu Ukraińcom państwowości. Państwo ukraińskie zostało wywalczone przez samych Ukraińców. Nikt i nigdy nam nie pomagał zdobyć państwowości i niepodległości: ani w czasach epoki kozackiej, ani na początku czy w połowie XX wieku, ani teraz. Za niepodległość Ukraińcy zapłacili wielką cenę. Nasza droga do wolności obficie zroszona jest krwią milionów patriotów. Gdybyśmy przyjęli ten mit, musielibyśmy wyrzec się rycerskiej historii epoki kozackiej, od wspaniałych osiągnięć ukraińskich intelektualistów XIX–XX wieków, od bohaterskiej walki Ukraińskiej Armii Powstańczej. Musielibyśmy przekreślić historię ruchu obrony praw człowieka, ruchu dysydenckiego, wkład Ruchu w zdobycie niepodległości Ukrainy. Uznanie mitu o darowaniu ukraińskiej państwowości równałoby się uznaniu bezpaństwowości narodu ukraińskiego, co może znacznie osłabić jego wolę życia. My, Ukraińcy, nigdy się z tym nie zgodzimy, nie pogodzimy. Bo nasz naród jest wielki, historyczny, państwowy. Nasz lud jest narodem dawnym, o głębokich korzeniach historycznych i doświadczeniu. Równie kategorycznie odrzucamy mit, jakoby ówczesny Ruch był dzieckiem polityki pierestrojki z drugiej połowy lat 80. ubiegłego wieku. Nasi przeklęci przyjaciele (czy wrogowie) doszli do tego, że Ruch...
Zdjęcie: Serhij Marczenko
rzekomo stworzyły KPZR–KPU i jej represyjny organ KGB dla własnego ratunku. Naprawdę Ruch został zrodzony z inicjatywy najszerszego społeczeństwa. Stał się odpowiedzią ukraińskiego narodu na egzystencjalne zagrożenie dla narodu, zagrożenie dla jego istnienia jako odrębnej wspólnoty etnicznej. XX wiek naznaczony jest celowym wyniszczaniem narodu ukraińskiego przez imperium rosyjskie we wszystkich przejawach jego bytu. Właśnie w XX wieku przed Ukraińcami po raz pierwszy stanęła kwestia zarówno ich istnienia duchowego, jak i fizycznego. W społeczeństwie ukraińskim zawsze byli ludzie, którzy odczuwali to niebezpieczeństwo i heroicznie walczyli o jego odwrócenie. Ale to odczucie nie wykraczało poza stosunkowo wąskie środowisko. Choć to paradoksalne, właśnie Czarnobyl ostatecznie przebudził Ukraińców i rozszerzył poczucie zagrożenia na cały naród, uczynił dla milionów ludzi oczywistą potrzebę aktywnej postawy i zdecydowanych konkretnych działań, mających na celu jego odwrócenie. Ukraińcy zaczęli samoorganizować się w tysiącach różnorodnych nieformalnych organizacji w obronie swoich praw i interesów, zagrożonych przez Czarnobyl, rusyfikatorską politykę moskiewskiego Kremla i totalitaryzm komunistycznego imperium. Wkrótce te nieformalne zrzeszenia obywateli okazały się zapłodnione ideami narodowego odrodzenia, co ściśle połączyło ich działalność. Nie trzeba było wiele czasu, aby umocnił się ruch obrony praw człowieka, ukształtował się i rozwinął ruch ekologiczny, kulturologiczny i ogólnodemokratyczny. Do pełnej integracji i połączenia w jedną całość tego morza spontanicznej energii potrzebna była idea jednocząca. Taką ideę dał Ludowy Ruch Ukrainy. Jest to idea niepodległości i własnego narodowego, demokratycznego, europejskiego państwa. Ruch był wówczas nową jakością narodowego postępu Ukraińców, nowatorską formą ich samoorganizacji w walkach narodowo-wyzwoleńczych pod koniec XX wieku. Ruch wysunął zadanie złamania systemu komunistycznego i wyjścia Ukrainy z rosyjskiego imperium komunistycznego – Związku Radzieckiego. Sukces Ruchu zapewniało to, że jednoczył ludzi wokół dwóch podstawowych idei – państwowości narodowej i demokracji, że połączył prawa człowieka i prawa narodu. Ruch dał wówczas społeczeństwu alternatywę wobec obowiązującego porządku. Wyposażył społeczeństwo w całkowicie realistyczne programy narodowego budowania państwa. W szczególności do porządku dziennego włączono politykę głębokiej dekolonizacji i dekomunizacji Ukrainy. Swoimi masowymi akcjami (Łańcuch Jedności, obchody 500-lecia kozaczyzny itd.) Ruch pogłębiał narodową tożsamość Ukraińców i soborowość narodu. Jeśli przerzucić most z tamtego czasu do dzisiaj, można powiedzieć, że świat my zmieniliśmy, ale swoich stajni augiaszowych nie oczyściliśmy. Nam tak i nie udało się w ciągu 18 lat samodzielnego życia ostatecznie zdekolonizować i
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Dmytro Pawłyczko zawsze budzi szczególne zainteresowanie, ponieważ jego błyskotliwa publicystyka, pomnożona przez intelektualizm, artyzm, polemiczność i sztukę oratorską, zniewala od pierwszego zdania. Ale nie tylko to przywiodło Ukraińców na święto Dmytra Pawłyczki: w tym czasie niepewności, zdrad, nieokreśloności wyboru ważne jest, aby usłyszeć autorytatywną opinię lidera narodu, poety, męża stanu, wchłonąć w siebie energię pieśni i słowa, aby zebrać myśli i siły. Oto dlaczego do Pawłyczki przyszli nie tylko poeci, krytycy, literaturoznawcy, ale także politycy i wysocy urzędnicy państwowi. Na sali zauważono ministrów Heorhija Filipczuka, Iwana Wakarczuka, Wasyla Wowkuna, duchowieństwo na czele z Jego Świątobliwością Patriarchą Filaretem, przedstawicieli korpusu dyplomatycznego oraz Sekretariatu Prezydenta. Dmytra Wasylowycza osobiście powitali na scenie Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko oraz premier Ukrainy Julia Tymoszenko. Tego wieczoru Bohater Ukrainy D. W. Pawłyczko został odznaczony Orderem Jarosława Mądrego IV klasy. Najwyżsi urzędnicy państwowi nie tylko wygłosili podniosłe gratulacje, ale stali się także widzami i słuchaczami Dmytra Pawłyczki — pieśniarza, poety, publicysty. Jego pieśni, stworzone we współpracy z kompozytorami O. Biłaszem, A. Kos-Anatolskim, J. Stankowyczem, W. Hubą, H. Hawryłeć, obmywały dusze obecnych żywą wodą i myślało się o tym, że żadne gwiazdy show-bizne-
Tłumaczenie maszynowe
28 września 2009 roku w Operze Narodowej stolica witała Dmytra Wasylowycza Pawłyczkę z okazji wspaniałego jubileuszu. Na sali nie było ani jednego wolnego miejsca: kijowianie i goście pragnęli osobiście wyrazić jubilatowi swój pietyzm, szacunek, przyjaźń, nadzieję — Ukraińcy stęsknili się za wieczorami literacko-artystycznymi, za żywym słowem i ostrą myślą. Prezydent W. A. Juszczenko przyznał, że pamięta wiersze D. W. Pawłyczki. Powitanie od Pawła Mowczana. Nina Matwijenko wcieliła w życie zamysł D. Pawłyczki i J. Stankowycza. Bracia Pawło i Petro Pryjmakowie wykonują „Dwa kolory”. Premier Julia Tymoszenko niezwykle ciepło witała wybitnego poetę, niezdolnego wzbudzić w duszach ludzkich tę przejmującą strunę, która czysto i bez fałszu brzmiała tego wrześniowego wieczoru w sercu Kijowa i Ukrainy. Pieśni było wiele, widzowie rozpoznawali je i w myślach śpiewali razem z kwartetem „Jawir”, Niną Matwijenko, Wałentyną Pełech, Femijem Mustafajewem oraz najlepszymi chóralnymi i orkiestrowymi zespołami stolicy. Kiedy Dmytro Pawłyczko zaczął czytać wiersze, uprzedził salę, że gdyby czytał wszystko, co napisał, nie starczyłoby i trzech dni, dlatego będzie czytał mało. Jego wielbiciele usłyszeli tylko złoty wybór, wybrane przez czytelników oraz nowe, dopiero co spod pióra, poezje. Zabrzmiał też pierwszy wiersz poety, napisany w 1944 roku, na długo przed pierwszą publikacją. Zakończył spotkanie ze swoimi gośćmi Dmytro Wasylowycz jako polityk — wycierpianym, przemyślanym, przemyślanym po wielokroć — wnikliwym słowem, którego warto byłoby posłuchać i Prezydentowi, i premier, i ich podwładnym… Dwa Dmytry, dwa serca, dwa skrzydła, „Dwa kolory”. I oczywiście, jakież ukraińskie zgromadzenie obejdzie się bez tego uniesienia ducha, gdzie „Czerwone — to miłość, a czarne — to żal”?! Pieśń „Dwa kolory” na jubileuszowym wieczorze Dmytra Pawłyczki brzmiała dwukrotnie: na rozpoczęcie widowiska wykonali ją Pawło i Petro Pryjmakowie, a kończyli wszyscy uczestnicy wieczoru na czele z Dmytrem Hnatiukiem. Ktoś z czytelników może zarzucić, że nie wymieniamy zaszczytnych tytułów artystów, wśród których jest trzech Bohaterów Ukrainy, wielu laureatów nagród państwowych i posiadaczy najwyższych tytułów, świadczących o ich ogólnonarodowym uznaniu. Ale cechą tego porywającego, przejmującego, szczerego widowiska jest to, że każde imię to gwiazda, talent i talent ukraiński, wypróbowany czasem, słowem, duchem. Jak nie zachwycać się ognistym, impulsywnym, ostro myślącym Dmytrem Pawłyczką, siwowłosymi jaworianami, niezrównanym Dmytrem Hnatiukiem, jak nie myśleć o tym, że obok Pawła Murawskiego ktokolwiek przegrywałby w młodości odczuwania świata i pojmowania tysiącletniej pieśniarskiej mądrości. Wiek ludziom daruje Pan Bóg. I mnogie — i błogie, i trudne — lata dane są wybranym do pracy i natchnienia, do łez i do radości, do niezrównanego odczucia urodzajnej jesieni i przeczucia wiosennego siewu. Daj Boże, aby niwa Pawłyczki jeszcze wiele lat pokrywała się zielonymi strzałami i pachniała niezrównanym duchem jarego zboża! Lubow HOŁOTA Zdjęcia Olesia DMYTRENKA. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, tygodnik „Słowo Proświty” wita wybitnego poetę, pieśniarza, tłumacza, literaturoznawcę, eseistę, historyka, budowniczego państwa, dyplomatę, lidera narodu, Bohatera Ukrainy Dmytra Pawłyczkę z okazji 80-lecia!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Życie jest nieprzewidywalne. Mimo tęczowych oczekiwań na dalszy wzrost dobrobytu i ruch ku otrzymaniu obiecanych wartości cywilizacyjnych, kryzys finansowy obnażył przepaść gospodarki krajowej, która nieustannie pochłania coraz to nowe zasoby, aktywizuje spory polityczne. Kolizje bytu społecznego, napięcie moralno-psychologiczne postawiły nas przed możliwością wybuchu społecznego o nieprzewidywalnych skutkach. Jednak tragiczna, wydawałoby się, sytuacja mimo wszystko stale transformuje się w nowe warianty wyjścia z nierozwiązywalnych, na pierwszy rzut oka, problemów. Jakaż siła, jakie energie pozwalają przetrwać rozchwianej władzy, zachowując siebie w kosztownej gospodarce, korupcji politycznej, rosnącym bezrobociu, niewypłaconych pensjach, pozostając liderami w warunkach utraty poparcia i zaufania wyborców? Wola, rozum, moralność, upór, nadzieja na MFW? A może strach przed utratą władzy?
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor
…W kwietniu 1814 roku w wyniku klęsk Napoleona w starciach z wojskami koalicji jego ulubieniec, marszałek Ney, wraz z generałami zaczął prosić swojego cesarza o abdykację. „O Neyu, Neyu! — odpowiedział Napoleon. — Czy wiesz, czym jest tron? To tylko ozdobiony złotem mebel. Najważniejsze jest to, co stoi za nim: moje pragnienia, moje kaprysy, moja wyobraźnia, moje nadzieje, a przede wszystkim — moja wola!”. Najwyraźniej na tym polega, pomimo ciężaru, pokusa i nieodparta wabiąca moc władzy, która zmusza, by poświęcić dla niej wszystko — zdrowie, godność, czas, wiedzę, przyjaciół, rodzinę, dobre imię, sprzedać dla niej duszę diabłu, a w końcu ryzykować życie. Ale to nie oznacza, że do władzy przychodzą ci, którzy potrafią z poświęceniem nieść jej brzemię. Nie jest tajemnicą, że im bardziej odchodzimy od tradycyjnych wartości kultury duchowej i zanurzamy się w świat cywilizacji finansowej z jej sztywnymi pragmatycznymi priorytetami, tym częściej u władzy znajdują się ludzie, dla których jest ona przede wszystkim warunkiem realizacji własnych ambicji i spełnienia materialnych oczekiwań. Tym samym dochodzi do poniżenia, degradacji idei władzy, a wraz z nią — idei narodowego, państwowego bytu, zamienionego na drobne monety dla osiągnięcia prestiżu i elitarnej konsumpcji. Wydawałoby się, nic dziwnego, wszak żyjemy w społeczeństwie konsumpcyjnym. Ale widzimy zapełnianie przestrzeni władzy albo przypadkowymi osobami, albo biznesowymi drapieżnikami (jak kijowski mer), którzy swoją obecnością, jak nikt i nic, podważają zaufanie do niej i do całego systemu zarządzania. Dlatego też pojawia się myśl: jeśli „tacy” mogą, to i mnie to pod siłę. Przeszkoda dla konstruktywnego działania władzy i całej sfery zarządzania w społeczeństwie polega na tym, że przeciętności mogą funkcjonować w odpowiednim dla siebie środowisku. Dla lokaja, twierdził G. Hegel, nie ma bohatera, bo on jest lokajem. Dlatego też dochodzi okresowo do masowego „wejścia” do władzy nie profesjonalistów, a „swoich”, „wykonawców”, których kryterium doboru staje się bezmyślne oddanie, więzy krwi lub przyjaźni („swój chłop”). Tacy zarządcy rozumieją swoją przypadkowość (dzisiaj są, a jutro — jak karta padnie). Przyszli na to miejsce nie przez ideę, nie przez walkę, nie z powołania czy przez konkurencyjny dobór, a z protekcji lub chęci „porządzenia”. Stąd poczucie niepewności, które rodzi strach — strach przed utratą swojego miejsca, za którym idzie status, uprawnienia, dobrobyt, a w końcu możliwość popisywania się przed innymi. A bez tego — pustka, codzienność, tęsknota i zazdrość wobec tych, którzy są prawdziwie samowystarczalni. Dla „przeciętności” władza — to chyba jedyna możliwość pozbycia się własnej nieprzydatności, nieumiejętności, szarej jednakowości, a w końcu sytuacji „życia od wypłaty do wypłaty”. Tym właśnie tłumaczy się dążenie takich ludzi do władzy. I im więcej ich tam przebywa, tym droższym, bardziej chaotycznym i nieznośnym staje się życie dla tych, którzy pozostali poza progiem władzy, którym „nie poszczęściło się”. Najwyraźniej, znając swoją nieodpowiedniość, lękając się hipotetycznej, ale jednak kary za nieudolne zarządzanie, przeciętność u władzy rodzi histerię apokaliptycznych nastrojów, rozpowszechnia plotki o defoltach, spiskach, sabotażach, wrogach, zdradzie, piątej kolumnie, podważaniu autorytetu itp. Właśnie strach zmusza do podejmowania nieprzewidywalnych działań, zawierania niespodziewanych układów i sojuszy, wdrażania populistycznych środków, które tak drogo kosztują kraj, rażenia irracjonalnością działań, wydawania brzydoty za piękno, kłamstwa za prawdę, łotra za bohatera, siejąc niezgodę i nieufność. Jednak pewność, z jaką „kierownictwo” wciąż demonstruje się narodowi, stawia pod znakiem zapytania to twierdzenie: jaki może być strach w warunkach zachowania atrybutów władzy? Rzecz w tym, że nieprzejrzystość i przebiegłość struktury psychicznej, które warunkują przejawy strachu, ukrywają go w głębinach świadomości. Dzięki takiej wewnętrznej psychologicznej przebudowie strach jakby znika z dostępnej obserwacji powierzchni, ale w rzeczywistości nigdzie nie znika i pozostaje motywem, decydującym o zachowaniu podmiotu władzy, niepewnego siebie. Dla zachowania swojej psychicznej integralności on (a takich jest wystarczająco dużo w gabinetach władzy) musi zastąpić strach innym uczuciem — w szczególności nienawiścią, która zmusza do szukania wroga. Stąd — paradoksalność i absurdalność zachowania, które nie podlega racjonalnemu uzasadnieniu: najbliżsi przyjaciele stają się wrogami i odwrotnie, współpracownicy — zdrajcami, a zamiast wyważonych działań zmęczeni oczekiwaniem na obiecaną stabilność obywatele zmuszeni są obserwować czyny niepodlegające ani logice, ani moralności. Bo jak inaczej wyjaśnić absurd przesunięć, akcji, gróźb, nagród, kar, oświadczeń, propozycji, które tworzą poczucie iluzoryczności, marności, niepewności życia politycznego i gospodarczego na Ukrainie? Chyba dlatego stało się regułą mówić nie „mój”, a „ten” kraj. Jeszcze większy strach wywołuje możliwość pojawienia się tych, którzy nawet potencjalnie mogą zagrażać utracie władzy. Agresywną reakcję wywołują nie tylko polityczny konkurent czy oponent, ale i ten, kto myśli, ma wpływ, posiada wiedzę i w perspektywie może być pretendentem do miejsca (tronu). Tak jak w niedalekiej radzieckiej przeszłości walkę prowadzono nie tylko przeciwko inaczej myślącym, ale i w ogóle przeciwko myślącym, tak teraz podejrzenie wywołuje każda nieprzeciętna osobowość, która rodzi zazdrość i nienawiść. Nie kryzys, a osobowość zagraża kreatywnością, rozsądkiem tym, którzy tak wygodnie czują się w fotelu. Dlatego bardzo trudno liczyć na pojawienie się tych oczekiwanych, nowych, świeżych polityków, których na wszelkie sposoby będą hamować i kompromitować. Z tych powodów zamiast płodnej działalności powstaje antydziałalność: snute są intrygi, przeprowadzane różne akcje i środki, puszczane w ruch wypróbowane słowotoki, które zaczynają ożywiać ciało tego, co nigdy nie było żywe. Aktywizują się groźby, demonstracje siły, roszady na szachownicy wpływowych stanowisk, demarche z zajmowaniem biur czy budynków administracyjnych. Choć strach nie pozwala tego wszystkiego zakończyć, zamieniając takie działania w spektakl obliczony na prymitywną świadomość. To nikogo nie przekonuje i jedynie wzmacnia społeczną odrazę do podobnej działalności politycznej. Wszak wszyscy pozostają na swoich miejscach, potwierdziwszy przynależność do „wybranych” imitacjami samowystarczalności. Strach rodzi amoralizm, którego złotą zasadą jest „z wilkami żyć — wyć jak wilk”. Jednak w głębi świadomości pozostaje zrozumienie, że wilki nigdy nie staną się przyjaciółmi, i jakikolwiek czerwony sztandar jest już dla nich sygnałem niebezpieczeństwa, i natychmiast cię porzucą. Utrata stanowiska oznacza pozostanie samemu ze swoimi rozczarowaniami i przekonaniem, „jakimiż to jednak ci ludzie są niewdzięcznikami i łotrami”. Wszak każdy w „wilczym” otoczeniu rozumie: jesteś potrzebny tylko o tyle, o ile zajmujesz stanowisko. Jest stanowisko — są przyjaciele. I odwrotnie. Dlatego też pozostaje stały strach przed utratą i stanowiska, i przyjaciół. Nie ratuje też pokazowa działalność charytatywna, jak i maski „bojowników” o interesy ludowe i ideały narodowe. Kiedy w końcu wyjaśnia się nieszczerość i polityczne zaangażowanie, to czym można zasłonić tę powszechną pogardę i sarkazm, które na zawsze wykluczą z życia politycznego? Strach przed możliwą utratą twarzy rodzi chimery chorobliwego dążenia — za wszelką cenę należeć do „kasty wybranych” — elity. I tutaj znów nie opuszcza strach: osiągnąć — nie osiągnąć, a jeśli osiągnąłeś, to nie stracić niechby pokazowej, ale bliskości do władzy i jej nosicieli, „politykierstwa”. A jeśli nie, to strachy przenoszą na społeczeństwo, stawiając je w tym stanie niepewności, który rodzi stały dyskomfort i odrazę do swojego kraju, gdzie nie ma oczekiwanego porządku. Każdy polityk, idąc na wybory, obiecuje zrobić wszystko dla dobrobytu narodu. Ale to nigdy się nie dzieje. Pomimo wszystkich odwołań do „obiektywnych warunków”, „kryzysu”, „trudności finansowych”, które rzekomo powinny wyjaśnić stałe drożenie życia, rozbite drogi, korupcję, oszustwo, pojawia się pytanie: po co więc szliście na wybory, braliście się do roboty? Po co zakładaliście togę profesjonalizmu, „miłości do ludzi” i bez końca obiecywaliście, obiecywaliście… A teraz swój strach przed nieumiejętnością, niewykonaniem przenosicie na wszystkich, szukacie jakichkolwiek przyczyn, aby nadal pozostawać wśród wybranych. A jaki pożytek z tego dla społeczeństwa? Mechanizmy obrony psychiki przed wyżerającym strachem przed kohortą nowych, silnych, którzy już stoją na progu i uniemożliwią twoje przebywanie w strukturach władzy, zmuszają do tworzenia mitologemów „zbawców narodu”, od których tylko zależy dalszy los, jak nazywają, „małych”, „przeciętnych” Ukraińców. Ale czy zasługuje na szacunek ten, kto swoją „władczą wielkością” poniża cię charakterystyką „przeciętnego” i „małego”? Jednak tylko wtedy można poczuć własne znaczenie i pokonać strach, jeśli ktoś będzie „mały”. I kiedy całe społeczeństwo zrozumie, że tylko z atroficznym rozumieniem humanistycznych treści współczesnej demokracji można tak poniżać naród i godność jednostki, wtedy stanie się ono obywatelskim. Jeśli „sen rozumu rodzi potwory”, to strach przeciętności rodzi chaos i nieład, w którym nie ma miejsca dla logiki i moralności. Dlatego zwyczajnymi stają się odrażające osobowości, których nie przyjęłoby żadne normalne społeczeństwo. Oni o tym wiedzą i ratują się show lub skandalami, które odwracają uwagę i ratują przed utratą władzy. Tak, permanentny teatr jednego aktora kijowskiego mera, który szokuje publiczność nowymi repryzami, zrodził tę atmosferę pogardy i nienawiści, od której już nic, zdawałoby się, uratować nie może. Ale jak tylko cierpliwość się wyczerpała i pojawiło się pragnienie oczyszczenia się z niego, strach przed utratą władzy zmusił mera do rezygnacji z „nowacji”. Co prawda, nowe „akcje charytatywne” i prezentacje mera ujawniają i nieudolność tych, którzy go wspierają, i przekonują, że wszystko jest w normie. Wyjaśnienie jest jedno: strach przed utratą władzy zrodził atmosferę obojętności, która zmusza większość do pozostawania „frajerami”, nie żyć, a przeżywać, nie działać, a czekać. Strach i obojętność oddzielają od rzeczywistości, niszczą wiarę, nadzieję, pragnienie bycia działającym i aktywnym. Pod znakiem strachu wszystko traci życiowe wypełnienie. Przysięga w „miłości” do Ukrainy i jej narodu okazuje się przekształconą formą strachu. Jeśli nie mogę ochronić siebie, moje negatywne nastawienie do zagrożenia może odbić się w dążeniu do odejścia od niego na bezpieczną odległość, znalezienia form ochrony. Taką formą właśnie jest transformacja strachu w miłość — do narodu, do kraju, do chorych, dzieci itp. Przekonanie o dążeniu do prawdy, które zamienia się w zwykłe hipokryzję polityków, również tłumaczy się strachem. Wszak jeśli dochodzi do stałego oczekiwania zmian („znowu władza się zmienia”), to wraz z nim utwierdza się niepewność, która nie daje możliwości spokojnie i godnie istnieć. Dlatego atrybutem staje się bezpryncypialność, amorficzność, słaboduszność, drobne podstępy (na duże potrzebna jest odwaga!), obliczone na zaufanie podobnych, ponieważ silni i samowystarczalni tego nie zrozumieją. Próba pozbycia się strachu osiągana jest przekonaniem tych, którzy zagrażają (lub mogą zagrażać),
w swojej lojalności, oddaniu, przyjaźni. Ich „udobruchanie” może odsunąć od siebie rolę ofiary i nie tylko zmniejszyć zagrożenie, ale też poprawić swój wewnętrzny balans emocjonalny i nieco się uspokoić. I ten cel osiągany jest kosztem ekstrapolacji wszystkich pozytywnych cech i charakterystyk na tego, od kogo jesteś zależny. A nikt nie jest tak zależny, jak człowiek urzędowy, który nie ma innej perspektywy poza fotelem urzędniczym. Dlatego nie istnieje przeszkoda, która mogłaby stać się zawadą przed upokorzeniem w imię utwierdzenia się przy władzy. Niech on (boss, suzeren, szef) będzie zły, ograniczony, okrutny, ale jeśli jest lojalny wobec mnie, to lepszego na świecie być nie może. Lepszy dla mnie, ponieważ teraz mogę nie martwić się o swoje jutro. Dopóki on jest silny, ja razem z nim wejdę w poczet zwycięzców, będę mógł zneutralizować ryzyka. I biada tym, którzy tego nie rozumieją. A dla mnie fundamentalne znaczenie ma mój spokój i bezpieczeństwo, a wszystko inne to „nie moje problemy”. Przezwyciężenie strachu kosztem autorytetu fotela władzy, „gospodarza”, „silnej ręki” jest właściwe słabemu. On nie pokłada nadziei w Bogu, ponieważ słaba jest jego wiara; nie jest gotowy mężnie iść naprzeciw wyzwaniom, bo słaba jest jego wola; nie może przeciwstawić się w konkurencyjnej walce, bo jest słaby duchem. Dlatego dla gwarancji swojego życia składa ofiarę każdemu bożkowi, idolowi czy demonowi, aby pozbyć się strachu. Ale słaby czyni słabym także społeczeństwo i państwo. Żywotność strachu nie polega na tym, że reprezentują go ci, u których „dom na skraju” (a stanowią oni większość). Oszustwo i nieprawda rodzą się mimo wszystko nie z tępoty i głupoty. Głupota jest tutaj ofiarą. Oszustwo, kłamstwo są zawsze interesowne. Niezależnie od prywatnego interesu poszczególnych kłamców, mają one na celu zniewolenie ludzi, wypaczają społeczeństwo. Cele pośrednie są różne, ale sprowadzają się do tego, by ukrywać zbrodnie. Korzyść strachu jest stosunkowo niewielka: zachowanie własnego interesu, spokoju ducha. Ale ciągłym połączeniem strachu, duchowej niemocy, oszustwa dyryguje zła wola. I rzecz nie w tym, że społeczeństwo nie chce słyszeć zwróconych do niego pełnych faktów, a nie pragnie znać żadnej prawdy, która jest prawdą o nim i o sobie. Zderzywszy się z prawdą, nie wie, co z nią zrobić. I rzeczywiście, czy potrzebne są babci Parasce metafizyczne rozważania o prawdzie i perspektywach demokracji na Ukrainie? A jeśli tak, to strach pozostaje wymiarem tych strategii myślenia i działań, które zachowują to, co najważniejsze — władzę. A świat władzy to świat innej moralności, innych wartości, gdzie Boga zastępuje idol — pieniądze.
Tłumaczenie maszynowe
Hryhorij KUCZENKO, przewodniczący Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Ofiar Represji, Kijów
Ukazał się trzytomowy zbiór pisarza Wiktora Hamana „Korytarze KC”. W kontekście najnowszej historii to bardzo interesująca i pouczająca trylogia, ponieważ została napisana jako zapiski dzienników i refleksje z „kotła” KC KP Ukrainy. Choć Wiktor Pantelijowycz napisał we wstępie do drugiego tomu, że „najważniejsza w tych książkach nie jest nostalgia za przeszłością”, to jak tego uniknąć? Była tam młodość, czyste idee i pragnienie zrobienia czegoś dobrego dla ludzi i kraju, w którym się żyło, który się szanowało jak ojczyznę. Autorów ojciec nie wrócił z wojny, broniąc właśnie tego kraju. Człowiek nie może uniknąć żalu za przeszłością, za tym, czego się uczył… To natura pamięci i filozofia życiowa, oddalona od teraźniejszości. Zatem system administracyjny od wewnątrz, reportaż z gabinetów i korytarzy (pętla na szyi była u wszystkich, a wielu hamowała). Serce i dusza Ukraińca Wiktora Hamana zostały napełnione czystością i naiwnością wiejskiego powojennego dzieciństwa, biednej, głodnej młodości, wzniesionej ku – choćby wyobrażonej – Prawdzie, w którą wierzył. Ta czysta wiara zaprowadziła autora do korytarzy komitetu obwodowego, a następnie KC, gdzie człowiek nie mógł należeć do siebie. Dzienniki Wiktora Hamana niosą świeżość wrażeń z tego, co zobaczone i usłyszane, a zarazem przemyślenie tego, co działo się w życiu kraju, zwykłych ludzi i urzędników, ponieważ to właśnie urzędnictwo w czasach sowieckich było nosicielem działalności partyjnej, a więc tworzyło naturę systemu. Aktyw partyjny był złotym funduszem systemu. Nomenklatura, osadzona przez Stalina, przetrwała Chruszczowa, rozkwitła za Breżniewa, była i pozostaje siłą do dziś, spojona interesem, bankietami i wzajemnym wsparciem. W dziennikach Wiktora Hamana można to wszystko prześledzić, odczuć, bo to jest puls czasu, życie organizmu nomenklaturowego. W 2009 roku, czytając ponownie dziennik jako dokument epoki, poczyniłem liczne notatki na marginesach tomu trzeciego. Niektóre z nich przytaczam. W korytarzach ówczesnej władzy nie było
W bibliotece w Irpieniu na Kijowszczyźnie odbył się „okrągły stół” „20 lat ruchu narodowo-patriotycznego Przyirpinnia. Osiągnięcia, problemy, perspektywy”. Minutą ciszy uczestnicy zebrania uczcili tych działaczy odrodzenia narodowego regionu, którzy już odeszli w wieczność: pierwszego przewodniczącego irpieńskiej Proświty Serhija Babajkina, działaczki Proświty — nauczycielkę języka ukraińskiego Nadiję Lewczenko i kandydatkę nauk rolniczych Allę Korobijewśką, naukowców Mychajła Ziemlańskiego i Renata Polowego, a także Iwana Kołomijca i Swiatosława Sidoho.
„Okrągły stół” poprowadził przewodniczący irpieńskiej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy Ołeksandr Редycz.
Zebrani stwierdzili: „Mamy niezależne państwo, które niektórzy uważają za dane nam przez Boga i nie biorą pod uwagę milionów patriotów zgładzonych i represjonowanych. Mamy wielopartyjność, lecz większości partiom brakuje podstaw ideowych. I wiele ogólnopaństwowych polityków — bez trzeźwości, krytycyzmu w ocenie wodzów, jedynie partyjny slang, a za nim — samowola i okrucieństwo wobec „odszczepieńców”, a główna troska — utrzymać się przy władzy, nie cofając się przed niczym. „Bytie przerodziło się w bicie”, bo sami oni również byli w systemie politycznymi trybikami.
Czy dzienniki o korytarzach władzy mogły ujrzeć światło dzienne w czasach, w których je pisano? Oczywiście, że nie. Bo była to tajemnica zamkniętego systemu. Wynoszenie jakichkolwiek świadectw, „śmieci” z korytarzy i gabinetów było zakazane. Nieposłuszeństwo karano szybko i okrutnie. Uciekinierzy — „zdrajcy” pisali o takich korytarzach na emigracji i na wygnaniu. Dlatego cenne są świadectwa Wiktora Hamana, że zostały napisane po świeżych śladach, a dziś — niemal bez skreśleń — opublikowane. Właśnie ta okoliczność czyni dzienniki unikatowymi.
W drugim tomie znajduje się ówczesne oficjalne stwierdzenie: „Nacjonalizm wielolicy. To: 1. Idealizacja przeszłości. 2. Podejście bezklasowe. 3. Przecenianie narodowego. 4. Polityka separatystyczna. 5. Wniosek: budować dobrze u siebie, to znaczy przejawiać internacjonalizm”. Ciekawe, kto wtedy w kraju mógł sobie pozwolić na inne zdanie?
Oto cytat z W. Szczerbyckiego: „W warunkach międzynarodowego odprężenia dalej pogłębia się i zaostrza walka ideologiczna. Trzeba demaskować dywersyjne działania nacjonalistycznych, syjonistycznych ośrodków, maoizmu”. Z „maoizmem” wszystko jasne, ale „dywersyjne” działania nacjonalistycznych i syjonistycznych ośrodków — a dalej co? Słusznie: dalej — aresztowania, sądy, obozy… Oto reakcja na pogłębianie i zaostrzanie walki ideologicznej. A „dywersyjne ośrodki” to także i to: coś przeczytałem, coś powiedziałem…
Autor uczciwie pisze o losie Iwana Dziuby: „Ostre zmiany po majowym (1972 r.) Plenum KC KP Ukrainy (zdjęto Szelesta, wybrano Szczerbyckiego). Zasadnicza linia w pełni się usprawiedliwiła. Zadano cios ideologiczny. (To prawdopodobnie wtedy Iwana Michajłowicza wsadzono do celi KGB. — Aut.). Rozczarowanie na Zachodzie, a nasze wielkie zwycięstwo. Zrozumiał, potępił swoją działalność”.
Albo: trwa plenum KC z krytyką P. Szelesta: kto „wprost” krytykuje, kto „pośrednio”, kto nic nie mówi… A kto oświadcza otwarcie: historii Ukrainy „nie można rozpatrywać poza historią Państwa Rosyjskiego”. Dalej: „w kwestii narodowej grupa artystów w latach 20. – pierwszej połowie 30. wykazała chwiejność, a niektórzy z nich stanęli na drodze walki z polityką partii”. To właśnie ci, którzy „wykazali chwiejność”, legli w ziemi Lasu Bykiwnijskiego, Pustkowia Lewaszowskiego, Sandarmochu, Sołowek z przestrzelonymi głowami — setki młodych i niemłodych poetów, pisarzy, artystów Ukrainy, których to „KC” i jego represyjne dzieci „wyprostowały” na zawsze, i do dziś w tym nie żałują. W dziennikach Wiktora Hamana są nieukrywanie „wywrotowe” myśli, za które mogli nie tylko „poprosić” z pracy… 9 kwietnia. Praca nad informacją o podróży L. I. Breżniewa na Syberię i Daleki Wschód. Dlaczego? Po co ta podróż? Bez celu. Bo jaki wynik? Żadnego. Popił, pogadał… W obozach siedzieli też za mniejszą „wywrotowość”. Albo o śmierci Kułakowa: „Zgodnie ze stalinowską tradycją nikt dokładnie nic nie mówi, bo tajemnica śmierci trzyma się za siedmioma zamkami” (Breżniew nie znosił Kułakowa). W rozdziale „Pamiętne w 1978 roku” czytamy: „W tym czasie, jak się czuło, byłem już »pod kloszem«. Jeszcze by tego brakowało! Pisałem trylogię o leczeniu ziołami (czyli »znachorstwo«). To było obce cekaewskim murom. No czemu nie orwellowski »1984«?! Pracownik KC »pod kloszem« — to już diagnoza dla radzieckiej psychiatrii, przynajmniej dla wniosków organizacyjnych… Wiktor Pantelejmonowicz mógł trafić i do Mordowii, gdzie byli jego kolega z roku Wiaczesław Czornowił, towarzysz pióra Mykoła Rudenko, albo do dniepropetrowskiego specjalnego szpitala, gdzie również »leczono« »piszczyków«, to znaczy prostowano »wykazaną chwiejność«. W końcu W. P. Hamana zwolniono z KC bez żadnych sformułowań. „KC — skrót z dwóch liter. Ale jaka groźna magia tego słowa, które przez wiele dziesięcioleci stanowiło uosobienie władzy na Ukrainie! Stąd rozciągały się dźwignie kierownictwa do wielkich miast i odległych wsi, do wszystkich zakładów i kołchozów. Stąd nadchodziły rozkazy, jak zwiększyć wydobycie węgla i jakimi odmianami pszenicy obsiewać pola, jak opłacać pracę muzyka i o czym trzeba pisać w gazetach. Tu mianowano kierowników obwodów, miast i rejonów, wszystkich ministerstw, zakładów naukowych i szkół wyższych, stąd nadchodziło zezwolenie-roznarządzenie, kogo wybrać na deputowanego, a których autorów nie wolno drukować — słowem, była to instytucja tak totalnie wszechogarniająca, której znaczenia i charakteru działania, sądzę, nie będzie łatwo w pełni pojąć tym, którzy będą żyli i pracowali, powiedzmy, już w drugiej połowie XXI wieku. Takie wszechwładztwo, co więcej — wszechmoc i prawo ogłaszania myśli zrodzonej w tym budynku prawdą w ostatniej instancji — jednocześnie zdumiewały ograniczonością, ostrożnością, a nawet bojaźliwością. Dlaczego bojaźliwością? Bo KC Komunistycznej Partii Ukrainy było zupełnie zależnym oddziałem od związkowego kierownictwa partyjnego w Moskwie”. Tak napisał krytyk literacki i działacz społeczny Leonid Ostrouszko w posłowiu do trzytomowego wydania. Dodam: te „korytarze” były nastawione na stałą wojnę z inakomyślącymi, z przejawami wolnego poglądu. Ta wojna wraz z prawdziwą wojną na wszystkich kontynentach (Afganistan, Nikaragua, Angola, Mozambik, Wietnam, Palestyna, Hiszpania, Chile) wyczerpała kraj o olbrzymich zasobach materialnych, naturalnych, doprowadziła go do całkowitego bankructwa i rozpadu. To wszystko mrok korytarzy KC, większych i mniejszych, wpływowszych (jak członkowie Politbiura) czy mniej wpływowych urzędników — wszyscy oni są winni śmierci milionów obywateli, w pośpiechu potajemnie kopiąc ogromne mogiły zbiorowe, nie przeczuwając, że zakopują tam również przyszłość własnego kraju. Pozostaje nam podziękować Wiktorowi Hamanowi za wieloletnią pracę, za dokumentowanie wydarzeń w kcowskich korytarzach, odtwarzanie portretów ich mieszkańców, poczucie stagnacyjnej atmosfery, która doprowadziła do zastąpienia starych korytarzy nowymi, demokratycznymi. Pouczające tomy, pouczające dzienniki. Niech ludzie czytają, rozmyślają, wyciągają wnioski.
Tłumaczenie maszynowe
Julia KARPACZOWA, m. Połtawa
W Połtawie odbyła się prezentacja antologii „Ukraiński nacjonalizm” (Ukraińskie Wydawnictwo im. Jurija Łypy, 2009), którą przywieźli redaktor gazety „Szlach Peremohy”, historyk i publicysta, a także redaktor wydania Wiktor Rohow oraz kierownik Ukraińskiej Służby Informacyjnej, politolog Andrij Lewus.
Antologia „Ukraiński nacjonalizm” — zbiór podstawowych prac ideologów ukraińskiego nacjonalizmu pierwszej połowy XX wieku — od postaci dobrze znanych w historii ukraińskiej myśli społeczno-politycznej po mało znanych polowych ideologów walki wyzwoleńczej UPA, pochodzących ze Wschodniej i Zachodniej Ukrainy, działaczy ukraińskiej emigracji nacjonalistycznej, przedstawicieli wszystkich formacji organizacyjnych kiedyś jednej OUN. Praca nad książką trwała prawie dziesięć lat. Do pierwszego tomu antologii weszło 20 prac 18 autorów, m.in. Dmytra Doncowa, Stepana Bandery, Stepana Lenkawskiego, a także poltawian Mykoły Michnowskiego i Dmytra Andrijewskiego. Książkę zaplanowano jako dwutomowe wydanie, dlatego trwa praca nad drugim tomem, w którym zostaną zaprezentowane materiały Wielkich Zborów i konferencji OUN oraz publikacje autorów z drugiej połowy XX wieku. „To wydanie jest pierwsze w Ukrainie i jak dotąd jedyne, w którym pod jedną okładką zebrano główne prace czołowych działaczy ukraińskiego nacjonalizmu… Ważne jest, że staraliśmy się zebrać prace autorów ze wszystkich zakątków Ukrainy, by zademonstrować soborowość narodu ukraińskiego, jedność jego poglądów na podstawowe kwestie tworzenia i rozbudowy państwa”, — powiedział Wiktor Rog. Jak mówił, obecnie żaden inny nacjonalizm na świecie nie jest tak obrzucany błotem i demonizowany jak ukraiński. „Ludzie mają bardzo przybliżone wyobrażenie o ukraińskim nacjonalizmie, bo nie znają źródeł pierwotnych” — podkreślił. Jak zaznaczył Andrij Lewus, tę książkę powinni przeczytać wszyscy działacze sił politycznych, które pozycjonują się jako przywódcy narodu ukraińskiego i prowadzą walkę o propagowanie idei narodowych. Żadna partia nie ma bazy ideologicznej, przekonań i zasad. „Pracujesz rok — wyhodujesz chleb, pracujesz 10 lat — wyhodujesz sad, 100 lat — wychowasz młodzież”. Po konferencji prasowej organizatorzy spotkania spotkali się ze studentami wydziału historycznego Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Korołenki.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...tycznych organizacji — żałosne przystawki do sił politycznych. Mamy wolność wyznania i różne instytucje religijne oraz wyznania, ale nie mamy Jednej Pomiestnej Cerkwi. Mamy ustawę „O językach”, którą się łamie, a kwestię językową używa się nieustannie do rozbijania Ukrainy”. Nasuwa się pytanie: komu zatem należy władza? Rada osiedla Kocjubyński, administracyjnie podporządkowanego Irpieniowi, przemianowała ulicę Budowlaną na ulicę Ponomarowa, byłego dyrektora zakładu obróbki drewna Kijowskiego Okręgu Wojskowego. Kozacki hetman z Kocjubyńskiego Jewhen Hula wspomina, że w tym przedsiębiorstwie powstała pierwsza na Przedmieściach Irpińskich komórka Ruchu. Ponomariow wyrzucił z pracy wszystkich członków Ruchu. A teraz w niepodległej Ukrainie imię nienawidzącego Ukraińców nadano ulicy. W Irpieniu i podporządkowanych mu osiedlach wiele ulic nosi jeszcze imiona działaczy reżimu komunistycznego, którzy wyniszczali naród ukraiński. Deputowani Rady Miejskiej Buczy — przewodniczący buczańskich komórek „Proświty” i Ruchu Mykoła Hryhoruś oraz Iwan Łysenko oświadczyli, że rada irpieńska powinna przemianować te ulice tak, jak zrobiono w Buczy. Na zebraniu wyczuwalne było zbliżanie się wyborów prezydenckich. Mykoła Hryhoruś obiecał, że będzie agitował przeciwko tym kandydatom na urząd prezydenta, którzy nie zareagowali na antyukraiński wystąpienie prezydenta Rosji Miedwiediewa. Jewhen Hula zaznaczył: „Wiktor Juszczenko nas przerósł. On nie jest dzisiejszy, jest przyszły. Prezydent Juszczenko zrobił dla odrodzenia Ukrainy więcej niż ktokolwiek”. Przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji WO „Swoboda” Swiatosław Chanenko przekazał uczestnikom zebrania pozdrowienia od Ołeha Tiahnyboka.
O potrzebie uczynienia władzy odpowiedzialną przed narodem mówili przewodniczący Irpieńskiej regionalnej organizacji społecznej „Samoobrona” Witalij Sawenko, zastępczyni przewodniczącego ogólnoukraińskiego ruchu pracowniczego „Solidarność” Myrosława Barchołenko, deputowany Rady Miejskiej Buczy Ihor Bartkiw oraz inni. Uczestnicy zebrania domagają się od miejscowych władz, zgodnie z Dekretem Prezydenta, przemianowania ulic nazwanych w epoce radzieckiej oraz ustawienia znaków pamiątkowych w miejscach, gdzie działali aktywiści i ogniska narodowo-patriotycznych sił; odnowienia składu, Regulaminu i działalności rady społecznej przy Irpieńskim Komitecie Wykonawczym Rady Miejskiej; uchwalenia do końca 2009 roku statutu wspólnoty wraz z odpowiednimi załącznikami i przepisami o walnych zgromadzeniach wspólnoty; zaplanowania na 2010 rok odrodzenia działalności organów samoorganizacji ludności oraz przewidzenia w budżecie finansowania na ten cel.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dźwięczną z nastrojem i tonacją „Intermezzo” Mychajła Kociubynskiego, gdzie lejtmotywem przewija się pełne bolesnego żalu: „Mów… Mów…” Mimowolnie nasuwa się myśl: „Czy w pracach zwycięzców może być odwrotnie, gdy to, co błędne, podano za poprawne?” Wydaje się, że podczas sprawdzania prac konkursowych sprawdzający (odmówiono nam podania jego nazwiska), mimo naszej nalegań, powinien podnieść własny poziom językowo-intelektualny. Z 20 tajemnic sztuki języka pisanego (według retoryki konkursu, „jakościowa znajomość języka”) błędy ortograficzne, faktyczne (takich jest mało) i domniemane, wzięte za takie — główny akcent położono właśnie na nie — stanowią tylko jedną z 20 pozycji sztuki językowej, która została tutaj naruszona. Najwyraźniej koniecznie trzeba wprowadzić recenzowanie prac konkursowych przez członków jury, którzy biorą udział w sprawdzaniu, co wzmocni ich odpowiedzialność za wyniki. Skład jury Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka przez wszystkie lata pozostaje bez istotnych zmian. Niezmienne są też wyniki konkursu, zgodnie z którymi najwyższe miejsca na trzech poziomach trudności systematycznie zajmują studenci uczelni reprezentowanych w jury. Zgodnie z podsumowaniami, studenci ci wykazują wysoki poziom wiedzy i umiejętność stosowania jej w praktyce. Niezmienne pozostaje również to, że Ukraińska Akademia Bankowości jest jedyną uczelnią w systemie szkół wyższych (a nawet wydziałów szkół wyższych), która przez dziewięć lat w składzie jury nie ma własnego przedstawiciela i nie może obronić swoich uczestników konkursu przed niskiej jakości sprawdzaniem ich prac. Czeski pisarz Zdeněk Pluhař ma powieść „Niech rzucą we mnie kamieniem…” Powtórzę te słowa. Ten kamień do mnie nie doleci. Nie mogą studenci pierwszego roku wiedzieć więcej niż ich mentorzy — członkowie jury. Ci ostatni czasami wykazują „fenomenalną” wiedzę z języka ukraińskiego na stronach własnych pakietów zadań, opracowań metodycznych i rekomendacji, artykułów naukowych. Tak, zadania do prac kontrolnych studentów uczelni wyższych to nierzadko plagiat wraz z gramatycznymi, stylistycznymi, kulturowo-językowymi nonsensami, wywołanymi „twórczą ingerencją ich autora (bez wskazania źródła) w tekst cudzej pracy”, na przykład, zob. tab. W tym samym zadaniu zaproponowano wyjaśnienie nazwy dokumentu (listy biznesowe, jak wiadomo, nazw nie mają), wykonanie analizy językowo-stylistycznej, składniowej(?) tekstu (czyż składniowa nie wchodzi w skład językowo-stylistycznej?). W oprawie językowej innych zadań: zapytannia (zamiast pytannia), zahalnonarodna mowa ukrainskoho narodu (zamiast ukrainska zahalnonarodna mowa) itp. Światosław Karawanski nazwał takie użycia słów językowymi dinozaurami. Przypomina się epizod opisany przez Dokiję Humenny, pisarkę ukraińskiej diaspory, w powieści „Złoty pług”: — Czy pan do mnie? — zdziwiony odwrócił się Pahuba. — Tak, chcę o coś zapytać. — Odnośnie czego? No, słucham pana… Hajina poczuła się jak sprzątaczka, która z miotłą weszła do gabinetu naczelnika i, przeszkodziwszy w podpisywaniu papierów, prosi o podwyżkę płacy. „Odnośnie czego”… Wszystko można wybaczyć, tylko nie taki surżyk… — No, niech pani mówi — protekcjonalnie zachęcił „sprzątaczkę” naczelnik. — Nie, zapytam innym razem… Tak czy inaczej, żadna siła nie zmusiłaby jej do rozmowy z człowiekiem, który pyta „odnośnie czego”. Skąd u nas taka plebejska tolerancja? Dlaczego musimy pełno szacunku przytakiwać? Członkowie jury wyłonili 15 zwycięzców z pięciu poziomów trudności, ale dostęp do tych prac jest niemożliwy. Naszym zdaniem, w celach ideologiczno-językowych prace zwycięzców konkursu nie powinny leżeć w szufladach urzędniczych, lecz być przedstawione zainteresowanym na łamach lokalnych gazet, stronach czasopism pedagogicznych, na stronie internetowej wydziału edukacji i nauki obwodowej administracji państwowej, a wykładowcy, którzy przygotowali studentów-zwycięzców II etapu Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, powinni dzielić się doświadczeniem pracy.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła BOJCZENKO, kandydat nauk filologicznych, docent Państwowej Wyższej Uczelni „Ukraińska Akademia Bankowości Narodowego Banku Ukrainy”, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, m. Sumy W placówkach oświatowych obwodu sumskiego przeprowadzono IX Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Osobowość Petra Jacyka jest dobrze znana na Ukrainie i wśród Ukraińców diaspory. Jak wielu innych naszych rodaków na obczyźnie, za swój drogowskaz patriota i mecenas obrał ukraińską ideę narodową. Postrzegając czynnik językowy jako priorytetowy w procesie budowania państwa — „jest język, jest państwo, jest naród” — zapoczątkował Międzynarodowy projekt „Uczmy się i pielęgnujmy język ukraiński”. Należytej uwagi udziela się realizacji tego projektu w Państwowej Wyższej Uczelni „Ukraińska Akademia Bankowości Narodowego Banku Ukrainy”. Kronika prawie dziesięcioletniej pracy zespołu akademii utrwaliła tematy, nazwiska, twórcze znajomości i odkrycia na drodze postępującego umacniania języka ukraińskiego jako państwowego w ramach projektu. Nasi studenci zawsze wykazywali się niezwykłą aktywnością, dążąc do nowości w treści i organizacji wydarzeń językowych: „Ojczystemu językowi — blask naszej miłości”, „Na piedestale słowa”, „Święty dar”, „Rola języka ojczystego w życiu twórczej osobowości” — to nazwy tylko niektórych wydarzeń. Tradycyjnie do akademii na rozmowy ze studentami zapraszano znanych dziennikarzy, pisarzy, polityków, naukowców. Informacje o wydarzeniach relacjonowały media. W ubiegłym roku odbył się II (obwodowy) etap IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego, w którym wzięli udział studenci wyższych uczelni — zwycięzcy I etapu — „najlepszy kwiat narodu, najmocniejszy jego grunt, na którym on (język — L. B.) wyrasta” (I. Ohijenko). W zarządzeniu zarządu oświaty i nauki Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej (L. Pszenyczna), wydanym na podstawie wyników II etapu konkursu, wymieniono nazwiska zwycięzców i wyróżniono wykładowców uczelni I—IV poziomu akredytacji za „znaczący wkład w umacnianie języka ukraińskiego jako państwowego, wysokiej jakości przygotowanie studentów-zwycięzców II etapu IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka”. Biorąc pod uwagę społeczne znaczenie przyszłego jubileuszowego wydarzenia, zasadne jest wyrażenie rozważań na temat osiągnięć i błędów poprzednich etapów. Do przeprowadzenia konkursu Sumski Obwodowy Instytut Kształcenia Podyplomowego (dyrektor W. Żywodior) opracował zadania pięciu poziomów trudności. Najtrudniejsze — dla studentów uczelni III—IV poziomu akredytacji. Ale zamiast żywej, spójnej wypowiedzi, zgodnie z warunkami tych zadań, działania językowe ograniczono do poszczególnych słów. Są one dobrze znane wszystkim ze szkolnego kursu języka: „usuń kreskę w słowach”, „postaw akcent”, „zapisz liczby słowami” itp. W takich warunkach wolność uczestnika konkursu jest równa zeru. Kod językowy już określił wszystkie możliwości, które mogą być tutaj zrealizowane, ale dla manipulacji pracami możliwości są kolosalne. Analiza językowa poszczególnych słów bez zwrócenia uwagi na aspekt funkcjonalny środka językowego — „to samo, co oglądanie rośliny w zielniku, czyli nie tak, jak ona rzeczywiście żyje, a jako sztucznie przygotowana dla celów poznania”, pisał Ołeksandr Potebnia. Biorąc to pod uwagę, opracowaliśmy zadania innego planu. Tak, na I etapie konkursu zaproponowano scharakteryzowanie postaci utworu według sposobu mówienia, przekazanie jej wypowiedzi w inteligentnym towarzystwie, czyli ze zwykłego potocznego, mało kulturalnego, według tekstu Iwana Mykytenki, świata językowego „wprowadzić ją w inny, kulturalny świat językowy”, jeśli student, uczestnik konkursu, jest rzeczywiście przedstawicielem tego świata, na przykład: Oto ja, proletariusz Ochrymenko, zapomniałem swój język. Jak przyszedłem do fabryki szesnaście lat temu, tak i zapomniałem. Zacząłem był po rosyjsku, siak tak byle nie po swojemu. A dokądże to się godzi. Prosto powiem: nigdzie się nie godzi! Oto, powiedzieć, na wieś jak pojedziesz, do rodziców, powiedzieć, w gości, sąsiedzi przyjdą, ty jak chlasniesz… Obcy, mówią, z miejskich… Panem się stał… Fakt. Partia sprawiedliwie mówi, ty proletariusz, i wyjścia nie ma: trzeba znać swój język, inaczej zero ci cena (Iwan Mykytenko). materiał (materiał); laureat (laureat), pauza (pauza), fauna (fauna). Zalecono zasadę „dziewiątki” stosować także w obcojęzycznych nazwach własnych: Arystoteles, Edyp, Cecylia itp. Ale przecież nowa redakcja Ukraińskiej pisowni nie została przyjęta, jedynie zalecono kontynuowanie dyskusji nad problemami ortografii. I gdyby uczestnik konkursu użył słów katedra, materiał, fauna, czy komisja uznałaby takie zapisy za poprawne? Do błędów ortograficznych zaliczono literówkę w zapisie słowa życia, choć dalej to słowo napisano poprawnie — życia. Za błąd uznano indywidualną grafikę litery e (podobna do o). W przysłowiu, bez zwrócenia uwagi na brzmienie, nałożono tabu na użyty przyimek w, choć w Słowniku frazeologizmów języka ukraińskiego mamy: W miarę sił… W zenicie sławy… itp. U ukraińskiego poety Wołodymyra Bazylewskiego czytamy:
Tylko w indywidualnej mowie ujawnia się duchowość, narodowa samoświadomość, poziom znajomości języka literackiego, umiejętność doskonałego posługiwania się nim zgodnie z zadaniem, ogólna kultura językowa, realizuje się prawo do bycia oryginalnym, posiadania własnego stylu. Według obrazowej oceny Iryny Wilde, „słowa są jak kolorowe kamyki i mało je zebrać w kupę. Trzeba jeszcze umieć układać z nich wzory”, a członek komisji musi harmonijnie dekodować te „wzory”, co wymaga aktywnego i wieloaspektowego doświadczenia językowego, a zatem, dodajmy, udziału w składzie jury utalentowanych i autorytatywnych naukowców, dziennikarzy, pisarzy. Bezsprzecznie, oprócz tego, powinno nastąpić przesunięcie akcentu zadań konkursowych w stronę relewantności kierunku nauczania — ekonomicznego, prawniczego itp. Twórcy zadań, niestety, nie wiążą ich z realną praktyką uczelnianą, która przygotowuje studentów do jakościowego posługiwania się językiem właśnie w kierunkach wybranego zawodu. Odpowiedzi na temat umiejętności poprawnego korzystania z jego środków w takich podstawowych sferach komunikacji zawodowej — interpersonalnej, biznesowej, naukowej — zadania konkursowe również nie dają. Wysokiej jakości przygotowanie językowe powinno być definiowane poziomem znajomości języka państwowego — podstawowego środka efektywnej komunikacji w oficjalnych sferach działalności, do której przygotowują się przyszli specjaliści, ucząc się języka zawodowego, a nie języka w ogóle, osobliwości realizacji podstawowych funkcji języka państwowego — integracyjnej, organizacyjnej, informacyjnej. Tymczasem w zadaniach konkursowych nawet nie wspomniano pojęcia „język państwowy”. Wygląda na to, że autor zadań jest jeszcze dowcipnym człowiekiem, skoro proponuje od 26385 odjąć 57948, a do 6001987 dodać 29300018, „zapominając” o prostej, ale bezalternatywnej zasadzie: klasy cyfr od piątego znaku należy oddzielać spacjami. Sprawdzanie prac konkursowych to bardzo odpowiedzialna sprawa. Powierza się ją zazwyczaj wykładowcom najwyższej kwalifikacji, którzy doskonale znają język i władają nim na poziomie sztuki. Wtedy postrzeganie innej osobowości językowej — autora pracy konkursowej — będzie harmonijne. Podczas formowania jury nieodzownym warunkiem powinna być nie tylko doskonała znajomość norm ortograficznych, interpunkcyjnych, gramatycznych i stylistycznych ukraińskiego języka literackiego, ale także inne, nie mniej ważne cechy: uczciwość, przyzwoitość, tolerancja, szlachetność, inteligencja. Jednak członkowie jury konkursu popełniają liczne błędy, sprawdzając zadania, co wpływa na wyniki konkursu. Przytoczmy kilka przykładów z IX konkursu. Z rozdziału „Fonetyka i ortografia” poprawiono: Aristotel na Arystotel. Jak wiadomo, w Projekcie nowej redakcji kodeksu pisowni (1999) zaproponowano pewne uściślenia (26 pozycji): maraton (marafon), katedra (kafedra); genialnyj (henialnyj), W świecie nie ma, oprócz uśmiechu, — więcej niczego W świecie nie ma, oprócz czułego słowa, — niczego… Albo: W polu zimno. W polu zima, Wczoraj był brat. Dzisiaj — nie ma. Z listy słów do wyjaśnienia korporacja, elektorat, prolongata, dytyramb, lingwistyka, ewolucja, industrialny, menedżment, adaptacja, komplet za błędne uznano wyjaśnienia słów dytyramb (pochlebstwo), komplet (ustalona liczba osób, suma). Zwracamy się do słownika wyjaśniającego języka ukraińskiego w XI tomach: pochlebstwo — obłudne nadmierne wychwalanie; komplet — ustalona liczba osób, suma; industrialny — przemysłowo rozwinięty. W słowniku czytamy: „taki, który ma rozwinięty przemysł”. Co więc jest tutaj nie tak? Są pytania dotyczące paradygmatów odmiany liczebników oraz oceniania tego zadania. Nie przyjęto poprawnie „rysunku interpunkcyjnego” pracy, nieumiejętności odróżnienia interpunkcji znaczeniowej od błędnej, a mianowicie: 1) podczas intonacyjno-znaczeniowego wyodrębnienia orzeczenia, wyrażonego przymiotnikiem: każdy z jej (języka) stopni — oryginalny; 2) interpunkcji brakującego porównania: rosła i mowa jako środek przekazu duchowych wzruszeń ludzi… itd. Próba zestawienia tych błędów wydała nam się współ- Materiał z podręcznika Hłuszczyk S. W., Dyjak O. W., Szewczuk S. W. Współczesne dokumenty biznesowe. — K.: A.S.K., 1998. — S. 98 Materiał z pakietu pracy kontrolnej dla studentów zaocznej formy kształcenia członka jury W. H. Szanowna administracjo kombinatu chlebowego! Szanowna administracjo kombinatu chlebowego! Wy, zapewne, już wiecie… Wam, zapewne, wiadomo… Okazało się… Wyjaśniło się… Przez to… W związku z tym… Prosimy oddelegować doświadczonych specjalistów Prosimy przede wszystkim oddelegować wykształconych specjalistów(?)
Tłumaczenie maszynowe
Atmosferę uroczystości wydarzenia powinna przekazywać jego oprawa. Ważne są tu takie jej cechy, jak papier, kultura graficzna, treść. Powinna być ona doskonała, harmonijnie uporządkowana, estetyczna, poznawcza. Wygląda na to, że organizatorzy konkursu nie zwracają na to uwagi. Główną ideę wydarzenia określa niefortunnie dobrany epigraf (wstęp), który nie zawiera „efektu lektury”, jest zbiorem słów. W otwarciu Międzynarodowego konkursu, jak widać z programu, nie biorą udziału ani miejscowi deputowani, ani przedstawiciele „Proświty”, ani inni dostojnicy, którzy swoim autorytetem kształtowaliby u młodzieży potrzebę osobistego zaangażowania w proces utrwalania języka ukraińskiego i jego rozwoju, podnoszenia prestiżu języka na Ukrainie, zachęcali do doskonałego studiowania języka ukraińskiego studentów, którzy obecnie patrzą na tę sprawę nie tylko romantycznie, ale, jak i na całym świecie, praktycznie. Doświadczenie takiego podejścia obserwujemy przy przeprowadzaniu ogólnoukraińskich konkursów i olimpiad z języka ukraińskiego, których uczestnikami byli studenci akademii. Organizatorzy tego konkursu, jego uczestnicy i wykonawcy — to tylko ci, którym „przepisano” to z racji zajmowanego stanowiska. W 2009 roku na kanale telewizyjnym „Rada” wyemitowano nagranie wystąpienia Petra Jacyka na otwarciu projektu, gdzie wymienił on trzy główne czynniki jego żywotności: idea; środki finansowe i co najważniejsze — ludzie, bo przy ich niedopasowaniu można zmarnować najlepszy projekt. Choćbyśmy nie wiadomo jak krzyczeli „w celu wspierania utrwalenia statusu języka ukraińskiego jako państwowego”, „podnoszenia jego prestiżu” przez dziewięć lat (1999—2008), a w podsumowaniu deklarowali „znaczący wkład” — to tylko próba „oszukania słów, by mimo wszystko pozostać w słowie”. Według słów znanego przedstawiciela francuskiej szkoły analizy dyskursu P. Serio, mamy do czynienia z „manipulacją strukturami językowymi, które tworzą efekt prawdopodobieństwa w rzeczywistości pozajęzykowej”, a rodzimi uczeni mówią o takim zjawisku, jak inflacja słowa — poważna choroba języka, jego semantyczne spustoszenie — używanie go na oznaczenie nie tego, co realne, a tego, co pożądane, nierzadko przeciwnego realnemu. Prestiż, autorytet języka państwa tworzą ludzie swoją utalentowaną, szlachetną działalnością. Prestiż języka włoskiego to włoski kunszt operowy, francuskiego — znana na całym świecie moda. Nasz zdumiewający i melodyjny język, samodzielnie pokonując liczne przeszkody, opanowuje nowe gatunki, rozszerza horyzonty, coraz pewniej przenika „i w życie codzienne, i we Wszechświat”, nabierając cech prawdziwego makrojęzyka, zdobywając przestrzeń informacyjną i nowych wielbicieli, nawet wśród użytkowników obcych języków: „Przyznaję, że zacząłem uczyć się języka ukraińskiego i mam z tego szczerą przyjemność” — powiedział w wywiadzie dla jednego z ukraińskich kanałów Ambasador Kuwejtu. Chyba nadszedł czas, by zastanowić się, czy takie przymusowo-dobrowolne wydarzenia i ich rezultaty osiągają cel — podnoszą poziom wiedzy z języka ukraińskiego, wychowują miłość do niego, podnoszą jego prestiż i utrwalają jego państwowość. Być może istnieje pilna potrzeba porzucenia dyrektywności, zastępując ją formą zaproszenia do udziału w projektach językowych. Jesteśmy przekonani, że nie z przymusu, a z dobrej woli w tych wydarzeniach będą brać udział ci, dla których język ukraiński jest ważny jak powietrze — dla edukacji, dla kultury, dla twórczości… Obecnie, jak nigdy dotąd, potrzebni są prawdziwi patrioci, bez zastrzeżeń, bezinteresownie oddani Ukrainie, ponad którą nie istnieje dla nich nic, zdolni pielęgnować, chronić ojczysty język, uczciwie i ofiarnie pracować na tej niwie, a nie „handlarze na spółkę, co chętni i za słowo kupować walutę”. W przeciwnym razie bezkompromisowo postawione pytanie przez językoznawczynię, laureatkę Ogólnoukraińskiej nagrody im. Borysa Hrinczenki I. Farion „Dlaczego nie ma postępu w utrwalaniu języka ukraińskiego jako państwowego na Ukrainie w całości?..” grozi przekształceniem się w wieczne, jak „być albo nie być?” szekspirowskiego Hamleta. Od redakcji. „Słowo Proświty”, biorąc na siebie obowiązki głównego sponsora informacyjnego X Międzynarodowego konkursu im. P. Jacyka, daje możliwość wypowiedzenia się na łamach tygodnika wszystkim zaangażowanym w jego organizację i przeprowadzenie: mecenasom, uczestnikom, członkom jury i in. Mamy nadzieję, że ta rozmowa przyczyni się do rozwoju i masowości ogólnoukraińskiego projektu. Natalia ANTONIUK Biblioteka zawsze była nie tylko duchowym centrum elity kulturalnej, ale i symbolem prestiżu, wszak jeszcze kijowscy książęta szczycili się nie tyle srebrem i złotem, co zbiorami pięknie oprawionych książek. Wielu ukraińskich działaczy kultury i twórców słowa szanowało unikalne książki, tworząc własne biblioteki lub przekazując je do państwowych księgozbiorów. Jednak w naszych czasach prestiż biblioteki osłabł, gdyż pojawił się u niej konkurent — Internet, który swoimi gęstymi sieciami łowi coraz więcej ludzi. Szczególnie podatna na wpływy jest młodzież, a niektórzy z przedstawicieli młodego pokolenia uważają papierową książkę za nieciekawą, a biblioteki — za rudymenty. W szczególności teraz w Internecie można pobrać książkę na każdy gust. Dla tych, którzy nie chcą męczyć wzroku, są audiobooki, gdzie przyjemny głos czyta tekst. Również na rynku pojawił się kolejny cud techniki — Book Reader, takie sobie niewielkie elektroniczne urządzenie do czytania. Współczesne życie nieustannie dyktuje reguły gry. Nie zdążymy ich jeszcze przyjąć, a już pojawiają się nowe. Miliony ludzi oddają cześć nowoczesnym technologiom, ciesząc się, gdy na rynku pojawia się coś nowego, co wypiera stare. Kiedyś mówiono, że wraz z wynalezieniem telewizji zostanie zniszczony autorytet wydań prasowych, a teraz mówi się, że nowoczesne technologie informacyjne zniszczą książkę. Na korzyść tradycyjnej książki można przytoczyć jedyny argument, który wystarczy do rozwiania wszystkich wątpliwości co do tego, czy technika zniszczy tradycyjne czytanie. Kiedy mówimy „książka”, w wyobraźni pojawia się obraz ulubionej, ciekawej, czytanej w nieskończoność razy książki, która stoi u nas na półce. Z jakiegoś powodu ciężko wyobrazić sobie jako książkę elektroniczny zestaw symboli bez oprawy, bez zapachu, bez przyjemnego uczucia solidności, bez historii. A czy można uważać Biblię w wersji elektronicznej za świętą księgę? Postanowiliśmy przejść się po kijowskich bibliotekach, aby dowiedzieć się, czy pozostają one popularne w naszych czasach i czy książka w przyszłości, wraz z zapomnianymi płytami gramofonowymi, kasetami wideo i starymi kliszami fotograficznymi, będzie mogła pojawić się w sklepie z antykami.
W bibliotece imienia Ołeny Telihy jest tłoczno, bibliotekarze żywo rozmawiają z odwiedzającymi, a w czytelni, otoczeni górami książek, pracują studenci. Kierowniczka biblioteki Ołena Mychajliwna opowiedziała o głównym kontyngencie czytelników biblioteki i współczesnych gustach czytelniczych: „Do nas przychodzą głównie uczniowie i studenci I—III roku, a dla studentów starszych lat trudniej dobrać literaturę. Można zaobserwować znaczny napływ młodzieży podczas sesji. Jeśli mówić o sympatiach czytelniczych, to chętnie biorą książki o miłości, kryminały, a także interesują się współczesną literaturą ukraińską. Co więcej, młodzież twierdzi, że rodzimi autorzy piszą o wiele ciekawiej niż rosyjscy. Ludzie starszego pokolenia czytają klasykę. Wielu odwiedzających daruje nam książki, które my i sobie zostawiamy, i przekazujemy do użytku do internatów oraz do więzienia Łukianowskiego”. Zdaniem Ołeny Mychajliwny, Internet nie będzie w stanie wyprzeć papierowej książki: „Kontakt z książką a z maszyną elektroniczną to różne rzeczy. Oprócz tego w Internecie niemożliwe jest znalezienie wszystkich potrzebnych informacji, dlatego młodzież wraca do bibliotek”. DOTYK PIĘKNA Przytulna biblioteka imienia Pawła Tyczyny znajduje się obok Parku Maryjskiego. Nowiutkie komputery, wygodna czytelnia i przyjazny personel to wielka zaleta tej książnicy. Kierowniczka biblioteki Natalija Wiktoriwna podzieliła się z nami spostrzeżeniem na temat współczesnych czytelników: „Kiedyś do biblioteki chodziło więcej uczniów, a teraz im być może wystarcza chrestomatia. Częstymi gośćmi u nas są studenci, którzy pracują z literaturą naukową i piszą referaty odręcznie, ponieważ wiele uczelni walczy z lenistwem studentów i ich nawykiem ściągania gotowych zadań z Internetu. Jeśli chodzi o literaturę popularną, to do wypożyczalni najczęściej biorą książki o wypoczynku i miłości, kryminały, utwory historyczne i ukraińskie nowości”. Zdaniem Nataliji Wiktoriwny, rozpowszechnione w naszych czasach książki elektroniczne nie są w stanie zastąpić papierowych: „Jakoś do biblioteki przyszedł czytelnik, który dawno nas nie odwiedzał, ponieważ dzieci podarowały mu nowoczesną książkę elektroniczną. Jednak kiedy wybierał się na urlop, przyszedł do nas po kryminały, bo papierowa książka, w odróżnieniu od techniki, jest wygodniejsza i trwalsza, nie boi się ani palącego słońca, ani wody morskiej. Zresztą pracować z nią jest wygodniej, zwłaszcza gdy trzeba coś podkreślić, wrócić, pomyśleć”. Natalija Wiktoriwna podkreśliła, że Internet nigdy nie zastąpi książki, on ją jedynie uzupełnia: „Zawsze będą zwolennicy książek, ponieważ człowiek czerpie z nich przyjemność estetyczną, przewracając strony, dotykając okładki, czując jej zapach, oglądając ilustracje. Książka to dotyk piękna, a czytanie z ekranu komputera nie przynosi takich przyjemnych odczuć”. Natalija Wiktoriwna opowiedziała, że bibliotekom nie wystarczy zajmować się tylko wydawaniem książek, trzeba prowadzić wieczory literackie, pracę masową, aby ludzie nie pozostawali samotni w naszych niełatwych czasach, aby odrywali się od problemów i rozmawiali z ludźmi o podobnych poglądach. Z KSIĄŻKĄ MOŻNA PRZEJŚĆ PRZEZ CAŁE ŻYCIE W bibliotece dla dzieci „Prominczyk” panuje atmosfera dobra i przytulności, mimo że książnica oczekuje na remont. Kierowniczka biblioteki Ludmyła Borysiwna opowiedziała o trudnościach i specyfice pracy w bibliotece dziecięcej: „Praca z dziećmi to szlachetna, ale niełatwa sprawa, ponieważ do każdego trzeba znaleźć indywidualne podejście, pomóc z wyborem, doradzić, wysłuchać. Nie należy zapominać i o tym, że rodzice istotnie wpływają na wybór czytelniczy dzieci, dlatego pracę z przedszkolakami warto zaczynać od poznania światopoglądu i upodobań rodziców. Biblioteka dziecięca to wychowanie smaku, dlatego bibliotekarzom bardzo ważne jest, aby właściwie go ukształtować. Teraz jest wiele książek, których nie chce się dawać dzieciom, na przykład „straszaki”. Przechowujemy wiele starych książek z ilustracjami, bo współczesne rysunki są zbyt jaskrawe, stworzone bez uwzględnienia psychologii dziecka”. Ludmyła Borysiwna podzieliła się spostrzeżeniem, że dziewczynki bardziej interesują książki o relacjach między ludźmi, z płcią przeciwną, a chłopców — utwory fantastyczne, czasopisma techniczne. Zdaniem kierowniczki, miłość do książki trzeba wychowywać od małego: „Jeśli przyzwyczaić do kochania książki, to można z nią przejść przez całe życie. Tak jak dziecko ma ulubioną zabawkę, z którą kładzie się spać, tak może być i ulubiona książka. Zadaniem biblioteki jest podarować ją”. INTERNET ZABRAŁ WIELU CZYTELNIKÓW Niewielką bibliotekę imienia Natana Rybaka można porównać do smutnego obrazu pesymistycznego artysty. W pomieszczeniu brakuje światła, komfortu i nowego wyposażenia. Kierowniczka biblioteki Ołena Anatolijiwna opowiedziała, że od niedawna do biblioteki przychodzi mało odwiedzających, wśród których popularna pozostaje literatura dla duszy — kryminały, utwory o miłości, powieści historyczne. Pani Ołena skarży się, że biblioteka przeżywa nie najlepsze czasy: „Książki, które mamy, są czytane i zaczytywane dziesiątki razy. Nowego nic nie przychodzi, w szczególności w tym roku otrzymaliśmy około stu, i to takich, których nikt nie będzie czytał. Brakuje ciekawej literatury, dlatego wielu odwiedzających nie znajduje potrzebnych informacji. Według obserwacji, ludziom bardziej podobają się książki w języku rosyjskim”. To, że Internet będzie w stanie wyprzeć książkę, Ołena Anatolijiwna neguje: „Zawsze będą ludzie, którym bardziej podoba się papierowa książka. Choć oczywiście Internet zabrał z bibliotek wielu czytelników”.
Przytulna biblioteka imienia Mykoły Dubowa znajduje się przy malowniczym jeziorze. Pierwszą rzeczą, na którą można zwrócić uwagę, przekraczając próg, jest ogromna liczba doniczek z kwiatami, swoisty „biblioteczny ogród”. Kierowniczka biblioteki, Walentyna Iwaniwna, opowiedziała o specyfice pracy ze współczesnymi czytelnikami: „Trzeba umieć pracować z młodzieżą, w szczególności ważne jest współdziałanie ze szkołami, utrzymywanie kontaktów z wicedyrektorami ds. wychowawczych oraz nauczycielami. Należy przeprowadzać różnorodne imprezy masowe, okrągłe stoły, zapraszać do biblioteki znanych ludzi. Jeśli nie będziemy się reklamować, to nie będą do nas przychodzić”. Jednym z najjaśniejszych wspomnień mojego dzieciństwa jest stara wiejska biblioteka, która chowała się za gęstym sadem morelowym i była otulona jasnym światłem słonecznym. Patrzyłam na nią z dołu do góry, podziwiając jej majestat i niedostępność oraz bojąc się wejść po wysokich jasnobrązowych schodach. Dopiero z czasem biblioteka przestała budzić we mnie obawy, stając się zamiast tego magicznym światem, gdzie zacierała się granica między rzeczywistością a bajką. Przekraczając próg, wpadałam w wir niesamowitych dziecięcych przygód. Czasami wyobrażałam sobie, że jestem kapitanem ogromnego statku i błądząc między regałami, fantazjowałam, jak chodzę po pokładach i wydaję rozkazy marynarzom-książkom. Czasami wyobrażałam sobie bibliotekę jako wspaniały kraj, w którym mieszkali moi ulubieni bohaterowie bajek: beztroski Nieznajko, który wspiął się na sam szczyt półki z książkami, Kotyhoroszko, który zdrzemnął się przy okienku, Pippi Pończoszanka i Tom Sawyer, którzy bawią się w chowanego między rzędami książek… Dzieciństwo minęło, jednak biblioteka pozostała miejscem, w którym panuje szczególna atmosfera bajki, majestatu i mądrości. Zatem chrońmy nasze biblioteki, nie zapominajmy o nich, ponieważ pozostają one wyspami spokoju i duchowej siły w niełatwym oceanie najnowszych technologii. Ona jest potężnym ładunkiem duchowej energii, podstawą intelektualnego i estetycznego wzbogacenia narodu. Ona jest źródłem wiedzy i oświecenia. Ona jest naszą ukraińską biblioteką, która przechowuje, daruje, pokazuje i naucza. I dlatego całkiem sprawiedliwie, że ma ona własne święto zawodowe — Ogólnoukraiński Dzień Bibliotek, który obchodzony jest 30 września.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Niech Bóg dopomaga, Hanno Tanasiwno, co u Pani nowego?
— Biurko! Pisarskie! Bardzo ładne!
— Autorka kilkudziesięciu książek do tej pory nie miała biurka do pisania?
— Proszę sobie wyobrazić, że nie. Pisałam na kolanie.
— …
— Oczywiście, nie wierzycie! Były jakieś stoliki, ale bez szuflad.
— Czyli teraz będzie gdzie składać rękopisy?
— Niech Bóg broni je chować! Nawet nie wkładam napisanego do szuflady — leży tam tylko czysty papier i wydane książki. A to, co trzeba oddać do druku, leży na wierzchu.
— A co leży na wierzchu?
— Rękopisy dwóch zbiorów lirycznych i jeszcze jedna, już przyjęta do druku książka dla dzieci.
— Jak nazywają się Pani rękopisy?
— Jeszcze nie zamówione — sekret, a trzecia już ma ilustracje. To „Alfabetowe zagadki”, po dwie zagadki na każdą literę. Książeczkę dla przedszkoli miasta Kijowa zamówiła administracja stolicy.
— To nie pierwsze zamówienie od KMDA?
— Tak, w 2007 i 2008 roku KMDA zamawiała u mnie książkę „Moja kraina — Ukraina” dla pierwszoklasistów jako prezent, w nakładzie 22 000 egzemplarzy. Ta książeczka się udała, bo jest oryginalnie ilustrowana — 69 dziecięcymi rysunkami.
— Dzieci przysyłały rysunki na Pani prośbę?
— Nie! Wydawnictwu „Siedem kolorów” zaproponowano rysunki utalentowanych dzieci, które uczą się w Dziecięcej Akademii (rektor I. Czemberżi). Okładkę stworzyła ludowa artystka Natalia Nikolajczuk. Taka oto współpraca… Dzieci są szczere w twórczości. A ten, kto pisze dla dzieci, musi być z nimi na równi. Dlatego wyszła nie tylko książeczka patriotycznych i lirycznych wierszy, ale też przyzwoity prezent dla pierwszoklasistów, w przyzwoitym nakładzie! Każdemu małemu kijowianinowi ją da
Autograf na terniowej chustce ... Mam nadzieję, że później jeszcze będzie zamówienie państwowe… Bo jak realizować narodowe programy bez książek? — Jakie dziecięce wydawnictwa, oprócz „Wesełki”, zamawiają u Pani książki? — Wydawnictwa z Charkowa „Szkoła”, „Ranok”, doniecki „Stalker”, kijowskie wydawnictwo „Książkowa chata” często zamawiają małe książeczki dla najmłodszych. Trzecią książkę przygotowuję dla wydawnictwa „Sim kolorów”, drugą dla „Machaon—Ukraina”. Rozpoczęłam współpracę z wydawnictwem „Złote Wrota”. Zaproponowałam ciekawy scenariusz noworocznej bajki. Więc „ani w miejscu”, ani „w stagnacji” — nie ma mowy! — Pani Hanno, jak udaje się Pani w tak niewydawniczym czasie realizować swoje projekty? To kalkulacja czy natchnienie? — Z Bożą pomocą! Planuję, pracuję, marzę. I wcześniej czy później wszystko się wciela w słowo, znajduje swoje miejsce w planach wydawniczych. Pewnie mam intuicję albo zawodową umiejętność — robić to, czego czytelnik potrzebuje. To nie koniunktura, lecz wyczucie popytu, poczucie dziecka. — Pani już po raz trzeci nie przyznano nagrody im. Lesi Ukrainki, a tymczasem wiersze Hanny Czubacz uczy się w szkołach podstawowych Ukrainy już od dobrego kilkunastu lat. — Chyba jeszcze nie zasłużyłam… Bywało mi przykro, bo nagrodę otrzymywali ludzie, którzy w literaturze dziecięcej zrobili mniej… A w tym roku ucieszyłam się, że tę nagrodę otrzymała wspaniała poetka — Tamara Kolomijec. Szczerze jej pogratulowałam. Nagroda nie jest celem samym w sobie, ale jednak jest miło. Bo to docenienie twojej pracy imieniem wielkiej Poetki. Kiedyś Borys Olijnyk zażartował: „Nagrody chcą wszyscy, nawet członkowie jury”. Ale nic — jeszcze zdążę dostać i Nagrodę Nobla! — Tak, jeśli przypomnieć Doris Lessing, to jest całkiem możliwe. Marzy Pani? — Nie! Ironizuję! Dla mnie najwyższą nagrodą jest uwaga czytelników, publikacja utworu. Oto napisałam piosenkę dla dzieci „Nie zapomnij!” Poszłam do szkół i przedszkoli z świeżutką płytą. Sto płyt kupiła kijowska szkoła „Lider”. Teraz wszystkie spotkania z uczniami są towarzyszone tą wesołą piosenką. W kolejce jest wydanie kołysanek i jeszcze jednego dziecięcego hitu „Małpa mówiła do małpy”. — Muzyka też jest Pani? — Nie! „Małpy” podłożył głosem Serhij Tomilin. Nie piszę „muzyki”, lecz „melodie”, bo piosenka brzmi po aranżacji. Bardzo mi się poszczęściło, że aranżację moich piosenek zgodził się wykonać wspaniały muzyk i kompozytor Ołeksandr Jerczenko. Przez ostatnią zimę zaaranżował trzy piosenki. Poza dziecięcymi udanymi wyszły liryczne piosenki „Kalinowe korale” i „Biała wiśienka” dla młodej piosenkarki Natalii Pawy. — Czy tytuł zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy przyznano Pani także za piosenki? — I międzynarodową nagrodę „Przyjaźń”, i nagrodę im. S. Hułaka-Artemowskiego, i pierwszą nagrodę im. Maruśki Czuraj — również za tworzenie piosenek. Mało kto pamięta, że ukraińskie abecadło „Alfabetyczne uśmiechy” ma melodie Ołeksandra Biłasza (33 piosenki). To właśnie ono ubiegało się w nominacji „Literatura dziecięca” o nagrodę im. T. H. Szewczenki w 1994 roku. I właśnie w tym roku przestano nagradzać tą prestiżową nagrodą utwory literatury dziecięcej. Niech mnie pominięto, ale po co pomijać tych, którzy piszą dla dzieci? Ukraina jest niemożliwa bez nowego pokolenia… Właśnie teraz, gdy dzieci się komputeryzują, warto podnieść prestiż literatury dziecięcej: zapoczątkować kilka dziecięcych programów radiowych i telewizyjnych, analizować poziom artystyczny wydawnictw dziecięcych w prasie. I po prostu wydawać więcej książek dla dzieci, by nie stracić czytelników. Poza tym literatura dziecięca przynosi zyski. Niektóre wydawnictwa wydają i wznawiają niskiej jakości, nieudolnie napisane książeczki albo składają książki znanych autorów z wcześniejszych wydań, naruszając prawa autorskie. — Byliśmy „w dzieciństwie”, a Hanna Czubacz — „liryczką z najbogatszych” (według Iwana Dziuby). — O! Niech Bóg da Iwanowi Michajłowiczowi dobre zdrowie, bo w 1984 roku artykułem „Językiem serca” uratował mnie od jednowymiarowości zapobiegliwych krytyków, którzy uznawali u mnie tylko lirykę miłosną. Iwan Dziuba radził nie stronić od innych tematów i brać się za poematy. Jemu zawdzięczam opanowanie tego gatunku i zawsze chcę uzasadnić jego zaufanie. — Przychylne słowo o Pani mówili też Ołeś Honczar, i Mychajło Stelmach, i Iwan Czendej, i Mykyta Szumyło, i Platon Woronko, i Pawło Useńko… — Często wspominam ich wszystkich, przechowuję recenzje, pożółkłe listy. I myślę, że dziś tak nie wspiera się młodych. Każdy z nich, jak rodzony ojciec, mnie żałował: to przecież pokolenie frontowe. Oni jak nikt wiedzieli, co znaczy w ankiecie młodego poety: „Ojciec — zaginął bez wieści”. Dlatego pomagali — jedni dobrym słowem, inni wydaniem książki. — Więc ile książek ma Pani, poetko Hanno Czubacz? — Zawsze pamiętam, że ilość nie przechodzi w jakość. Ale kiedy piszę w nowej książce „Wcześniejsze wydania”, to sama cieszę się z tej liczby. Wśród pełnowartościowych, wielostronicowych książek są też małe objętościowo. Ale wychodzą w takim nakładzie, że nie można ich nie uznać za wydanie drugorzędne. Do tego wydawcy często powtarzają nakład, nie informując i nie pytając o zgodę autora. — A jednak, nie podała Pani jeszcze liczby wydanych książek. — Ponad 60. — A piosenek? — Dopisz jeszcze jedno zero.
Z Ołeksandrem Wasylenką i „Synogarlicą” po koncercie
— A na własne melodie? — Tych jest mniej. W nagraniu jest już 21 piosenek. — Czy ma Pani sponsorów? — Mam, „Winnickie Zrzeszenie Ziomkowskie”. Kiedy czegoś potrzebuję, zwracam się do nich. Zawsze mnie wspierają, i moralnie, i materialnie. Ale nie nadużywam tego. Oto w lipcu tego roku odbyło się „Święto tarniowej chustki” na Winnicczyźnie. „Zrzeszenie” wydało zaledwie 2 000 hrywien. A co to było za święto! Wszystkie rejony obwodu winnickiego przywiozły tarniowe chustki, pieśni, wiersze. Było to święto tarniowej chustki i mojej duszy… W rodzinnym kraju słońce cieplejsze I zieleńsza na polu trawa, Wyższe drzewa, ludzie życzliwsi I głośniejsze w pieśni słowa… Moja piosenka rozbrzmiewała pozywnie, a moi szczerzy ziomkowie przywieźli swoją miłość do wszystkiego, co rodzinne, ukraińskie. Czyż nie dla tego warto żyć i przeżegnywać się trzema palcami na papierze?
Od mojej pierwszej książki „Żurawka” do dzisiejszej „Tarniowej chustki” przeszłam drogę długości 40 lat. Choć jestem już dawno siwa, siwa, Smutne myśli odbierają sen, A ty mów, że jestem piękna, Że wciąż jestem podobna do wiosny!
— A czy ja Pani, pani Hanno, nie mówię, że jest Pani pięknością? Ukraińska Marilyn Monroe… A co na to Pani generał? — Oj, Lubonko, lepiej byś zapytała: „A co na to Twój Heorhij?” — Pani mąż, generał Heorhij Żywycia, jeden z „ojców” ukraińskich Sił Zbrojnych… — Dla mnie to przede wszystkim mężczyzna. Stopień tu nie ma nic do rzeczy. Kobiecie ważne jest, by obok był mężczyzna. W moim przypadku to się połączyło: szanuję go za oficerską przyzwoitość i kocham za to, że jest przystojny i… siwy. A poza tym – z lekkim charakterem „do generała” jeszcze nikt nie dosłużył się. — Pamiętam początek Pani życia rodzinnego. Było szumu! I w prasie, i w plotkach „życzliwych przyjaciółek” wystarczało na romans… — Był wybuch. Wielu nie dawało spokoju to, że poetka, znana z tego, że wyszła za wojskowego. Niektórzy moi „przyjaciele” otwarcie drwili: w wieku 52 lat – za mąż. Najważniejsze, że moja córka się nie sprzeciwiała, a wnuk nie mógł się doczekać wieczoru, żeby zobaczyć swojego Żolonku. — Wiem, że generał Żywycia ma poważną chorobę, żyje się Wam obojgu nie najłatwiej… — Kto z uczestników Czarnobyla ma dobre zdrowie? Ale mąż jest mocnego korzenia, ukraińskiego rodu. Nawet nazwisko Żywycia o tym przypomina. Teściowa odeszła w wieku 96 lat, babcia nie dożyła 100 lat. Więc myślę, że i Heorhijowi Bóg przedłuży lata. Tacy ludzie powinni żyć nie po 100, a po 200 lat. Oni są twórcami życia, codziennymi pracownikami.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wiersz, powiedział: “Zapłacę!” Bardzo mnie to zdziwiło i zapytałam: “Ile?” — “Ile Pani zechce!” — odpowiedział zuchwały bogacz. Nie bez ironii wypaliłam: “100 dolarów!” Skinął głową. Ale doprecyzował: “Czy ten wiersz poświęciła Pani Krawczukowi czy Kuczmie?” Poprosił, bym opowiedziała, jak to wpadłam na pomysł napisania takiego politycznego opusu. “Żadnej polityki!” — zaprzeczałam, w dzieciństwie babcia Sandia opowiadała mi wiele przypowieści. Zapamiętałam je. Tak właśnie “dojrzał” mój wiersz-przypowieść “Przewodnik”. I co ma do tego polityka? Ale biznesmen nalegał: “Proszę sprzedać!” Wtedy przypomniałam sobie, jak babcia uczyła mnie na targu targować się, zażartowałam: “100 dolarów za wiersz, a 100 dolarów za to, że przepiszę go ładnym charakterem pisma”. Bogacz nie targował się — wyciągnął dwa banknoty po 100. Tak to było. Trochę śmiesznie, trochę smutno… Kiedy jechałam pociągiem podmiejskim do Kijowa, bałam się — ukradną: cały czas przyciskałam do piersi torebkę, w której był wielki honorarium… Wagon był przepełniony. Kobiety wiozły „krawczuczkami” mięso na kijowskie bazary. Jedna młoda kobieta przygarnęła mnie obok worka. Nagadałyśmy się o “psim życiu” (tak mówiła). Dlatego w wierszu wers: “naród cierpiał niedostatek” zamieniłam na “cierpiał psie życie”. Na pożegnanie uściskałyśmy się. Pomogłam ciągnąć wózek aż do trolejbusu. I zanotowałam na przystanku w notatniku: Ciężkie krawczuczki i kuczmodromy Włóczy zmęczony naród.
— A naszej gazecie proszę podarować swoją przypowieść. Bez honorarium. Niech ona zakończy naszą rozmowę. A nowe wiersze Hanny Czubacz wydrukujemy w najbliższym czasie.
PRZEWODNIK Żeby naród nie zbłądził, Nie wpadł w wilczy dół, Powiedział narodowi przewodnik: “Poprowadzę was prosto!”
O, jak on prowadził! O, jak on prowadził! Połykał szary kurz. I nie żałował pięknych słów O wieczności i o wierze.
I odpoczywać pozwalał. I za wszystkich modlił się do Boga. Ale nigdy nie mówił, Dokąd prowadzi droga…
Naród pieśni mu układał, Cierpiał psie życie. Naród ufny nie wiedział, Że przewodnik — jest niewidomy.
Nikt nie zdążył oprzytomnieć: Krok za krokiem — i przepaść! I nie wiadomo, czy ktoś zdołał Zrozumieć, że na próżno wierzył.
I kruk, siadłszy na sośnie, Krzyczał w szare niebo: “Oto głupcy! Oto głupcy! Tak im wszystkim trzeba!”
Rozmawiała Lubow HOŁOTA
Tłumaczenie maszynowe
— Kto z wojskowych wspomina i wspiera tego, kto jako jeden z pierwszych tworzył nasze Siły Zbrojne? — Generał armii Witalij Hryhorowycz Radecki wraz ze swoją miłą żoną Julią Leontijiwną zawsze o nas dbają. I jesteśmy bardzo dumni z ich szczerej i bezinteresownej przyjaźni. Im poświęciłam piosenkę „Przyjaźń święta” (muz. J. Rożkowa): Przyjacielu mój, przyjacielu, Bojmy się chłodu! Kwiaty białe Lata przynoszą. Serce — zatęskni, Smutek — zawieje. Przetrwać pomoże Przyjaźń święta.
— Pani Anno, a Poezja? Myślę, że dla siebie odkryła Pani już dawno jej tajemnicę. — O poezji napisano wiele. To o morzu można mówić wtedy, kiedy się go nie widziało: i łagodne, i piękne… A połykając wodę, powiesz: „Słone!”. Poeta czerpie siły duchowe ze swojego narodu i ze swojej duszy. Kiedy jest zgodność tego, co życiowe, z tym, co wymarzone, wtedy ona przychodzi. Kompozytor Czajkowski mądrze zauważył, że natchnienie do leniwych nie przychodzi. Zatem jest to jeszcze praca nie dla leniwych. Ja kiedyś wyznawałam czytelnikom: Idę w życie — jakby w pieśń, W pieśń — jakby w życie.
W 2006 roku wydałam książkę „Wśród zwątpień i nadziei”, do której napisałam epigraf: Najwyższa mądrość: po prostu żyć I nie bać się zmierzchów. I wierzyć w pieśń, jak w modlitwę Wśród zwątpień i nadziei.
Fenomen duszy Poety jest badany. Jeszcze Boileau napisał mądry traktat, krytycy i poeci też próbują uogólnić, sformułować to, co czuje i wyraża Poeta. Ale sama istota tego zjawiska jest zagadkowa. Dlaczego ktoś — i wykształcony, i doświadczony — nie znajduje słów, by wyrazić swoje uczucia i myśli? A przychodzi na świat młodzieniec lub dziewczyna i piszą tak, jak nikt jeszcze nie pisał. Boży dar? Oczywiście! Żyjesz jak wszyscy: treściwie i ciężko, wykonujesz pracę, jak wszystkie kobiety — gotujesz barszcz, pielisz grządkę, myjesz podłogę… A pod serce podchodzi tęsknota, zaciśnie się przeszłość albo rozbłyśnie gwiazdką dalekie marzenie i „idziesz do stołu, jakby do tronu”. Kiedy mnie pytają: „Jakie tematy wybierasz?”, gubię się, bo nie mam dokładnej odpowiedzi. Z irytacją rzucam: „Ja sama dla siebie jestem tematem!”, choć rozumiem, że taka odpowiedź wywoła zdziwienie u tego, komu nie raz jeszcze w szkole zamącano w głowach obowiązkowymi tematami… Świat Poety jest kruchy i bolesny… O czymkolwiek by nie pisał, chodzić będzie o jego świat wewnętrzny, wcielony (udanie lub nieudanie) w rymowane (lub nierymowane) wersy… Obecnie krytycy są nieuważni wobec twórczości artystów.
I „talentami” w przedmowach nazywają wszystkich jak leci. A warto przypomnieć, że talent — to nie jakieś określone zdolności (czy ich suma), a subtelna materia. Talent ma w sobie taką przestrzeń duchową, która pozwala pisać. Słowo wymaga i dystansów, i dalekiego horyzontu, i napełnienia — dusza je żywi. Ale dla tej osobistej przestrzeni duchowej przygotowana jest duchowa przestrzenność otaczającego świata. Poeta łączy swój los z losami innych ludzi, dlatego bez zastrzeżeń i śmiało oddaje swoje dzieło pod sąd czytelnika. I krytyka jest powołana, by wyjaśnić to, czego bywa, że autor sam nie potrafi wyjaśnić. Poezja — to wybuch uczuciowy w słowach, każdy odbiera ją na swój sposób. I to jest piękne! Każdy bierze z poezji to, co może, to, co jest w stanie pojąć. — Jest Pani zuchwała czy skromna? — Kochanie, uczono mnie skromności, ostrożności od małego! Ale samo słowo Poeta — to już nieskromne. To niezwykłe. Wzniosłe! Rozum jest rozsądniejszy od serca, które jest napełnione miłością i zamętem. Je, w objęciach z kunsztem, wchłania w siebie poezja. Ja od pierwszej książki „Żurawka” byłam zauważona przez wybitne osobistości literatury. …Kiedyś Marina Cwietajewa powiedziała, że życie — to to miejsce, gdzie nie ma życia. A ja sobie myślę dzisiaj, że dla twórczego życia nie wystarcza życia. Towarzyszą nam cienie minionych imion i dlatego bardzo ważne jest, by iść ostrożnie i pewnie, oglądając się w przeszłość, zaglądając w przyszłość. Tak robili najwybitniejsi. Uczmy się od nich i pamiętajmy, że talent — to zjawisko rzadkie, to ta nowość, która zawsze jest nowa. — Bywałam na Pani wieczorach i występach — mnóstwo wielbicieli, a jeszcze więcej wielbicielek. Niektórym poetom nie udawało się ukryć zazdrości: dlaczego taka popularna jest Hanna Czubacz?
Dzieci lubią śpiewać piosenki Hanny Czubacz i znają na pamięć jej wiersze
— Ja, żeby nie drażnić poetów płci męskiej, wesoło wyjaśniam, że kobiety bardziej kochają Poezję. Albo tym, że w wielu podręcznikach dla szkół średnich jestem autorem programowym. No i, oczywiście, autorskie audycje radiowe przynoszą wielką popularność. A jeszcze wierzę w Siłę Bożą nad moją duszą, która i melodie mi przesyła. I wszystko to — dla ludzi. „Od serca — do serca” — prosta i zrozumiała droga. Dzisiaj robi się wszystko nie dla rozkwitu, a dla zguby wszystkiego, co ukraińskie, dlatego ważne jest, by być. Więc ja — jestem! Każdą książką, każdą piosenką staram się powiedzieć, że: Ziemia-ziemiczka czarnoziemna W dziesięć sążni potem przesiąkła, Żebym się urodziła nie na darmo, Żeby w niebo pieśń nie uciekła.
To z mojej pierwszej publikacji w czasopiśmie „Dzwin” w latach siedemdziesiątych. — Hanno Tanasijiwno, jakie one były, te lata w literaturze? — 40 lat było twórczych. Bywało, że ja, oniemiała z żalu, milczałam po dwa lata. Drukowano wiersze, wcześniej napisane, śpiewano pieśni, wcześniej wyśpiewane… A ja milczałam… O żalu nie będę. On cichnie z latami, kiedy go nie drażnić wspomnieniami. On, przeklęty, ma złą pamięć… Dlatego tylko powiem: daje Bóg siły, by się z niego wydostać, jak mrówce z piasku, do słońca. I to już jest szczęście. Po każdej wielkiej stracie jeszcze mocniej chce się żyć i kochać wszystko, co jest na białym świecie… — Może właśnie w latach milczenia pojawiły się pieśni do własnych melodii? — Może… Ale ja lubię pracować z kompozytorami i aranżerami. A śpiewaków wybieram sama. Wśród nich są tacy, którzy stali się moimi dobrymi przyjaciółmi i doradcami: artyści ludowi Ołeksandr Wasylenko, Iwo Bobuł, Witalij Biłonożko, Marjan Hadenko, zasłużeni artyści Jurij Rożkow, Iwan Krasowśkyj, Jarosław Dub, Witalij Swyryd, Wira Hałuszko, Irena Zacharko (duet „Horłycia”), Łarysa Nedin, Switłana Myrwoda, Switłana Kryworuczko. W tym roku pięć pieśni z mojego głosu nagrała młoda śpiewaczka Natalja Pawa. Żyję szybko i w dni powszednie, i w święta. Mam szczerą przyjaźń z kompozytorką Tetianą Ołeniową, poetkami Niną Hnatiuk i Lubą Hołotą. — Dziękuję. Przypomnijmy czytelnikom, że weszła Pani do literatury w latach 70… — Właśnie o latach siedemdziesiątych chce się powiedzieć dobre słowo. Bo po śmiałych sześćdziesiątnikach dziewiątą falą szli siedemdziesiątnicy, cichsi, bardziej liryczni, głębsi… Tak, tak! Głębsi… Bo głębokie rzeki nie szumią, a spokojnie niosą swoje wody… Przytoczę myśl R. Schumanna: „Sztuka wymaga całego życia”. Zawsze żartuję, że mam w zapasie czwartą zmianę. Pamiętacie, w czasach radzieckich były trzy zmiany w produkcji? Nocną zmianę nazywano trzecią, a ja mam jeszcze czwartą! — Zacytuję Pani wiersz „Piąta pora”: „A ja jeszcze mam, sercu na zmartwienie, // Jeszcze piątą porę z nazwą — kochanie!” „Kobiety stają się poetkami z miłości”? Tak, zdaje się w Pani wierszu? — Właśnie tak! To, jak mówiła moja mama: „Nasza Hannusia umie skakać wyżej siebie”. W rzeczywistości wyżej siebie nie skoczysz, ale kiedy kobieta bierze się za pióro, to musi radzić sobie i z codziennymi kłopotami, i Parnasu nie splamić… My przecież jesteśmy Koziorożcami! A pod tym znakiem zodiaku wszystkie kobiety umieją kochać, zachwycać się, rozczarowywać, wybaczać i… karać… Oto tylko w poezji wszystko to musi mieć pewien ład i konkretne wcielenie… — Ale to bardzo poważny temat. Pora by nam o czymś lżejszym opowiedzieć. Słyszałam, że Hanna Chubacz sprzedała swój wiersz za 200 dolarów. To prawda? — Prawda! Niestety, tylko jeden! „Przewodnik” się nazywa. Na początku 2000 roku przeczytałam tę przypowieść ze sceny Teatru im. M. Sadowśkiego w Winnicy. Podszedł do mnie biznesmen i poprosił o przepisanie dla niego tego
Tłumaczenie maszynowe
Assol OWSYANNIKOWA, m. Moskwa Zdjęcia Wiktora HIRŻOWA
Ostatnio w Moskwie odbyło się niezwykłe wydarzenie — Pierwszy festiwal kultury ukraińskiej „Soroczyński jarmark w Moskwie”, poświęcony 200. rocznicy urodzin Mikołaja Wasiljewicza Gogola. Skala przedsięwzięcia przerosła wszelkie najśmielsze oczekiwania. W ciągu dnia, jeszcze przed uroczystym otwarciem, we Wszechrosyjskim Centrum Wystawowym otwarto wystawę ukraińskich artystów i mistrzów fotografii z Rosji i Ukrainy „Malownicza Ukraina”, odbyły się spotkania przedstawicieli delegacji twórczych Rosji i Ukrainy z ukraińską społecznością Moskwy, a także złożenie kwiatów pod pomnikiem M. W. Gogola. A wieczorem odbyło się uroczyste otwarcie festiwalu w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, na które przybył Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Kostiantyn Hryszczenko. Słowa powitalne do gości i uczestników trzydniowego świątecznego maratonu wygłaszali organizatorzy festiwalu — współprzewodniczący Zjednoczenia Ukraińców Rosji Wałerij Semenenko i Wasyl Babenko, przewodnicząca Regionalnej organizacji społecznej „Ukraińcy Moskwy” Wiktorija Skopenko, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr Melnyczenko, przedstawiciele Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Federacji Rosyjskiej, Połtawskiego ziemiaństwa w Moskwie, Moskiewskiego domu narodowości, Zgromadzenia narodów Rosji i inni. Brzmiały pieśni ludowe w wykonaniu ukraińskich zespołów ludowych z Moskwy, Chabarowska, Archangielska, Sankt Petersburga, Złatousta, Niżnego Nowogrodu, Tweru, Surgutu, Togliatti, Republiki Baszkortostanu i innych. Ponadto, właśnie na otwarciu dyrektor generalny firmy „Ukraiński suwenir” Mykoła Stepanenko zaprezentował „Ręcznik narodowego zjednoczenia”, który wyszywało 1340 osób — przedstawiciele wszystkich narodowości Ukrainy ze wszystkich jej obwodów oraz czterech diaspor (USA, Kanady, Mołdawii, Polski). W rezultacie na płótnie o długości dziewięciu metrów, utkanym 57 lat temu, zakodowano historię Ukrainy od kultury trypolskiej do czasów współczesnych. Według słów jednej z organizatorek festiwalu, zasłużonej pracownicy kultury Rosji i Ukrainy, kierownika artystycznego Ukraińskiej ludowej kapeli chóralnej Moskwy Wiktoriji Skopenko, festiwal był dawnym marzeniem. I radośnie jest z tego, że zbiegł się on z obchodami 200-lecia Mikołaja Gogola. Początkowo planowano przeprowadzić tylko konkurs pieśni ukraińskiej, ale podczas przygotowań zrozumiano, że jeden dzień to za mało. Dlatego przez trzy dni moskwianie i goście stolicy Rosji stali się uczestnikami prawdziwego ukraińskiego jarmarku, jak w Soroczyńcach. Przypomnijmy słowa samego Gogola: „Wam, zapewne, zdarzało się słyszeć gdzieś walący się oddalony wodospad, kiedy zaniepokojona okolica pełna jest huku i chaos dziwnych niejasnych dźwięków wirując niesie się przed wami. Nieprawdaż, czy nie te same uczucia natychmiast ogarną was w wirze wiejskiego jarmarku, kiedy cały lud zrasta się w jedno ogromne monstrum i porusza całym swoim tułowiem na placu i po ciasnych ulicach, krzyczy, rechocze, grzmi?” („Soroczyński jarmark”). Właśnie atmosferę ludowej zabawy starali się odtworzyć organizatorzy festiwalu. Tutaj było wszystko. Wystawa-jarmark twórczości dekoracyjno-użytkowej „Miasto mistrzów”, gdzie można było nabyć produkty wytwórców nie tylko z Rosji, ale i z Ukrainy (na przykład żytomierskie buty z konopi, wyroby mistrzów z obwodu iwanofrankiwskiego, Lwowa); konkurs pieśni ukraińskiej zespołów chóralnych, zespołów wokalnych i solistów, inscenizacje teatralne; częstowanie ukraińskimi daniami narodowymi, gry, zabawy i inne. A jeszcze można było porozmawiać z samym Mikołajem Wasiljewiczem. Tę odpowiedzialną rolę odgrywał aktor Charkowskiego teatru młodego widza Witalij Bondarew. W ramach festiwalu odbył się „okrągły stół” „Perspektywy rozwoju kultury i oświaty ukraińskiej w FR. Stworzenie niezbędnych warunków ekonomicznych i socjalnych”, gdzie uczestnicy podzielili się osiągnięciami i problemami. Powiem szczerze, że niezależnie od tego, gdzie mieszkają Ukraińcy — w Moskwie czy w Chabarowsku — problemy mają prawie takie same. Ich sukces już w tym, że zachowują ojczysty język i kulturę. I nie są to „domowe posiedzenia” w ciasnym gronie rodzinnym, a zauważalne w miastach, znane i szanowane organizacje. Z reguły centrami takich ośrodków stają się zespoły folklorystyczne, dokąd przychodzą nie tylko etniczni Ukraińcy, ale i przedstawiciele innych narodowości, zainteresowani naszą kulturą. Jednak istnieją problemy z niedostatecznym finansowaniem i brakiem koncepcji rozwoju kultury ukraińskiej i oświaty ukraińskiej w Rosji. Ostro stoi problem braku szkół ukraińskich. W jego rozwiązanie wnosi wkład Centrum Kultury w Moskwie. Tutaj wszyscy chętni mogą uczęszczać na kursy języka ukraińskiego, a dzieci — uczyć się w Ukraińskiej szkole niedzielnej, gdzie wykładają historię Ukrainy, język ukraiński i literaturę. Ponadto właśnie tutaj dzieci mogą zapoznać się ze świętami ludowymi i obrzędami. Według słów artysty ludowego Ukrainy, kierownika artystycznego Narodowego akademickiego ukraińskiego chóru ludowego im. G. Wieriowki Anatolija Awdijewskiego, który przewodniczył jury konkursu pieśni ukraińskiej, festiwal w Moskwie zademonstrował wysokoprofesjonalny poziom, wielką miłość do pieśni ukraińskiej wśród młodzieży i ludzi w podeszłym wieku. „Poczuliśmy przejmującą istotę naszej pieśni, jej tragizm, głęboką lirykę, której bez łez odbierać nie sposób”. Trzydniowe święto zakończyło się. Jego uczestnicy i goście pojechali do domów z pozytywnymi emocjami i wielkim pragnieniem ponownego przyjazdu do Moskwy z nowymi osiągnięciami twórczymi. Wszyscy uczestnicy i organizatorzy marzą o kontynuacji święta „Soroczyński jarmark w Moskwie”. A dlatego miejmy nadzieję, że marzenia się spełnią, a festiwal stanie się nie tylko tradycyjnym corocznym świętem, ale i gwarancją dalszego rozwoju kultury ukraińskiej w Rosji.
Tłumaczenie maszynowe
— Mychajle Fedotowyczu, ile rękopisów wpłynęło do udziału w konkursie na najlepsze utwory z historii Ukrainy „Jarosławów Wał”? — Łącznie na konkurs wpłynęło ponad dwieście utworów. Przeważająca większość z nich odznacza się otwarcie amatorskim poziomem. Bardzo mało jest utworów dla młodszego wieku szkolnego. Żaden z nich nie przykuł uwagi jury. Dlatego ta nominacja pozostała bez żadnego wyróżnienia. — A kto został zwycięzcą w innych nominacjach? — Jury podjęło decyzję o połączeniu nominacji dla średniego i starszego wieku szkolnego, zważywszy na charakter wyróżnionych utworów (według opinii jury, z zainteresowaniem będą je czytać zarówno jedni, jak i drudzy czytelnicy). Tak więc pierwszą nagrodę (10 tysięcy hrywien) jednogłośnie przyznano powieści W. Szklara „Czarny Woron”. Dwie drugie (po 5 tysięcy) — Nadiji Humeniuk za powieść „Biały wilk na Czarnym szlaku” oraz Łesi Szancie-Bryzgun (Toronto) za powieść w opowiadaniach „Ścieżki do wolności”. Trzecia nagroda (po 3 tysiące hrywien) — powieści Jurija Łohwyna „Kłopoty chłopca Ilka” oraz „Tęcza w sicie” Maryny Pawłenko. — Proszę opowiedzieć szczegółowiej o utworach zwycięzców. — Powieść „Czarny Woron” Wasyla Szklara, jestem pewien, stanie się znaczącym zjawiskiem współczesnej literatury ukraińskiej. Jest ona poświęcona heroicznej walce chołodnojarców (o tamtych wydarzeniach napisał swoje dzieło dokumentalne „Chołodnyj Jar” Jurij Horlis-Horski). Czytając tę powieść, odczuwa się szczególną przyjemność z wyrazistej stylistyki autorskiej, z partii językowych bohaterów, z pomysłowej analizy psychologicznej, a także — i przede wszystkim — z głębi filozofii autora. Tak, Szklar wyraźnie powiedział, co się z nami, Ukraińcami, stało i dlaczego ponieśliśmy klęskę. A zarazem i to, co w naszym narodzie nie umiera i nikt go nie zabije. — Co może Pan powiedzieć o wyróżnionych drugą nagrodą? — Dotychczas Nadija Humeniuk była znana głównie jako poetka i autorka błyskotliwych wierszy dla dzieci. Miałem przyjemność mówić o jej utworach w moich audycjach radiowych „Ex libris” oraz „Premiera książki”. Obecnie Humeniuk znajduje się w znakomitej formie twórczej. Łesia Szanta-Bryzgun z Toronto to dobrze znana ukraińska pisarka nie tylko w Kanadzie, ale i na Ukrainie. Tutaj ujrzała światło dzienne cała seria jej książek dla dzieci i młodzieży. Jest ona, nawiasem mówiąc, laureatką nagrody literackiej imienia Łesi Ukrainki, a także jeszcze kilku innych nagród. Jej sukces w tym konkursie jest całkowicie naturalny. Pisarka jest obdarzona talentem — by w rozmowie z młodymi czytelnikami przyjąć czysty ton i nie zgubić go przez cały utwór. — A czym przykuły uwagę jury utwory Maryny Pawłenko i Jurija Łohwyna? — Maryna Pawłenko z Umania, której powieść w opowiadaniach „Tęcza w sicie” została wyróżniona trzecią nagrodą, to dobrze znane w literaturze nazwisko, choć jest ona jeszcze bardzo młoda. Maryna wygrywała już w kilku konkursach literackich. Dlatego ten sukces twórczy również ma wszelkie znamiona naturalności. W powieści Jurija Łohwyna „Kłopoty chłopca Ilka” odtworzono wydarzenia. Zakończył się konkurs na najlepsze utwory z historii Ukrainy dla dzieci i młodzieży „Jarosławów Wał”, który odbył się pod egidą Ligi Ukraińskich Mecenasów. O jego wynikach opowiedział dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Mychajło SŁABOSZPYCKYJ.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński
W starożytnym Dermaniu na Rówieńszczyźnie, z którym genealogicznie i twórczo związani są pierwodrukarz Iwan Fedorowicz, pisarze Meletiusz Smotrycki, Ulas Samczuk, Borys Ten, odbyło się tradycyjne literacko-artystyczne święto „Dermańskie Światło”, podczas którego krajanie i ich goście tradycyjnie czcili wybitnych pisarzy. W tym roku do Dermania przyjechało wielu pisarzy z innych obwodów Ukrainy i ze stolicy: Myhajło Słabosznycki, Wiktor Baranow, Jurij Buriak. Niektórzy po raz pierwszy. Najpierw złożyli kwiaty pod tablicą pamiątkową Ulasa Samczuka. A następnie zaprezentowali swoje książki. W literackim święcie uczestniczyli także przedstawiciele ukraińskich wydawnictw. Z kolegami omówili problemy współczesnej literatury i wydawnictwa książkowego. Podczas święta wręczono obwodową nagrodę literacką imienia Świtoczów. W tym roku tę nagrodę otrzymała rówieńszczanka Lidia Rybenko za powieść „Sudnotroszcza”.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij TKACZENKO, redaktor naczelny czasopisma „Jatran”, Nowy Jork — Kijów. Imię Wołodymyra Browczenki jest dobrze znane ukraińskiemu ogółowi czytelników. Jego dorobek liczy ponad 30 książek poetyckich i prozatorskich, a także setki artykułów publicystycznych i recenzji, wydrukowanych w czołowych gazetach i czasopismach narodowych. O jego drodze twórczej i życiowej napisano dziesiątki opracowań literaturoznawczych. Jego utwory włączono do programu szkolnego. Jest on jednym z wybitnych pisarzy współczesności. Urodził się i wychował poeta na Kirovohradszczyźnie — w miasteczku, które jeszcze do niedawna zachowywało tradycyjne cechy ukraińskiej wsi, o nazwie Mała Wyska. Terytorialnie rejon Małowyski położony jest niedaleko od geograficznego centrum Ukrainy (w sąsiednim rejonie dobrowełyczkiwskim), jednak dla Wołodymyra Browczenki jego ukrainocentryzm tłumaczy się nie tylko tą okolicznością. Znany angielski uczony — jeden z teoretyków nacjonalizmu Anthony D. Smith pisał: „Rodzinny kraj staje się skarbcem pamięci historycznej i skojarzeń, miejscem, gdzie żyli, pracowali, modlili się i walczyli „nasi” mędrcy, święci i bohaterowie. Wszystko to czyni rodzinny kraj unikalnym”. Jak podkreślał rosyjski literaturoznawca i filozof Gieorgij Gaczew, sposób myślenia narodu określają jego wyobrażenia o budowie kosmosu, o relacji przestrzeni i czasu, przeciwstawieniu góry i dołu, szerokości i dali, o podstawowych żywiołach przyrody — ziemi, wodzie, świetle. Bazowym makroobrazem, w którym jawiła się w dziecięcej wyobraźni poety i w który transformowała się w jego późniejszej twórczości literackiej ojczysta ziemia, jest „siwy step — ojciec mojego losu”. Poeta wyznaje: „Zrodziły mnie step i niebo”, nazywa siebie „dzieckiem stepu”, stwierdza w wierszu „Step”: „Ty we mnie gospodarujesz, stepie!”, zwraca się do jego naturalnego żywiołu jak do istoty: „O ojcze Stepie, podpowiedz drogę!”. W wierszu „Myśl wielkiego stepu” poeta wyobraża sobie siebie jako step. Dla niego Step jest absolutnym imperatywem: Znowu step wstaje z głębiny, Z duszy, z oczu, z mojej mowy. Oto dożyłem już do siwizny, A nie znam innej miłości. Stepowego nieba widnokrąg Owinął i czas mi, i przestrzeń… Tam, w stepie, głęboka bruzda I ślady moje na ornym polu… „Wszystkocierpliwy step” z jego „pradawnymi kurhanami” i „świeżymi bolesnymi mogiłami” swoimi wiatrakami „chrzcił” poetę, błogosławiąc go w życiową drogę. Właśnie w stepie jest „pierwodom” poety i „pierwsze początki dróg”. Właśnie tutaj — „do pierwszego słowa, do pierwszego rodu” — ucieka on ze „stołecznego grodu”. Już w dojrzałym wieku, mieszkając w „Kijów-grodzie”, poeta cierpiał z powodu wymuszonego oderwania od stepowej ziemi, a słowa, wypowiedziane przez „śniadego współmieszkańca” podczas jednego z jego sporadycznych przyjazdów w rodzinne strony, brzmiały nie jak komplement: — Ty patrz, po miastach już tyle lat, A tak śpiewasz, bracie, jak i my… Takie żywiołowe „chodzenie w lud” było dla poety bolesne, bo niosło nieuchronny posmak sztuczności: dzisiaj poeta spotykał się — jak z równymi — z mieszkańcami wsi, serdecznie z nimi rozmawiał, pił kieliszek, śpiewał pieśni, a nazajutrz wracał do nieosiągalnej dla nich stolicy, do swojego wysokiego gabinetu, zostawiając ziomków z ich nieprzemijającymi problemami i kłopotami… W kategoriach stepu poeta myśli nawet o samym sobie: „Ja — na niwie twojej kłos”, — stwierdza w wierszu „Ty legendą dawnych, ledwo widocznych dni…”. Step (rzeczownik rodzaju męskiego) kojarzy się w jego utworach przede wszystkim z ojcem (również rzeczownikiem rodzaju męskiego): U ojca brwi stały się kłosami… Takie porównanie znajdujemy w wierszu o wuju Ustymie: Lecz wuj Ustym Ma swoją politykę Dla Olesi małej, Dla Iwanka i Dmytryka. Tylko spojrzy przyjaźnie Z pod brwi-kłosów… Poprzez odpowiednie analogie obrazowe (związki wyrazowe, w skład których wchodzą słowa rodzaju żeńskiego) Step wyobraża się poecie jako matka: A mnie — niby kamień na duszę, Jak przeszywają strzały mnie… Matka — z chaty i powie: — Na suszę… — I, jak fala pszeniczna, westchnie. Semantykę stepu poeta rozszerza także na wnuki: Kiedy planetę braliśmy w ręce, Ocalali od globalnych klęsk, W mojej rodzinie kłosiły się wnuki, Ci ludzie, co rodzić będą nowych. Nawet dziewczęcą urodę postrzega w obrazach stepowej ziemi: Na jeziorze śmiech. Dziewczęta. Zrzuciły sukienki-odzież, Brodzą zrywać grzybienie-kaczęta. Może na sprzedaż? Żarliwie-wzywające, nagie, Jak kłoski w polu… Do stepu poeta przyrównuje nawet swoją miłość: I co by tam nie mówili dzisiaj — Ja od małego kołysałem się na kalinie. W jej ogniu na wieki siebie utopił — I miałem miłość, jak przestwory stepów. Sposób myślenia poety jest rolniczy. Pisząc o koledze-dyplomacie, z którym przyszło współpracować w USA, i jego żonie, która pełniła przy swoim mężu funkcje „bojowej towarzyszki”, poeta zaznacza: I on, odłożywszy problemy światowe, Zmęczony usiądzie koło ciebie, jak po obżynkach, I, niby dziecko, pogłaszcze cię po głowie, Bo ty i naprawdę u niego sławna żona. W jednym z programowych wierszy — „Wieczorna modlitwa” — samą historię narodu, jego przeszłość Wołodymyr Browczenko wyobraża sobie w terminach stepu: Poślij Ukrainie mądrego budowniczego, A nie hetmaniątek-tymczasowców, Co wydeptują niwę pamięci naszej… W Chersoniu, w dniach młodości, pracując w kotłowni kombinatu konserwowego, poeta widział Step. W książce „W orkiestrze światła” Wołodymyr Browczenko wyznawał: I, dziwo dziwne, w kotle gorącym (Nie raz tam był, jak rury pociekną…) Mnie wszystko czemuś żyta szumiały, Gromadziły się chmury ponad stepem, Na wszystko rosnące padał drobny deszcz I z poza trzciny rodzona matka Kaczuszki do domu przywoływała… Chersończycy, nawiasem mówiąc, uznali go za ziomka, wszak właśnie tam zaczynał „pracowniczą i poetycką drogę, był pierwszym redaktorem obwodowej gazety młodzieżowej”. Recenzując książkę Wołodymyra Browczenki „Nierozstrzelane gwiazdy”, korespondent chersońskiej gazety obwodowej „Naddnieprzańska prawda” P. Leonenko wychwala poetę jako „nasz ziomek”, podając materiał o jego twórczości w rubryce „Książki naszych ziomków”. Jednak poeta nie zdradził swojemu Wyszańskiemu stepowi. Chersoński step jest zbyt równinny i suchy. Poecie zaś step podoba się właśnie taki, jak na rodzinnej Małowyskowszczyźnie, — z „jarami” i „zboczami”: …A już i wieś wychodzi z doliny. Tam pluszcze mała rzeka Wyś… Step mu się podoba właśnie ukraińskojęzyczny. Kazachskiego czy kirgiskiego stepu poeta raczej nie pokochałby. W wierszu „Trąby”, który otwiera pierwszy rozdział książki „W orkiestrze światła”, Wołodymyr Browczenko mówi o „drogiej Ojczyźnie sto-języcznej”, jednak dobrze wiemy, że jego ojczyzna jest jednojęzyczna, ukraińskojęzyczna. Z Kijowem okazało się trudniej: stał się dla poety wyzwaniem. Tutaj było miejsce jego nowej prestiżowej pracy, tutaj była stolica Ukrainy. W wierszu „Niechcący najbliższego obraziłem…” poeta wyznaje: Do serca blisko podchodzi Kijów, A tam wiecznie osiedlił się step. Minęło wiele lat, a Kijów tak i nie zwyciężył Wyszańskiego stepu. W wierszu „Pasy leśne” poeta podsumowuje: Kocham bezgranicznie grodzisko kijowskie, Lecz ja jeszcze i pierwodom mam, Gdzie za jarami Wyska, Onykijewe… Tam dusza to skowronkiem się staje,
To zapłacze stepową czajką, To w brzegu kaliną wyrośnie, To drzewem rozłożystym — dokuczliwym Od wichrów zasłania step. Poeta szczerze przejmuje się nową dolą swojego Stepu: Tutaj niby wszystko takie, jak znałem od małego, Powietrze, step, i drzewo, i woda. Lecz w gardle łzy stają kawałem, Bo coś najważniejszego przepada. Zmiany, które zachodzą ze Stepem, wcale go nie cieszą: Leżą moich łanów kraciaste płachty, Bezmienne i niezaludnione teraz. Do okien bliżej podchodzą szyby, W duszę głębiej wchodzi NTR. W wierszu “Lato. Step” podsumowuje wrażenia z wyjazdu w rodzinne strony: Odwiedziliśmy z bratem dawne wioski, Kwitnące dawne brygady — I naszej tęsknocie nie ma końca, I nie ma nam pociechy… Święta tutejsze przypomniały się oraz dni powszednie — I gorycz zapiera dech. “Bezperspektywiczne” stoją i bezludne Całe chaty starych ruin. U brata ognie pod brwiami gęstymi. Mówi, odszedł od ziemi naród. Chcesz, mówi, za paczkę “Prymy” — Oto tobie chata, oto ogród… Winna wszystkiemu — polityka byłej i obecnej władzy: W rajkomie potylicę drapią: — Ach, ty… Instrukcji punkt nieubłaganie kazał… Trzeba i na fabrykę, trzeba i na szyby, I nikomu, widzicie, koło ziemi… W wierszu “Niedożęta niwa” z poetyckiego tryptyku “Rozmowy z wnuczką o chlebie” poeta, odwiedzając z wnuczką “żołnierską mogiłkę”, opowiada jej epizod z minionej wojny, kiedy “pszeniczne stepy” były “polem bitwy”, i “my” (używając zaimka pierwszej osoby liczby mnogiej, poeta solidaryzuje się ze swoim narodem, choć w tamtym czasie był jeszcze nastolatkiem) “nie braliśmy w ręce sierpów”, bo w tamtym sierpniu “ręce trzymały broń”. Jeden z bojowników (rzecz jasna, takiego, jak i sam autor, rolniczego rodu) nie mógł ścierpieć “nad chlebem zniewagi” i “w noc” wyszedł z “okopu-jaru” i — “pełzając” — wyżął niwę. Sam zaś zginął: Stało się na świecie więcej wdów… Chlebowi trudno służąc i uczciwie, Wojownik leżał między snopów wznak, Ściągnięty pasem, jak powrósłem. Ten bezstraszny wojownik-żniwiarz występuje u poety jako nowoczesny wariant tradycyjnego obrazu kozaka-gospodarza, nabierając uogólnionych epickich cech pogańskiego boga Stepu. Wołodymyr Panczenko słusznie podkreślał “absolutną zakorzenioność poetyckiej muzy w tej jego stepowej Małej Wysce”. Znany krytyk jest przekonany, że właśnie “w małowyśkowskich stepach dusza poety rozpogadza się po stołecznych kamienicach”. Recenzując książkę Wołodymyra Browczenki “Za siwymi kurhanami”, członek AUP Wasyl Piddubniak zaznaczył, że jej “wspólnym mianownikiem” — jest “Step”. Analizując dorobek kolegi z Towarzystwa “Ukraina”, pisarz Mykoła Czubuk także odnotował stepową “zaziemszczenie” jego twórczości. Step odgrywał szczególną rolę w życiu ludzi jeszcze od dawnych biblijnych czasów. W stepie (pustynnej okolicy) żyli prorocy — jak najdalej od miejskiego gwaru i zamętu. Jak wyznawał sam poeta, “step stał się głównym bohaterem mojej twórczości. Niektórzy z literackich kolegów nawet zauważali, że pora by, mówią, wychodzić na szersze przestrzenie, a to wszystko piszesz o Wyś i o stepie. A ja sobie myślę, mylicie się, szanowni. Może w tym i polega twórcze szczęście, kiedy w najbliższym, najdroższym znajdziesz poetycką “wytrych” do szerokich osiągnięć bytu”. Sądzę, że wyniesiony w nagłówek wysoki tytuł “literackiego marszałka” — to nie przesada, wszak mamy wszelkie podstawy uważać, że po Iwanie Tobilewyczu, Jewhenie Małaniuku i Juriju Janowskim ten honorowy klejnot przeszedł do rąk właśnie Wołodymyra Browczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
materiały o życiu i niepowtarzalnej twórczości Iwana Mykolajczuka, zebrane z miłością przez nauczycielkę języka i literatury ukraińskiej Brusnyckiej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia w powiecie kicmańskim (Iwan Mykolajczuk przez pewien czas uczył się w siedmioklasowej szkole) Marię Iwanivnę Kubej. W książce zamieszczono twórczy dorobek M. Koczubej i jej utalentowanych wychowanków — członków szkolnego literacko-artystycznego studia „Swiczeczka”, którym od ponad 25 lat kieruje nauczycielka zakochana w słowie twórczym. Uczestnicy „Swiczeczki” wielokrotnie zwyciężali w konkursach ogólnoukraińskich, obwodowych i rejonowych. Na przykład uczennica klasy 11 Olha Charyna została nagrodzona dyplomem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz premią zachęcającą za zwycięstwo w konkursie literacko-artystycznym „Dywo kalynowe” im. Dmytra Biłousa. W książce „Karby pro Iwana” opublikowano jej sztukę „Cienie zapomnianych przodków”, poświęconą twórcy filmowemu-rodakowi. Zbiór „Karby pro Iwana” adresowany jest do nauczycieli i uczniów, regionalistów, turystów, wszystkich, którzy interesują się życiem i twórczością wybitnych ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wyczerpany tłum, który „brnął i nosem się chylił… // I chował czarne trupiki uśmiechów…” („Oko”). Czy nie z tej dynamiki wyrasta obozowa poetyka, zgodna ze Stusem i Rudenkiem, która żyje w lekkiej, zmiennej palecie: „Północny promień — akwarelowym dotknięciem // I różowo łagodnieje śnieg… // I tak wrażliwie, // tak chwiejnie wylały się // Błękitne cienie z kopyt i nóg…” („Północny promień — akwarelowym dotknięciem…”). Przewodnim obrazem książki jest Owidiusz w hippicznych derkach, otoczony zaśnieżoną tundrą. Jest on ważny, lecz jako „przypadkowy… gość, // Który szedł do przyrody od literatury” („Do tundry — od gwaru i od hałasu!..”). A do tego wzruszający „futurystyczny grubianin” z semenkowską tonacją, wyzwaniem wobec „salonowego gadulstwa” („Obywatel”) i „kolażu z… // Dziurawych tramwajowych biletów” (poemat-wizja „Napisy na rumowiskach”). Toteż odrębność Diaczenka między światem pozaludzkim a oswojonym mniej porusza niż taki fakturny charakter liryczny. Dla niego groźniejsze jest pełne zbieżenie życia i wrzącej sztuki, kiedy konwencjonalność, nawet groteskowa, przeradza się w obrzydły stereotyp. Nie przypadkiem rozdziały w kilku wiodących poematach zbioru są poświęcone „karierze języka”, dzięki której Mickiewicz z rezygnacją śledzi helikopter, a suprematystyczne szkice przypominają o „świecie prostokątnym i równoległych frazach”. Jednocześnie, mimo niechęci do „odmagnesowanych” dysonansów, narracja autorska czule zbiera nazwy „zakazanych” zespołów, nurtów, cytatów. „Rumowiska” pisarza, choć nie w zapożyczonych z Zatulywitra wspaniałych krajobrazach, kryją muzykalność. W odróżnieniu od H. Czubaja, brzmieniowy ład nie jawi się tu jako sposób kwestionowania świata. W poemacie-tryptyku Kisia „Odrodzenie rosy” załamania w harmoniach są najdotkliwsze: „Oto postawa stulecia — drapacze chmur okrutnosercie // I twarda metaliczność hardrockowych decybeli… // Mózgownica zgrzyta, mózgownica motorowo warczy” („Postawa stulecia”). Harmonijność zaś melodii to droga do zachowania człowieczeństwa, u Owidiusza: „W mojej brodzie wiatr sobie gwiżdże… // Jemu rękawicą ja, // rękawicą dyryguję…” („W mojej brodzie wiatr…”). Wygląda na to, że trzeci rodzaj wołacza to schronienie dla rozmyślań wędrowca. Zgodnie z taką „troistą” romantyczną gramatyką życie „ja” w poezji drugiej połowy XX wieku jakby uosabiało cały przekrój dotychczasowych poszukiwań wierszowych. I różna skala pisarzy tylko to potwierdza. W. Zatulywiter i M. Diaczenko wprowadzają na nowy artystyczny zwój wrażliwą filozofię przyrody. Przenikającym problemem książki R. Kisia jest estetyzm. Geniusz znów potrzebuje ciszy, lecz często dla zmagań z nią, dla wydobywania muzyki z alchemiczną surowością. Ostatecznie wszystkie autorskie głosy zaczynają się wyrównywać dzięki samemu językowi, który „wyprostowuje”, czyni bardziej dostępnymi, bardziej oswojonymi, jaśniejszymi wyszukane modernistyczne zwroty. Takie recepcyjne „wygładzanie” najwyraźniej stanowi podłoże dla często przywoływanego „neomodernizmu”, tego, który trwał od „Skrzyni” do późniejszych „heraklitowców” — „Golinnych entuzjastów raka literalnego”. Symboliczny siódmy przypadek w odniesieniu do wielopoziomowego kierunku świadczy o coraz „bardziej wołającym”, gwałtowniejszym powrocie do źródeł. A będzie on trwał tak długo, dopóki usłyszane echa jeszcze nie zaczną razić słuchu nadmiarem.
Tłumaczenie maszynowe
Wiaczesław ŁEWICKYJ
Uwolnienie tekstu z kokonu fraz i niejako przezorne przeliczanie form gramatycznych w końcu również są właściwe dla tego okresu. Być może właśnie przez ich przewagę w dźwięcznych teoriach ocena przestrzeni artystycznej końca lat 60. – połowy lat 80. XX wieku pozbyła się tego, co najcenniejsze – integralności. Kierunek poetycki, nakreślony w ówczesnej literaturze ukraińskiej, obecnie albo niezgrabnie omija się, albo „szeptem” zalicza do „cichej liryki”. Choć mimowolnie bardziej „wygłuszane” są estetyczne współbrzmienia między oryginalnymi dorobkami. Przecież bezpośrednie relacje, bliskie dyskusje estetyczne czy, tym bardziej, manifesty dla wielu współczesnych „kijowskiej szkoły” nie były najistotniejsze. Poezją ze „śródmieścia” XX wieku, zdaje się, wykwintnie podświetla się kliszę o wyjątkowym języku u podstaw osobnego pokolenia. „Człowieku. // Rodzisz się tylko w liczbie pojedynczej”, — zauważył w dotąd nieznanym wierszu wolnym Wołodymyr Załulywiter. Już po kilku wersach jego liryczny bohater, spragniony wyznań, będzie twierdził: tylko siódma forma w odmianie słowa jest nieosiągalna. Choć niebawem będzie „już nie tak strasznie”, bo, „siebie nie doczekawszy się, // poznasz, że jest jeszcze ty: ciebie, tobie, ciebie, tobą, na tobie // (wołacza nie ma)”. O tym, że zwięzłemu rozmównikowi czytelniczemu jednak wystarcza obszaru dla zwrotów i przypomnień, świadczą w szczególności trzy książki wydane w ciągu ostatnich lat. „Czasza ofiarna” (2009) pamięci W. Załulywitera obok tomiku Mychajła Diaczenki „Muzyka i matka” (2008) rozwierają już znany horyzont stylowy pisarzy. Natomiast zbiór Romana Kisia „Napisy na rumowiskach” (2003) po raz pierwszy uwalnia spoza samizdatowych schronień poezję etnografa, filozofa, kulturoznawcy. Każdy z tych liryków jest znamienny pewnym przyjęciem hermetyzmu, i to nie obrazowego, nieprzeniknionego dla interpretacji, a „życiotwórczego”. Swoje wybory M. Diaczenko nieprzypadkowo rozpoczyna od przewrotnej dedykacji: „Wszystkich, którzy hipotetycznie mogliby pomóc w… wydaniu choćby hrywną, ale nie pomogli, autor obejmuje…”. Struktura „Czaszy ofiarnej” porządkuje archiwum wybitnego poety, jeszcze nieopracowane należycie. Jednocześnie najbardziej burzliwy gniew R. Kisia wywołany jest otaczającym nadmiernym hałasem. Czyż nie dlatego są podstawy, by odnaleźć go w rozpoznawalnym wołaczu.
GŁOS PIERWSZY, „HOMO NOVEMBER”
ZAŁULYWITER Wołodymyr. Czasza ofiarna / Oprac. W. Borodin, L. Snisar. — Kijów: Centrum Wydawnicze „Buczak-irij”, Sp. z o.o. „Zadruha”, 2009. — 424 s. Takie jesienne imię jednemu z lirycznych podmiotów nadaje W. Załulywiter. W niemałym stopniu pasuje ono i do „późnych” wyborów autora. Chodzi tutaj nie tylko o echa śmierci utalentowanego literata i wrażliwego redaktora, niespodziewanej, niczym gwałtowny opad liści. Nieobciążone korony, zdaje się, są znamiennym symbolem przejrzystości w obrazowym kręgu. Utwory Załulywitera, drukowane w poprzednich dziesięcioleciach, prawie zawsze wyróżniały się sprężystością refleksji o naturze. Bezgranicznie zainteresowane spojrzenie bohatera tam nie mogło być nieruchome, niczym u kogoś z „naukowych poetów”-sentymentalistów. On gwałtownie, albo, według własnego okazjonalizmu, „zawalidrożnie”, oblatywał tereny, gdzie łachy Dniepru czy nadbałtyckie łąki zwierzają się z przeżytych dramatów i mimowolnie uczą. Wiersze z ozdobnego wyboru nastawione są na taki dialog najbardziej obrazowo. W luksusowej oprawie książki Wiktora Baryby i Wadyma Borodina wykorzystano pamiętne kadry z dowżenkowskich „Ziemi” i „Zwinogóry”, w każdym z których językiem kina „serce zbiło się, niczym liść. // Pączek zabliźnił się, // gdzie śmiało się kiedyś” („XII. 1989”). Co prawda, między czarno-białymi wstawkami przegląda się bardziej uspokojony niż wcześniej wędrowiec — ledwo uchwytnymi, i dlatego jeszcze „nie napisanymi pejzażami”. To augur, który w obcym XXI wieku oddanie wróży z linii lotu ptaków na czystym listopadowym niebie. Bo „tylko ty // pościel nieba, w żurawich znakach, ścielisz // z takich dali — na to ani rąk, ani skrzydeł…” („Homo november”).
Bezludne bezkresy autor niejako przesadza w tę samą niedoodgadniętą twardź, gdzie „pergaminowe barwinki i rdesty… // huczą-szepczą… // podbitymi bocianami duszy, // która jeszcze pamięta słowa, co już nie mają znaczeń…” („Ten, kto opowiada bociany”). I jednocześnie wyczerpujący obrazowy język poety jest „pocałunkowy”. „Odsuń się nie patrz // przesuń się kalino wargami // biało-biało mroźno na świecie // czegoż ty głupiejesz // od moich wiekowych oczu” („Białe-białe”), — pragnienie pieszczot zastępuje wszystkie znaki przestankowe. Chwilowa zagubiona ślepota u W. Załulywitera staje się siostrą najczystszej jasności: „Dzisiaj się stało. Grzeszny czy nie grzeszny, // śmiałem się, może, z ciebie — nie śmiałem się…” („Takich, jak ty, mnie już nie będzie…”). W niej wszystkie sześć przypadków „ja” przerastają w trwożnie-niewidzialne „ty”: „Uciekaj, niczym Orfeusz. Cienką dłoń // do nagiej duszy klej, niczym bandaże. // Trucizna marzy się. Cykuta śni się. // Dawno umarły, dawno zapomniany ty” („Z dedykacji”). Zatem, kto rozporządzi się wołaczem, jak nie Eurydyka, rozjaśniona po jesiennemu?
GŁOS DRUGI, DLA UCHA BEETHOVENA
DIACZENKO Mychajło. Muzyka i maty. — Kobelaky: Kobelaky, 2008. — 348 s. Jeśli cała istota metaforyki Wołodymyra Zatuływitra polega na czujnym przekazywaniu językiem książkowym tego, co podpowiada natura, Mychajło Diaczenko pragnie skrupulatnie rozróżniać to, co uosobione, od tego, co nie ludzką ręką stworzone. Z tego powodu w cyklu „Żywo-pysu farba żywa” (tytuł świadczy, że bywa i „nieżywa”) dyskutuje on nawet z podręcznikową „artystowską” balladą Iwana Dracza: „Stomalarne majowe przedwieczerze… // Hej, kto w ługu Sarian, odezwij się! // Tu chmurek rozprzejrzyste pierze, // tam — topole wzlatują wzwyż…” („Przed obrazem zachodu słońca”). Wszystkowidzącym oknem, w które „wlatują jaskółki i niebo, // a wylatują jaskółki i krzyk”, dla bohatera lirycznego jest tylko „słowo słów — niewypowiedziane słowo” („Pamięci przyjaciela Semena Kowalczuka”) (kursywa autora). A rozłogi krajobrazów w tych wierszach odzywają się za każdym razem „bezimiennymi dźwiękami”, które pachną miętą i fiołkami („Fantazja wiecznego lasu”). Od pierwszego zbioru „Jeszcze kukułki słowo nie zgasło…” (1991), który wszedł do wydania obok nowych wierszy, komicznych epitafiów, epigramów, szerokiego spektrum przekładów, tekstów pocztówek, fragmentów dziennikowych, kilku ocen krytyków, poeta utrwala równorzędną wzniosłość dla drżących stepowych obrazów i właściwie artystycznych palet. Pośrednim między ich „skrajnościami natchnienia” jest folklor. Pieśniowa kanwa ściśle spokrewnia Diaczenkę z artystą-rówieśnikiem Mychajłem Saczenką. Obaj pisarze pewnie czują się w zwinnej rytmizacji, wzorzystym słowotwórstwie: „Najechało deszczów // do maja w zieleń-gości, // z dalekich hen-krajów, // z obcej stronności, // takie już zieleń-czułe, // takie zieleń-omdlenia, // takie zieleń-mądre, takie zieleń-proste!” („Najechało deszczów…”). Częsta jest ta pewność i w rozczulonej opowieści: „— Październik? // — Ja! — i sypnął listkami, // i deszczami, // i grzybami zapachniał…” (z cyklu „Październikowe alegorie”). Te cechy sprzyjają temu, aby jasność, właściwa M. Diaczence, jak i W. Zatuływitrowi, tutaj upodabniała się do zagadkowej zasłony. Poetę z Dniepropietrowszczyzny interesuje rozluźniona gra czytelniczej wyobraźni. Przez to w jego dorobku nie brakuje zagadkowości, prawda, niekoniecznie związanej z mitem. W cyklu „Krople” narrator liryczny jakby nagle zapomina o uprzedmiotowionym wykładzie i zasłania dłońmi oczy tego, kto trzyma książkę: „Przez błękitną firankę cudo-snu // ja ledwie dostrzegłem gołębie gruchanie… // Gdzieś całkiem blisko bawiło się dzieciństwo” („Rano”). Choć może rzecz i w oparach rozczulenia, „topniałości”, która więzi wzrok. Więc, w odróżnieniu od „Czaszy ofiarnej”, rola serdecznego wróżbity przypada właśnie recypientowi, który w razie potrzeby pojmie: „Cicho jak! — // genialnie-cicho! — // jak w uchu Beethovena…” („Muzyka nocy”). Tę rolę tajemniczości przeżyć autor upodobni do „cienkiej-cieniutkiej // złotej nitki jednoczenia // napiętej między najwyższym krzyżem // prawosławnej Sofii // i moim grzesznym sercem poganina…” („Jesień w Kijowie”). Czyż milczącość fantazji — to nie przypadek wołacz? GŁOS TRZECI, ZE ŚNIEŻNĄ CHRYPKĄ KIS Roman. Napisy na ruinach. — Lwów: Manuskrypt#Lwów, 2003. — 128 s. Ten delikatny zbiór wydany został wcześniej od dwóch poprzednich. Ale kontekst stylowy spóźnieniem nie zostanie naruszony. Rozpatrując go, chyba nie każdy uwierzy, że ma do czynienia z undergroundem. Wyjątek wśród czytelników stanowić będą ci, którzy słyszeli o lwowskim podziemnym almanachu „Skrynia”. Rzeczywiście, znajomość z utworami kolegi Kisia z czasopisma Hrycia Czubaja, często pobieżnie-modna, obecnie i składa główne wyobrażenie młodzieży o ówczesnej poezji. Niełatwo bywa chyba zestawić dworską tonalność autora „Pięcioksięgu” z rozpowszechnionymi wisielczymi wspomnieniami o nim, a nawet z „dodatkową literaturą” muzyka Ilka Lemki o „antysowieckim” Leopolisie. W prawdziwości nieformalnych lat 1970—1980 „Napisy na ruinach” przekonują do bólu dobitnie. Przede wszystkim przez biografizm. Roman Kis, oprócz kilku aresztowań i uwięzień — piętna tamtej epoki, przeżył jeszcze i trzyletnie koczowanie z hodowcami reniferów-Czukczami, protestując przeciwko głupocie w standardach naukowych. Stąd — prześwitywanie w wierszach motywu niepamiętnej ucieczki. Jemu ulega nawet ochu-
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro DROZDOWSKI, prowadzący konferencję W konferencji wzięli udział znani ukraińscy intelektualiści, naukowcy, kulturoznawcy (J. Swerstjuk, O. Pachlowska, L. Hołota, M. Stricha, M. Najenko, I. Orżycki, M. Nowykowa i in.) oraz goście z wielu krajów świata (Wielka Brytania, Chorwacja, Meksyk, Iran, Polska, Rosja itd.). Dwa dni (25 i 26 września) stały się prawdziwą ucztą myśli intelektualnej w gogolowskim oceanie duchowo-estetycznym. Zaznaczę tylko, że poprzedni festiwal i konferencja były poświęcone Gabrielowi Garcíi Márquezowi. Kilka dni temu w światowej prasie pojawiła się informacja o tym, że za najważniejszą książkę, która wpłynęła na kształtowanie się ludzkości w XX wieku, uznano właśnie „Sto lat samotności” Márqueza. Chce się wierzyć, że konferencja z 2008 roku przyczyniła się do tego, iż imię wybitnego kolumbijskiego autora stało się bardziej znane u nas na Ukrainie, a obecne wydarzenie pomoże nam lepiej uświadomić sobie rolę Gogola, ponieważ wszystkie referaty uczestników zostaną opublikowane w zbiorze podsumowującym konferencję. Jeśli chodzi o Gogola, to wydaje się on niby głębiej odczytany w naszej kulturze, jego wpływ trudno przecenić, lecz jednocześnie i kopii o Gogola połamano niemało. W końcu chodzi o epokę, kiedy Ukraina nie miała państwowości, a Gogol w literaturze rosyjskiej, mimo ukraińskiego pochodzenia, czasami przekształcał się w symbol rosyjskiego (imperialnego) kultu władzy. Prawda, i w kulturze rosyjskiej Gogolowi było dane przejść przez kręgi piekła, które zgotowali mu krytycy zarówno jego epoki, jak i następcy. Bezsprzecznie, Gogol złamał tradycję literatury rosyjskiej, którą wytyczył Puszkin, stając do walki z „archaicznym” stylem dierżawińskim. Bezsprzecznie, ukraińskiej kulturze chce się wpisać Gogola we własny kontekst, a zrobić to trudno i łatwo zarazem: trudno, ponieważ Gogol pisał w języku rosyjskim, a język to już składowa etnoświadomości, to fenomen, który pokazuje narodową specyfikę myślenia. Dla języka rosyjskiego stylu Gogola trudno przecenić. Ale to z dzisiejszego punktu widzenia. Jednak w swoim czasie Gogola nienawidzono za „odstępstwo” od norm języka rosyjskiego. Właśnie to daje podstawy, by mówić o tym, że Gogol mimo wszystko nie jest rosyjski, a ruski (jak to mamy u Gogola), nawet ukraiński (można wspomnieć i drwiny z tego, że Gogolowi w szkole niełatwo przychodził język rosyjski); przyniósł on na bal imperium rosyjskiego ukraińskie „wieczornice”. Oczywiście, hałaśliwe kłócenie się o mentalność Gogola to rzecz, moim zdaniem, bezsensowna. Ważniejsze jest adekwatne zobaczenie tego, co stworzył Gogol, który śmiał się czasami zbyt gorzkim i do bólu tragicznym śmiechem. Gogol, który stworzył teatr wewnętrzny, wydaje się obecnie niezwykle tragicznym autorem, ponieważ tylko z samotności na wyżynach człowiek może uciec się do wymyślania, wyśnionego tworzenia własnego świata duchowego, który wypełnia się dziesiątkami postaci-sobowtórów, z jego późniejszym ujawnieniem na papierze. Mnie zaś wydaje się, że w naszej ukraińskiej kulturze obecnie warto pisać tylko tak, jak Gogol. Brakuje nam sarkazmu i renesansowej ironii, a jednocześnie głębokiego zrozumienia tej przepaści, przy której się znajdujemy. Ukraina przekształciła się w świat „Martwych dusz”, przynajmniej nią kierują nie przywódcy ukraińskiego ducha, a maniłowy, sobakiewicze, koroboczki… Tylko nie ma tego demiurga, który mógłby wykreślić ich z życia, nadając miejsce w świecie literatury, skąd mają pokazywać całą „ludzką głupotę” i podłość. W końcu nie ma człowieka, który rozpuszcza się w bagnie banalnej codzienności, kiedy moment trwania zastąpiono wiecznym powtarzaniem banalnego kłamstwa, które nadciąga z ekranów, a czarującą chwilę zastąpiono postojem nie w wyznaczonym miejscu przy jakimś obcym fast-foodzie. Konferencja z okazji 200-lecia M. Gogola odbywała się na przełomie ważnych momentów historycznych. Przede wszystkim za kilka miesięcy można oczekiwać na „Zapiski ukraińskiego szaleńca” Liny Kostenko, a to bezpośredni dialog z Gogolem z odległości XXI wieku. Honorowym mówcą tegorocznej konferencji został profesor Sante Graciotti, slawista o światowym imieniu, który pokazał inne spojrzenie na Gogola: europejskiego Gogola, który uwielbiał Włochy, ponieważ właśnie tam była ojczyzna jego duszy. A jeśli chodzi o ojczyznę krwi, to z tym pojęciem jest niejednoznacznie: Gogol chciał było stworzyć „czyściec” dla „Martwych dusz”, ale nie wyszło. Zamysł Dantego w ówczesnym Imperium Rosyjskim był niemożliwy. Dante stworzył świat człowieka, który pragnie poznawać i kochać, a Gogol pokazał, jak imperium traci człowieka, zastępując przestrzeń żywej myśli przestrzenią nieprawdziwych nieboszczyków. Największą uwagę na konferencji przyciągnął temat „Gogol i Szewczenko”. Troje prelegentów z różnych zakątków świata (prof. M. Najenko (Ukraina), prof. J. Paszczenko (Chorwacja, kierownik katedry ukrainistyki na Uniwersytecie w Zagrzebiu) oraz brytyjska tłumaczka literatury ukraińskiej Vera Rich) przygotowali wystąpienia na ten temat. Na konferencji odczytano referat znanego brytyjskiego tłumacza Stephena Komarnickiego, który niestety sam nie mógł przybyć. Ale zamiast niego przyjechała profesor Margaret Siriol Colley. W referacie Stephen zaznaczył, że „artystyczne dziedzictwo Gogola przekształciło się w pole bitwy między nieprzejednanymi armiami rosyjskich i ukraińskich krytyków, którzy cały czas wymieniają słowne salwy. Jak to zdarza się podczas wojny, pierwszą ofiarą konfliktu staje się prawda”… Daremnymi są próby zaprzeczenia faktowi, że Gogol był Ukraińcem. Jego utwory są głęboko zakorzenione w ukraińskim folklorze. Aby stworzyć własną wersję ukraińskiej historii, zwracał się do źródeł ludowej ukraińskiej pieśni. Angielski krytyk i tłumacz utworów Gogola David Magarshack zaznaczył, że „namiętna miłość Gogola do pieśni ludowych zmusiła go do uwierzenia w to, że właśnie w nich można odnaleźć klucz, który pomoże rozwikłać tajemnicę historii jego rodzinnego kraju”. Także pan Stephen odważył się porównać drogi twórcze Mikołaja Gogola i Pawła Tyczyny (właśnie Stephen przygotował pełny przekład „Słonecznych klarnetów” Tyczyny dla anglojęzycznych odbiorców).
Miriam Hosseini czytelnika), które istniały w warunkach dwóch różnych imperiów: rosyjskiego i sowieckiego. Ciekawy był referat o interpretacjach Gogola w kulturze irańskiej, który przygotowała profesor Miriam Hosseini. Aktualne były wystąpienia, w których mowa była o lekturze i interpretacjach Gogola w literaturze indyjskiej (referat meksykańskiej profesor Olgi Real-Naharro), w literaturze chorwackiej (referat wykładowczyni katedry ukrainistyki Uniwersytetu w Zagrzebiu Darii Pawłyszyn), polsko-ukraińska profesor Iryna Betko opowiedziała o strukturalno-mitologicznych strukturach artystycznego myślenia autora „Martwych dusz” i „Wieczorów…”. Wzięły udział także referentki z Instytutu Literatury H. Ular i N. Skwira. Już po raz drugi w konferencji wziął udział ukraiński latynoamerykanista Ihor Orżycki. Nie, w jego referacie nie chodziło o porównanie Marqueza i Gogola, a o ważne aspekty współczesnej lektury utworów naszego klasyka (w szczególności o ekranizacje Gogola, które przekształcają świat jego magii i przestrzeń niewoli, rosyjskiego samodzierżawia i prawosławia, kiedy i kozacy umierają ze słowami „Za ojczyznę!”). Błyskotliwą finałową kropką pierwszego dnia stał się referat Lubow Hołoty o kobiecych wizerunkach w utworach M. Gogola. Przedstawiono także ciekawe tematy, które wyprowadzały Gogola na skrzyżowanie rodzajów sztuki: tak, profesor Maryna Nowykowa opowiedziała o inscenizacji „Martwych dusz”, którą przygotował mistrz M. Zacharow; rosyjski teatrolog Walerij Chazanow, człowiek-intelektualista, błyskotliwy znawca dużej liczby języków obcych, opowiedział o własnej wizji Gogola w języku teatralnym. O świecie kina i ekranizacjach Gogola opowiedziała redaktor czasopisma „Kino-Teatr”, znana krytyk filmowa Łarysa Briuchowećka. Switłana Barns (Wielka Brytania) zatrzymała się na aspektach translatorskich. Mowa była o problemach anglojęzycznych przekładów tekstów Mykoły Wasylowycza, niektórych „podstępach” utworów, które trudno adekwatnie przekazać angielskiemu czytelnikowi. Referat brytyjskiej doktor Gitary Shears (która niestety nie mogła przybyć, jednak jej referat odczytał profesor Alan Flowers, deputowany Młodzieżowego Parlamentu Europejskiego) dotyczył wystawień „Rewizora” na brytyjskiej scenie. Dwa dni konferencji naukowo-artystycznej zaświadczyły, jak bezdenny jest Gogol i jak ważne jest obecnie powrócenie do przemyślenia jego dziedzictwa, świata artystycznego. Prawda, czy znaleźliśmy te magiczne szkiełka, które pomogą nam wyjaśnić, kim właściwie był Gogol? Błaznem? Geniuszem? Lalkarzem? Szaleńcem? Nieprzypadkowe w nazwie tegorocznej konferencji jest słowo „magiczny”. To nie tylko ślad Marqueza (dla literatury latynoamerykańskiej pojęcie realizmu magicznego jest naturalne). Chodzi o to, że każdy wielki pisarz, jeśli jest naprawdę wielki, obowiązkowo we własnej wizji artystycznej pracuje z tym, co nazywamy podstawą ludzkiego bytu — mitologicznymi, magicznymi obrazami i archetypami. Więc fundamentem i Marqueza, i Gogola, i Szewczenki są praźródła cywilizacyjnego postępu, świat uniwersalnej harmonii i wszechogarniającego przenikania kosmicznych żywiołów. Od redakcji. Notatki własnego korespondenta „Słowa Proświty” z festiwalu „Maria” czytajcie w następnym numerze tygodnika. W tym roku Międzynarodowy Festiwal Teatralny Monodramów Kobiecych „Maria” został poświęcony właśnie Mykole Wasylowyczowi (na Festiwalu przedstawiono spektakle z Ukrainy, Armenii, Japonii, Niemiec, Rosji itd.). W ramach tradycyjnego już dla września Festiwalu, który szósty rok z rzędu prowadzi ludowa artystka Ukrainy, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej Łarysa Kadyrowa przy wsparciu Narodowego Teatru Dramatycznego im. I. Franki (w osobach B. Stupki i M. Zacharowycza), Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy, Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy oraz Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, zrzeszenia „Nowy Kijów” itd., odbyła się także międzynarodowa konferencja „Magiczny wpływ M. W. Gogola na światowe i ukraińskie procesy kulturowe”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Serhij KLYMKO
Kijów znów zobaczył „Gogolfest”, tym razem największy w historii. Dwa piętra „Arsenału Artystycznego” stały się twórczą przestrzenią dla artystów z 16 krajów świata. Na powierzchni 20 000 metrów kwadratowych rozmieściło się pięć scen (koncertowa, teatralna, mała teatralna, kameralna i literacka), art-klub, sala kinowa oraz ogromna przestrzeń wystawiennicza, która pomieściła dużą liczbę projektów wizualnych. Każdego dnia publiczność przyciągały występy muzyków z repertuarem od akademickiej sceny XX wieku po klubową scenę Londynu; zespoły teatralne i performerzy; pokazy młodego ukraińskiego kina i światowych arcydzieł kinematografii; pisarze i tłumacze; odbywały się mistrzowskie kursy profesjonalistów z komputerowej grafiki, scenarzystów filmowych i artystów.
Jak zapowiedzieli organizatorzy przed rozpoczęciem festiwalu, „Gogolfest” to nie tylko prezentacja najlepszych przykładów współczesnej ukraińskiej i światowej sztuki, ‚akumulacja potężnych twórczych i intelektualnych zasobów, nawiązywanie zerwanych więzi między pokoleniami ukraińskich artystów oraz jakościowa reintegracja w przestrzeń światowej kultury. To kształtowanie twórczego środowiska, zdolnego stać się skutecznym centrum rozwoju ukraińskiej sztuki — nie tylko prezentacyjnym, ale też edukacyjnym i produkcyjnym. ‚Gogolfest’ to próba znalezienia formy, zdolnej zapoczątkować nowe życie artystyczne, formy, która odpowiadać będzie wymogom czasu”.
Obierając europejskie podejście kulturalne — przyciągać publiczność nie głośnymi nazwiskami, lecz ich liczbą i różnorodnością — festiwal, jako pretendent do wydarzenia roku, bez wątpienia stał się alternatywą dla „autorytarnej” wystawy prowokacyjnej sztuki współczesnej Damiena Hirsta w „PinchukArtCentre”. Zaangażowanie niezbyt drogich i niezbyt znanych artystów, ich profesjonalizm, pomnożone przez zachwyt kijowskiej publiczności, nierozpieszczonej wydarzeniami tego formatu, umiarkowane ceny biletów i napojów stworzyły nieskazitelny koktajl — „prawdziwą gogolowską feerię”.
Poza własnym programem „Gogolfest” pod dachem „Arsenału” zintegrował trzy odrębne festiwale: Dutch Punch, Moloko Music Fest i Koktebel Jazz Festival, które prezentowały swoich muzycznych (w przypadku Mo-
Petro ANTONENKO Zdjęcia Ołeksandra MAJSZEWA
Siednів nad cicho płynącym Snowem — perła ziemi czernihowskiej. Szczególnego rozkwitu miasteczko nabrało od czasu, gdy pod koniec XVII wieku stało się majątkiem Lizohubów. Pierwszym jego gospodarzem był czer-
loko ta Koktebel) i kinematograficznych (Dutch Punch) gwiazd. Na korytarzach „Arsenału”, w przestrzeni między wydarzeniami scenicznymi, zespół kijowskich galerii sztuki prezentował bieżące projekty o różnym stopniu świeżości i aktualności. W szczytowym momencie festiwalu jeden z obrazów z serii „Okupanci”, który prezentowała galeria „RA” artysty Ołeksandra Ałeksiejewa, został nawet zaatakowany: rozbił go zwiedzający, i za to został doprowadzony do komisariatu milicji. Ogólnie rzecz biorąc, artystyczne tło „Gogolfestu” nie mogło się pochwalić niczym szczególnie nowym i porywającym. Nastrój publiczności, właściwie samodzielnie, tworzył projekt muzyczny galerii „LabGrage”, kuratora i artysty Artura Biełozerowa, znanego z udziału w zespole „Penoplast”.
Artur pod gołym niebem odkrywał nowe nazwiska ukraińskiej podziemnej sceny muzycznej i ratował widzów przed nudą w przerwach między koncertami i spektaklami festiwalu. Mocną stroną można nazwać program teatralny „Gogolfestu”. Według zamysłu organizatorów miał on formę międzynarodowego showcase'u: najlepsze spektakle minionego roku, wybrane przez organizatorów, pokazano nie tylko widzom, a również specjalnie zaproszonym kuratorom i producentom teatralnym wiodących światowych forów teatralnych, takich jak festiwale w Edynburgu i Awinionie. Scenę dla trup teatralnych, oprócz „Arsenału”, udostępniło kilka kijowskich teatrów. W ciągu tygodnia pokazano prawie 20 spektakli z różnych krajów świata.
Kijowski reżyser-eksperymentator Dmytro Bohomazow przedstawił publiczności od razu dwa spektakle: „Hamleta” w wykonaniu Odeskiego Akademickiego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. W. Wasylka w Narodowym Akademickim Teatrze im. I. Franki oraz „Kobietę z przeszłości” według sztuki niemieckiego dramaturga Rolanda Schimmelpfenniga w murach własnego teatru niżyński pułkownik Jakiw Łyzohub, dzięki staraniom którego wzniesiono budynki mieszkalne, sakralne i gospodarcze oraz założono park. W połowie XIX wieku posiadłość przekształciła się w malowniczy zespół architektoniczny, który przyciągał wielu wybitnych działaczy ukraińskiej kultury. Tu bywał na gości-
„Wolna scena”. Komedię „Rozpustnik” Érica-Emmanuela Schmitta w reżyserii Aleksandra Kryżanowskiego zaprezentował Nowy Teatr Dramatyczny na Peczerskiu. Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podilu przedstawił „Graczy” Gogola w reżyserii Ołeha Lipina, znanego z inscenizacji dzieł europejskiej awangardy. Pełna sala witała „autora” festiwalu, reżysera teatralnego Władysława Trojickiego, który przygotował od razu trzy realizacje reżyserskie: „Sny opuszczonej drogi”, „Śmierć Gogola” i „Edyp. Sofokles”. Do stolicy Ukrainy przyjechali Berehowski Narodowy Teatr Węgierski, permski Teatr „U Mosta”, niemiecki „The Buro für Zeit + Raum”, Teatr Muzyczny z Kłajpedy, petersburski Teatr Inżynierski „AKHE” i inni mistrzowie sceny. „Gogolfest” z powodzeniem sięgnął po współczesną muzykę akademicką — estetycznie najtrudniejszy okazał się właśnie ten program, wypełniony awangardowymi poszukiwaniami tekstury dźwiękowej. Na festiwalu wystąpiło kilka kameralnych orkiestr. Narodowa Orkiestra Symfoniczna Ukrainy wykonała utwory kijowskich kompozytorów Swiatosława Łunowa i Wiktorii Polowej. Kwartet „Accroche Note” przywiózł z Francji utwory współczesnych Tarasa Szewczenki, odwiedzali Siedniw artyści Lew Żemczużnikow, Lew Lagorio i Opanas Słastion, pisarze Leonid Hlibow i Borys Hrinczenko. To właśnie tutaj Hlibow napisał słynne „Stoi góra wysoka…” Już szósty rok Siedniw staje się miejscem organizacji Ogólnoukraińskiego Literacko-Artystycznego Święta „Siedniwska jesień”. Obecnie wśród jego gości byli Mykoła Żulynski, Iwan Drach, Jurij Muszkietyk, Les Tanjuk, Anatolij Pałamarenko, Jewhen Dudar. Głównym wydarzeniem święta stało się odsłonięcie pomnika ukraińskich mecenasów, braci Andrieja i Illi Lizohubów. Odsłonili go przewodniczący Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Chomenko, przewodnicząca rady obwodowej Natalia Romanowa, przewodniczący Związku Artystów Ukrainy Wołodymyr Czepelik. Współczesnego Georges’a Aperghisa na głos, klarnet, fortepian i perkusję. Zespół nowej muzyki „Klaster” pod kierownictwem Iwana Niebesnego znakomicie wykonał utwory współczesnych ukraińskich kompozytorów Wołodymyra Runczaka, Ołeksandra Szczetynskiego, Leonida Hrabowskiego. „Nowa muzyka w Ukrainie”, zespół, który niedawno obchodził 20-lecie, starał się przybliżyć publiczności utwory włoskiego awangardysty Luciana Berio, łącząc je z twórczością Walentyna Sylwestrowa. Innego włoskiego kompozytora, reformatora języka muzycznego XX wieku Giacinta Scelsiego, interpretował młody kijowski zespół „Nostri Temporis”. Niemiecko-szwajcarskie duo „Moser-Altstädt” (bajan, wiolonczela) połączyło średniowieczne utwory Guillaume’a de Machaut z utworami Astora Piazzolli i Sofii Gubajdulinej. „Interdyscyplinarne” nastawienie festiwalu, choć nie sprzyjało „akademickiej” ciszy na sali, mogło jednak przyciągnąć do tego tradycyjnie kameralnego wydarzenia kilku nowych wyznawców. Zgodnie ze strategicznymi planami Władysława Trojickiego „Gogolfest” ma przekształcić Arsenał Sztuki w jeden z centrów światowego ruchu festiwalowego, sprzyjać powstaniu ogólnoukraińskiego centrum rozwoju sztuk współczesnych, które będzie prowadzić intensywną działalność edukacyjną i produkcyjną, ukierunkowaną na stworzenie konkurencyjnej narodowej szkoły sztuki współczesnej, prezentację ukraińskiej kultury współczesnej w światowej przestrzeni kulturalnej. Jak wiadomo, spektakl bez widza jest niemożliwy, a wdzięczna publiczność stała się jednym z kluczowych momentów festiwalu. Głównym odbiorcą „Gogolfestu” Władysław Trojicki uważa wykształconą młodzież. „Mohylanka”, Uniwersytet im. Szewczenki, „KPI”, inne uczelnie wyższe, a także wszystkich, dla kogo słowo „kultura” nie straciło jeszcze znaczenia”. Trojicki wielokrotnie oświadczał, że skala, jaką osiągnął „Gogolfest”, łącząc najlepsze siły artystyczne i intelektualne Ukrainy, daje podstawy, by mówić o jego ogólnoukraińskim znaczeniu narodowym. „Moim pragnieniem jest, aby „Gogolfest” stał się twarzą Ukrainy, tak jak na przykład Biennale Wenecka dla Włoch”. Organizatorzy mówią o 100 tysiącach odwiedzających w ciągu całego festiwalu — tej liczby trudno potwierdzić lub podważyć, ponieważ większość imprez była bezpłatna, a strumień odwiedzających nie ustawał nawet w nocy. Postronnemu obserwatorowi może wydawać się dziwne, że tak wielkie przedsięwzięcie jest niekomercyjne, a ponadto pomoc władz ogranicza się wyłącznie do udostępnienia pomieszczeń na jego przeprowadzenie. Tegoroczny budżet wyniósł 400 tysięcy dolarów — pieniądze, które większość ukraińskich milionerów chętnie wydałaby na zakup kolejnego osiągnięcia europejskiego przemysłu motoryzacyjnego. Tak więc ukraińskie festiwale, jak zawsze, istnieją dzięki wyjątkom.
Narodowy Akademicki Chór Ludowy im. H. Werowki, ukraiński chór ludowy Czernihowskiego Centrum Filharmonicznego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wira KYTAJHORODSKA, Czerniowce
Jubileuszowy festiwal „Ruta”, bez wątpienia, musiał odbyć się tylko w Czerniowcach. I jego pierwszy dzień — 16 września — otworzył się spektaklem Czerniowieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. O. Kobylańskiej „Tęsknota za przyszłością”, który zgromadził pełną salę. 17 września w sali wystawowej przy ulicy I. Franki otwarto wystawę Ogólnoukraińskiego triennale „Ukraiński folk-modern — 2009”, poświęconą 40-leciu napisania „Czerwonej ruty”. Na otwarcie przybył minister kultury Wasyl Wowkun. Płótna artystyczne z całej Ukrainy są bardzo różne pod względem gatunkowych ucieleśnień i manier wykonania, pod względem doboru kolorów, tematów i materiału, ale jednocześnie wszystkie one jakby napisane w jednej pracowni, w jednym duchu, w jednym świetle. Pierwsze rzucają się w oczy prace Iwana Bałana „Wielkanocne dary” oraz „Etno” z serowymi konikami i bukowińskimi kilimami, dalej galeria nowoczesnego folku na płótnach napełnia nostalgią, radością, smutkiem, wiecznym wezwaniem do poznawania. Oto „Jasnowidząca” artystki D. Małyk z Odessy, „Święta rodzina” I. Łanowego z Mariupola, „Ogniste tańce” I. Pantelejmonowa z Kijowa. Artyści zaproponowali najlepsze ze swoich prac, szkoda, że sala wystawowa nie mogła pomieścić wszystkich. Tłumy zwiedzających gromadziły się przy płótnach T. Pokotyły, O. Lubkiwskiego, O. Harmydera, I. Sałewycza, L. Bohdan, H. Turczanko, I. Chilki — prawie wszystkich, którzy wzięli udział w triennale. Pod wieczór od muzeum W. Iwasiuka uczestnicy wyruszyli świątecznym pochodem na Plac Centralny. Ze wszystkich ulic ściągały do muzeum setki ludzi. Ze świecami w rękach, w wyszywankach i z dobrym nastrojem, bo wszyscy przyszli z własnej woli, za głosem serca, nakazem rozumu. Kozackie i siczowe pieśni w drodze intonował Taras Kompanyczenko z „Choreą Kozacką”. Wydaje się, że dopiero co odłączyli się ci chłopcy od wojska hetmana Wyhowskiego, i oto oni przez stulecia na obraz i podobieństwo tych sławnych przodków śpiewają nam „Bogurodzicę” pod czujnym okiem Szewczenki — na placu. Falami tutaj wciąż przybywał
Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński
— Niedawno odwiedziła nas polska delegacja, — opowiada Wałentyna Nazarkewycz, do której należy pomysł stworzenia muzeum. — Jechali z Łucka, szukali, żeby się zatrzymać i odpocząć, i ujrzeli nasz ogródek. A my nikomu nie odmawiamy gościnności. Spędzili Polacy w ogródku-muzeum ze dwie godziny i, według ich słów, cały drogowy stres jak ręką odjął. A jeszcze goście obiecali zrobić coś podobnego we własnych domach, bo to naród. Ludzie stali pośrodku ulic I. Franki, Ruskiej, Hołownej. Wznosił się do nieba hymn „Boże wielki, jedyny”. Minister kultury Wasyl Wowkun odczytał pozdrowienia od Prezydenta i Premiera z okazji otwarcia festiwalu. Swego czasu obecny minister był reżyserem czterech festiwali „Czerwona Ruta”, uważa go za największy ukraiński festiwal młodzieżowy, z wyraźnie zaznaczoną koncepcją, ludowym, nacjonalistycznym pierwiastkiem. Z niego wybuchła siła Ruchu Ludowego, symboli narodowych. Właśnie 20 lat temu w Czerniowcach na naszym stadionie uczestnicy festiwalu podnieśli flagi narodowe, wygłosili oświadczenia przeciwko KGB, represjom, za wolnością. Słowo „wolność” wtedy kosztowało drożej niż życie.
nietrudno, za to bardzo ciekawie. I jednocześnie pouczająco, bo na tych starych przedmiotach codziennego użytku uczy się młodzież — przynajmniej stare rzeczy nie pozwalają zapomnieć historii, która poprzedzała obecne pokolenie. Powiedzmy, często chłopcy i dziewczęta dziwią się kołowrotkowi, który stoi pod jabłonią. Na takich teraz nikt już nie przędzie, a wcześniej był to obowiązkowy atrybut w chacie. I dla naszej babci Marii, od której go wzięli, i dla jej poprzedników. Takie coś można powiedzieć i o warsztacie, na którym robili dywaniki. Nim także babcia korzystała. Mamy zamiar zdjąć
Do uczestników zwrócił się przewodniczący Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Kulisz: „Błogosławiona Bukowina przyjmuje pierwszy i najważniejszy festiwal piosenki. To koncentracja ducha narodowego, której tak potrzebuje Ukraina. Jego głos musi usłyszeć cały nasz kraj i cały świat!” „Prosimy cię do Czerniowiec, „Czerwona Ruto”, prosimy na zawsze!” — oświadczył mer miasta Mykoła Fedoruk, podkreślając nadzieję wszystkich bukowińczyków, by „osiedlić” narodowy festiwal młodzieżowy u siebie. Tę myśl potwierdził i przewodniczący rady obwodowej Iwan Szyłepnycki, który pytaniem: „Gdzie urodziło się najwięcej artystów?” — wywołał odpowiedź: wiadomo gdzie, tutaj być i festiwalowi artystycznemu! Siostra kompozytora Hałyna Iwasiuk zaprojektowała artystyczną definicję festiwalu — „Kulturalna wizytówka Ukrainy na świecie”, a siostra Oksana Iwasiuk pomaga setkom młodych talentów. Dyrektor festiwalu Taras Melnyczuk zaznaczył, że do jubileuszowego wydarzenia przygotowywano się przez dwa lata, odbyło się 25 konkursów eliminacyjnych, w których wyłoniono 387 zwycięzców. Błogosławiona bukowińska ziemia dała możliwość pracować bez zakłóceń dzięki wsparciu lokalnych władz. Słowem, cel naszego festiwalu — odradzać ukraińską kulturę w wielowektorowym wymiarze i wspierać ją — jest realizowany. Przecież obecnie „Czerwona Ruta” — to nie tylko scena z piosenkami i muzyką, to także ukraińskie kino,
go ze strychu i postawić w ogródku. Niech przypomina ludziom starożytność. Jak i żelazko, które nagrzewało się od żaru, i drewniane grzebienie, i wrzeciono, i cierlica, i dzbanki, którym już po sto lat, a one wciąż całe i zdrowe. Wyrzucić je — najłatwiej. A oto zachować, zaświadczyć nimi ten byt, który był sto-dwieście lat temu, — to nie tylko ciekawie, ale i pouczająco. — Stworzenie muzeum-ogródka zaczęło się od czasopisma „Silśkyj wisnyk”, w którym zobaczyli coś podobnego, i od śmiesznych plastikowych kaczuszek, które przywiozłam z Równego, — uzupełnia opowieść matki Antonina Nazarkewycz. — Położyliśmy te kaczuszki w zmajstrowanym gniazdku. Wyszło ładnie, ale trzeba było zgodzić się z mamą, że oryginalniej teatr, forum wydawców książek, ludowych rzemiosł. W Czerniowieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym odbył się spektakl Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkowieckiej „UBN”, poświęcony ruchowi dysydenckiemu. Nawiasem mówiąc, w spektaklu brała udział Hala Telniuk, która razem z siostrą Lesią była laureatką „Czerwonej Ruty” w 1991 roku. 19 września na scenie teatru dramatycznego gościli gwiazdorzy sceny narodowej Bohdan Beniuk i Anatolij Chostikojew z komedią „Szwejk”. A 20 września widzowie mieli możliwość obejrzeć „Słodką Darusię” według utworu M. Matios. Na koncercie finałowym, który odbył się w Teatrze Letnim, czerniowczanie i liczni goście słuchali laureatów i zwycięzców konkursu. Niezapomniane wrażenie wywarła młoda uczestniczka festiwalu Wiktorija Kobzar, która wykonała „Pieśń o mewie”. Najwięcej oklasków otrzymał zespół etnorock-bojówki „Taruta”, który był jednym z pretendentów do zwycięstwa. Zespół „Hip-hop family” swój występ zaprezentował „specjalnie” obecnemu w sali wicepremierowi I. Wasiunykowi. Koncert odbył się w stylu reality show, ponieważ jury za kulisami przez długi czas spierało się co do nazwisk zwycięzców. Jednak taki żywiołowy przebieg nie wychodził poza ramy określoności i dodawał uroku oraz adrenaliny.
będzie, kiedy postawimy na starodawne rzeczy. Do sprawy dołączyli się i tata, i bracia — oni, w szczególności, w ogródku zbudowali płot, urządzili stawek. Planujemy zmajstrować altankę w stylu retro. Dziwią w przytulnym kąciku Nazarkewyczów kwiaty. Nawet w późno-
Najmasowszym wydarzeniem, zgodnie z planem, stał się koncert galowy na stadionie „Bukowyna”, gdzie zgromadziło się prawie 10 tysięcy widzów. Na scenę wszedł Prezydent Wiktor Juszczenko, który przybył na festiwal wraz z rodziną. „Niepodległość Ukrainy rodziła się tutaj, w Czerniowcach, w 1989 roku na stadionie, gdzie wrzała „Czerwona Ruta”, kiedy nad głowami tysięcy ludzi poszybowały narodowe flagi, kiedy całe mnóstwo młodych wykonawców ogłosiło swoje istnienie pełnym głosem” — powiedział Wiktor Juszczenko. Koncert finałowy trwał prawie pięć godzin. W trybie transmisji na żywo pracował Pierwszy Kanał Narodowy, który transmitował koncert na cały kraj. Prezes kanału, nasz rodak Wasyl Iłaszczuk, przebywał w Czerniowcach na wydarzeniach festiwalowych przez cztery dni, pracowało ponad 150 dziennikarzy lokalnych i ogólnoukraińskich wydawnictw, którzy nie przegapili żadnego wydarzenia. Podczas festiwalu ukazywał się biuletyn „Mołodogo bukowyncia”, który codziennie publikował najświeższe wiadomości i program wydarzeń. Poziom uczestników oceniać będą specjaliści muzyczni i organizatorzy festiwalu. My natomiast usłyszeliśmy i zobaczyliśmy, że na Ukrainie jest setka utalentowanych, narodowo wyrafinowanych młodych wykonawców. Przydałyby im się jeszcze odpowiednie teksty piosenek i melodie! Na jubileuszowym konkursie grand prix otrzymała kijowska grupa „Sołoma-hrup”, solistka Sołomija Melnyk. Pięknie wystąpiła czerniowczanka Dana Ciurupa. Widzów zachwyciła grupa „Dacha Bracha” z Kijowa. Lecz najbardziej wymowne było to, że „Czerwona Ruta” zebrała pod czerniowieckim niebem wszystkich — od Krymu po San, od Dniepru po Dniestr. Wszystkim było lekko, dobrze i czysto na duszy. I wszyscy mają nadzieję, że wniosek o przemianowanie ulicy W. Majakowskiego na ulicę „Czerwonej Ruty”, skierowany do mera Czerniowiec M. Fedoruka, wygłoszony przez piosenkarza Saszkę Położynskiego, nie pozostanie bez uwagi. Mam nadzieję, że pragnienie wszystkich Bukowińczyków, by „przywiązać” ten festiwal do naszego regionu, również się spełni… We wrześniu 1989 roku było prościej: w kraju rodziła się niepodległość i nie było wątpliwości, że się utwierdzi. Obecnie, we wrześniu 2009 roku, jest trudniej: trzeba ją utrzymać. wrześniowy czas są one jaskrawe, barwne, jakby wiosną. — Kwiaty nie przestają kwitnąć w naszym ogrodzie — zaznacza Wałentyna Nazarkewycz. — Kwitnienie zaczyna się, gdy jeszcze śnieg całkowicie nie stopniał — od przebiśniegów. A zdarzyło się, że chryzantemy kwitły prawie do nowego roku. W ogrodzie jest ponad sto gatunków kwiatów. Są rzadkie, wśród których szczególnie lubimy czarne tulipany. Oczywiście, wszystko to wymaga pielęgnacji, kosztów. Mąż czasami dziwi się, gdzie znikają pieniądze. A to ja pocztą nasiona kwiatów z Charkowa zamawiam. Za poszczególne „prestiżowe” nasiona trzeba płacić po kilkadziesiąt hrywien. Ale te wydatki są tego warte. Bo, powiedzmy, po pracy, po zmęczeniu posiedzisz w ogródku z pół godziny — i jakbyś na nowo się rodził. Pewnie Bóg tak przewidział, że w tym roku trzy wybitne jubileusze zbiegły się w jednym czasie: 60-lecie kompozytora, Bohatera Ukrainy Wołodymyra Iwasjuka, 40-lecie od czasu narodzin w Czerniowcach piosenki „Czerwona ruta”, 20-lecie festiwalu „Czerwona Ruta”. Te, jak śpiewa się w naszej kolędzie, „trzy święta w gości” wywołały w społeczeństwie falę pozytywnych emocji. Radość przeważyła smutek, a życie zwyciężyło śmierć, bo męczennicy za wiarę i naród żyją wiecznie. Ta oczywista prawda jest nienaruszalna nawet przy zmianach ustrojów społecznych czy jakichś innych globalnych ruchach i tendencjach. Nie było na Ukrainie okresu, kiedy zapomniano by lub nie akceptowano Wołodymyra Iwasjuka. Tak, mogła go nienawidzić władza, zabić służby specjalne, ale namiętnie kocha go naród. I ta miłość jest głęboka, korzenna, stabilna. Aby odwiedzić muzeum, rodzinie Nazarkewyczów ze wsi Bryszczi w rejonie młynowskim nie trzeba pokonywać wielkich odległości. Jest ono przed oknami ich domu. Co więcej, zrobione własnymi rękami. I na tyle atrakcyjne, że obok muzealnego domostwa, które znajduje się przy trasie samochodowej Dubno—Łuck, często zatrzymują się auta, a nieznajomi przychodzą, aby odpocząć w muzealnym ogrodzie i przejąć doświadczenie jego urządzania.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
“Kiedy jedziemy koleją ze Lwowa do Podhajec, to po prawej stronie rzeki Złota Lipa leży na dwóch zboczach dzisiejsza wieś Biszcze, między Brzeżanami a Dunajowem. Stara wieś jest bardzo sławna ze swojej historii, jak nasze stare państwo halicko-wołyńskie. Tak, jak przekazują opowiadania i podania starych ludzi, ma ona początek swojego istnienia gdzieś około XIII wieku, kiedy jeszcze istniało nasze halicko-wołyńskie państwo ukraińskie, w którym panowali Romanowicze…” — to fragment “Krótkiej historii Biszcza”, którą napisał Mychajło Worona, “śpiewak cerkiewny (diak) wsi Biszcze” w 1949 roku. Wasyl DMYTRIW, Tetiana BIDZILIA, obwód tarnopolski. W tym roku bogata w historię malownicza wieś Biszcze obchodziła sławny 670-letni jubileusz, na który zjechały się goście z różnych zakątków Ukrainy. Wydarzenie rozpoczęło się od świątecznego nabożeństwa, modlitwy za zdrowie mieszkańców wsi i panichidy za zmarłych. Dzień Biszcza był przyozdobiony wspaniałym wieńcem świętowania, hojnie oświetlony ciepłym słoneczkiem, mienił się wielobarwnością wyszywanek. Uroczystości odbyły się dzięki organizacji rady wiejskiej. Biszczan i ich gości ciepło powitali sołtys Maria Łeszczyszyn, przewodniczący rejonowej administracji państwowej Wiktor Zinczuk. Nauczycielka miejscowej szkoły Hałyna Szuplak w gruntownym referacie nakreśliła najważniejsze strony historii wsi, która słynęła z malowniczej przyrody i świętości — klasztoru ojców bazylianów, cerkwi św. Borysa i Hleba, kościoła, cudownej ikony Matki Bożej, a także utalentowanych ludzi, wśród których byli: Stepan Manacki (wójt, który był w liczbie “sztabu” Tymoteja Starucha, posła parlamentu wiedeńskiego), Petro Wołoszczuk, Mychajło Worona (Iwańkiw), który był koszowym “Siczy”, Iwan Boluch (Bazyliw), Iwan Baran, Stepan Baran, Hrynko Harasymiw (Łytwyniw), Ołeksander Manacki i wielu innych. Wojny, pożary, choroby, walka o wiarę, ukraińskie ideały, udział w Siczowych Strzelcach, OUN-UPA, patriotycznych towarzystwach — wszystko to było w niełatwym losie tej sławnej wsi. Ważne momenty historyczne opisywali Jewstachij Manacki, Jarosław Rak, kandydat nauk historycznych, doktorant Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki Wołodymyr Prysliak, Wasyl Sawczuk, Hałyna Szuplak. Wspaniały program koncertowy przedstawili miejscowi amatorzy sceny pod kierownictwem Olhy Kowalczuk (kierownik domu ludowego wsi Poruczyn), Marii Masnej (kierownik domu ludowego wsi Biszcze) oraz Marii Sztohryn (pedagog-organizator szkoły w Biszczu). Delikatnie melodyjne, czarujące ukraińskie poezje, pieśni darowali recytatorzy, uczestnicy żeńskiego zespołu wokalnego (kier. O. Kowalczuk), soliści, w szczególności Rusłan Bycz i inni. Uradowali także tancerze z Rekszyna (kier. W. Zelinski), przedszkola “Wyszynka” (I. Mazikowska, O. Kowalczuk). Poruszająco odczytywali prowadzący słowa telegramów gratulacyjnych od osób pochodzących ze wsi, które nie mogły przyjechać na święto. Nie pominął uwagą współmieszkańców także profesor, akademik Petro Hłubisz. Świąteczne wydarzenie jaskrawo dopełniła wystawa prac plastycznych osób pochodzących z Biszcza — utalentowanych artystów, członków Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ołeha Szuplaka, Mychajła Kuziwa, miejscowego artysty Petra Kuziwa. Obecni z wielkim zainteresowaniem oglądali ich płótna malarskie: pejzaże, martwe natury, portrety i inne. Przedstawili swoje dorobki twórcze także młode talenty wsi — wychowankowie filii Żukiwskiej szkoły wychowania estetycznego (kier. N. Szuplak) Maria Boluch, Hałyna Berynda, Nadia Worona, Iryna Dmytriw, Tetiana Hysa, a także była wychowanka filii, studentka Kosiwskiego Instytutu Sztuki Nadia Kostiw. Ciekawie przebiegały gry, karaoke, tańce. Starsi szczerze dzielili się wrażeniami z obchodów, po raz kolejny wyrażając dumę ze współmieszkańców, szanowanych ludzi — ojców Petra Worony i Wasyla Beryndy, znanych artystów Ołeha Szuplaka i Mychajła Kuziwa, a także innych Kuziwów — braci Ołeha i Petra, pedagoga-artystkę Ninę Szuplak, zasłużonego działacza nauki i techniki, akademika, doktora nauk technicznych, profesora Petra Hrubisza, członka OUN, kierownika jądra UGS w Kijowie, za który odbył karę więzienia, Ołeksija Mykołyszyna, inżyniera Lwowskiego Zakładu Pancernego Wasyla Beryndę, inicjatorów powstania świątyni św. Borysa i Hleba Petra Raka (USA), Mychajła Kuziwa (Anglia), Iwana Woronę (Hawaje), Wasyla Woronę (USA), lekarza Ihora Woronę (USA) i wielu innych. Szanują biszczanie wszystkich, którzy pomagają im rozbudowywać wieś, rozwiązywać ważne kwestie życiowe, w szczególności Marjana Reszetnyka, Wasyla Sawczuka (opracowującego zbiór “Od Koroliwki do Polany”), a także sponsorów obchodów: Dmytra Radyka (gospodarstwo rolne im. L. Radyka), Mychajła Bolucha (przedsiębiorstwo córka “Switanok”), przedsiębiorców Iwana Bolucha, Wasyla Szahaja, Mychajła Banacha, deputowanego rady wiejskiej Swiatosława Nastkewycza. Jak zaznaczali obecni, tak wspaniała organizacja uroczystości świadczy o silnym, życiodajnym pulsowaniu dawnego punktu osadniczego — wsi Biszcze, nad którą obecnie powiewają sztandary niepodległej Ukrainy. Wydawało się: nad zaludnioną sianokosą w promieniach słońca tkały się wieczne słowa T. Szewczenki “Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola!” — jako hasło teraźniejszości, które wbrew przeciwnościom żywi naszego ducha i nadzieję. Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena Szułha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10D, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301239 Nakład — 35 600 Korespondencja z czytelnikami — tylko na stronach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywien, na 3 miesiące — 12,36 hrywien. 8 października o godzinie 17 w Wielkim studiu kompleksu koncertowo-studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy odbędzie się spotkanie ze znanym ukraińskim poetą, przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Pawłem Mowczanem. “Poezja i los” — tak nazwał ten wieczór prowadzący program, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, pisarz Mychajło Słaboszpycki. Adres: stacja metra “Kłowska”, ul. Ł. Perwomajskiego, 5a. Wstęp wolny. Informacje pod tel.: 278-59-56, 279-37-83
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora prowadzącego
Ninа HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora prowadzącego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora prowadzącego ds. produkcji
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe