Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №39 за 2011 рік

16 s. · 42 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 39 (624), 29 września – 5 października 2011 GOŚĆ REDAKCJI – WOŁODYMYR OHRYZKO Witamy z Dniem Nauczyciela!!

Swiatłana Iwanowna Szolik od dzieciństwa marzyła, by zostać nauczycielką. Po ukończeniu Korsuń-Szewczenkowskiego Kolegium Pedagogicznego przez około dziesięć lat pracowała na Czerkaszczyźnie w Smiłańskiej szkole średniej nr 1. Następnie podnosiła kwalifikacje na wydziale filologicznym Czerkaskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. A obecnie od pięciu lat uczy w klasach początkowych w liceum nr 21 miasta Kijowa. Maluchy Swiatłana Iwanowna wychowuje w miłości do otaczającego świata i do Ojczyzny. A ponadto zwyciężyła w tegorocznym rejonowym konkursie wśród pedagogów Hołosiijewskiego rejonu stolicy i została laureatką festiwalu idei pedagogicznych „Od młodego nauczyciela do mistrza pracy pedagogicznej”. Fot. Oleś Dmytrenko Ciąg dalszy tematu na str. 6–7 Ołeksandr Ponomariw O IDEAŁACH MAJDANU „PROŚWIATA” DZIŚ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

KTOŚ — «ZA RYBĘ PIENIĄDZE», A MY — ZA GAZ

LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Michaił FALAGASZWILI, m. Irpień Dlaczego, kiedy widzę te niekończące się konsultacje, negocjacje, szczyty, namawianie, kontrpropozycje (co by tu jeszcze oddać i sprzedać z narodowego majątku w zamian za kolejne zniżki na gaz, dodatkowo do już istniejących — niewolniczych umów charkowskich), wzajemne wizyty z zapewnieniami o wierności ideom strategicznego partnerstwa i o przyjacielskich, a nawet braterskich stosunkach z Rosją, to w pamięci wypływają słowa morału z znanej bajki Kryłowa: „Лето красное пропела, оглянуться не успела, как зима катит в глаза… Так пойди ж и попляши”. I rzeczywiście, jeśli wziąć pod uwagę, że minęło już nie jedno „лєто”, lecz całe lata, kiedy nasza władza powinna była przeciąć i rozwiązać raz na zawsze ten gordyjski węzeł energetycznego uzależnienia od Rosji, rozplątać zawiłości korupcyjnych schematów gazowych pośredników-dostawców… Ale gdzie tam! Wszystko kończy się odiozowym: „Trzeba walczyć, trzeba, trzeba”, a w rzeczywistości obecny zagmatwany stan rzeczy w sferze energetycznej jest obopólnie korzystny: zarówno dla przywódców Rosji, jak i Ukrainy… Stąd można wysnuć wniosek, że i nasza niepodległość jak dotąd jest czysto warunkowo-deklaratywna, bo znana jest opinia światowych ekspertów energetycznych: jeśli kraj zużywa tylko 30 % nośników energii z jednego źródła, to powinno to już budzić niepokój, a Ukraina jest uwiązana do gazowej igły-rury ze strony Gazpromu w 60–70 %, w przypadku ropy – w 80 %, a w energetyce atomowej w 100 %, zatem przy tych „przyjacielsko-partnerskich” stosunkach z Rosją, nastawionych faktycznie na całkowite wchłonięcie całych gałęzi Ukrainy, jest to po prostu katastrofalne dla państwa. O dywersyfikacji nośników energii w Ukrainie mówią wszyscy, aż do dozorców. I co z tego? Nadchodzą jesienne miesiące i znowu ktoś – „za rybę pieniądze”, a my za gaz… Co roku jeżdżą do Białokamiennej, jakby na wojnę, jakby na bunkier nieustępliwych Rosjan, który (już tradycyjnie) trzeba znowu „bohatersko” przykrywać ciałem kolejnego premiera i ministra energetyki… Pocieszam się nadzieją, że w końcu zmusi nas to naprawdę, a nie tylko na słowach, do szukania alternatyw dla dotąd praktycznie jedynego źródła zaopatrzenia w energię. A to wymaga zwiększenia własnego wydobycia ropy, gazu, węgla, natychmiastowego rozpoczęcia wdrażania odnawialnych źródeł energii (słońce, wiatr, woda, biogaz itd.), wydobycia gazu z łupków, ustanawiania tzw. zachęcających zielonych taryf za kilowatogodzinę energii elektrycznej, wytworzonej w alternatywny sposób, budowy (odbudowy) na małych rzekach minielektrowni wodnych, budowy terminali do przyjmowania skroplonego gazu z Azerbejdżanu i Libii itp. I co najważniejsze – realnie, a nie na słowach-sprawozdaniach, zakładów energetycznych wszystkich szczebli, rozpocząć wdrażanie technologii oszczędzania energii i zmniejszania strat nośników energii. Oczywiście istnieje wiele prac naukowych dotyczących wdrażania alternatywnych źródeł energii, a to znowu wymaga środków i czasu, którego z powodu przestępczych zaniedbań w poprzednich latach Ukraina dziś po prostu nie ma. Zatem obecnie najbardziej realne, najmniej kosztowne i najszybsze dla Ukrainy (alternatywy po prostu nie ma) jest ogłoszenie totalnej wojny – walki o oszczędzanie energii i zmniejszanie zużycia energii. Uważam, że dziś koniecznie trzeba wstrzymać bezmyślną gazyfikację regionów Ukrainy, bo to istotnie hamuje poszukiwanie alternatywnych źródeł energii. Prace naukowe i techniczne (w tym także krajowe) wskazują na niewyczerpane możliwości w tych dziedzinach. Ale moim zdaniem nasza „rura gazowa” – GTS – jest przekleństwem dla Ukrainy. Paraliżuje ona zdolność wykorzystania wszystkiego, o czym mówiono powyżej, i na wieki utrwala energetyczne uzależnienie od Rosji, dla której dziś nośniki energii są narzędziem podporządkowania nie tylko Ukrainy, lecz i świata. I jeśli świat ma dość zdrowego rozsądku, by dywersyfikować nośniki energii, zmniejszać zużycie energii dzięki zastosowaniu najnowszych technologii oszczędzających energię, przechodzić na odnawialne źródła energii (w Niemczech i Holandii już dziś udział energii wiatru w ogólnym bilansie energetycznym sięga 22 %, a u nas ledwie 0,7 %). Jak wiadomo, po Fukushimie-1 Niemcy podjęły decyzję o całkowitej rezygnacji z energetyki jądrowej. PAWŁO TYCZYNA: PRAWDA I MITY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wołodymyr OHRYZKO: «JEST POLITYCZNA

ZACZYNALIŚMY OD STOŁU I DWÓCH KRZESEŁ — Wołodymyrze Stanisławowyczu, w roku 20-lecia jubileuszu państwa ukraińskiego analizujemy naszą najnowszą historię, mówimy o osiągnięciach, poszukiwaniach, być może błędach na tej drodze. A jak przebiegało kształtowanie się dyplomacji naszego młodego państwa? — W porównaniu z innymi krajami — republikami byłego ZSRR — nasze wyjście w świat było wprawdzie trudne, ale całkiem niezłe. Jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości w MSZ byli pracownicy, którzy nie tylko czekali, aż ona nadejdzie, ale przybliżali ją. A potem robili wszystko, co należy, aby to przejście było dla służby dyplomatycznej płynne i nie tak bolesne. Czy udało się to w 100 procentach, nie będę twierdził, przede wszystkim z powodu problemu kadr. Ich, profesjonalnie przygotowanych, po prostu nie było. U nas na początek 1992 roku uważano, że ambasada jest silna, jeśli pracuje w niej choć jeden pracownik z doświadczeniem zawodowym powyżej 5 lat. Po raz pierwszy wyszliśmy na poziom międzynarodowy w formacie dwustronnym. Było doświadczenie dyplomacji wielostronnej, wszak Ukraina jest jednym z założycieli ONZ, ale nie było doświadczenia dwustronnych kontaktów międzypaństwowych. Największy problem — nie utrzymaliśmy wysokiej poprzeczki doboru kadr i to dało pewne negatywy w przyszłości. Ale proces rozwoju wziął górę. Oczywiście można mówić także o problemach finansowych, technicznych, wszak wiele naszych ambasad zaczynało od stołu i dwóch krzeseł, nawet bez komputera. Ale jako człowiek z doświadczeniem pracy dyplomatycznej zarówno przed niepodległością, jak i po niej, mogę powiedzieć, że przez te 20 lat uformowano normalny mechanizm dyplomatyczny, który adekwatnie chroni interesy państwa. ROSJA — SAMOZWAŃCZA „NASTĘPCZYNI PRAWNA” — Ten proces kształtowania się odbywał się wtedy, gdy Federacja Rosyjska ogłosiła się następczynią prawną Związku Radzieckiego. I tutaj pojawił się niełatwy problem aktywów i pasywów byłego Związku. — Rosja sama się taką ogłosiła, chociaż zgodnie z prawem międzynarodowym nie można ogłaszać się jednoosobowym następcą prawnym. Wszak wszystkie państwa, które powstały na bazie byłego ZSRR, były jednakowymi następcami prawnymi w kwestii długów i aktywów Związku. Rosjanie zaś wymyślili, zmałpowali od Niemców zachodnich w czasach podziału Niemiec teorię „kontynuacji”, w tym przypadku — wobec Związku Radzieckiego i Imperium Rosyjskiego. — Czy pogodziliśmy się z tym dość wątpliwym samozgłoszeniem? — Nie pogodziliśmy się. Do dziś jedynym krajem z byłych republik radzieckich, który nie zrzekł się swojej części w długach i aktywach ZSRR, jest Ukraina. Takiej umowy nigdy nie ratyfikowała nasza Rada Najwyższa. De iure jesteśmy również następcami prawnymi Związku, u nas takiego prawa nikt odebrać nie może, to nasze suwerenne prawo, które będziemy realizować. Nawiasem mówiąc, kwestia długów i aktywów Związku do dziś nie jest uregulowana. To, że Rosja spłaciła długi byłego ZSRR, jest faktem, ale wcale nie jest faktem, że w ten sposób całkowicie zamknęła tę stronę, bo między Ukrainą a Rosją ten problem do końca nie jest rozwiązany. I bezpośrednim skutkiem jest to, że niektóre kraje nie chcą przerejestrowywać zagranicznej własności byłego ZSRR na Federację Rosyjską, bo kierują się właśnie prawem międzynarodowym, a nie oświadczeniami jakichś innych polityków. Ponieważ ta kwestia między Ukrainą a Rosją nie jest uregulowana, będziemy mieli prawo w odpowiednim momencie do niej powrócić. Do rozwiązania tej kwestii potrzebna jest wola polityczna naszego państwa i wtedy możemy przygotowywać się do procesów sądowych, ale to normalna praktyka dla cywilizowanych krajów. Póki co takiej woli politycznej brakuje. — Wygląda na to, że owe radzieckie aktywa znacznie przewyższały długi. — Wszyscy o tym wiemy. Jeśli spojrzeć na liczby, które były na dzień 1 grudnia 1991 roku, to oczywiste, że Rosja otrzymała znacznie więcej, niż oddała. Właśnie dlatego ma taką pozycję. Obliczywszy, że zysków jest więcej niż wydatków, poszła tą drogą. Prawdopodobnie błędem było to, że kiedy w grudniu 1991 roku pojawiła się kwestia następstwa prawnego Rosji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, Ukraina nie postawiła pewnych warunków. Gdybyśmy wtedy powiązali te rzeczy — przekazujemy Rosji prawo do reprezentowania byłego ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, ale Rosja musi wykonać pewne kroki w odpowiedzi, sytuacja byłaby inna. GRANICA CZY „GULAJ-POLE”? — W procesie kształtowania się naszej państwa odbywało się także ustalanie i wzmacnianie jej granic, dość niełatwe i bolesne. Można wspomnieć choćby historię wokół Wyspy Wężowej: twierdzą, że przegraliśmy sąd w sprawie tej wyspy. — My tutaj niczego nie przegraliśmy, zwłaszcza jeśli mówić także o rozgraniczeniu szelfu kontynentalnego. W swoim pozwie do Międzynarodowego Trybunału w Hadze pretendowaliśmy do większego obszaru, niż mogli nam przyznać, graliśmy na wyprzedzenie. W rezultacie mamy wyważony wynik. Rumunia też zdobyła to, co jej się należy. My Rumunii niczego nie przegraliśmy, a w planie politycznym wygraliśmy, wszak otrzymano wyraźne potwierdzenie, że Wyspa Wężowa należy do Ukrainy. Tak, nie wzięto jej jako punktu lądu do podziału szelfu, ale w kwestii prowadzenia innych linii wszystko jest w porządku. To konkretna sytuacja. A jeśli mówić ogólnie, to temat granic pozostaje aktualny w polityce zagranicznej. Wszak jeśli państwo ma problemy graniczne, to dla niego jest to dość niebezpieczna sytuacja. Co mamy? Całkowicie uregulowane granice, oprócz Białorusi i Rosji. Z Białorusią faktycznie wyszliśmy na finisz, ich parlament ratyfikował umowę o granicy, nasz też, pozostało wymienić się dokumentami ratyfikacyjnymi. Z Rosją jest trudniej, ponieważ nie chodzi o problemy gospodarcze czy techniczne, aby przeprowadzić rozgraniczenie, tutaj granica jest wykorzystywana w celach politycznych. Nie ma granicy — trudności dla Ukrainy w kwestii ruchu bezwizowego z Unią Europejską. Europa słusznie mówi: jeśli chcecie mieć taki ruch, to wasza wschodnia granica powinna być zamknięta, bo kiedy stamtąd swobodnie będą szli nielegalni imigranci, narkotyki, broń, to po co nam taka sytuacja? Jeśli nie ma umowy w sprawie granicy, to jest to „hulajpole”. — Ma Pan na myśli ruch wizowy z Rosją? — Niekoniecznie. Po prostu trzeba urządzić granicę w należyty sposób. Co każde 25 kilometrów postawić punkt graniczny, aby realnie kontrolować sytuację, wyposażyć granicę w aparaturę elektroniczną. Dzisiaj granica z Rosją jest delimitowana, czyli przeprowadzona na mapie, a nie na ziemi. Jeśli ktoś chce ją przekroczyć, to łatwo to zrobić. Proszę przypomnieć sobie, co działo się w Cieśninie Kerczeńskiej. Czy to normalne, kiedy państwo nie kontroluje tego, co dzieje się na jego wodach terytorialnych? Zamiast tego mówi się nam, że rzekomo nie było granicy między Ukrainą a Rosją. To bajki dla ludzi, którzy nie studiowali prawa międzynarodowego, stosunków dwustronnych. Sąsiedzi bezkarnie korzystają z naszego akwenu i nie zamierzają niczego zmieniać, bo im tak wygodnie. Ale z punktu widzenia bezpieczeństwa naszego państwa, bezpieczeństwa obywateli, żeglugi jest to niedopuszczalne. Rozpoczęliśmy pracę i musimy ją zakończyć, aby mieć wyraźną granicę zarówno na lądzie, jak i na morzu. Obecnie znaleziono złoża ropy i gazu na szelfie Morza Czarnego. Jak będziemy je eksploatować, jeśli nie wiemy, gdzie jest linia granicy? To prosta droga do sporów i ciągłych problemów. My tego nie chcemy. Kwestia nie jest łatwa, bo dotyczy obu krajów. — Więc mimo wszystko granica tutaj była? — Oczywiście, była i jest. Ale to rozgraniczenie na Morzu Azowskim i w Cieśninie Kerczeńskiej nie jest zapisane w umowie międzypaństwowej. Na starych radzieckich mapach, wydanych w Moskwie, wyraźnie określono granice między naszymi byłymi republikami. Ale w Moskwie udają, że tego nie rozumieją. DYPLOMACJA ZAWSZE WYPRZEDZA — Jak ukraińska dyplomacja przejmowała zagraniczne doświadczenia we wszystkich dziedzinach i przekazywała je naszemu państwu? — To było chyba najważniejsze zadanie naszej dyplomacji, zwłaszcza w pierwszych latach. Studiowaliśmy doświadczenia pracy administracyjnej, funkcjonowania systemu politycznego, zasad gospodarki rynkowej, przystępowania do tej czy innej konwencji. Dyplomacja powinna być tymi oczami i uszami, które mają widzieć i słyszeć wszystko, co jest interesującego w innych krajach, i przynosić do siebie. Na ile skutecznie udawało się to robić, trudno powiedzieć. Jeśli szczerze, wiele propozycji z ambasad z takich czy innych przyczyn u nas nie było wdrażanych. Dyplomacja w ogóle bardzo często wychodzi do przodu, a tyły nie nadążają. I w środowisku dyplomacji następuje pewne rozczarowanie. — Zagraniczna ukraińskość. Temat niełatwy, aktualny na gorąco po kolejnym Światowym Forum Ukraińców. — Nasze stosunki z zagraniczną ukraińskością były współbrzmiące z tymi etapami, którymi żył kraj. Oto pierwszy etap niepodległości. Uniesienie, euforia, zagraniczni Ukraińcy przyjeżdżają do nas z wielką pomocą finansową. Oczekiwali jakichś zmian. Pierwsze oczekiwanie zakończyło się rozczarowaniem. Potem u nas przejścia od jednej prezydentury do drugiej. Początkowo zaniepokojenie, jak to będzie? Kiedy sytuacja się wyrównywała, to i stosunki stawały się lepsze. Ale oto procesy początku lat 2000.: skandal z „Kolczugami”, zabójstwo Gongadzego — i zupełnie inny stosunek do nas ze strony diaspory. Czyli po tym, co dzieje się tutaj, możemy określić, jak traktują nas oficjalni przedstawiciele kraju i diaspora. Przypominam sobie jedno z takich forów. Diaspora proponowała nam poprawić to czy tamto w naszym rozwoju społecznym i to był normalny dialog. Ale proszę spojrzeć, jaka jest teraz reakcja diaspory na wydarzenia w naszym kraju. — Dość krytyczna, wyciągając wnioski ze współsprawozdania prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców na ostatnim Forum. — Dla mnie diaspora zawsze była potężnym czynnikiem obrony naszych interesów państwowych za granicą. I w stosunkach z nią wszystko powinno być w systemie. Nie chcę jakoś się wyróżniać, ale Gościem naszej gazety jest minister spraw zagranicznych poprzedniego rządu Wołodymyr OHRYZKO. Urodził się w Kijowie w 1956 roku. Ukończył wydział stosunków międzynarodowych Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki. Od 1978 roku w służbie dyplomatycznej. Przeszedł wszystkie jej szczeble w aparacie MSZ i przedstawicielstwach Ukrainy za granicą. W latach 1999—2004 — Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Austrii oraz Stały Przedstawiciel Ukrainy przy OBWE i innych organizacjach międzynarodowych w Wiedniu. W latach 2005—2007 pierwszy zastępca ministra, a od grudnia 2007 do marca 2009 roku — minister spraw zagranicznych Ukrainy. Od marca 2009 do marca 2010 — pierwszy zastępca Sekretarza RBNiO Ukrainy. W latach 2005—2010 — przewodniczący Narodowej Komisji Ukrainy ds. UNESCO. Włada językiem angielskim i niemieckim. Kandydat nauk historycznych. We wrześniu 2010 roku na zjeździe partii „Nasza Ukraina” wybrany na zastępcę przewodniczącego Rady Politycznej partii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

centrystyczną siłę polityczną i iść jedną kolumną do wyborów parlamentarnych oraz myśleć o dalszej perspektywie. Jeśli zaś zwyciężą hetmańskie ambicje, to zginą wszyscy. Dlatego, mimo trudności, przez które przechodzi nasza partia, uważam, że najważniejsze jest jedno: zrozumienie, że musimy wreszcie się zjednoczyć. Dlatego patrzę na to pozytywnie, z optymizmem, wiedząc, że w społeczeństwie ukraińskim istnieje ogromna warstwa ludzi, dla których takie pojęcia, jak tożsamość narodowa, ukraińska kultura, język, nie są pustym dźwiękiem. Tak samo jak kwestia wolnej gospodarki liberalnej nie jest zwykłym hasłem. I ważne jest połączenie tych dwóch rzeczy: ukraińskiej idei narodowej we wszystkich jej wymiarach i orientacji na średni biznes, tę warstwę, na której opierają się demokratyczne społeczeństwa. — Czy Pana partia jest gotowa wziąć udział w tym procesie? — Wszyscy jesteśmy teraz w tym procesie, nie tylko nasza partia, ale także inne siły demokratyczne. Trzeba poczekać na nowe prawo wyborcze, a wtedy będziemy podejmować kolejne kroki. W naszej partii są interesujący młodzi ludzie, którzy widzą ją jako strukturę o wartościach ideowych. Ci, którzy postrzegali partię jako sposób dojścia do władzy i czerpania dywidend, odchodzą w przeszłość. Moim zdaniem partia to silne jądro ludzi o nieskazitelnej reputacji, o europejskim sposobie myślenia, a wokół niego szersze kręgi członków partii. A dalej — potężny ruch obywatelski, wspierany przez społeczeństwo. — Właściwie „Nasza Ukraina” to partia Majdanu. Ale skoro wielu ludzi rozczarowało się ideałami Pomarańczowej Rewolucji, czy mamy teraz stronić od Majdanu? — W żadnym wypadku. Ja także byłem na Majdanie, tylko nie tam, na górze, na trybunie, lecz wśród ludzi. Właśnie od Majdanu rozpoczęło się odliczanie nowej historii Ukrainy. I jesteśmy wdzięczni losowi, że Majdan się wydarzył. — Jaką widzi Pan składową humanitarną? — Jako zawodowy dyplomata nie jestem wcale obcy kwestiom humanitarnym, sprawom kultury, duchowości. Swego czasu kierowałem Narodową Komisją ds. UNESCO, więc te tematy są mi zrozumiałe i bliskie. Już dziś warto myśleć o tym, że na nasze miejsce przyjdzie nowe pokolenie. Dlatego trzeba, by dzieci wzrastały jako patrioci, którzy wiedzą, czym jest ich Ojczyzna, wiedzą, że jesteśmy narodem o bogatej kulturze i historii. Jeżeli taka generacja zostanie ukształtowana, nasze państwo stanie się europejskie, cywilizowane, zamożne, perspektywiczne. A rola języka jest tu konsolidująca. Wszystkie rozmowy o wielojęzyczności to rzeczy inspirowane, co jest jasne nawet bez okularów. To może stać się — według zamiarów organizatorów tych prowokacji przeciwko Ukrainie — środkiem dezintegracji, a nie konsolidacji. Nie ma wątpliwości, że przez piątą kolumnę w Ukrainie próbuje się powstrzymać proces konsolidacji narodu. Dlatego po prostu musimy pracować systemowo: edukacja — czyli edukacja narodowa itd. Myślę, że starczy nam mądrości, by nie robić tego, co podważa jedność narodu. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WALKA, MAJĄ INTERESY PAŃSTWA»

i moi bezpośredni poprzednicy dążyli do uruchomienia jakiejś pomocy dla diaspory ze strony państwa. Pamiętam, że byłem z wizytą w Mołdawii i przywieźliśmy dla tamtejszej ukraińskiej wspólnoty bibliotekę, odzież dla zespołów artystycznych, sprzęt biurowy. I ludzie dziękowali właśnie za konkretną pomoc. A kiedy robi się wszystko „ogólnie”, to nie daje efektu. — W poprzednich latach obowiązywał program pomocy dla zagranicznego ukraińskióstwa, podpisany przez Juszczenkę. — Niestety, w 2008 roku został on znacznie ograniczony, a w 2009 roku całkowicie wykreślono go z wydatków rządowych. W ostatnim okresie władzy pomarańczowych ten priorytet nie był zauważalny. BŁĄKANIE W WEKTORACH — Niezwykle aktualny temat: wektory polityki zagranicznej Ukrainy, w których błąka się ona przez te dwie dekady. Europejski wybór deklaruje także obecna władza. Czy zatem zbliżamy się do Europy, Unii Europejskiej, nie mówiąc już o NATO? — Już za prezydentury Juszczenki ten temat został przeniesiony na płaszczyznę praktyczną. I zaczęliśmy pracować, aby Ukraina stopniowo zbliżała się do Unii Europejskiej. Byłem jednym z tych, którzy rozpoczynali negocjacje w sprawie reżimu bezwizowego i stanowczo nalegałem, aby Ukraina nie musiała mieć żadnych wiz do Europy. Dziś, jak widzicie, ta kwestia weszła już w końcowy etap, jeśli zdołamy spełnić wymogi Europy, w szczególności dotyczące granic i nowych paszportów. Strefa wolnego handlu, a szerzej — Stowarzyszenie z Unią Europejską — to także nasz pomysł, nad którym pracowała jeszcze nasza drużyna. Dziś i to się kończy. Jest to rezultat pracy zarówno naszej drużyny, jak i obecnej władzy. Trzeba wreszcie zrozumieć, że istnieją interesy nie partyjne, lecz państwowe. I jeśli obecnej władzy uda się zakończyć te procesy, jako pierwszy szczerze jej pogratuluję. Ponieważ to sukces nie Partii Regionów, lecz ogromny sukces Ukrainy, naszego narodu. Tak bowiem zaczynamy realne relacje z Unią Europejską, które stopniowo doprowadzą nas do standardów Europy. I dotyczy to każdego z nas, niezależnie od tego, kto na kogo głosował w wyborach. Biorąc pod uwagę to, co dzieje się dziś na kierunku wschodnim, zadaniem zarówno władzy, jak i opozycji jest zjednoczenie się, aby uczynić nasz ruch ku Europie nieodwracalnym. — Czy wierzy Pan w szczerość takich zamiarów obecnej władzy? — Analizuję sytuację i widzę, że z punktu widzenia ekonomicznej celowości państwu znacznie korzystniej jest iść na Zachód, a nie do unii celnej. — Ale gdyby teraz przeprowadzić referenda w sprawie wstąpienia Ukrainy do UE, a zwłaszcza do NATO, wyniki mogłyby być nieproeuropejskie. — Co do UE, to 60 % naszych obywateli opowiada się za wstąpieniem do tej struktury. Co do NATO, mamy skutki owego sowieckiego myślenia, które z wielu głów jeszcze się nie ulotniło. Ale to także kwestia ewolucji. Rozpoczęliśmy tę pracę, teraz jest ona wstrzymana, lecz z pewnością ją kontynuujemy po zmianie władzy. — Obecnie coraz częściej pojawia się teza o jakimś „trzecim szlaku” Ukrainy, rzekomo ani do rosyjskich związków, ani do UE. Buduje się specjalny „pas” takich krajów trzeciego szlaku. — Jakich dokładnie? Kraje bałtyckie od dawna są w UE i NATO. Mołdawia zabiega o członkostwo w UE. Gruzja — i do UE, i do NATO. Co zostaje z tego „pasa”? Ukraina i Białoruś? Forsowanie podobnych idei to wariant rządów w stylu Złotej Ordy. Jeśli to się komuś podoba, niech staje się kolejnym ulusem jakiejś nowej Ordy, Złotej czy Srebrnej. To wymysły ludzi, którzy nie chcą, by Ukraina była normalnym, cywilizowanym państwem. Dziwnym trafem niemal wszystkie kraje dawnego socjalistycznego obozu wybrały europejską drogę. To podrzucanie idei po to, byśmy wrócili pod władzę Moskwy. I dzieje się to nie spontanicznie, lecz z premedytacją, by siać wątpliwości co do wyboru naszego państwa. W rzeczywistości istnieje wybór rosyjski i europejski. A pośrodku — nic, dziura. Na tej dziurze będziemy siedzieć, jeśli będziemy tacy „mądrzy”. Oto na przykład doświadczenie Litwinów, Estończyków, Polaków. Warunki startowe mieliśmy z nimi takie same, a teraz dlaczego jesteśmy daleko w tyle. Dlaczego? Bo tamci wyciągnęli dla siebie wnioski, a my zaczęliśmy szukać jakiegoś „szlaku”, ani tu, ani tam. Tak, w Europie są problemy, na przykład Grecja, Hiszpania, Portugalia. Ale to znacznie lepiej niż to, co jest w Rosji. — Wybór europejski to przede wszystkim podstawy demokracji. Współpracuje Pan z demokratycznymi siłami Białorusi, Bałtyku, zna Pan dobrze demokrację w krajach Zachodu. Jak ocenia Pan poziom demokracji na Ukrainie? Oceny są tu bardzo rozbieżne: od pełnej demokracji po dyktaturę. — Byłbym bardziej powściągliwy, bo wszelkie skrajne oceny cierpią na stronniczość. Od komunistycznego totalitaryzmu zrobiliśmy w ciągu tych dwóch dziesięcioleci ogromny krok naprzód. Społeczeństwo otrzymało od 2005 roku takie szczepienie przeciw totalitaryzmowi, którego już niczym nie wytępisz. Próby zamknięcia ust dziś są bezskuteczne. Jakkolwiek by było, głos opozycji słychać w telewizji, choć niewiele, i w prasie. — I to, o czym mówimy, zostanie wydrukowane. — I nikt tego nie zakaże. To część naszego życia. A jeśli przystąpimy do Unii Europejskiej, czyli na razie choćby zawrzemy umowę o stowarzyszeniu, to tym bardziej będziemy zobowiązani iść drogą europejską. Dziś chodzi nie tylko o stowarzyszenie, lecz o ostateczny cywilizacyjny wybór Ukrainy. — Co dokładnie powinniśmy robić w duchu europejskich tradycji demokratycznych? — W umowie o stowarzyszeniu chodzi nie tylko o handel, kluczowe postanowienia mają charakter prawny i polityczny. Dlatego trzeba przebudować nasz system prawny, aby odpowiadał standardom europejskim, zwłaszcza w zakresie praw człowieka. To samo dotyczy parlamentaryzmu i systemu wyborczego. — Parlamentaryzm po europejsku jest nieco inny niż u nas? — Obserwowaliśmy reakcję polskich parlamentarzystów, gdy zobaczyli nasze głosowania w parlamencie, gdzie deputowani „grają na fortepianie” kilkoma kartami. To wszystko jest nonsensem z punktu widzenia europejskiego parlamentaryzmu i wszystko to należy natychmiast przerwać. — Panie Włodzimierzu, uważnie śledzi Pan życie społeczno-polityczne. Proszę skomentować wyniki konferencji w Jałcie. — Konferencja jałtańska przyniosła co najmniej dwie pozytywne wiadomości. Pierwsza — władza nie pójdzie do unii celnej „trojga” (nie rozumiem, z jakiego powodu niektórzy zaczęli pisać ją wielką literą — takich „unii” jest mnóstwo). Jeśli nie pójdziemy do „trojga”, to pójdziemy do 27. I to dobrze, bo wybór jest większy. O tym, nawiasem mówiąc, oznajmili także nasi przywódcy: policzyli, pomyśleli, wniosek jeden — tam jest korzystniej. I znów, nic osobistego — tylko biznes. W „pierwoprzestolnej” oczywiście odbiorą to jako niewiarygodną zuchwałość, ale jednak „tabaczek rozdzielny”. I chwała Bogu. Druga — UE nie zmienia ani swoich kryteriów, ani swoich zasad. Jeśli gospodarka rynkowa, to gospodarka rynkowa, jeśli demokracja, to demokracja. I wszystko to, jak mówią, bez „jakichkolwiek wyłączeń i ograniczeń”. Z tą pozytywną wiadomością władza wcale nie jest w pełni zadowolona. Łagodne i dyplomatyczne zastrzeżenia, które padały pod koniec ubiegłego roku i na początku tego, nie osiągnęły celu. Po prostu nie chciano ich usłyszeć. W Jałcie waliło się już „bezpośrednią наводką”. Dlatego usiedliśmy na szpagat. Do Moskwy — nie, bo jeszcze trochę — i „strategiczny” przyjaciel udusi w objęciach. Na Zachód — trzeba, ale z taką walizką „demokratycznych osiągnięć” do wagonu nie wejdziemy. Więc co robić? Przede wszystkim zrozumieć, że „na niby” z UE nic nie będzie. Albo przyjąć ich reguły gry w pełni i na zawsze, albo, przepraszam, nie zawracać głowy. Czas „i waszym, i naszym” minął. Szczerze życzę negocjatorom, aby runda, która właśnie się rozpoczęła, stała się ostatnią i aby weszli na ostatni odcinek prostej, a Ukraina wreszcie ostatecznie się określiła. Zwracam się do tych, którzy podejmują decyzje: „Nie wierzcie tym, którzy wam szepczą, że znowu oszukamy i tych, i tamtych, jeszcze trochę pociągniemy, a tam jakoś będzie. Odsuńcie ich od siebie, oni już podpowiedzieli wam, jak postąpić z sądami”. Czy będą, nawiasem mówiąc, wnioski organizacyjne? „Jakoś” już nie będzie. Zaszliśmy za daleko. Trzeba wyraźnie powiedzieć o naszej ostatecznej decyzji. Raz na zawsze. Inaczej nieuniknione są porażka i zapomnienie. We wszystkim. Deklaracje w Jałcie dotyczące naszego dążenia do UE muszą być poparte działaniami zgodnymi z praktyką UE. Wtedy można liczyć na poparcie społeczeństwa, w tym opozycji, bo nie będzie chodziło o sztandary partyjne, lecz o interes ogólnopaństwowy. Wtedy właśnie będziemy mieli szansę. Przy czym wszyscy — i obywatele, i władza, i opozycja. A także stosunkowo szybki i pozytywny rezultat. Bo to już będzie nasza Europejska, a nie ich unia celna. — Proszę skomentować wyniki właśnie zakończonej wizyty Prezydenta Janukowycza w Rosji. — Niestety, szczegółowych wyników jeszcze nie ma. Można jednak stwierdzić, że w kwestii przystąpienia Ukrainy do unii celnej nie nastąpił żaden postęp. I to nie może nie cieszyć, ponieważ w przeciwnym razie postawilibyśmy krzyżyk na naszej integracji europejskiej. Wszystkie pozostałe kwestie, łącznie z tak poważną jak kwestia gazowa, mają charakter pochodny. Mam nadzieję, że w ramach procesu negocjacyjnego uda się wypracować warunki akceptowalne dla Ukrainy. Zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że teraz zarówno Ukraina, jak i Unia Europejska mają grać według tych samych reguł. Dlatego mam nadzieję, że sytuacja w tej dziedzinie nie jest beznadziejna. HETMANSTWO ZGUBNE DLA WSZYSTKICH — Dobrze pamiętam Pańskie wystąpienie na zjeździe partii „Nasza Ukraina”, który zebrał się ponad pół roku po dotkliwej porażce partii, jej honorowego przewodniczącego Juszczenki w wyborach prezydenckich. W tym kryzysowym dla partii momencie wezwał Pan do gruntownej odnowy jej pracy. Czy w ciągu roku nastąpiły jakieś zmiany, zwłaszcza w tak bolesnej kwestii, jaką jest zjednoczenie sił demokratycznych? — Dziś trzeba skupiać się nie wokół nazwisk, lecz wokół wartości, platform, ideologii. Partia „Nasza Ukraina” ma niezłą program, zbliżony do programów innych partii demokratycznych. Z tego wynika obiektywny wniosek: powinniśmy łączyć się w prawo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w kwestii formuły ceny gazu Ukraina nie powinna samodzielnie przekonywać Rosji o konieczności tych zmian, należy wykorzystać inne potężne dźwignie — swoje członkostwo we Wspólnocie Energetycznej, angażować do negocjacji ekspertów UE ds. problemów energetycznych, którzy mogliby przeprowadzić faktyczny audyt oraz zapewnić jak największą jawność, której tak nie lubi Gazprom. O wszystkim powyższym już mówiono i dyskutowano, te problemy są znane ukraińskiej społeczności… We wszystkich czasach wszystkie rządy wraz z wykwalifikowanymi kadrami i ekspertami były, są i będą zakładnikami oligarchiczno-klanowego systemu zarządzania. Przerwać to zaklęte koło staje się coraz trudniej. Jedyna nadzieja, że niepohamowana żądza władzy i majątku zagra potężnym tego świata zły żart (przykład przed oczami — Egipt, Libia, Tunezja, Grecja). Przeciwko dialektyce rozwoju społeczeństwa się nie wygra. I to dobrze powinni zapamiętać sobie nasi oligarchowie. Więc żadna armia, milicja, SBU ich przed gniewem ludu nie uratują, dopóki nie zaczną realnie dzielić się swoimi majątkami, skradzionymi narodowi, z narodem. W przeciwnym razie stracą wszystko. Godzina „W” jest blisko. Afgańczycy już uderzyli w dzwon ludowego gniewu… Mychajło FAŁAGASZWILI ich działalności” (pod status ekstremistycznych trafią prawie wszystkie proukraińskie organizacje); — „podjęcie środków walki z działalnością osób prawnych lub (oraz) zrzeszeń obywateli, których działalność uznano za ekstremistyczną zgodnie z międzynarodowymi aktami prawnymi oraz ustawodawstwem Ukrainy” (możliwe manipulacyjne zastosowanie aktów międzynarodowych, jak to się stało, na przykład, z Kartą języków mniejszości). Projekt zawiera tak surowe środki prewencyjnego „unormowania” potencjalnych ekstremistów, że do kar czy zakazów będzie się uciekać rzadko. Znacznie skuteczniejsze będzie surowe ostrzeżenie prokuratora. W rezultacie przyjęcia takiej ustawy niemało organizacji obywatelskiego oporu nie będzie już ryzykować wychodzenia na akcje protestacyjne, a dziennikarze powstrzymają się od ostrych publikacji. Przecież w warunkach tego systemu sądowniczego przed nadużyciem podobnej ustawy obronić niewinnego jest bardzo trudno. Na Ukrainie stanie się niemożliwe udowodnienie, że nie jesteś wielbłądem, pardon — ekstremistą. Nawet w internecie będą szukać ekstremistów, choć trzeba szukać łotrów. Przy tym poszczególni, uprzywilejowani ekstremiści, którzy obecnie otwarcie obrażają Ukraińców, mogą pozostać nieprzestraszeni nawet za nowej ustawy. Dzieje się tak dlatego, że ustawa nie odpowiada na pytanie: czym jest ekstremizm jako nowe pojęcie prawa człowieka? Czy to stan zdenerwowanego życiem człowieka, czy przestępstwo? Czyż może być przestępstwem nasze niezadowolenie z życia, odwieczne, jeszcze biblijne przeznaczenie człowieka do poznawania dobra i zła doświadczeniem własnego życia i pragnienie nie tyle raju na ziemi, co wolnego życia? Niestety, próżno spierać się z politykami, którzy uważają się za ważniejszych od narodu, przecież według tego projektu podobne myśli zapewne już uważane są za propagandę ideologii ekstremizmu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «KTOŚ — «ZA RYBĘ PIENIĄDZE», A MY — ZA GAZ», s. 1

KTOŚ — «ZA RYBĘ PIENIĄDZE», A MY — ZA GAZ

Zakończenie. Początek na str. 1. Jestem przekonany, że racjonalni i praktyczni Niemcy są po prostu zmuszeni teraz jeszcze bardziej skupić swoją uwagę na alternatywnych rodzajach energii (które i tak były u nich w poważaniu). Zatem w tych dziedzinach należy oczekiwać kolosalnych osiągnięć. A my? Nadal będziemy w tyle i oszukiwać samych siebie hasłami o energooszczędności i oszczędności! Praktyka stosunków z gazowym monopolistą wszystkich państw (a Ukrainy w największym stopniu) świadczy tylko o jednym: dobrych, życzliwych, sprawiedliwych i równoprawnych (a tym bardziej braterskich) stosunków z Rosją nikt po prostu nie może mieć z definicji jej klasycznej imperialnej ideologii i istoty. Moim zdaniem głównym hamulcem na drodze dywersyfikacji nośników energii, zmniejszenia zależności energetycznej od jednego dostawcy oraz modernizacji wszystkich bez wyjątku naszych gałęzi gospodarki narodowej (w mniejszym lub większym stopniu) jest klanowo-oligarchiczny system własności na Ukrainie. Przecież wszystkim wiadomo, że jakakolwiek modernizacja wymaga Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Trzeba być uczonym prawnikiem, żeby wpaść na pomysł ustawowego ścigania obywateli za ekstremizm! Tak można ogłosić poza prawem każdy, odmienny od niepisanej normy, stan zwykłego człowieka. Głównym celem jest mgliste opisanie przedmiotu ścigania w pierwszych artykułach. We współczesnym niespokojnym świecie ekstremalny stan człowieka jest już normalny, uwarunkowany okolicznościami, a ogłaszanie go poza prawem jest podobne do zbrodni przeciwko ludzkości i prawom człowieka. Chodzi o projekt ustawy „O przeciwdziałaniu ekstremizmowi” autorstwa deputowanego W. W. Kolesniczenki. Autorzy wspomnianego projektu ustawy w dziwny sposób interpretują ekstremizm: „Ekstremizm — działalność osoby fizycznej lub (i) osoby prawnej, lub (i) zrzeszenia obywateli albo ich publiczne wezwania lub (i) podżeganie, które są skierowane na siłowe przejęcie władzy lub bezprawne ingerowanie w działalność organów władzy, zamach na podstawy ustroju konstytucyjnego i bezpieczeństwa narodowego, naruszenie praw, wolności i prawnie chronionych interesów człowieka i obywatela, które jest następstwem nieakceptowania norm prawnych lub innych zasad postępowania (norm społecznych)”. Zatem pod pojęciem ekstremizmu autorzy rozumieją faktycznie działalność antypaństwową i antykonstytucyjną, ale właśnie ta sfera prawa jest już dość wyczerpująco uregulowana obowiązującym ustawodawstwem. Ustawy można udoskonalać, domagać się przestrzegania litery prawa i Konstytucji, na przykład zapewniając realny status języka państwowego czy status przedstawicieli ludu jako sług narodu. Zatem ustawa przeciwko ekstremizmowi wydaje się zbędna, przypomina jakąś dziwną technologię polityczną. Wymienione w artykule 6 inwestowania środków (głównie na przyszłość), czyli oligarchowie automatycznie musieliby zmniejszyć swoje zyski. Najlepszym obaleniem tej myśli są coroczne raporty magazynu Forbes o tempie wzrostu liczby miliarderów na świecie i ich majątków. Ukraina pod względem tego tempa jest na drugim miejscu (po Rosji). Biznes-oligarchowie kierują władzą. Jeśli do tego dodać, że Ukraina przez wszystkie dwadzieścia lat od momentu ogłoszenia Niepodległości faktycznie żyje bez strategicznego planu rozwoju energetycznego kraju choćby na 20 lat, to wychodzi na to, że nasz rozwój odbywa się według pewnej sinusoidy zależnej od sezonu grzewczego. Zbliża się sinusoidalne ekstremum wrzesień—październik, a nasi energetyczni emisariusze „nie wychodzą” z Białokamiennej, wytargowując kolejne „zniżki na gaz”, proponując coś w zamian (!). Ale to „coś” wcale nie zadowala monopolisty — im trzeba wszystkiego, czyli całej Ukrainy. Więc liczyć na skromność żądań ze strony sprzedawcy-monopolisty błękitnego paliwa jest po prostu śmiesznie, a dokładniej, zbrodniczo, on nie gardzi niczym… formy zakazanej działalności ekstremistycznej nie mają konkretów ustawy i bardziej pasują do artykułu propagandowego. A wszystko dlatego, że pojęcie ekstremizmu, jako szczególne i odmienne, nie zostało w projekcie zdefiniowane. A jak będą działać sądy, nie mając jasnych kryteriów oceny winy? Za pomocą takiej ustawy bardzo wygodnie jest walczyć przeciwko zwykłemu, właściwemu człowiekowi ekstremizmowi w sytuacji życiowego bezwyjścia. Na przykład, kiedy Lekkim pocieszeniem w tej kwestii jest fakt, że nawet obecnemu Prezydentowi i premierowi (przy całej ich prorosyjskiej orientacji) staje się oczywista prawda — Rosja dobroczynnością nigdy się nie zajmowała i tym bardziej dzisiaj nie będzie się zajmować. Prezydent Rosji p. Miedwiediew mówi, że era tanich nośników energii minęła, a szef Gazpromu p. Miller — mu w unisono: „Państwo Ukraina wsiadło do pociągu o nazwie „tani gaz” i jedzie tym pociągiem, nie znając stacji, na której trzeba wysiąść”. Zatem, pomimo całej retoryki i rozprawiania o dobrosąsiedzkich, a nawet braterskich stosunkach z Rosją, Ukrainie już dawno czas przejść do rozmów językiem poważnych argumentów i faktów. Moim zdaniem, w sporach dotyczących przeglądu ekstremizmu. Partie nie mają ideologii, a żywiołowy proces protestu przeciwko złemu życiu, okazuje się, ma! Może niektórzy politycy, przebywając w odurzeniu „ruskiego miru”, mieli na myśli ideologię ukraińskiego nacjonalizmu, która formułuje konkretne pretensje do współczesnego ukraińskiego życia i wymaga zmian? Niemniej jednak do walki z niekonkretnym ekstremizmem ustawodawca proponuje rzucić wszystkie za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

POTRZEBNA POMOC SPOŁECZEŃSTWA

Grozi zniszczenie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, który buduje liczący ponad 600 osób Religijny Świętosofijski Zbór w wiejskiej osadzie naukowej Piatichatki w Rejonie Kijowskim miasta Charkowa. Obecna ekipa Hennadija Kernesa podnosi kwestię uchylenia wcześniejszej decyzji sesji rady miejskiej o przydziale działki i zezwoleniu Świętosofijskiemu Prawosławnemu Zborowi wsi Piatichatki na budowę ukraińskiego Kościoła Prawosławnego i przygotowuje się do przekazania go innemu wyznaniu — Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Moskiewskiego. Zezwolenie i przydział działki pod cerkiew wydała w 2001 roku sesja rady miejskiej. Od tego czasu prowadzono długotrwałe uzgodnienia, doprecyzowania, kontrole; potem kolejne rundy doprecyzowań, kontroli i wszelkich zaczepek. Po dojściu w 2006 roku do władzy w mieście ekipy Hennadija Kernesa zaczęto stawiać budowie przeszkody za pomocą pozaetatowych komisji, kontroli, wyjaśniania oczywistości i już ustalonych faktów. Okazało się jednak, że nie było się do czego przyczepić! Wtedy rozpoczęto naciski i najazdy na ktitorów-sponsorów, którzy wspierali budowę. Duchownym i aktywowi Religijnego Zboru nieoficjalnie „настоятельно рекомендуют” — zaleca się stanowczo przejście do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego i przekazanie działki oraz rozpoczętej na niej budowy świątyni. W przeciwnym razie, jak mówiono, „будут неприятности” — będą kłopoty. Wszystko to dzieje się po to, by wstrzymać, spowolnić budowę cerkwi, którą jedna urzędniczka z miejskiego zarządu wykonawczego nazwała „не нашей” — nie naszą. Mimo zamierzonych przeszkód budowa ukraińskiej cerkwi trwa. Na dziś wykonano projekty szkicowy i roboczy budowy o wartości ponad 1,5 mln hrywien; w pełni wykonano cykl zerowy prac na poziomie fundamentów, trwa budowa na poziomie kondygnacji cokołowej. Wykonano prac budowlanych na kwotę 1,5 mln hrywien. Zakupiono materiałów budowlanych na sumę około 1 mln hrywien. Obecnie pracują tu budowniczowie. I to wbrew sztucznym przeszkodom, które raz po raz tworzą wrogowie — wszelkiej maści współcześni prześladowcy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Teraz pojawiło się zagrożenie, że sprawa budowy Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej w Charkowie zostanie całkowicie ucięta u podstaw, gdzie ponad 80 % ludności stanowią Ukraińcy etniczni, a 92 % — politycznie. Ukraińska Społeczność Charkowa stanowczo protestuje przeciwko planom i podstępnym zamiarom ekipy miejskiego głowy, by zniszczyć i wstrzymać budowę Świętosofijskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego w wiejskiej osadzie naukowej Piatichatki, uchylić zezwolenie na działkę i budowę cerkwi oraz przekazać je Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Moskiewskiego. Domagamy się zaprzestania wrogich działań wobec Ukraińców i państwa ukraińskiego. Wzywamy Państwa, by nie dopuścić do realizacji podłych, podstępnych planów zniszczenia Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Na apele-protesty społeczności Charkowa z 01.07.2011 r. skierowane do lokalnych władz, do Komisji Profilowych Rady Najwyższej — do pana Jaworiwskiego W. O., Tarasiuka B. I. — oraz do Prezydenta Ukrainy nie ma odpowiedzi, nie podejmuje się żadnych działań. Konieczny jest solidarny udział całego ukraińskiego społeczeństwa w obronie ukraińskiej cerkwi. Z poważaniem, z polecenia narady kierowników organizacji-członków „Charkowskiej Społeczności na rzecz obrony Konstytucji i Praw Człowieka”, Przewodnicząca Kongresu Inteligencji Ukraińskiej w Charkowie (ХОВ Конгресу Української інтелігенції), pisarka, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy N. I. WYNOHRADSKA; przewodniczący regionalnej organizacji społecznej obwodu charkowskiego „Postup”, deputowany Charkowskiej Rady Obwodowej A. H. SERHIJENKO; przewodniczący Charkowskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów V. N. CZALYJ; przewodniczący Charkowskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych A. K. ZDOROWYJ; zastępczyni przewodniczącego Charkowskiego Towarzystwa Kulturologicznego „Spadszczyna”, pisarka V. Ja. OWOD; zastępca przewodniczącego Rady Starszyzny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kozackiego, generał-chorąży O. SEMYDUB (I. W. Kornijczuk)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PRAWO JAKO ZBRODNIA PRZECIW LUDZKOŚCI?

władza nie jest w stanie regulować ekstremalnych stanów niezadowolonego społeczeństwa. Zamiast pracować dla dobra ludzi, politycy bardzo chcą walczyć nie z przyczynami, lecz z reakcją na takie życie, „podciągać pod paragraf” zbyt niezadowolonych obywateli, czyli ekstremistów. Przed zbliżającymi się wyborami taki projekt może „szczególnie się przydać” partii władzy, ponieważ pozwala skutecznie straszyć prawem wszystkich niezadowolonych władzą i za pomocą środków siłowych „legalnie” uciszać zwykłą ludzką opozycję. Staje się to jasne z proponowanych środków przeciwdziałania ekstremizmowi: — „zapobieganie rozpowszechnianiu ideologii ekstremizmu i prowadzeniu działalności ekstremistycznej, w tym wykrywanie i dalsze usuwanie przyczyn i warunków sprzyjających jej prowadzeniu i rozpowszechnianiu; — wykrywanie, zapobieganie i przerywanie działalności ekstremistycznej osób fizycznych i prawnych, stowarzyszeń obywateli; — pociąganie do odpowiedzialności winnych działalności ekstremistycznej osób fizycznych i prawnych, stowarzyszeń obywateli”. Wymyślili absurdalny i śmieszny termin — „ideologia ekstremizmu”, osoby wpływu i wszystkie struktury siłowe, łącznie z SBU. Ale najbardziej zadziwiają proponowane sposoby przeciwdziałania ekstremizmowi: — „uznanie materiałów za ekstremistyczne” (oczywiście cenzura); — „niedopuszczanie do przejawów działalności ekstremistycznej podczas przeprowadzania masowych imprez” (siłowikom pozwolono działać według własnego uznania); — „podjęcie działań zwalczających wobec osób prawnych lub (i) stowarzyszeń obywateli, które nie są zarejestrowane lub nie są zalegalizowane w ustalonym prawem trybie albo którym odmówiono rejestracji lub legalizacji, albo które zostały przymusowo rozwiązane na mocy decyzji sądu, ale nadal działają” (możliwe prześladowanie niewygodnej aktywności obywatelskiej); — „złożenie wniosku o niedopuszczalność prowadzenia działalności ekstremistycznej”; — „zawieszenie działalności ekstremistycznej osoby prawnej lub (i) stowarzyszenia obywateli” (zastraszanie potencjalnych „ekstremistów”); — „likwidacja osoby prawnej lub (i) stowarzyszenia obywateli, które zajmują się działalnością ekstremistyczną, oraz zabro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wśród określeń, którymi w ostatnich latach swojej prezydentury W. Juszczenko obsypywał J. Tymoszenko, było i takie: „Ona nie jest ukraińskim premierem”. Teraz oto mamy „ukraińskiego” premiera M. Azarowa. A „przeciwwszyscy”, którzy doprowadzili tę ekipę do władzy (jakby nie wiedzieli, co ona będzie robić!), patetycznie się oburzają. Szanowny Jewhen Swerstiuk pisze o „narodowym wstydzie”, o tym, że „Wiktor Fiodorowicz zajął pozycję małorosyjskiego generał-gubernatora”, wybrał „zgubną drogę powrotu od niepodległości do imperialnej kolonii” (Den. — 2010. — 27 kwietnia. — S. 1). Najbardziej agresywna „przeciwwszystka” Oksana Zabużko wykrzykuje: „Tabacznik to człowiek mało wykształcony. Tacy ludzie w normalnych krajach nie bywają ministrami, a już ministrami edukacji — tym bardziej. Tabacznik z „edukacją” w rękach — to jak małpa z granatem” (Den. — 2010. — 4—5 czerwca. — S. 10). Tabacznik na takie charakterystyki, nawet na studenckie policzki bukietem po fizjonomii, nie zwraca żadnej uwagi i za zgodą prezydenta W. Janukowycza aktywnie pomaga najważniejszemu popowi sąsiedniego państwa tworzyć na Ukrainie „ruski mir”. Między innymi, w rządzie Julii Tymoszenko ministrem edukacji i nauki był wysoko wykształcony intelektualista Iwan Wakarczuk. Najdalej i tutaj poszedł W. Juszczenko. Zeznając w peczerskim sądzie przeciwko J. Tymoszenko, oświadczył, że nie widzi żadnej polityki w tym procesie. Ot co! Cały świat widzi, a on nie widzi. „Tymoszenko sądzą wcale nie za umowy gazowe z 2009 roku. Wierzyć, że tu tylko problemy gazowe, to wszystko jedno, co wierzyć, jakoby władza radziecka sądziła Wiaczesława Czornowiła za „próbę zgwałcenia”. Tymoszenko politycznie niszczą, wykorzystując sąd jako prawną siekierę (i to dobrze zrozumieli w USA, Kanadzie, Brytanii, Hiszpanii, Szwecji, Polsce, Czechach i wielu innych krajach, o czym też zostało oświadczone). I ci, którzy występują na Ukrainie w jej obronie, bronią kraju i siebie” (Den. — 2011. — 19—20 sierpnia. — S. 20). A życie trwa. Doniecki prawnik, który ignoruje język ukraiński, pozbawia tytułów Bohaterów Ukrainy Stepana Banderę i Romana Szuchewycza, obiecuje pozbawić jeszcze Wasyla Stusa i Wołodymyra Iwasiuka. Na 20. rocznicę Niepodległości odwołano defiladę wojskową w stolicy, bo, jak oświadczył jeden ukrainofob-deputowany, „nie ma czego świętować”. Rusyfikacja nabiera tempa. Już nawet bukowiński słowik, Ludowa artystka Ukrainy, prawie nie śpiewa ukraińskich piosenek. Znany poeta, autor wspaniałych piosenek „Dzikie gęsi”, „Czarodziejskie skrzypce”, „Zielony klon” i innych, na Dzień Niepodległości stworzył dla J. Kobzona „arcydzieło”, w którym są takie słowa: „Mama moja Ukraina, ojciec mój — Donbas”. Coś sprzecznego z naturą. Jeśli Donbas — nieodłączna część Ukrainy, to on jest jej synem. A w piosence wychodzi, jakoby Donbas był jednocześnie i synem, i mężem Ukrainy (bo we dwoje zrodzili Josypa Kobzona). Po prostu jak w starogreckiej mitologii: król Edyp okazał się jednocześnie i synem, i mężem Jokasty, co spowodowało szereg nieszczęść w tej rodzinie i w ich mieście. Utalentowany poeta-szestdziesiątnik Hryćko Tymenko (który bez śladu zniknął w ostępach komunistycznego totalitaryzmu) pisał w jednym ze swoich wierszy: „I Ukraina, niczym stara obłąkana, Wychodzi znów z niebytem na bój”. Jednak dwadzieścia lat Niepodległości nie minęło na próżno. Ukraina wygra ten bój i mimo wszystko pozostanie Ukraińskim sobornym państwem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

IDEAŁY MAJDANU SĄ ŻYWE!

Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Niedawno na 5. kanale telewizji wystąpił deputowany ludowy Ukrainy J. Kendzior. Kiedy zapytano go o stosunek do sądu nad Julią Tymoszenko, wyraził swoje oburzenie jej zachowaniem podczas tego procesu. Sam sąd, stosunek sędziego i prokuratorów do podsądnej, duża liczba świadków ze strony oskarżenia i skrajnie ograniczona liczba świadków ze strony obrony u deputowanego ludowego nie budzą żadnych zastrzeżeń. Słowem, p. Kendzior wystąpił w pełnej zgodzie z nieudolnymi replikami prokurator L. Frołowej, której styl jest bladą kopią filipik płomiennej demaskatorki i wyraźnie zdeklarowanej antypatriotki Ukrainy I. Bohosłowskiej. Dalej deputowany przypomniał o „koalicji” Bloku Julii Tymoszenko z Partią Regionów jesienią 2008 roku. W rzeczywistości nie była to koalicja, a jedynie sytuacyjne porozumienie, jednakże ono, poza wszelką wątpliwością, nie przynosi chluby Julii Tymoszenko i jej sile politycznej. Ale kto z pomarańczowej drużyny spowodował takie porozumienie? Chcę przypomnieć p. Kendziorowi i innym (niezbyt licznym) fanatycznym obrońcom byłego Prezydenta pewne fakty, o których oni z jakiegoś powodu zapominają. Wiktor Juszczenko bardzo wiele obiecywał na wzburzonym Majdanie pod wielogłosowe wykrzykiwanie swojego nazwiska: „Bandytom — więzienia!”, „Po wyborach Prezydenta obudzicie się w zupełnie innym kraju!”, „Ukraina powróci do kręgu państw europejskich!”, „Ukraina będzie w NATO i Unii Europejskiej!”, „Nie zamkniemy żadnej rosyjskiej szkoły!” i t.d. W czasie swojej prezydentury W. Juszczenko dokonał trzech godnych podziękowania spraw: uczcił ofiary Hołodomoru-ludobójstwa narodu ukraińskiego w XX wieku, odrodził Baturyn (w którym, niestety, działa antyukraińska cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego) i wsparł naród gruziński podczas moskiewskiej inwazji. Ale na szalach wagi przeważa jego największy grzech — zdrada ideałów Majdanu 2004 roku. Mając osiem miesięcy nieograniczonej władzy, opierając się na bezwarunkowym poparciu przeważającej większości Ukraińców, zgromadziwszy wokół siebie wysoko wykwalifikowanych intelektualistów-patriotów, nowo wybrany Prezydent musiałby zacząć realizować swoje obietnice. Jemu i Ukrainie trafiła się nie lada okazja, by przezwyciężyć trudności nagromadzone w ciągu kilkusetletniej bezpaństwowości Ukrainy. Jednak większość obietnic pozostała czczymi słowami, wykonano jedną: żadnej rosyjskiej szkoły nie zamknięto (choć większość z nich to byłe ukraińskie szkoły, zrusyfikowane w czasach zastoju, a nawet już w niepodległej Ukrainie). Natomiast nie otwarto i nie przywrócono statusu żadnej ukraińskiej szkole. 24 sierpnia 2005 roku Prezydent w swoim wystąpieniu na Majdanie Niepodległości między innymi odnotował dobrą pracę rządu na czele z Julią Tymoszenko, a za dwa tygodnie zdjął skuteczną premier ze stanowiska. Ja wtedy powiedziałem swoim przyjaciołom: „To początek jego końca!”. Dalej zaczęło się kręcić i wirować. Prezydent podpisał memorandum z Partią Regionów, czym przywrócił na historyczną arenę kupę kryminalnych elementów, które ratując się od odpowiedzialności za wszystko, co narobili, porozjeżdżały się były po Monako, Cyprach, Rosjach. Z czasem zawarto uniwersały z tymi samymi regionalami, odbyły się nominacje na stanowisko sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony jednej z czołowych postaci tej partii R. Bohatyriowej, nagradzanie fałszerzy wyborów różnymi tytułami, orderami, medalami i dyplomami. Uhonorowany został nawet największy fałszerz wyborów 2004 roku p. Kiwałow. Płynęły tytuły honorowe także do przyjezdnych „gwiazd” estrady. Narodowym artystą Ukrainy został Filip Kirkorow. A prawdziwa gwiazda ukraińskiej estrady lat 60.—70. ubiegłego wieku Wałentyna Kuprina do dziś nie ma tytułu nawet Zasłużonej artystki. Niemało stało się też Bohaterów Ukrainy, a wybitnemu bojownikowi o wolność naszej Ojczyzny Stepanowi Banderze ten tytuł W. Juszczenko nadał wtedy, gdy już prawie nie był Prezydentem. Właściwie mówiąc, W. Juszczenko naprawdę nie kierował krajem. W takich okolicznościach rozbestwiły się antyukraińskie siły we wszystkich częściach Ukrainy, zwłaszcza na Krymie, i nikt nie zamierzał ich poskramiać. Wspólnota światowa rozczarowała się ukraińskim liderem. Rosję drażnił swoją patriotyczną retoryką (na to można by nie zwracać uwagi, bo Rosję drażni samo istnienie niepodległej Ukrainy), ale przecież za tą retoryką nie było realnych kroków skierowanych na utwierdzenie Ukrainy jako samodzielnego państwa, na rozwój gospodarki, wzmocnienie zdolności obronnych, zjednoczenie Ukraińców jako obywateli jednego państwa. Niedawno deputowana ludowa Ukrainy Łesia Orobeć powiedziała: „Mój mąż czasem żartuje, że nasz parlament nie jest miejscem dla porządnej kobiety. Kto wie, może ma rację”. Ale przecież sytuację można było naprawić po wyborach do Rady Najwyższej 2007 roku. Wtedy w nieprzyzwoitym parlamencie powstała. We wtorek, po dwutygodniowej przerwie, Sąd Peczerski w Kijowie znów zabrał się do rozpatrzenia sprawy Julii Tymoszenko. Główną intrygą było to, czy sąd przedłuży główną fazę procesu — śledztwo sądowe, czy ogłosi jego końcową fazę — debaty sądowe. Obrona złożyła wniosek o przedłużenie śledztwa. Motywacja jest taka: sąd nie rozpatrzył wszystkich wcześniejszych wniosków, nie ogłosił wszystkich materiałów sprawy, nie rozpatrzył wszystkich materiałów. Ale przewodniczący sędzia Rodion Kiriejew ogłosił, że sąd rozpatrzył wszystkie materiały i wnioski, a zatem etap rozprawy sądowej został zakończony i ogłaszane są debaty sądowe stron. dość przyzwoita sytuacja: W. Juszczenko — Prezydent, J. Tymoszenko — premier, A. Jaceniuk — Przewodniczący Rady, koalicja z 228 deputowanych, z którymi można było prowadzić normalną politykę wewnętrzną i zagraniczną. Jednak W. Juszczenko wraz z „drogimi przyjaciółmi” W. Bałohą, I. Pluszczem, kumą O. Biłozir i innymi petiwkami zrujnowali koalicję. Do tej kompanii dołączyła też Łesia Orobets. Dla mnie było to szczególnie przykre, ponieważ miałem zaszczyt pracować w Proświcie z jej ojcem Jurijem (świeć Panie nad jego duszą!). Myślę, że nie pochwaliłby takiego kroku córki. Ranking W. Juszczenki spadał coraz niżej. Ludzie nie tylko nie popierali jego nieudolnej polityki, ale i nie mogli wybaczyć zdrady Majdanu. W spadku autorytetu swojego idola jego drodzy przyjaciele obwiniali Julię Tymoszenko, której ranking rósł. Im mniej było tych przyjaciół, tym bardziej zaciekła stawała się krytyka pod adresem J. Tymoszenko. Z pianą na ustach przy każdej okazji premier krytykowali wspomniany Jarosław Kendzior, Lilija Hryhorowycz, Bohdan Sokołowskyj i jeszcze niewielkie grono osób. Na antyukraińskie wybryki regionalów prawie nie zwracali uwagi. Podczas wyborów 2010 roku W. Juszczenko zachowywał się szczególnie haniebnie. Zdejmował ze stanowisk przewodniczących obwodowych administracji, którzy nie chcieli popierać W. Janukowycza. W przeddzień drugiej tury pozdejmował ambasadorów Ukrainy, gdzie w pierwszej turze otrzymał zero głosów. Ale najgorsze — stanął na czele kampanii „przeciwwszystkich”, wzywając do głosowania przeciw wszystkim lub niepójścia na wybory. Taką politykę potępili przywódcy wszystkich wyznań religijnych, oprócz popów Patriarchatu Moskiewskiego. Oto co pisał w tej sprawie wielce szanowny kardynał Lubomyr Huzar: „Głosując przeciw wszystkim, oddajemy innym prawo wybierania nam Prezydenta. Ktoś mógłby głosować przeciw wszystkim, aby nie brać odpowiedzialności za skutki wyborów, żeby potem mówić: ja, powiedzmy, za nikogo nie głosowałem. Ale na tym właśnie polega dojrzałość obywatelska, żeby wziąć na siebie odpowiedzialność” (Den. — 2010. — 10 lutego. — S. 6). W. Juszczenko gorączkowo podpisał zmiany do ustawy wyborczej, czym otworzył drogę do fałszerstw. Mimo wszystkich tych działań na Julię Tymoszenko zagłosowała połowa Ukrainy, ale kilka procent (nawet więcej, niż potrzeba) W. Janukowyczowi podrzucili „przeciwwszyscy”, którzy początkowo nie widzieli różnicy między nim a J. Tymoszenko. Półtora roku po wyborach wielce aktywna „przeciwwszystka” O. Zabużko w moskiewskim czasopiśmie „Ogoniok” oświadczyła, że „W. F. Janukowycz — to mniejsze zło w porównaniu z J. W. Tymoszenko” (Den. — 2011. — 19—20 sierpnia. — S. 20). Teraz, jak to mówią, mamy to, co mamy. Prześladowania opozycji jak w latach 30. XX wieku. Reorientacja z Europy na Azjopę. Zamykanie ukraińskich szkół na Doniecczyźnie i Ługańszczyźnie, rusyfikacja ukraińskich placówek oświatowych w Odessie, której mer jeszcze kilka lat temu, kandydując gdzieś, pisał na swoich billboardach: „S nami Bog i Rossija”. A co warte są porozumienia charkowskie o oddaniu jeszcze na 25 lat ukraińskiej ziemi pod bazę wojskową sąsiedniego państwa? Prawie całkowite wyeliminowanie języka ukraińskiego z wystąpień ministrów, deputowanych, urzędników. Wśród innych. Przez kilka godzin prokurator odczytywał akt oskarżenia. Adwokat J. Tymoszenko Jurij Suchow powiedział dziennikarzom: „Myślę, że dzisiaj wystąpi tylko prokurator. Moje wystąpienie potrwa około 4 godzin, a jak długo potrwa wystąpienie Julii Wołodymyriwny — trudno powiedzieć. Dlatego że ona nie tylko będzie odczytywać, ale i komentować”. Czym zakończyły się debaty sądowe i, być może, proces, poinformujemy w następnym numerze, ponieważ zgodnie z harmonogramem właśnie we wtorek redakcja przygotowuje klisze kolejnego numeru gazety. Zdjęcie Petra ANTONENKI. FINAŁ SĄDOWISKA??

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

WASYLINA MALYSZEWSKA: KAŻDE DZIECKO POWINNO OTRZYMAĆ WYSOKIEJ JAKOŚCI EDUKACJĘ

“59 UCZNIÓW ZOSTAŁO ZWYCIĘZCAMI ORAZ LAUREATAMI OGÓLNOUKRAIŃSKICH OLIMPIAD” — Nowy rok szkolny się rozpoczął, a jakie jest podsumowanie roku minionego? — Nowy rok szkolny rozpoczęliśmy z pozytywnymi osiągnięciami. Nasze dzieci dobrze przeszły zewnętrzne niezależne ocenianie. Wśród absolwentów 2011 roku mamy ośmiu uczniów, którzy otrzymali z ZNO po 200 punktów. Co więcej, 59 czerniowieckich uczniów zostało zwycięzcami oraz laureatami ogólnoukraińskich olimpiad i konkursów (w zeszłym roku było ich zaledwie 30). Najlepszą wiedzę nasi uczniowie wykazują z języka i literatury ukraińskiej, języka angielskiego i niemieckiego, geografii, historii, psychologii, informatyki oraz biologii. W szczególności uczeń gimnazjum nr 2 Andrij Wołkow reprezentował Ukrainę na olimpiadzie z biologii na Tajwanie, gdzie wywalczył trzecie miejsce i przywiózł do Ojczyzny brązowy medal. Najlepszymi w Ukrainie stały się prace uczniów z Czerniowiec z historii oraz języka angielskiego. To wielkie osiągnięcie uczniów placówek oświatowych miasta w ciągu ostatnich 12 lat. — A jak przygotowały się placówki oświatowe miasta do nowego roku szkolnego? — Pomimo braku finansowania, nasze szkoły dobrze przygotowały się do nowego roku szkolnego — wszystkie pomieszczenia zostały wyremontowane. W przedszkolach wszystko jest tak pięknie i z miłością zrobione, że dusza raduje się za nasze maluchy: stworzono tu najlepsze warunki dla harmonijnego i zdrowego rozwoju dzieci. Urządzone są sale sportowe, sale muzyczne, gabinety logopedów, psychologów, na terenie znajdują się kwietniki, place zabaw, altanki, gdzie dzieci mogą odpoczywać. Wszystkie strefy pedagogiczne odpowiadają wymaganiom nowych programów. Walentyna SEMENIAK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Kiedy chcesz znaleźć się w prawdziwej Bajce — trzeba jechać nie do… Paryża, a do stolicy Łotwy, Rygi. Tutaj każdy kamyczek, każdy metr ziemi jest szczególny i unikalny. A kiedy jeszcze pojechać nie przez Białoruś, a przez Polskę i Litwę, to wrażenie jest takie, jakbyś trafił w samo serce Europy… Tego dnia słońce w Rydze odpoczywało, a starodawne miasto przywitało nas mżawką i różnokolorowymi parasolami. Mieszkańcy Rygi są przyzwyczajeni: bardzo często pogoda u nich zależy od nastroju Morza Bałtyckiego. Ale ja tego dnia miałam szczególny i podniosły nastrój. Wszak przede mną fantastyczne spotkanie z nie mniej fantastyczną kobietą… Nasza dobra znajoma, ryszanka Ałła Bilde, pomaga nam odnaleźć unikalny pod względem architektury budynek w samym centrum, gdzie mieści się Szkoła Ukraińska. Właśnie tak: ukraińska! Pierwsze wrażenie: nie szkoła, a starodawny zamek. Długie korytarze, wysokie sufity i okna. “To dobrze, — niespodziewanie pojawia się myśl, — bo “NAD DZIESIĘCIOKLASISTAMI PROWADZONE SĄ PAŃSTWOWE EKSPERYMENTY” — W ciągu ostatnich lat liczebność klas to niemal największy ból głowy edukatorów... Jaka jest sytuacja obecnie? — W tym roku do ławek w Czerniowcach usiadło o 500 dzieci więcej niż w zeszłym roku. Wprowadziliśmy tak zwaną ławkę rodzicielską: rodzice są obecni na lekcjach i pomagają pierwszoklasistom. Wzrosła też liczebność klas. Jeśli w zeszłym roku liczebność klas wynosiła 25,1%, to dzisiaj — 27,1%. Zwiększyła się liczba uczniów także w starszej szkole. Jeśli w zeszłym roku w 10 klasie średnio było 22 uczniów, to obecnie już 26. — W zeszłym roku wystartowała kolejna reforma edukacji. Przejście na 11-letni okres nauczania jakoś odbiło się na samym procesie nauczania? — Jeśli mówić o plusach i minusach takich zmian, to przejście na 11-letni okres nauczania doprowadziło do całkowitej niepewności co do organizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego w 10 klasach. Zaczynaliśmy rok bez korekty programów nauczania, jasnych wytycznych metodycznych dotyczących nauczania przedmiotów, podręczników. Co prawda, na stronie Ministerstwa Oświaty i Nauki, a także Instytutu Innowacyjnych Technologii umieszczono teksty podręczników w formie elektronicznej, z którymi musieli pracować zarówno nauczyciele, jak i uczniowie. Jednak taka sytuacja (kiedy każdemu dziesięcioklasiście trzeba wydrukować po 32 strony z 16 przedmiotów, a to 512 stron) tylko przeszkadzała w organizacji procesu nauczania. Dlatego w zeszłym roku polegaliśmy jedynie na doświadczeniu nauczycieli, którzy ze zrozumieniem podeszli do dziesięcioklasistów, nad którymi dziesiąty rok z rzędu prowadzone są państwowe eksperymenty w dziedzinie zdobywania wiedzy. Udało nam się uniknąć znacznych problemów dzięki profesjonalizmowi gabinetu metodycznego miejskiego wydziału oświaty, gdzie pracują specjaliści, którzy śledzą programy, pomagają je adaptować zgodnie z wymogami czasu. O pomoc do centrum metodycznego może zwrócić się każdy nauczyciel z każdej szkoły miasta, aby udoskonalić swoje umiejętności i zdolności oraz uczynić lekcję interesującą dla uczniów. W ostatnim roku odczuwalnie poprawiła się baza komputerowa szkół. Dzieci wraz ze swoimi pedagogami mają okazję rozwijać się, rosnąć i zdobywać nową wiedzę. Ale problemów mimo wszystko nie brakuje. — Dzisiaj dużo mówi się o tworzeniu centrów oświatowych oraz optymalizacji edukacji. Na ile jest to aktualne dla takich miast jak Czerniowce? — Okręgi oświatowe u nas w obwodzie istnieją, ale w naszym centrum obwodowym nie mają perspektyw, bo Czerniowce to miasto niewielkie, to po pierwsze. Po drugie, w Czerniowcach szeroko rozwinięta jest sieć szkół nowego typu oraz szkół specjalistycznych. To znaczy, dzieci mają blisko do szkoły i nie ma potrzeby tworzenia okręgów oświatowych. Jeśli chodzi o optymalizację, to do końca tego roku musimy znaleźć trzy miliony hrywien, ponieważ finansowanie oświaty jest niewystarczające. Dlatego szukamy wszelkich możliwości, aby zaoszczędzić. Powiedzmy, przenieśliśmy Centrum Edukacji Młodzieży (CEM) do Szkoły Ogólnokształcącej nr 33 i na tym zaoszczędziliśmy 100 tysięcy hrywien. W starszej szkole klasy, w których było niewielu uczniów, połączono w jedną. W warunkach, gdy finansowanie branży oświatowej maleje, rada miejska oraz miejski wydział oświaty robią wszystko, aby nie rozpraszać środków, a wykorzystywać je racjonalnie. — Jednym z problemów minionego roku był brak podręczników. Na ile dzisiaj czerniowieckie szkoły są w nie zaopatrzone? — Placówki oświatowe Czerniowiec są zaopatrzone w podręczniki średnio w 96%. Wielkiego problemu w tej kwestii u nas nie ma. Istnieją problemy jedynie u kierowników i bibliotekarzy, którzy powinni zadbać o to i zorganizować międzyszkolną wymianę podręczników. Ponieważ często w jednej szkole niektórych podręczników brakuje, a w innej ich nie wykorzystują. Dlatego administracje i bibliotekarze szkół muszą jak najszybciej przeprowadzić wzajemną wymianę podręczników. Zarząd miejski właśnie tym aktywnie się zajmuje. — Na jakim poziomie jest zaopatrzenie w podręczniki szkół mniejszości narodowych? — Mamy cztery szkoły z wykładowym językiem rumuńskim, jedną (nr 4) z wykładowym językiem rosyjskim od pierwszej do jedenastej klasy, a w gimnazjum nr 2 są klasy rosyjskojęzyczne. Wszystkie szkoły mniejszości narodowych są zaopatrzone w podręczniki. Co prawda, uczniów w nich nie ma wielu. Oprócz tego u nas działa polska szkoła niedzielna, a w szkole ogólnokształcącej nr 41 uczą się hebrajskiego. W gimnazjum nr 1 pogłębienie uczą się niemieckiego, a w gimnazjum nr 4 i szkole ogólnokształcącej nr 22 — angielskiego. Jeśli chodzi o podręczniki, to tutaj nie ma żadnych problemów. W szkołach mniejszości narodowych pracują fachowi pedagodzy i są tam dobre warunki nauczania. Corocznie przyjmujemy do pracy absolwentów Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, kolegium pedagogicznego oraz innych pedagogicznych uczelni wyższych Ukrainy. Dzisiaj w Czerniowcach jest najwyższy w obwodzie odsetek młodych specjalistów pracujących w instytucjach oświaty. Pracowników w wieku emerytalnym jest 32%. W placówkach oświatowych Czerniowiec nie ma ani jednego wolnego wakatu pedagogicznego. PRACA PEDAGOGA JEST CIĘŻKA I SŁABO OPŁACANA — Co Panią jako kierownika dzisiaj martwi najbardziej? — Co roku w mieście rośnie liczba uczniów, którzy wybierają matematyczny profil nauczania, jednak humanistów jest mimo wszystko o 10% więcej. Dzisiejsi uczniowie są o krok przed nauczycielami. Jedynie jedna trzecia czerniowieckich pedagogów wykorzystuje w swojej pracy najnowsze technologie, a bez nowoczesnych metod nauczania nie da się obejść. Uczeń powinien stawać się mądrzejszy, a to zależy od pedagogów, którzy czasami nawet odnowienie swoich gabinetów przyjmują bez radości. Poważnym problemem sektora oświaty jest obojętność nauczycieli. Ja od wczesnego dzieciństwa wiedziałam, że będę nauczycielką. I pracując już trzydzieści [lat]... Niemiec, Wielkiej Brytanii, w prestiżowych uniwersytetach Ukrainy. Otrzymują stypendia i granty. — Nie wstydzę się za nich — mówi pani Lida — wychowani, zdyscyplinowani i posłuszni uczniowie, którzy mieszkając tutaj, kochają swoją pramatkę Ukrainę. I to dzięki naszym nauczycielom, którzy z przejęciem opowiadają uczniom o Ukrainie. Do lat 40. ubiegłego wieku na Łotwie było wiele szkół narodowych: polskie, niemieckie, żydowskie, rosyjskie. Swoją drogą, na początku lat 90. na Łotwie mieszkało około 70 tysięcy osób pochodzących z Ukrainy. Dzisiaj jest tu około 60 tysięcy Ukraińców, z nich 50 tysięcy to apatrydzi (ci, którzy nie mają obywatelstwa — przyp. aut.). Reszta przyjęła obywatelstwo Ukrainy lub Rosji, albo też zostali obywatelami Łotwy. Później — wycieczka po zadbanej szkole: biblioteka, stołówka, muzeum, klasy. Wszystko to cieszy nie tylko oczy, przede wszystkim — serce. A oto to, co najskrytsze. Za tymi drzwiami trwa lekcja. Pukamy — radośnie witają nas najmłodsi uczniowie. Witają się po ukraińsku! Odpowiadają na pytania po ukraińsku! A żeby ostatecznie nas zadziwić, śpiewają znaną pieśń... O tym jest przekonana naczelnik zarządu oświaty Czerniowieckiej Rady Miejskiej Wasylina Semeniwna Małyszewska. Z nią rozmawiamy o problemach i osiągnięciach sektora oświatowego Czerniowiec.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

A W CENTRUM RYGI — SZKOŁA UKRAIŃSKA

tam, gdzie okna, — tam zawsze dużo światła”. Znajdujemy potrzebny gabinet — wychodzi do nas wysoka, szczupła, sympatyczna kobieta z bujnymi włosami: Lidia Krawczenko, dyrektor tej placówki szkolnej. Ta, która stworzyła to wszystko własnymi rękami. Pani Lida, której dzień rozpisany jest co do minuty, od razu zaczyna rozmowę. Do gości z Ukrainy jest przyzwyczajona, zwłaszcza w ostatnim czasie. Co tu dużo mówić — korzystna lokalizacja. W każdej chwili może wpaść z wizytą nawet ktoś z wysokich rangą urzędników. Szczególne szczęście ma szkoła do gości-prezydentów. Leonid Kuczma swego czasu podarował klasę komputerową. I jako rezultat — władze przydzieliły ukraińskiej szkole pełnowartościowy lokal w centrum Rygi. Wcześniej przebywali na piątym piętrze szkoły wieczorowej. A niedawno, na kilka godzin przed wizytą Janukowycza, Ryska Rada Miejska podjęła decyzję o przyznaniu ukraińskiej szkole 1,5 mln łatów (3 mln dolarów) na renowację lokalu. Prezydent obiecał, że będzie wspierać. Lecz mało kto wie, że za tym kryją się nieprzespane noce, wyczerpująca praca intelektualna (z zawodu pani Lidia jest matematykiem), aktywna na początku współpraca z Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy, spotkania z przewodniczącym Komisji Rady Najwyższej ds. Oświaty Narodowej i Nauki Pawłem Kysłym, spotkanie z prezydentem Leonidem Krawczukiem, z wiceministrem oświaty Wałentynem Zajczukiem, opracowywanie programów metodycznych, tworzenie i rozbudowa bazy materialno-technicznej, poszukiwanie i dobór wysokoprofesjonalnych kadr pedagogicznych… Dziś w tej szkole jest 220 uczniów (Ukraińcy, Łotysze, Ormianie, Rosjanie). Wysokiej jakości przygotowanie uczniów, którzy dobrze znają cztery języki, daje pozytywne rezultaty: absolwenci w stu procentach kontynuują naukę na uczelniach wyższych Ni- Od lewej do prawej: Ałła Bilde — dyrektor Ryskiej Szkoły Astrologicznej, Borys Semeniak — autor projektu “Ekologia myśli, ekologia zdrowia”, Lidia Krawczenko — dyrektor Szkoły Ukraińskiej w Rydze, Wałentyna Semeniak — dziennikarka i pisarka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pięć lat, mogę powiedzieć: lubię swoją pracę, cieszę się osiągnięciami naszych dzieci i uważam, że musimy dołożyć wszelkich starań, aby w szkole dziecko chciało się uczyć. To pierwszy problem — chęć dziecka do nauki. Wymagam od kierowników placówek oświatowych i pedagogów wyłącznie jakościowej pracy zawodowej. Bo jeśli niczego nie będziemy wymagać, dzieci nie otrzymają wysokiej jakości wiedzy. Dlatego drugi problem — musimy pracować nad doskonaleniem pedagogicznego mistrzostwa nauczyciela. Trzeci problem — udział rodziców w procesie dydaktyczno-wychowawczym. Jestem przekonana, że zaangażowanie rodziców w wychowanie młodego pokolenia nie powinno kończyć się na wsparciu materialnym szkoły. W naszych napiętych czasach praca pedagoga, oprócz tego że jest ciężka, jest także słabo opłacana: średnie miesięczne wynagrodzenie pedagoga w Czerniowcach wynosi 1900 hrywien, a absolwent uczelni wyższej, który dopiero zaczął pracować, otrzymuje nie więcej niż 1100 hrywien. — Ale czy od 1 lipca i od 1 września, zgodnie z decyzją Rady Ministrów, pensje nauczycieli miały znacząco wzrosnąć (o prawie 320 hrywien)?.. — Od 1 lipca podniesiono wypłaty według siatki taryfowej 1–6 stopni. To niewielkie pieniądze — od 5 do 10 hrywien. A od 1 września pensja rzeczywiście wzrośnie o prawie 300 hrywien, ale tylko dla tych pracowników sfery oświaty, którym w 2009 roku nie podnoszono pensji, a mianowicie: pracownikom placówek przedszkolnych i niektórym nauczycielom, dajmy na to psychologom. Wszystkim pozostałym czerniowieckim pedagogom te środki wypłacane są już od 2009 roku. Rozmawiała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce seńku o słoneczku i mamie (przełożono z rosyjskiego). W następnej klasie — starsze klasy, lekcja chemii. Dyrektorka, która jest w kursie wszystkich szkolnych i lekcyjnych spraw, dopytuje o wrażenia z eksperymentów, które uczniowie przeprowadzali wczoraj z nauczycielem… Lidia Krawczenko urodziła się w Krzywym Rogu i ukończyła tamtejszy państwowy instytut pedagogiczny, w 1981 roku przeprowadziła się na Łotwę. Jej jasne zamysły i pomysły wysoko oceniono zarówno na Ukrainie, jak i w już ojczystej Łotwie. Została odznaczona orderami Księżnej Olgi II i III stopnia, a także Krzyżem Uznania za wkład w rozwój państwa łotewskiego. Te odznaczenia najlepiej mówią same za siebie. Kiedy opuszczaliśmy zabytkowy budynek Ukraińskiej Szkoły w Rydze, deszcz tak i nie ustał. Obejrzałam się jeszcze raz, żeby „sfotografować” oczami na pamiątkę szkołę, i nagle zobaczyłam za zapłakaną szybą wielkie, jasne słoneczko na okładce jakiejś książki. Podeszłam bliżej. To była książka „Moja Ukraina”, którą ktoś postawił na parapecie z przeciwnej strony. I od razu na sercu zrobiło się radośnie i przytulnie. Tak, jak bywa tylko w domu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

KIEDY IDEA NARODOWA JEST CREDO CAŁEGO ŻYCIA

Odrodzenie narodowej sfery humanistycznej, w której kształtowanie jakościowego systemu edukacji jest być może najważniejszym ogniwem... Na ile się to udało? W przeddzień Dnia Nauczyciela odpowiedzi na to pytanie szukamy w rozmowie z niestrudzoną pracownicą na niwie oświaty Olesią Hryhoriwną KOWALCZUK, zasłużonym nauczycielem Ukrainy (1996 r.), laureatką nagrody A. Krymskiego (1997 r.) oraz im. Borysa Hrinczenki (2011 r.). — Jakich zmian od 1991 roku Pani oczekiwała w funkcjonowaniu krajowego szkolnictwa i czy te zmiany nastały? — Choć przykro, zacznę rozmowę od negatywów. Bo z tego, na co miała nadzieję postępowa społeczność oświatowa, spełniło się niezwykle mało. Młode państwo powinno było, jak to się praktykuje w świecie, postawić główny akcent na młodzież, na szkołę, oprzeć się na niej jako na najważniejszym czynniku tworzącym naród. Na miejsce internacjonalistycznego wychowania po radziecku, a faktycznie — fanatycznego narzucania rusofilstwa, powinna była przyjść żmudna, konsekwentna praca nad utwierdzeniem w młodych duszach ukraińskiego ideału, czyli poczucia narodowej godności i honoru, dążenia do godnego reprezentowania siebie jako narodu na świecie. Spragnione ukraińskości, ideologicznie tresowane nauczycielstwo samodzielnie zabrało się do tworzenia izb krajoznawczych, opracowywania scenariuszy działań wychowawczych na podstawie etnopedagogiki i obrzędowości, angażując pieśni kozackie, strzeleckie i powstańcze, wyszukując wskazówki w pracach wybitnych krajowych oświeceniowców Hryhorija Waszczenki, Iwana Ohijenki, Wasyla Łypkiwskiego, etnografów Ołeksy Woropaja, Wasyla Skuratiwskiego i in. Słowem, wypracowano solidną bazę do uogólnień, do stworzenia systemu wychowania narodowego. Ale już pierwsze, dość poważne próby w tej sprawie z udziałem niezapomnianego Anatolija Pohribnego zostały gwałtownie zahamowane przez władzę i wiernopoddańczych jej bywalców z Akademii Nauk Pedagogicznych. — Obecnie aktywnie narzuca się myśl, że Ukraina to wielonarodowe państwo, a zatem nadszedł czas na tworzenie społeczeństwa wielokulturowego. Na przykład byłam na międzynarodowej konferencji, którą zorganizował Ołeksandr Feldman, gdzie dużo o tym mówiono. Czy te deklaracje nie odbijają się echem we współczesnej praktyce szkolnej? — Przewrotna interpretacja wieloetniczności Ukrainy (jakby we współczesnym świecie istniały czysto monoetniczne państwa) doprowadziła do usankcjonowania kursu „Edukacji obywatelskiej”, w którym wyraźnie widać niemoralne siedzenie na dwóch krzesłach. A od niedawna do szkoły aktywnie przepycha się nowatorski wytwór w randze najniezbędniejszej dyscypliny — tak zwaną „Polikulturykę”, ponieważ, jak czytamy we wstępie do luksusowo wydanego podręcznika (łącznie jest ich aż trzy, w potężnym nakładzie), na Ukrainie gwałtownie rośnie poziom ksenofobii i rasizmu, które, jakoby, zrodziło pomarańczowe majdanowanie. Główny autor projektu to znany dysydent, a zarazem czołowy działacz międzynarodowego żydowskiego ruchu narodowego Josyf Zisels, którego (tak niemiła mu) poprzednia władza aż dwukrotnie uhonorowała wysokimi odznaczeniami państwowymi, czyniąc go kawalerem orderów „Za zasługi” III stopnia (2005 r.) oraz „Za odwagę” I st. (2006 r.). Niestety, nauka tolerancji w stosunku do mniejszości narodowych jest tu podana w taki sposób: jeśli autochtonowi następuje się na gardło, powinien dziękować i z uśmiechem (bo przecież głos jest przytłumiony) zapewniać, że to bardzo przyjemne. Na miłość boską — kto jest przeciwko dobrosąsiedztwu? Ale jak od dawna mówią, bądźmy wzajemnie uprzejmi. Dość zgubnie na kształtowanie osobowości młodego Ukraińca wpłynęła orientacja ostatniej reformy oświatowej na szkołę poza polityką i ideologią: pozalekcyjna praca wychowawcza coraz bardziej sprowadza się do czysto rozrywkowej, a jej organizatorzy (kiedyś nazywano ich pionierami-opiekunami) upodabniają się do animatorów kultury w ośrodkach wypoczynkowych i kierują swoje wysiłki na wszelkie glamour-show, przerabiając Świętego Walentego na bardzo nieświętego lub tworząc z 23 lutego i 8 Marca niemal najważniejsze uroczystości szkolne. W rezultacie — jadowita złośliwość: „Idea narodowa na Ukrainie nie zadziałała!”. — Ale reforma, która była uwarunkowana pewnymi realiami społecznymi i za której wprowadzania przyszło być uczennicą także mnie, mimo wszystko dała o sobie znać czymś pozytywnym? — Oczywiście. Przecież każde działanie rewolucyjne daje impuls do twórczych poszukiwań tym, których ono dotyczy. Zatem umotywowana akcentacja ludzko-centrycznych zasad nauczania w dokumentach reformy, naciski na konieczną potrzebę zmobilizowania całej służby pedagogicznej na wzmocnienie uwagi wobec każdego dziecka z osobna, wezwanie do nauczycieli, by „kręcili się wokół swojego wychowanka, jak wokół słońca”, skłoniły do stworzenia modeli nowych technologii nauczania w podejściach zorientowanych na jednostkę i miały one efektywny rezultat pedagogiczny. — W tym planie ma Pani również swoje osiągnięcia — w szczególności w ramach pedagogiki współpracy. — Uważam, że są one dość skromne. Mimo wszystko mam od kolegów wiele pochlebnych opinii na temat proponowanych przeze mnie opracowań lekcji z literatury ukraińskiej w formie dysput, konferencji, seminariów, badań pozycji autora w tekstach artystycznych itp. Były one swego czasu drukowane w czasopismach naukowo-metodycznych, ukazywały się w osobnych wydaniach. Wzięto pod uwagę moją wizję poszczególnych problemów w nauczaniu literatury ukraińskiej przy układaniu obowiązujących programów i podręczników (prawda, należy je jeszcze udoskonalać). Szczerze się cieszę, że o radę do mnie jako do zewnętrznego wykładowcy-metodyka przy Wołyńskim Instytucie Doskonalenia Nauczycieli zwracają się koledzy, wykazując głębokie zaniepokojenie współczesnym stanem edukacji mono-literackiej, ograniczeniem, zawężeniem jej roli w procesie edukacyjno-wychowawczym. — Poruszyła Pani aktualną kwestię obowiązujących programów i podręczników, tak zwanej „siatki godzin” w planach nauczania, na które dość często narzekają i nauczyciele, i uczniowie, i rodzice. Czym są spowodowane te narzekania? — Choć przykro, znowu przyjdzie mówić o nieuzasadnionych nadziejach. Ta wspomniana już, pięknie zadeklarowana przez poprzednią reformę ludzko-centryczność w praktyce procesu nauczania jest konsekwentnie deformowana przez urzędników od oświaty. Plany nauczania z roku na rok są dociążane nowymi przedmiotami, które stanowią odgałęzienia od głównych, w rodzaju wspomnianej już „Polikulturyki” („Równy — równemu”, „Podstawy etyki”, „Podstawy zdrowia” itd.). Dzięki takim przesadnym „dziecko-centrycznym” troskom dzień pracy ucznia w szkole trwa 8—9 godzin. Kiedy przygotowywać się do lekcji na jutro? Do tego podręczniki z przedmiotów podstawowych w ogóle nie są zaadaptowane do cech wiekowych i stały się po prostu nieczytelne dla ucznia. Nawet zazwyczaj życiowo najciekawsze „Biologia” i „Geografia” są tak przesycone terminologią naukową, że odnosi się wrażenie, jakby szkoła miała za zadanie przygotowywać uniwersalnych mini-specjalistów. Często nauczyciel napotyka w podręcznikach niedopatrzenia, błędy naukowe i faktologiczne (zwłaszcza w podręcznikach do języka i literatury ukraińskiej dla poziomu profilowanego: daje o sobie znać czy to niepoważny stosunek samych autorów z wysokimi tytułami naukowymi do szkoły ogólnokształcącej, czy pośpiech w celu wyprzedzenia innych w konkursie). Doszło do tego, że w programie z literatury dla klasy 11 widnieje: „Literatura ukraińska poza granicami Ukrainy. Literatura w Zachodniej Ukrainie (do 1939 r.)”. Wychodzi czysty alogizm: Ukraina tutaj, najwyraźniej, to tylko Ukraina Radziecka, a ziemie zachodnioukraińskie to już nie Ukraina. Jak tu nie narzekać, nie oburzać się? Niechęć do nauki zrodziło także przenoszenie do następnej klasy z dowolnymi ocenami. Czy warto było prowokować dziecko do przejawiania czysto dziecięcych sztuczek: po co się uczyć, skoro i bez tego świadectwo o wykształceniu średnim jest zagwarantowane? Wszystko to hamuje odkrywanie wewnętrznego potencjału i tracimy pełnowartościowość pokolenia. — A jak Pani odbiera przygotowanie kolejnej reformy w edukacji, na czym polega jej istota? — Tę właśnie istotę uchwycić jest niezwykle trudno. Nieładu w edukacji rzeczywiście obecnie nie brakuje — zwłaszcza w przesycie Ukrainy samorządnymi „uczelniami”. Ale dlaczego ten, kto pobłażał mnożeniu się samorządnych prywatnych placówek edukacyjnych, opiekując się w swoim czasie sferą humanitarną w państwie, teraz z wysokości ministerialnego fotela wydaje komendy, by ciąć po żywym, nalega na ich zamknięcie i tym samym zamyka możliwość ukończenia nauki młodzieży? A poza tym odnosi się wrażenie, że pod przykrywką „dalszej demokratyzacji” edukacji „na żądanie pracujących” można nawet nie zważać na Konstytucję, pozbawiając, na przykład, język ukraiński statusu państwowego, szkoły mają same określać, podręczniki wydane w jakim języku im odpowiadają — i składać odpowiednie zamówienia. Rektorom uczelni też pozwalają na bezprawne samowolki, a pod znakiem nieefektywności szkół małokompletnych dość wygodnie jest likwidować szkoły z ukraińskim językiem nauczania w niegdyś siłą zrusyfikowanych regionach. A ogólnie rzecz biorąc, długotrwałe, właściwie permanentne reformowanie edukacji wywołuje już alergię nie tylko u samych pedagogów, ale i u szerokiej opinii publicznej. Stała niestabilność rodzi dezorientację i rozchwianie, które przezwyciężyć w tak delikatnej sferze, jak pielęgnowanie młodego pokolenia, jest niezwykle trudno — zwłaszcza przy tym, że żadna z ostatnich reform nie była należycie przemyślana przy przygotowaniu i nie została doprowadzona do logicznego końca. — Co skłania Panią, pomimo działalności zawodowej i obciążenia sprawami domowymi, rodzinnymi (wnuki, wiem, swoją ciekawość zaspokajają przede wszystkim poprzez opowieści babci), jeszcze do bycia działaczką społeczną? — To wszystko z samego powołania nauczycielskiego, z chęci zrekompensowania tego, co niedopracowane, dla, mówiąc słowami z własnego wiersza, „młodego kwiatu nowej Ukrainy”. Choć czas znajdować coraz trudniej. Ale nie wyobrażam sobie siebie poza „Proświtą”, Wszechukraińskim Związkiem Kobiet im. Ołeny Telihy czy Ukraińską Partią Ludową. Bo czymże jeszcze tak można ucieszyć duszę, jak poczuciem ciągłości, więzi pokoleń świadomego ukraiństwa? Dla przykładu: przez obwodowy etap konkursu „Żeby dalej iść drogą jedną”, który corocznie organizują nasze telihianki, przeszła już ponad setka młodych recytatorów patriotycznej liryki Ołeny Telihy. I za każdym razem widzieć promieniejące oczy zarówno młodych deklamatorów, jak i słuchaczy-rówieśników — to znowu i znowu przekonywać się o ich i swojej przynależności do wiecznego, nieprzemijającego, do ukraińskiego. Podobne odczucie panuje także w audytoriach pracowników kultury, gdzie, już jako proświcianka, występuję z wykładami o wychowaniu ukraińskojęzycznej odporności u współczesnej młodzieży. Przeważnie na entuzjazmie pracuję także w Małej Akademii Nauk, pomagając obdarzonym talentem literackim początkującym autorom zrealizować swój potencjał. Właściwie to nieodparte dążenie, by robić coś dla wspólnego dobra, jest jak spadek rodzinny, kod genetyczny. Od małego słyszałam, jak ocenę człowieka wystawiano z uwzględnieniem jego oddania sprawie ukraińskiej. Cała rodzina „za Polski” była zaangażowana w „Proświcie”, Związku Ukrainek, OUN, Plaście, w amatorskich zespołach chóralnych i teatralnych. Po 1945 roku przeżyły jednostki, które wymieniały się wspomnieniami o tych, których zamęczyli „sowieci za Ukrainę”. Zatem problemu wyboru po prostu nie istniało. — Zapewne wśród wszystkich Pani kłopotów, zarówno zawodowych, jak i obywatelskich, przejęcie losem języka ukraińskiego — zwłaszcza na tle tabacznikowskich nowinek w edukacji — jest na jednym z pierwszych miejsc? — Na pierwszym. Bez naszego języka nie może być naszego narodu, naszego państwa, naszej przyszłości. Na tym stoję od wczesnej młodości i pomagam wytrwać tym, którzy są obok. Obecnie bowiem wszyscy nauczyciele-ukrainiści, których czasem nazywają aniołami stróżami narodu, po prostu zobowiązani są uświadamiać sobie swoje powołanie zawodowe jako misję, aby utwierdzać prawdę Tarasa: „Wiedzieć, od Boga i głos ten, i te słowa idą między ludzi”. Rozmawiała Julia ZAKUTNIA, m. Łuck

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Rada Koordynacyjna ds. Ochrony Języka Ukraińskiego przy Kijowskiej Organizacji Miejskiej Towarzystwa „Memoriał” im. W. Stusa szczegółowo przeanalizowała projekt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki „O podstawach państwowej polityki językowej” (nr 9073 z 26.08.2011), który niemal w całości odtwarza projekt ustawy nr 1015-3 „O językach na Ukrainie”, wniesiony pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy rok temu. Jego autorzy wprowadzili do projektu ustawy pewne zmiany, jednak praktycznie zignorowali zasadnicze uwagi krytyczne dotyczące jego koncepcyjnej błędności i niezrównoważenia, wyrażone także w „Ocenie i rekomendacjach Wysokiego Komisarza OBWE ds. Mniejszości Narodowych z dnia 20 grudnia 2010 roku dotyczących projektu ustawy „O ję-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Samowolna podmiana konstytucji

...w Ukrainie” (nr 1015-3) oraz w Opinii Komisji Weneckiej na temat projektu ustawy „O językach na Ukrainie” z 30 marca 2011 roku. Usunięcie z projektu ustawy upolitycznionych zapisów i jawnych wyróżnień języka rosyjskiego jako takiego, rzekomo zasługującego na priorytetowe wsparcie, nie zmieniło jego kierunku, którym jest podważenie statusu języka ukraińskiego jako języka państwowego i wypchnięcie go z użycia we wszystkich sferach życia publicznego w większości obwodów Ukrainy. Ukrytym celem projektu ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki jest legitymizacja rusyfikacji Ukrainy, którą prowadzi obecna władza na żądanie Rosji. W razie uchwalenia i wprowadzenia w życie tego projektu ustawy naruszenia praw językowych Ukraińców i przedstawicieli innych mniejszości narodowych Ukrainy jeszcze bardziej się rozszerzą, zostaną naruszone podstawy ustroju konstytucyjnego Ukrainy, rozpocznie się proces jej federalizacji, a integralności państwa ukraińskiego zagrozi poważne niebezpieczeństwo. Należy opracować koncepcyjnie inny, nowy projekt ustawy, zgodny z Konstytucją Ukrainy i zasadami europejskiej polityki i praktyki językowej, z udziałem specjalistów, a nie przedstawicieli poszczególnych sił politycznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

MYKOŁA NESTERCZUK — 70

Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Natalia ANTONIUK. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Pawło Mowczan określił, że najważniejszym zadaniem Klubu jest przyciągnięcie w swoje szeregi młodzieży: „Obecnie »grupa doniecka« pozycjonuje się jako jedyna siła polityczna, która chce nam narzucić swoją ideologię. Myśmy to już historycznie przeżyli. Dzisiaj ich wysiłki są śmieszne, bo nastała nowa era informacyjna, »donieccy« nie zasłonią Internetu — tam kują się wolne myśli, tam we wspólnym dążeniu do tworzenia ukraińskiej Ukrainy jednoczy się patriotyczna młodzież. Do naszego Klubu trzeba zapraszać młodych Ukraińców, aby rozpowszechniali prawdziwe informacje w Internecie: musimy wyjść poza szersze granice. Musimy stworzyć szereg sygnałów dla tych, którzy będą zainteresowani tworzeniem ukraińskojęzycznej przestrzeni. Czas wymaga przezwyciężenia inercji w społeczeństwie i podejmowania niekonwencjonalnych decyzji”. Iwan Juszczak zacytował Olesia Honczara, który 22 lata temu wystąpił na Zgromadzeniu Założycielskim Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki: „Język ojczysty i historia ojczysta to te główne komponenty, bez których pełnowartościowe istnienie narodu jest niemożliwe. Oto dlaczego system totalitarny, głęboko antynarodowy w swojej istocie, wkładał tyle wysiłku, by odebrać nam język, pozbawić nasz naród pamięci historycznej, bo tylko ten, kto jest bezpamiętny, kto jest bezjęzyczny, kto stracił swoją narodową duchowość i godność, będzie bezbronny wobec imperialnej dyktatury”. Te słowa nie straciły na aktualności również dzisiaj. „Zadaniem »Proświty« jest kształtowanie narodowej samoświadomości i narodowego szacunku do samego siebie. Odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa »Proświta«, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Mykoła Nesterczuk właśnie obchodził swoje 70-lecie. Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa »Proświta«, redakcja gazety »Słowo Proświty«, proświcianie całej Ukrainy szczerze gratulują Mykole Trochymowyczowi jubileuszu! Niech Pan zawsze będzie taki, jaki Pan jest, niech Pan zawsze będzie z nami! Wywiad z jubilatem przeczytają Państwo w jednym z kolejnych numerów gazety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Książka o tych, którzy stali u źródeł niepodległości Ukrainy

23 września 2011 roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy zaprezentowano książkę o wybitnych ukraińskich działaczach „U źródeł niepodległości”, wydaną w nakładzie 1000 egzemplarzy. Zbiór zawiera 20 szkiców o działaczach kultury, politykach i dysydentach, którzy wnieśli znaczący wkład w kulturę i kształtowanie państwa ukraińskiego. Wśród nich są Wiaczesław Czornowił, Wołodymyr Iwasiuk, Wasyl Stus, Anatolij Sołowianenko, Wasyl Symonenko, Hryhir Tiutiunnyk, Iwan Mykołajczuk, Jurij Illenko oraz mniej znane nazwiska, na przykład Danyło Szumuk, Walerij Marczenko, Wasyl Makuch. Arsen PUSZKARENKO Inicjatorami projektu są Młodzieżowy Ruch Kijowa, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Memoriał” im. W. Stusa oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. – Realizacja tego niekomercyjnego projektu rozpoczęła się już w 2008 roku – opowiada kierownik projektu, przewodniczący Młodzieżowego Ruchu Kijowa Arsenij Puszkarenko. – Postanowiliśmy wybrać 20 postaci na 20-lecie, choć tą książką upamiętniamy wszystkich bojowników o ukraińskie państwo. Od listopada 2008 roku, kiedy rozpoczął się projekt, przeprowadziliśmy dwadzieścia wydarzeń poświęconych bohaterom naszej publikacji. W tym projekcie udało nam się połączyć pragnienie i zainteresowanie młodzieży, doświadczenie i autorytet starszych ludzi, którzy bezpośrednio uczestniczyli w walce o ukraińskie państwo. „U źródeł niepodległości” to dopiero pierwsze wydanie z serii projektu „Szlakiem ukraińskich patriotów” – mówi Arsenij Puszkarenko. Redaktorem i opracowującym książkę jest dziennikarz i pisarz Mychajło Sydorżewski. Przewodniczący Rady projektu, poseł do Rady Najwyższej, przewodniczący towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan zapewnia, że wszyscy ludzie, o których jest napisane w książce, mieli znaczny wpływ na Ukraińców, w tym także na niego: „To były magnesy. Szereg tych nazwisk wpływał na moje życie, na moje samopoczucie, na mój rozwój jako młodego literata. To niezwykle ważny szereg tylko dlatego, że są to ludzie o wyjątkowym charakterze”. Na prezentację przybyli Lesz Tanjuk, Maria Mykołajczuk, Petro Osadczuk, Atena Paszko, Pylyp Iljenko, Walentyna Czornowił, Ołeksandr Bryhynec, Natalia Osmak. Już wydaną książkę planują zaprezentować w różnych regionach Ukrainy oraz za granicą. Projekt sfinansowali posłowie Ołeh Tyszczenko i Hryhorij Omelczenko, prezydent Instytutu Rozwoju Społecznego Ukraińców Ołeh Helewej oraz Hennadij Wiwdycz. Współpracownik gazety „День” Roman Małowski zauważył, że rusyfikacja jest bezsprzecznym złem, ale nie wolno zapominać o innym niebezpieczeństwie — narzucaniu języka angielskiego. „Obecnie wymaga się znajomości języka angielskiego w uczelniach wyższych. Wszędzie szyldy po angielsku. A przecież istnieje ustawa, według której wszystkie szyldy mają być w języku państwowym! Musimy zająć w tej kwestii ofensywne stanowisko”. Kompozytor, skrzypek, wykładowca, kierownik katedry menedżerstwa show-biznesu Narodowego Uniwersytetu Kultury Kyryło Stecenko zauważył, że w Klubie brakuje aktywnej młodzieży: „Oni słuchają radia, modnych kaznodziejów masowej kultury. Musimy działać skutecznie, a nie tworzyć »towarzystwo ochrony urażonej ukraińskiej duszy« czy »sanatorium ducha ukraińskiego«”. Kompozytor dodał, że naród to radość wspólnego uczestnictwa w tworzeniu wspólnej przyszłości. Doktor nauk ekonomicznych, profesor, akademik NAAN Bronisław Panasiuk podkreślił konieczność przeprowadzenia kardynalnych działań, aby w naszych rodzinach rozmawiano przede wszystkim po ukraińsku. Poetka i satyryczka Walentyna Kozak zauważyła, że w programie Klubu koniecznie powinny znaleźć się żywe spotkania z ukraińskimi pisarzami. Natomiast członkini zarządu kijowskiej „Proświty” Nadija Jakymenko jest przekonana, że trzeba propagować ukraińską książkę, zapraszać pisarzy do bibliotek: „Pracuję w bibliotece, gdzie, niestety, rzadko słychać rodzime słowo — przychodzą uczniowie i studenci mówiący po rosyjsku”. Kolejne posiedzenie Klubu odbędzie się 11 listopada. Proświtianie omówią problemy ukraińskiej telewizji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

NIE „SANATORIUM UKRAIŃSKIEJ DUSZY", LECZ NOWA STRATEGIA NATARCIA. Rozpoczął pracę Klub Języka i Kultury Ukraińskiej „Proświta"

Odbyło się pierwsze posiedzenie Klubu Języka i Kultury Ukraińskiej „Proświta". Założycielem Klubu stało się Kijowskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta" na czele z profesorem Iwanem Juszczukiem, a przewodniczącym mianowano poetę Jewhena Huszczyna. Odtąd co trzeci wtorek o godzinie 17 w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy proświtianie będą omawiać aktualne kwestie językowe. Temat pierwszego posiedzenia: „Stan języka ukraińskiego w państwie ukraińskim". Proświtianie byli kategoryczni — tylko ofensywne i pewne siebie stanowisko przyniesie rezultat, nie należy „rozcierać smarkow", lecz działać wspólnie i zgodnie w walce o język ukraiński. Największy problem to problem młodzieży, która nie rozumie, co znaczy język ojczysty i godność narodowa — zauważył Juszczuk. Wołodymyr Kowalenko, przewodniczący wykonawczy Charkowskiego obwodowego zrzeszenia obywateli „Ukraińska rodzina”, powiedział: „W ubiegłym roku skończył się termin Drugiego państwowego programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. Trzeciego państwowego programu dziś nie ma. Wiąże się to przede wszystkim ze spadkiem naszej aktywności: tej kwestii nie podnoszą posłowie ani organizacje społeczne. W Ministerstwie Kultury działa sektor polityki językowej, tam na całą Ukrainę pracują trzy osoby. Umieścili na stronie Ministerstwa Kultury projekt koncepcji Państwowego celowego narodowo-kulturalnego programu rozwoju i funkcjonowania państwowego języka ukraińskiego na lata 2012—2016. Proszę zobaczyć, czym jest ta koncepcja. Dlatego nasze najpilniejsze zadanie to: przy pomocy społeczeństwa stworzyć taką koncepcję państwowego programu, która rzeczywiście rozwiązywałaby kwestie funkcjonowania języka ukraińskiego w państwie. Bez żmudnej pracy nad tym programem liczyć na to, że ktoś nas sfinansuje, praktycznie nie da się”. Zaznaczył, że język jest czynnikiem społecznym, który zapewnia zachowanie ukraińskiego etnosu w epoce globalizacji. „Bez języka ukraińskiego w rodzinie wszelkie nasze dążenia do zmiany sytuacji w państwie są skazane na stopniowe wygasanie. Dlatego ważne jest dbanie o język w rodzinach, wprowadzając festiwal rodzin znawców języka ukraińskiego. Oto na Charkowszczyźnie odbyły się trzy festiwale, które przebiegały pod nazwą „Mama, tata, ja — ukraińska rodzina”. Charkowscy wychowawcy zrealizowali moją ideę stworzenia pierwszego w Ukrainie poradnika dla rodziców „Przedszkole i rodzina” w 10 książkach dla rozwoju mowy dzieci w wieku przedszkolnym”. W. Kowalenko zaznaczył, że na Charkowszczyźnie sytuacja z językiem jest katastrofalna: „Uważamy, że obecnie prowadzi się przeciwko nam wojnę etniczną, ukierunkowaną na zmniejszenie liczebności narodu ukraińskiego i zmniejszenie liczby nosicieli języka i kultury ukraińskiej. Byłoby dobrze, gdybyśmy wzięli udział w opracowaniu ogólnopaństwowego planu koordynacji wysiłków obywateli i organizacji społecznych na rzecz utwierdzenia języka ukraińskiego, determinującej cechy narodu ukraińskiego”. Wyraźne metody walki o utwierdzenie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego proponuje członek Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Kongres Obrony Języka Ukraińskiego” Anatolij Maluch. W obecnych realiach niektóre z nich brzmią utopijnie, ale przy ukierunkowanej i wytrwałej pracy wszystko jest możliwe. Oto jedno z jego zaleceń: „Utworzyć organ władzy wykonawczej ds. polityki językowej Ukrainy, który strukturalnie przenikałby władzę od Administracji Prezydenta Ukrainy do administracji rejonowych. Nadać temu organowi odpowiednie uprawnienia w zakresie wdrażania i kontroli realizacji polityki językowej”. Anatolij Maluch jest przekonany, że stolica Ukrainy powinna stać się wzorem szanowania języka państwowego, a język kijowianina — wzorcem języka państwowego. Przewodniczący Towarzystwa Polskiego,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

MOJA PRZYSZŁOŚĆ I MOICH POTOMKÓW

Ołeksij POŁOSIN, m. Kijów. Jestem Rosjaninem, pochodzę z obwodu tulskiego, ale od czwartego roku życia mieszkam na Ukrainie. Początkowo we wsi Hoduniwka w obwodzie kijowskim, potem w Jenakijewem w obwodzie donieckim. Obecnie jestem kijowianinem. Pod wpływem ostatnich wydarzeń politycznych postanowiłem napisać gniewny wpis dotyczący Rosjan urodzonych na Ukrainie. Tych Rosjan, którzy od wielu lat mieszkają i pracują tutaj, oraz zagranicznych gości — przedstawicieli struktur władzy, partii politycznych, działaczy religijnych, którzy przyjeżdżają do nas z wizytami. Nikt nie może znać prawdziwych motywów gościa. Ale każdy zgodzi się ze mną, że winny jest tylko gospodarz, który pozwolił, aby na jego terytorium pojawiła się obca moralność. Mamy ustępliwego gospodarza — Ukraińca. Ukraińcy muszą wziąć sobie do serca hasło: „Jestem Ukraińcem i jestem z tego dumny!”. Uczmy się wypowiadać te słowa tak wzniośle, jak wyznaje to przeciętny Rosjanin, który cieszy się ze swojej przynależności do „wielkiej i potężnej”. Mówię to ja, etniczny Rosjanin na terenach Ukrainy, szczery patriota Ukrainy. Ale dotknijmy bezpośrednio, jak to mówią, przeciętnego Ukraińca i tych przyczyn, które doprowadziły nas do dnia dzisiejszego. Pierwsza kategoria narodu tytularnego — „Ja nic nie wiem, moja chata z kraja!”. Mają oni odwieczne ukraińskie korzenie, ukraińskie imiona i nazwiska. Główną troską takich Ukraińców jest pragnienie spokojnego życia, aby nigdzie się nie mieszać ze szkodą dla zdrowia, są gorliwi, podstawiają szyję prosto w jarzmo silniejszemu. Jest im wszystko jedno, czy żyć w Związku Radzieckim, czy w niepodległej Ukrainie, czy w mitycznym Związku narodów słowiańskich. Najważniejsze, żeby były pieniądze i dobre jedzenie. I żeby nikt nie zaczepiał. A takich Ukraińców jest znaczny procent. Nie przychodzą do lokali wyborczych, co daje możliwość łotrom manipulować ich wolą. Druga kategoria — „A jaki zysk będę z tego miał?”. To już uwspółcześniony Ukrainiec, pragmatyczny i infantylny wobec wszystkiego poza zyskiem. Dla niego Ukraina to źródło wzbogacenia. Kiedyś krzyczał, że Boga nie ma, a teraz przed kamerami żegna się i całuje krzyż zamorskich władyków. Tak wymaga Protokół, tak jest perspektywicznie dla zachowania zrabowanego majątku. Taki z pianą na ustach wykrzykuje przemówienia o miłości do „niechronionych warstw ludności”. Współczuje, widząc tę ludność przez okno swojej limuzyny lub za plecami ochroniarzy. Obłudnicy hańbią honor i sławę narodu tytularnego. Trzecia kategoria Ukraińców — „Jest mi wszystko jedno, bo nie wiem, kim jestem!”. To dzieci tak zwanych rodzin mieszanych, gdzie mąż i żona są przedstawicielami różnych narodowości i grup etnicznych, na przykład: Kazach—Ukrainka, Ormianin—Ukrainka, Rosjanin—Ukrainka, Ukrainiec—Mołdawianka… W takich rodzinach, jeszcze według tradycji Związku Radzieckiego, narodowość dziecka wpisywano zgodnie z narodowością ojca. Moja mama jest Ukrainką, a ojciec Rosjaninem, więc zapisano mnie jako Rosjanina! Stałem się Połosinem, a nie Bojkiem. Ale jestem pewien, że godność, włożona przez Boga w każdego z nas, nie ma żadnego związku z narodowością konkretnego człowieka. Nawiasem mówiąc, według zwyczajów narodu ukraińskiego, podczas ucisku przez Polaków, Turków, innych zdobywców, jeśli matka była Ukrainką — dziecko uważano za Ukraińca lub Ukrainkę. Zatem w dawnych czasach byłbym Ukraińcem o nazwisku Bojko. Obojętność takich Ukraińców wobec losu państwa jest o wiele straszniejsza od obojętności przedstawicieli pierwszej kategorii. To owce w wilczej skórze. Niektórych (zwłaszcza tych, którzy władają nad nami) od razu widać po czynach. Jest im wszystko jedno, w jakim kraju żyją. podzieliły między siebie języki francuski i perski. „Wielkiemu i potężnemu” przypadło jedynie 36. miejsce, które podzielił z afrykańskim językiem suahili. Takie to uparte fakty. Zawsze szokowała mnie, nieprzyjemnie uderzając, taka niczym i nikim niesprowokowana nienawiść naszych północno-wschodnich sąsiadów do Ukraińców. Latami próbowałem znaleźć i zrozumieć jej przyczynę. Szczególnie dziwiły wyniki sondaży socjologicznych, przeprowadzanych w ostatnich latach, kiedy przeważająca większość Rosjan nazywała nas swoimi największymi wrogami, a Ukraińcy w jeszcze większym procencie uważali ich za swoich przyjaciół. Co to jest? Nasza „owcza natura” (według T. Szewczenki) czy duchowa ślepota, brak poinformowania, obojętność lub po prostu głupota elektoratu „bydła”, jak wyraził się jeden z znanych wysokich urzędników. Odpowiedź znalazłem u F. M. Dostojewskiego, który powiedział: „Nienawidzimy tych, którym wyrządziliśmy zło”. Ta jego maksyma postawiła wszystkie kropki nad „i”. Bo takiego zła o kosmicznej skali, otrzymanego od ich Imperium, raczej nie doznał żaden inny z narodów naszej planety. Niestety, nie uświadomiliśmy sobie tego należycie. A tu jest ogromne, niepoczate pole do pracy dla przyszłych historyków. Ale psychologiczne uzasadnienie ich nienawiści do nas stało się w dużej mierze bardziej zrozumiałe. („Straszna zemsta” M. Gogola może być pewną ilustracją naszych relacji). W Imperium Rosyjskim na początku XX w. było ponad dwieście nacji i narodowości! A do 1991 r. pozostało ich tylko kilkadziesiąt. Czyż to nie zubożyło ludzkości? Ale czy wygrało na tym samo Imperium? Piotr Czaadajew jeszcze w XIX w. proroczo powiedział, że „Rosja istnieje tylko po to, aby dać reszcie świata jakąś straszną lekcję”. W XX w. Ukraina i Ukraińcy, jak chyba nikt inny, dowiedzieli się, o jaką lekcję chodziło. Jednym z głębokich kompleksów Rosji jest problem jej samoidentyfikacji, bo kradnąc nam nasz starożytny etnonim Ruś oraz zniekształcając i przekłamując na swoją korzyść naszą historię, Moskwa tak w istocie nie stała się Rusią, nie stała się Europą, pomimo zewnętrznej jej atrybutyki. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Wszystkie te kategorie Ukraińców to moralno-psychologiczny balast, który nie pozwala Ukrainie wyprostować się w pełnej okazałości i ogłosić się jako państwo. Państwo, które ma wielowiekową tradycję walki o prawo do bycia cywilizowanym. Przyszłość Ukrainy należy do ostatniej, nielicznej kategorii Ukraińców, których credo brzmi: „Przyszłość Ukrainy to przyszłość moja i moich potomków. Kto, jeśli nie ja?”. Pomarańczowa rewolucja pokazała: niemal milionowa grupa ludzi o przeciwnych poglądach może się porozumieć. Nie było tu przestępczości, nieporządku. Biało-niebiescy przyjechali bronić swoich, których rzekomo mieli bić pomarańczowi. Zgłodniali górnicy (gdzieś ze dwa tuziny) przestraszyli się, gdy zobaczyli, że idzie do nich tłum pomarańczowych, gdzieś kilkaset dusz (wśród nich byłem i ja). Wtedy z naszej grupy wyszły dziewczyny z jedzeniem i kawą. Nakarmiły, porozmawiały i doszły do porozumienia. Następnego dnia górnicy pojechali do swoich rodzin. Zamiar złoczyńców, by poróżnić między sobą Ukraińców z Doniecczyzny z Ukraińcami z Kijowszczyzny, Galicji, Czernihowszczyzny itd., pękł jak mydlana bańka. Zatem możemy się porozumieć. Dlaczego więc nie prowadzimy bezpośredniego dialogu, a rozmawiamy tylko przez pośrednika — wspomnianego wyżej Ukraińca (drugiej lub trzeciej kategorii według mojej charakterystyki)? Pomarańczowe idee, u których podstaw leży godność ludzka, nie zniknęły i nie znikną! Dają one natchnienie i wiarę ludziom, których boli to, co dzieje się dzisiaj. Ukraińcy pozbyli się (lub ich pozbawiono) własnej godności. Sewastopol znajduje się na terytorium naszej ziemi, jednak z jakiegoś powodu stał się strefą podmiejską Moskwy. Dlaczego mer stolicy sąsiedniego państwa zachowuje się u nas jak u siebie w domu? Pewnie dlatego, że karmi z własnej ręki tych samych Ukraińców-sprzedawczyków? Nie odstępuje od niego i Władyka z sąsiedniego państwa, który, jako zwykły działacz religijny, przyjechał z inspekcją cerkwi prawosławnych, podporządkowanych Patriarchatowi Rosyjskiemu jeszcze od znanych czasów. Ukraińscy sternicy naszego państwa prześcigali się w chęci ucałowania jego ręki. Z jakiej racji? Może za to, że pobłogosławił ich na zawarcie umowy o przedłużeniu terminu pobytu rosyjskiej floty na terytorium Ukrainy jeszcze na ćwierć wieku? A kiedy patrioci-Ukraińcy wystąpili z protestem przeciwko wizycie Cyryla, swoi własni Ukraińcy z organów sądowych oficjalną decyzją zabronili przeprowadzania takich masowych wydarzeń! Ale nie wszystko jest tak źle na Ukrainie. Są patrioci, którzy kochają swoją ojczyznę do głębi własnej duszy i własnej kieszeni, do których mam zaszczyt zaliczyć siebie oraz mojego starszego syna. To im, naszym dzieciom, wnukom i prawnukom, przyjdzie żyć i rozbudowywać Ukrainę przyszłości. Wierzę: Ukraina jeszcze wyprostuje się w pełnej okazałości!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Budziciel Rusi: Ukrainy na Pokuciu

Wasyl Selezinka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek zarządu obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, miasto Czerniowce Z twórczością Markijana Szaszkewycza zapoznałem się już w dzieciństwie. Rozkładam książkę, czytam: Podlisiecka góro Biała, Jak cię nie widzę, Tak mi smutno na serduszku, Że prawie nie płaczę. Tak pisał Markijan Szaszkewycz. Almanach „Rusałka Dniestrowa” przeczytałem wtedy uważnie od pierwszej do ostatniej strony. Dlatego, kiedy w latach pięćdziesiątych do auditorium Kijowskiego Instytutu Sztuki Teatralnej im. Karpenki-Karego, gdzie studiowałem, wszedł wykładowca literatury ukraińskiej i powiedział: „Dziś będziemy studiować twórczość Antona Mohylnyćkiego”, odezwałem się: „I słyszeliśmy, i czytaliśmy”. — Patrz ty! No to podaj tytuły utworów! — Na przykład „Na śmierć kozaka” (pod wpływem tego utworu sam nawet zacząłem wtedy pisać wiersze), „Skit Manawski”, „Ruski wojownik”... Anton Mohylnyćkyj był rówieśnikiem Szaszkewycza. W rodzinie jego rodziców było 11 dzieci. U Szaszkewyczów było nieco mniej. Anton i Markijan uczyli się w seminarium duchownym, pisali wiersze, zapisywali ukraińskie pieśni ludowe, układali zbiory rękopiśmienne, ale wydrukować ich we Lwowie nie mogli z powodu zakazu. Trzeci zbiór „Rusałka Dniestrowa” wydrukowano dopiero w dalekich Węgrzech. …Kiedy jeszcze jako mały uczniak szedłem obok wystrojonej wiejskiej kapliczki, zbudowanej jeszcze w 1848 roku ku czci zniesienia w Austrii pańszczyzny, czytałem na małej, białej, bardzo ładnie napisanej tabliczce: „Ulica Szaszkewycza”. Później, zapoznawszy się z biografią Szaszkewycza, dowiedziałem się, że w 1911 roku szeroko obchodzono 100-lecie urodzin poety. Najwyraźniej wtedy właśnie główną ulicę wsi nazwano jego imieniem. Tą drogą, być może, szedł lub jechał Szaszkewycz do swojego przyjaciela Jakowa Hołowackiego, który we wsi Mykytynci był kapłanem (i do dziś stoi i działa cerkiew, w której odprawiał nabożeństwa). Potem Hołowacki był dziekanem, a nawet rektorem Uniwersytetu Lwowskiego, ale uwierzył w wymysł moskiewskiego profesora Pogodina, jakoby nad Dnieprem kiedyś żyli Moskale, a podczas najazdu Tatarów zebrali się i wszyscy uciekli w Zaleśle, czyli tam, gdzie Tatarzy byli dwa lata wcześniej niż na Ukrainie. Hołowacki uwierzył w ten absurdalny wymysł, przeszedł do moskwofilów i nawet przeniósł się do Moskwy, spodziewając się, że tam da mu się katedrę. Ale katedry mu nie dano, dzieci rzuciły się w rewolucję, a Hołowacki zmarł i pochowany jest gdzieś na Białorusi lub na Litwie. ...Na początku lat 90. mój przyjaciel Josyf Żyhaluk powiedział, że w naszej rodzinnej wsi Spas w rejonie kołomyjskim chcą postawić pomnik Tarasa Szewczenki. Zaproponowałem, by we wsi postawić pomnik zemglaka Markijana Szaszkewycza, skoro w sąsiednich wsiach Mykytyncach i Wierbiżu pomniki Szewczenki już są. Po pewnym czasie otrzymałem zaproszenie na odsłonięcie pomnika Markijana Szaszkewycza. Był słoneczny niedzielny dzień. Zebrało się wielu ludzi, nie tylko z naszej dużej wsi, ale i z sąsiednich. W centrum wsi Spas ten pomnik stoi już prawie dwadzieścia lat. W 1911 roku z okazji 100-lecia Szaszkewycza w ukraińskiej greckokatolickiej cerkwi w Czerniowcach odsłonięto tablicę pamiątkową. Lecz sowiecka władza, przekształcając cerkiew w magazyn, zniszczyła zabytek historyczny. Obecnie z okazji 200-lecia urodzin M. Szaszkewycza istnieje okazja i potrzeba, by ją odtworzyć. Jestem dumny z tego, że przyczyniłem się do popularyzacji M. Szaszkewycza, tego celowego, świadomego patrioty, bez którego, jak powiedział Ołeś Honczar, nie byłoby trzech tomów W. Stefanyka ani stu tomów I. Franki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jestem ZA ojczystą mową!

L. BUDIJ, emeryt, Charków Trzeba otwarcie mówić o języku rosyjskim (nie pomniejszając jego znaczenia i miejsca w światowej przestrzeni kulturowej) jako o języku: po pierwsze, najmłodszym wśród języków słowiańskich; po drugie, o pewnej sztuczności jego powstania na podstawie cerkiewnosłowiańskiego, który również sztucznie stworzono na potrzeby religijne, na podstawie staro-bułgarskiego (macedońsko-bułgarski czy sołuński dialekt); po trzecie, o jego niesamodzielności, bo według czterotomowego „Słownika etymologicznego języka rosyjskiego” akademika Fasmera ma on w późnych zapożyczeniach 58,5 % (tureckie, niemieckie, francuskie i inne), 29,5 % zapożyczeń z języka ukraińskiego, 0,8 % — z innych wschodniosłowiańskich, 0,9 % — składnik właściwie rosyjski. Ukraiński zaś, jak udowodnił poliglota-lingwista polskiego pochodzenia M. Krasuski (jeszcze w XIX w.), jest niezwykle starożytnym, dawnym językiem, który według lingwistyczno-porównawczej analizy jest starszy nie tylko od wszystkich języków słowiańskich, będąc ich pierwotnym podłożem, ale też starszy od łaciny, od starogreckiego, a nawet od sanskrytu! Ta teza znalazła potwierdzenie także w naszych czasach. A jeśli tak jest, to oczywiste, że nie musi on pożyczać samobytności — to właśnie on był „sponsorem” nie tylko języków słowiańskich, ale i pewnej części języków indoeuropejskich, a nie na odwrót. Tak uważają m.in. angielscy językoznawcy Robert McCrum, William Cran i Robert MacNeil w swojej pracy „The story of English”. Również nasz język nie ustępuje innym językom możliwościami informacyjnymi. Tak, objętość tekstu ukraińskiego, przetłumaczonego z języków europejskich, zwykle pokrywa się pod względem objętości z oryginałem angielskim, francuskim itp. Tymczasem tłumaczenie rosyjskie jest o 15 % większe od oryginału. A na konkursie w Paryżu w 1936 r. wśród mow różnych narodów świata pod względem wokalności, śpiewności i piękna brzmienia nasz język zajął drugie miejsce, a pier-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

posiedzenie. Był to precedensowy czyn, niebywała zuchwałość w kolonialno-sowieckiej rzeczywistości. PRAWDA I MITY W przeddzień 50. rocznicy tzw. rewolucji październikowej Pawła Tyczynę oraz niektórych znanych działaczy nauki i kultury zaproszono na naradę do KC Komunistycznej Partii Ukrainy. Sekretarz do spraw ideologii ogłosił cel zebrania: godnie powitać „znamienną datę”, w związku z czym każdy z obecnych, stosownie do swojej specjalności i stanowiska, powinien napisać obszerny artykuł o wybitnych osiągnięciach w swojej dziedzinie. Pawłowi Hryhorowiczowi zaproponowano naświetlenie rozkwitu ukraińskiej kultury i języka. Ledwie padło takie zalecenie, Tyczyna, zmizerowany i wyczerpany życiem, niespodziewanie dla wszystkich gwałtownie podniósł się z miejsca i, uderzywszy pięścią w stół, z przejęciem i gniewem zaczął mówić o prawdziwym stanie kultury narodowej i ojczystego języka. Zawstydziwszy partyjnego działacza, wyjaśnił mu, że prawdziwy rozkwit języka ukraińskiego nastąpi wtedy, gdy będzie on rozbrzmiewał wszędzie. Paweł Hryhorowicz stanowczo odmówił wykonania „zaszczytnego” polecenia, co później odbiło się na nim podczas obchodów 75. rocznicy jego jubileuszu. Nie można pominąć także tego, że nasz poeta był jaskrawym uosobieniem niezaprzeczalnej prawdy: tylko oddany patriota swojej Ojczyzny jest zdolny rozumieć i szanować inne narody i kultury. Tyczyna znał około 20 języków obcych, tłumaczył z 39 literatur narodów świata, miał wśród przyjaciół Azerbejdżan, Baszkirów, Białorusinów, Bułgarów, Ormian… Wzorem dla wielu dzisiejszych zasadniczo rosyjskojęzycznych obywateli Ukrainy mogłoby być pobyt Pawła Hryhorowicza na ewakuacji podczas II wojny światowej. Przybywszy do Baszkirii, poeta już od pierwszych dni studiuje podręcznik języka baszkirskiego, poznaje historię, kulturę, literaturę rdzennego narodu. Tyczyna nie tylko opanował język baszkirski, ale także napisał gruntowne badanie naukowe o klasyku literatury baszkirskiej Mażycie Gafurim, przedmiotem jego pracy translatorskiej stały się utwory poetów Baszkirii. Jako wysoko inteligentny i wykształcony człowiek Tyczyna nawet w myślach nie mógł dopuścić, by żyjąc na ziemi narodu, który dał ci schronienie, lekceważyć jego tradycje, kulturę, język. Oczywiście, nie zawsze poeta mógł otwarcie wyrażać swoje poglądy. Musiał składać daninę imperialnej władzy, pisać utwory na zamówienie, osławione wiersze-„parowozy”, które ciągnęły za sobą tomik poetycki w świat. Jednak, jak obecnie się okazuje, nie wszystko, co czytamy u Tyczyny, rzeczywiście napisał. Jego wiersze bowiem nierzadko redagowano, a do jego artykułów i przemówień przy publikacjach dodawano całe zdania, a nawet akapity (zrozumiale, o jakiej treści). Jednak w sercu Paweł Hryhorowicz zawsze pielęgnował ukraińską ideę narodową. A nas wszystkich wzywał: „Nigdy nie wolno zapominać, do jakiego narodu należymy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

KWITNIJ, MOWO NASZA RODZIMA

Hryhorij DONEC, Muzeum Pawła Tyczyny, Kijów Zakończenie. Początek w nr 37 z 2011 r. Jednak Tyczyna nie tylko wysławiał język ukraiński w utworach poetyckich, przejmując się nim jako poeta i obywatel, ale także zajmował się kwestią językową z obowiązku zawodowego — z racji zajmowanego stanowiska. Wszak jesienią 1941 roku w Ufie doszło do połączenia dwóch instytucji naukowo-badawczych i utworzenia Instytutu Języka i Literatury AN USRR, którego dyrektorem mianowano Pawła Tyczynę. Już na pierwszym posiedzeniu Rady Naukowej, gdzie rozpatrywano stan prac nad podręcznikiem dla uczelni wyższych z historii literatury ukraińskiej, Pawło Hryhorowycz osobno podkreślił konieczność naświetlenia w nim „ewolucji ukraińskiego języka literackiego”. Kiedy zaś znany językoznawca Łeonid Bułachowski zakończył swoją pracę naukową o akcencie w języku ukraińskim, Tyczyna niezwłocznie napisał recenzję, podkreślając: „Potrzeba takiej pracy jest wielka. Jakość tej pracy jest wysoka”. Wniosek recenzenta był jednoznaczny: „Jak najszybciej drukować tę pracę”. I w 1943 roku w Ufie książka Ł. Bułachowskiego „Ukraiński akcent literacki (charakterystyka normy)” ujrzała światło dzienne. 7 stycznia 1943 roku na plenum SPU Pawło Tyczyna wygłosił referat „Rozwój ukraińskiej kultury radzieckiej w ciągu 25 lat”. Co ciekawe, historyczny rozwój kulturowy narodu ukraińskiego poeta wyznaczył od „czasów starożytnych jego, potem od czasów kultury Rusi Kijowskiej, kultury Księstwa Halicko-Wołyńskiego, kultury Ukrainy XIV, XV i późniejszych czasów”. Faktycznie, wbrew oficjalnej nauce radzieckiej, została wypowiedziana koncepcja Mychajła Hruszewskiego. Tyczyna pochwalał politykę narodowościową lat 20., która już dawno została zakończona, tym samym, w istocie, przecząc ówczesnemu programowi politycznemu Kompartii. Znał siłę rodzimego słowa, rozumiał jego wielką rolę w podnoszeniu patriotycznych uczuć Ukraińców, którzy z bronią w ręku bronili swojej ziemi. Dlatego z inicjatywy Pawła Hryhorowycza w kwietniu 1942 roku w Ufie w stutysięcznym nakładzie wyszedł „Kobziarz” z przedmową Tyczyny, gdzie, między innymi, wyjaśniano potrzebę tak znacznego nakładu: „...w listach, które napływają do Związku Pisarzy, do naszych redakcji, do Akademii Nauk, jest jedna prośba, która bez końca się powtarza, prośba o przysłanie „Kobziarza” Szewczenki na front!”. NA NIWIE OŚWIATOWEJ W marcu 1943 roku, z rekomendacji Mykyty Chruszczowa, Pawła Tyczynę mianowano Ludowym Komisarzem Oświaty USRR. Od tego czasu poeta kierował Ludowym Komisariatem, a później — Ministerstwem Oświaty Ukrainy aż do sierpnia 1948 roku. Na Ukrainie wojna zniszczyła 18 tysięcy szkół, setki tysięcy dzieci pozostały sierotami, powstała paląca potrzeba uzupełnienia kadr nauczycielskich, brakowało literatury dydaktycznej i metodycznej... A do tego wszystkiego — jeszcze ciągła walka o ukraińskojęzyczność placówek oświatowych. Nie zawsze udawało się przełamywać rusyfikatorski nacisk władz partyjnych, ale Pawło Hryhorowycz dokładał wszelkich starań, by powstrzymać procesy asymilacyjne w dziedzinie oświaty. Przy każdej okazji obowiązkowo podkreślał pierwszorzędne znaczenie języka ukraińskiego w procesie nauczania. Sam starannie czytał szpalty elementarzy, czytanek, niektórych innych podręczników. Bardzo poprawnie, ale stanowczo wymagał (i dopiął swego!) od urzędników oświatowych władania językiem ukraińskim, niezależnie od tego, gdzie byli. Pod kierownictwem i z udziałem Pawła Tyczyny wprowadzono „Zasady dla uczniów”, w których jeden z punktów zobowiązywał uczniów do pielęgnowania kultury języka i kategorycznie zabraniał przeklinania. 31 sierpnia 1945 roku w gazecie „Zirka” opublikowano odezwę ministra oświaty do uczniów, gdzie, między innymi, był taki apel: „Ze szczególną miłością uczcie się języka ojczystego, bez tego nie można być człowiekiem kulturalnym, nie można przyswoić podstaw innych nauk”. W tym samym roku odbyła się republikańska narada aktywu pracowników oświaty. Tyczyna kieruje pracą rejonowych wydziałów oświaty, dyrektorów szkół na „nieustanną kontrolę... nad podnoszeniem nie tylko poprawności ortograficzno-składniowej uczniów, ale i całej ich kultury języka”. Stałą troską Pawła Tyczyny jako szefa oświaty była praca nad nową pisownią ukraińską. Proces ten trwał od 1938 roku, a Pawło Hryhorowycz był niezmiennym członkiem komisji ortograficznej, której praca ożywiła się w latach 1942—1943. W końcu w sierpniu 1943 roku we wsi Pomirky pod Charkowem, w obecności Mykyty Chruszczowa, odbyła się podsumowująca (jak planowano) dyskusja nad projektem pisowni. Po długich dyskusjach i uzgodnieniach, wydawałoby się, wszyscy, zważając na polecenia i nacisk organów partyjnych, doszli do porozumienia: pisownię należy zatwierdzić. Co prawda, pozostawał nieuzgodniony punkt o literze „ґ”, ale tę kwestię odłożono na później. Ostatnie słowo należało do ludowego komisarza oświaty, który swoim podpisem miał nadać pisowni moc prawną. Tyczyna (jako najbardziej żarliwy zwolennik powrotu litery „ґ” do ukraińskiego alfabetu) nagle zaproponował złożenie podpisu jutro, na świeżą głowę. Następnego dnia samochód, którym jechał Pawło Hryhorowycz, dostał się pod bombardowanie. A tam — kontuzja, złamanie nogi, szpital... Po wyzdrowieniu znów pojawiła się kwestia zatwierdzenia pisowni, ale niepokorny ludowy komisarz pod różnymi pretekstami unikał tej procedury. Doszło nawet do kłótni z jego dobrym przyjacielem Łeonidem Bułachowskim, któremu przypadła misja wymuszenia na Tyczynie podpisu. Dopiero w 1947 roku nowa „Pisownia ukraińska” została ostatecznie zatwierdzona, jednak Pawło Hryhorowycz nadal używał litery „ґ”, o czym świadczą jego rękopisy. REAKCJA W 1947 roku, wraz z mianowaniem na Ukrainie „nadzorcą” Kaganowicza, sytuacja społeczno-polityczna drastycznie się pogorszyła: wielki głód, brutalne prześladowania twórczej inteligencji, stanowcze żądania przekształcania szkół na język nauczania rosyjski. Między ministrem oświaty Pawłem Tyczyną a krwawym Lazarem zaczęły wybuchać konflikty. Pawło Hryhorowycz, uświadomiwszy sobie niemożność obrony własnych przekonań na wysokim stanowisku rządowym, w 1948 roku doprowadził do swojej dymisji. Ostatnie powojenne dziesięciolecia życia poeta aktywnie prowadził działalność państwową i społeczną. Był deputowanym ludowym Rady Najwyższej USRR i ZSRR, akademikiem, członek radzieckiego Komitetu Obrony Pokoju, wchodzi w skład zarządu towarzystwa „Znannia”, w skład licznych redakcji wydawnictw informacyjnych i periodyków… Na własną twórczość czasu prawie nie zostaje. Dorobek poetycki Pawła Tyczyny z tego okresu nie jest zbyt wielki objętościowo i jest nadmiernie zideologizowany. Lecz od czasu do czasu spod pióra poety wychodzą liryczne perły, i oczywiście szczere słowo o ojczystym języku. Zresztą w ówczesnej publicystyce Pawła Tyczyny raz po raz natrafiamy na dowody tego, jak blisko brał do serca problemy związane z językiem ukraińskim. W wywiadzie Tyczyny dla czasopisma „Prapor” na pytanie o stosunek do narzucanej tendencji upodabniania literatur i języków narodów ZSRR, poeta z oburzeniem odpowiedział: „Mówicie, języki się upodobnią?! Jakże to?.. To przecież różne języki, z różną strukturą wewnętrzną, fonetyką, morfologią, składnią. Języki to nie maszyny do pisania, gdzie można zmieniać alfabety i czcionki. To przecież niezwykle skomplikowane rzeczy…”. Nawiasem mówiąc, Pawło Hryhorowycz w kwestii języka ojczystego nie cierpiał na małorosyjskie poczucie niższości i, w odróżnieniu od ówczesnych językoznawców (a i, niestety, niektórych obecnych), uświadamiał sobie starodawność języka ukraińskiego i istnienie pisma u Ukraińców „jeszcze na długo przed przyjęciem przez nich chrześcijaństwa”. W szczególności powoływał się na traktat „O piśmie” starobułgarskiego pisarza z końca IX – początku X w. Chrabra Czernorizca, którego zresztą nazywał „staroruskim mnichem” (oczywiście mając ku temu podstawy). W ostatnim roku życia, na łóżku szpitalnym, Pawło Tyczyna podpisuje do druku artykuł „Kwitnij, mowo nasza ridna” („Kwitnij, języku nasz ojczysty”), gdzie podkreślił: „Język cudowny, głębokie i sprężyste słowo, niczym ostrą broń, dał nam naród. Dał ten język i nakazał pilnie, święcie strzec jego czystości, wzbogacać i szlifować do blasku, do ostrości rażącej…”. Faktycznie jest to swoisty testament genialnego syna Ukrainy. WALKA PRZECIWKO RUSYFIKACJI Pawło Hryhorowycz pragnął przywracać na łono języka ojczystego zrusyfikowanych Ukraińców. Jak opowiadał Julij Kociubynski, wnuk wybitnego klasyka literatury ukraińskiej, jemu, wychowanemu w domach dziecka w Rosji, Tyczyna kategorycznie zalecał porzucić wydział filologii rosyjskiej i studiować na wydziale ukraińskim. „Będzie Panu niełatwo, ale musi Pan, bo przecież jest Pan z rodziny samego Mychajła Kociubynskiego” – nalegał poeta. Julij Romanowycz posłuchał rady i nie tylko został specjalistą filologii ukraińskiej, ale i gorącym orędownikiem idei narodowej, aktywnym działaczem „Proświty”. Pawło Tyczyna nie mógł pogodzić się z masową rusyfikacją Ukraińców. Biednymi duchem nazywał tych ziomków, którzy pchali swoje dzieci do „ruskiej” szkoły, uważając to za prestiżowe. Tyczyna nie akceptował takiego bezmyślenia i dobrze rozumiał, kto i po co stwarza na Ukrainie warunki do asymilacji Ukraińców. Wielokrotnie protestował na najwyższym szczeblu przeciwko polityce etnocydobójstwa. W 1959 roku, kiedy Pawło Tyczyna był przewodniczącym Rady Najwyższej USRR, z Moskwy nadeszła wskazówka, by przyjąć we wszystkich republikach związkowych ustawę, zgodnie z którą rodzicom nadawano prawo wyboru języka nauczania dla swoich dzieci i rezygnacji z nauki języków narodowych (oczywiście poza „ogólnopojętym językiem”). Pawło Hryhorowycz nazwał tę decyzję Moskwy milowym krokiem ku rusyfikacji, przedstawił kierownictwu republiki swoją negatywną opinię o tak otwartym ataku na ukraińską tożsamość. W geście protestu złożył wniosek o dymisję. Tyczynę zwolniono „ze względu na stan zdrowia”, co dało mu podstawę, by nawet nie pojawiać się na tej haniebnej sesyjnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

eseje, utwory prozatorskie: „Tańcząca gwiazda” Todosia Osłmaczki” (1996), „Feministyczne rozważania. Na karnawale martwych pocałunków” (1999), „Przyjście wieczności” (2000), „Moja Łesia Ukrainka” (2002), „Psychoanaliza i literaturoznawstwo” (2003, 2005). Co prawda, niektóre z nich przyniosły autorce nie tylko radość, ale i niechęć krytyki. 26 lutego 2008 roku w auli Instytutu Literatury odbyła się publiczna obrona rozprawy doktorskiej Niły Zborowskiej „Psychohistoria najnowszej literatury ukraińskiej: problemy psychosemantyki i psychopoetyki”, co poprzedziła monografia „Kod literatury ukraińskiej” (2006), gdzie, zdaniem W. Panczenki, „jest po prostu błyskotliwa analiza, która dotyczy personaliów”. Zaznaczał on również: „Ciekawy z tego punktu widzenia jest w szczególności rozdział o epoce postkolonialnej i jej głównych postaciach”. Drugi okres twórczości to zapoczątkowanie serii książek „Ukraiński kanon”, w ramach której Niła Wiktoriwna planowała zastosować najnowsze metodologie literaturoznawcze w badaniu (od folkloru do ukraińskiej literatury klasycznej) rodzimych zasobów ustnych i pisanych. Marzyła o ukończeniu powieści-dramatu o Chrystusie, który nosiłby tytuł „Przyjście Męstwa”, oraz o założeniu we wsi Rubanyj Mist w rejonie lysiańskim obwodu czerkaskiego letniej szkoły, w której poświęcano by uwagę metodologii psychoanalitycznej oraz problemom psychohistorii klasycznej i najnowszej literatury ukraińskiej… Lecz 24 sierpnia 2011 roku żegnaliśmy się tutaj z Niłą, ubraną w wyszywaną (czerwonymi i czarnymi nićmi) ukraińską koszulę, którą odśpiewały wiejskie śpiewaczki i pochowaliśmy obok grobu ojca. Jeszcze pracować i pracować, powtórzę słowa tych, którzy szanowali i kochali ją za jasny umysł, nieprzeciętny charakter, serdeczność i ludzkość. Niła Zborowska — niezwykle utalentowana badaczka i ciekawa pisarka. Biorąc za epigraf słowa Oscara Wilde’a: „Piszę, ponieważ pisanie jest dla mnie wielką optymistyczną przyjemnością”, zostawiła nam niemałą serię rozpraw, badań i artykułów, które musimy wydać w osobnej książce, tak jak zapowiadała, na jej jubileusz w 2012 roku. Wieczna pamięć tobie, droga nasza Niłoczko, twojej poetyckiej, delikatnej i ufnej duszy. Na tych fotografiach widzicie naszą niezapomnianą Niłę z koleżankami Natalią Łysenko i Mykołą Żułynskim. także aktywowi społeczności mikrorejonu Lisky za wykonanie i rozpowszechnienie jubileuszowych kopert pocztowych, Społeczności Ukraińskiej, ukraińskiemu kozactwu, proświtianom, wolontariuszom za inicjatywę sprzątania terenu wokół grobu pisarza. Zatem życie trwa z jego nieodłącznym składnikiem — wdzięczną pamięcią. Przed nami Ogólnoukraińska konferencja naukowa, poświęcona twórczości Trochima Zińkiwskiego, która odbędzie się w Instytucie Filologii i Komunikacji Społecznej Berdiańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego w październiku tego roku. Zatem, panowie, pamiętajmy, bądźmy wdzięczni, szanujmy i szanujmy się!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

JASNA I POETYCKA DUSZA

Natalia JERŻYKIEWSKA 1 października mija czterdzieści dni, odkąd Niebo zabrało od nas niezapomnianą Nilę Zborowską. Pogodzić się z tym jest niemożliwe. Tym bardziej, że 27 września, w święto Podwyższenia Krzyża Pańskiego, przypada dzień jej urodzin. Znowu powraca w pamięci zeszłoroczna jesień, przytulne mieszkanie w Czabanach: kwiaty, książki, obrazy, świąteczny stół, wokół którego zebrała się rodzina, przyjaciele, najbliżsi sąsiedzi. Nila, otrzymawszy w prezencie sari o delikatnie zielonym kolorze, znika w sąsiednim pokoju, a po kilku minutach pojawia się przed gośćmi w tradycyjnym indyjskim stroju. Jest jak zawsze piękna, tajemnicza… Ten ubiór symbolicznie przemawia do niej i do mamy, Haliny Petriwny, wspomnieniami o mężu i ojcu, Wiktorze Stepanowyczu, który wcześnie odszedł z życia. Niejednokrotnie wspomina się jego zawodową pracę kinooperatora w antypowieści Nili „Ukraińska Rekonkista” (2003), dedykowanej: „Mojej kochanej rodzinie — dedykuję…”. Tekst, według świadectwa autorki, „oprócz samoanalizy zawiera kod mojej rodziny”. Tak samo, ze szczególną serdecznością i zrozumieniem problemów, przedstawieni są w niej mieszkańcy, w szczególności wsi Rubanyj Mist, gdzie urodziła się w 1962 roku, gdzie mijało jej dzieciństwo, lata nauki w szkole i dokąd zawsze z radością wracała z bliskich i dalekich dróg — do domu rodzinnego, sadu z gruszkami i rajskimi jabłkami… A jeszcze tutaj mowa o dniu urodzin… Główna bohaterka Dzwinka, pierwowzór pisarki, opowiada: „Na swoje urodziny zamawiałam u taty — indyjskie kino. Ale żeby to kino było tylko dla mnie. I oto my z tatą jechaliśmy rano na moje urodziny do wiejskiego domu kultury. To był dwupiętrowy budynek, kabina projekcyjna mieściła się na drugim piętrze. Dlatego tata był na górze, w kabinie, a ja siedziałam na sali — na dole… I zafascynowana oglądałam indyjskie kino — mój prezent na urodziny… Tata przybiegał do mnie, ale wkrótce był zmuszony biec na górę, żeby załadować nową taśmę filmową. <…> Lubił oglądać ze mną razem i dlatego za każdym razem przybiegał do mnie. Kiedy znowu z troską biegł na górę, nie mogłam oglądać kina — ze śmiechu. A jeszcze tutaj, w samej sali, tańczyłam razem z aktorkami… I czułam się królową…” (s. 179). Ostatnimi dniami, czytając ponownie powieść „Ukraińska Rekonkista”, złapałam się na tym, że przedstawione w niej wydarzenia teraz poruszają ostrzej niż wcześniej, uderzają głębiej… Wszystko, co działo się z Dzwinką, wizualizowało się tak, jakby w świadomości kręcił się kinematograf. Z palącym napięciem emocjonalnym odbierane są i na nowo uderzają treścią cytowane przez nią poezje Jurka Hudzia i Wiktora Korduna, tych, których „Niebo nie zapomniało wcześnie zabrać” do siebie, z którymi i ja byłam zaznajomiona osobiście. Czytanie określam jako przenikanie w kanwę tekstu. Poddaje się ono porównaniu z odczuciem, które bywa podczas oglądania obrazu: patrzysz i nie możesz się napatrzeć; zupełnie nie możesz oderwać od niego oczu, w myślach przenikasz w utalentowanie przedstawioną przez mistrza przestrzeń pejzażową czy fabularną, przeżywając zarówno drżącą radość, jak i przejmujący ból. Kontrastowa topografia miasta i wsi, geograficzny i etnograficzny ukraiński wschód i zachód (Czerkaszczyzna i Przedkarpacie), gdzie równiny i góry, a środek — Kijów — serce Ukrainy — taki jest krajobraz „Ukraińskiej Rekonkisty”. Tekst jest otwarty, pulsujący — ciągły obnażony nerw. Namiętnie, ze szczerą sympatią lub antypatią wypisane są charaktery krewnych i bliskich osób oraz współmieszkańców wsi: mowa o rodowych korzeniach, rodzinnych dramatach i traumach, babcinym znachorstwie. Ostatnie — to oś swoistego kalejdoskopu wydarzeń, które intensywnie rozwijają się w tekście, dzięki czemu odkrywają się charaktery, przejawiają się zachowania, dążenia i pragnienia „znanych i nieznanych” Ukraińców. Mowa o pojęciu Ducha (niebieskiego i wewnętrznego), woli życia, Wielkiej Granicy. Właśnie z nią związane są etapy wzrostu i dojrzałości, sytuacje graniczne, codzienność i świętowanie, miłość i przyjaźń między mężczyzną i kobietą — wszystko, co wpisuje się w ziemski byt z jego marnością nad marnościami, wysokimi ideałami, obecnością i nieobecnością w nieskończonej przestrzeni między Niebem a Ziemią. W mitologiczną kanwę opowieści wplatają się realne fakty, i odwrotnie — rzeczywistość zlewa się z mitopoetyką. Proza Nili Zborowskiej buduje się na pragnieniu poznania świata i siebie w nim, poznania ciągłości pokoleń, ich życiowego doświadczenia, kulturowych horyzontów narodu. Idąc do swojej pierwszej Wielkiej Granicy i drugiego jubileuszowego Pogranicza, które przypada na przyszły rok, Nila Zborowska — krytyk, literaturoznawca, pisarka, zawsze miała wiele zamysłów i planów. Pierwszy etap twórczości naukowej i pisarskiej — to lata nauki na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki (1981—1986), obrona pracy doktorskiej przy Instytucie Literatury w Ałmaty (1991). Od tego samego roku — pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, a od 2010 roku — wiodący pracownik naukowy oddziału literatury ukraińskiej XX wieku. Dorobek zarówno wczesnego, jak i późniejszego okresu wyróżnia się nowatorskim podejściem w badaniu i odczytywaniu utworów ukraińskich klasyków i współczesnych autorów. Wśród nich wymienię znane prace naukowe, Wołodymyr PYŁYPĘKO, przewodniczący Berdiańskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki W tym roku Ukraina obchodzi 150 lat od dnia urodzin znanego pisarza, językoznawcy, folklorysty, działacza społecznego Trochima Zińkiwskiego. 17 września w jego rodzinnym Berdiańsku, w Dniu Miasta, uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci wybitnego rodaka. Umieszczono ją na budynku szkoły ogólnokształcącej nr 9, która znajduje się w mikrorejonie Lisky — właśnie tutaj urodził się i spędził swoje ostatnie dni pisarz. To wydarzenie stało się jednym z przejawów powrotu pamięci historycznej społeczeństwa ukraińskiego, jego pragnieniem zgłębienia wyjątkowo bogatego dziedzictwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Duchowe źródła Berdiańszczyzny

…ów duchowy spadek, stworzony dla nas przez wybitnych działaczy kultury tej ziemi w przeszłości. Należy do nich także Trochym Zinkiwski, którego z historii Ukrainy wymazał poprzedni reżim polityczny. Jego życie było krótkie i zadziwiająco różnorodne. Tworzył zarówno w dziedzinie literatury pięknej (opowiadania, bajki, w których barwnie opisywał ówczesne życie, tłumaczenia dzieł literatury światowej), jak i w publicystyce, poruszając najważniejsze kwestie ówczesnego społeczeństwa. Trochym Awramowycz gromadził też skarby ustnej twórczości ludowej, a jako językoznawca przygotowywał słowniki języka ojczystego. W badaniach historycznych jego myśli sięgały w odległą starożytność dziejów Ukrainy, a wracając stamtąd, znacznie wyprzedzały swoją epokę. Cała niestrudzona praca Zinkiwskiego — jego duchowy spadek — ma co najmniej dwa wspólne mianowniki: jest przepojona głęboką miłością do swojego narodu, do swojej ziemi, i zawsze jest aktualna. Wracając do tematu pamięci historycznej, należy podkreślić niezwykle znaczący wkład w tę sprawę Berdiańskiego Muzeum Krajoznawczego. Już od odległych lat 60. ubiegłego stulecia, w tych trudnych warunkach, w muzeum utworzono ekspozycję poświęconą życiu i twórczości Trochyma Zinkiwskiego, a od 1991 roku, czyli w 130. rocznicę urodzin pisarza, znacznie ją rozszerzono, przeprowadzono wiele wycieczek i innych imprez, na których podkreślano znaczenie jego duchowego spadku dla społeczno-kulturalnego życia Ukrainy. Należy podziękować przedstawicielom miejscowych władz za działalność organizacyjną oraz pracownikom przedsiębiorstwa komunalnego „Ritual” za wykonanie na własny koszt tablicy pamiątkowej i jej montaż (oni także odrestaurowali grób Trochyma Zinkiwskiego), a

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dwudziestoletnia, w stroju ślubnym, konno, niczym górska królewna, jedzie naprzeciw swojemu narzeczonemu, wokół tętni ludne, głośne huculskie wesele, a ona patrzy mu w oczy i widzi świat tylko w nich; ślub w starej drewnianej cerkwi i słowa przysięgi, by być razem, na wieki, na wieki, na wieki… A jakże inaczej… a jakże teraz? Od tamtej pory minęło ponad dwadzieścia lat, a ważność tamtej przysięgi dla niej nie zmalała. Nadal patrzyła na świat jego oczami, nazywała swoim serduszkiem, bo bez niego nie czuła się żywa… W radości i smutku, w zdrowiu i chorobie… Lecz on po prostu zachorował bez niej na samotność i szukając lekarstwa, wpuścił do swojego serca inną! Dzieci przysyłały z domu fotografie nowych mebli, naczyń, dywanów, wszelkiego innego dobra, kupionego za zarobione przez nią pieniądze. Ich dom wypełniał się rzeczami, których nie dotykały jej ręce, które nie znały ciepła jej spojrzenia, i wszystko po trochu stawało się nie do poznania, obce. Wysyłała do domu paczki z prezentami, łakociami na święta, nowymi ubraniami dla córek, lecz nie widziała, jak je noszą. Nawet wnuka, który urodził się pod jej nieobecność, jeszcze nie trzymała w swoich objęciach. Czasem z rozpaczą czuła, jak między nią a wszystkim, co jej drogie, rośnie przezroczysta, ale mocna ściana czasu, od której wieje chłodem. Lecz, choć ze strachem, myślała: jeszcze troszkę pobędę tutaj, choć długów już nie ma, o, trzeba zarobić starszej córce na wesele, młodszej na naukę, mężowi na samochód i — do domu. I oto teraz w głowie gorączkowo pulsowała myśl, czy istnieje jeszcze ten dom, który zostawiła nie z własnej woli, a jednak — zostawiła… Skończyła się Msza Święta. Szczera modlitwa otworzyła duszę i wlała w nią nadzieję. Kobiety żegnały się, rozmawiając półgłosem, rozchodziły się do cudzych domów, by stanąć do pracy na cały tydzień. — …Czego ci teraz najbardziej się chce? Zdecydowanie zdjęła z głowy chustkę i nie zastanawiając się ani chwili, odpowiedziała: — DO DOMU. przyjeżdżali tutaj całymi rodzinami, wystarczy, bierzcie przykład z nich. My po prostu żyjemy i pracujemy w kraju, gdzie większość zarobkujących Ukraińców to kobiety. W Hiszpanii i Portugalii naszych mężczyzn jest więcej niż kobiet. Na budowach w Rosji, na wartach „po Sybirach” nie ma ani jednej kobiety-Ukrainki, wyciągać wnioski tylko na podstawie Włoch nie warto. Ja, kiedy nie bardzo rozumiem problem, staram się przymierzyć do siebie sytuację i wtedy znajduję odpowiedzi na pytania. Zatem: dlaczego pojechałam na zarobki? Odpowiedź pierwsza: „Bo byłam rozwiedziona i nie było komu innemu jechać”. Odpowiedź druga: „Bo wszystko w naszej rodzinie decydowałam ja, bo mojego męża nic nigdy nie martwiło, on nie mógł zostawić bliskich, pracy za 2 kopiejki, starych rodziców… To znaczy, że mój mąż był o wiele słabszy ode mnie i ja nigdy nie byłam „ZA mężem”, a zawsze sama, wszystko i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

ODCHODZĘ OD CIEBIE I DO CIEBIE Niewymyślona historia

Maria HAJDAJ, Varese Pod mokrą sosną, boso, stała Kobieta. Bezsilnie opuściwszy ręce, podstawiała twarz pod drobny, zimny deszcz. Krople wody ściekały po momentalnie zwiędłych policzkach, przypominały obfite łzy, których w rzeczywistości nie było. Kobieta gorzko, bezgłośnie rozpaczała. Czerwone jagody jarzębiny, wypadłszy z omdlałej garści, na ziemi przypominały okruchy rozbitego serca. A w drugiej dłoni Kobiety trzeszczał, zaciśnięty z nieludzką siłą, telefon komórkowy. To właśnie on przyniósł jej wiadomość o nadzwyczajnych, nieziemskich uczuciach miłości, które przepełniały jej męża, o niecierpliwości, by doczekać się następnego spotkania, o niezapomnianych wrażeniach po ostatnim widzeniu. Ale wszystko to — w wiadomości, wysłanej przypadkowo i zaadresowanej do obcej kobiety… A potem była krótka rozmowa, bez przeprosin i wyjaśnień, która potwierdzała intensywność jego uczuć do innej. Jedynie jedna fraza na końcu dialogu świadczyła o jego wątpliwościach przed ostateczną decyzją: — Jeśli możesz, to poczekaj na mnie… Kto wie, ile czasu stała tak nieruchomo, boso, zdrewniała jak ta sosna. Wydawało się, że nie ruszy z miejsca, że wrosła korzeniami w wilgotną ziemię na zawsze. W głowie nie została żadna myśl: dokąd iść, po co, w duszy — żadnych uczuć, jedynie bezgraniczny, wszechogarniający, pulsujący ból ogarniał całą jej istotę. A w wyobraźni, niczym kadry z filmu, rozbłyskały epizody z życia: dzień wiejskiego święta nad jeziorem, kiedy, porwani wirem tańca i uczuć, oni ze swoim wybrankiem poczuli niemożność istnienia jedno bez drugiego; on rwał się, by wykrzyknąć publicznie o swojej miłości do niej, aby dowiedzieli się o tym wszyscy, lecz jej wystarczyło po prostu o tym wiedzieć; długie rozmowy i marzenia o przyszłości, które w końcu się spełniły, narodziny dzieci, wprowadzenie się do nowego domu, który zbudowali razem… a potem ten czarny dzień, kiedy razem, na rodzinnej naradzie postanowili wysłać ją na zarobek do Włoch — ratować rodzinę od długów, nędzy i trudności, w które popadli, jak i wiele innych ukraińskich rodzin. Czuła się osierocona i samotna na obczyźnie, ogłuszała się ciężką pracą, by zagłuszyć wspomnienia i tęsknotę za wszystkim, co zostawiła w domu; jak pokonywała dzień po dniu życie zarobkarki z jedyną myślą, by wrócić wreszcie w swój kraj, do domu, do rodziny, i zacząć żyć, jak dawniej, w pełni uczuć i dostatku, nie przerzucając na nikogo winy za wszystkie tułaczki, których musiała doświadczyć na obczyźnie, chroniąc swoją rodzinę. Z oddali, początkowo prawie niesłyszalnie, a potem coraz głośniej popłynął dźwięk kościelnego dzwonu. On uporczywie, uderzenie po uderzeniu, pokonywał barierę jej bólu, wzywając, by ruszyć z martwego punktu i wreszcie zmusił do odejścia, przyciągając do siebie jak magnes. Na kościelnym podwórzu zebrała się spora grupa zarobkarek, czekając na rozpoczęcie Mszy Świętej. Zobaczywszy kobietę w przemoczonym, zniszczonym przez niepogodę ubraniu, trwożnie spoglądały na siebie, ale nikt nie odważył się o nic zapytać. Prawie każda przypomniała sobie jakiś epizod z własnego życia na obczyźnie i uczucie rozpaczy, wywołane różnymi okolicznościami, swoją intensywnością podobne do tych, które teraz przeżywała nieznajoma Kobieta. Skądś znalazła się nie nowa, ale sucha odzież, filiżanka gorącej kawy, by ogrzać osłabione, zmarznięte ciało, czyjeś troskliwe ręce po matczynemu wytarły mokre włosy, uczesały je porządnie, przykryły świeżą białą chustą… Zamknęła oczy, odpoczywając pod pieszczotą tych matczynych rąk. Piekący ból niechętnie, ale puszczał powoli jej duszę. — Jakaż ty jesteś piękna, twarz masz jak u Matki Boskiej, czystą, ale utrapioną, — mówił ciepły kobiecy głos, — przecież wiesz, ona umiała cierpieć bez rozpaczy, umiała znosić wszystko bez nienawiści, z cierpliwością, nie tracąc Wiary, nawet śmierć jedynego syna. A ty masz dzieci, z nimi wszystko w porządku? — ostrożnie, z nadzieją na dobrą odpowiedź wypytywał wciąż ten sam głos. Kobieta twierdząco skinęła głową. — A jeśli z dziećmi wszystko dobrze, to reszta z czasem się ułoży. A czasu masz wystarczająco, jesteś jeszcze całkiem młoda. Ile masz lat? — Jutro będę miała czterdzieści, — odpowiedziała Kobieta, otwierając oczy, — ale ja już jestem babcią. — O, to ty wiele zdążyłaś w życiu! — żwawiej, z iskierkami ironii wypowiedział znajomy głos. — Czego tobie teraz najbardziej się chce? Przed oczami znów przepłynęły obrazki z życia. Wysokie Karpackie góry, ona, osiemnastoletnia, można żyć daleko i długo bez dzieci, tym bardziej małych. Zapisuję wszystko, co mnie poruszyło w ciągu dnia, i to od 1997 roku. Mam wiele opowieści z życia zarobkarek, z mojego doświadczenia, z doświadczenia moich znajomych, towarzyszy. Oto mam 4 opowieści kobiet-zarobkarek, które przywiozły swoich mężów dla połączenia rodziny, a ci nawet miesiąca tutaj nie wytrzymali: czy tak im dobrze było w domu samym, czy tutaj nie chcieli być. Dlatego ich żony wyciągnęły o nich wnioski. Czasami ludzie oszukują siebie, tworząc sobie kult męża. Zawsze miałam jedną myśl dotyczącą kobiet-zarobkarek, które cierpią za ojczyzną i za mężami. Rozumiem, że Ukrainy tutaj przenieść niemożliwe, chociaż są zakątki Włoch, które bardzo przypominają naszą ziemię. Ale jeśli nie możesz bez męża — weź go tutaj, tęsknisz za dzieckiem — zabierz ze sobą. Brakuje tobie rodziców tutaj — także jest wyjście. A po co siedzieć i płakać? Ludzi, którzy wyjechali

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Pomyślcie duszą...»

Od redakcji. Tę nowelę nasza autorka Maria Hajdaj z włoskiego Varese zamieściła na swojej stronie internetowej w czerwcu tego roku. Komentarzy było dużo. Dlatego publikujemy tylko niektóre z nich, najbardziej wymowne. Właściwie jest to dialog, polilog naszych Ukrainek, które z woli losu dopisały do swoich imion to bezlitosne: „Zarobkowa”… Pani Maria odpowiadała swoim adresatkom, i powoli ich rozmowa wokół opowiastki nabierała innych wymiarów, szerszego zabarwienia. Maria Hajdaj zezwoliła na opublikowanie materiałów ze swojej strony w naszej gazecie. Może i czytelnicy „Słowa Proświty” przyłączą się do tej szczerej rozmowy. Nadija: „Mąż umywa ręce” Drogie kobiety, według oficjalnych danych 80 % wszystkich ukraińskich zarobkowiczów to kobiety. Co to oznacza? Czyżbyśmy wszystkie były niekochane przez swoich mężów, czy to coś innego? Nie, to mówi o tym, że wielu ukraińskich mężczyzn nie jest zdolnych lub nie chce być mężczyzną, głową rodziny, brać na siebie odpowiedzialność. W tym jest i nasza, kobieca, część winy. Jak wychowujemy swoich synów, jakie są relacje i jak podzielone są obowiązki między mężczyzną a kobietą? Często kobieta pracuje potrójnie: praca, dom, dzieci, ogródki. A u mężczyzny tylko praca i tyle, w najlepszym razie słabo płatna. Ale mąż „umywa ręce” i uważa, że swój obowiązek wypełnił. A kobieta, nie mając innego wyjścia, zaprzęga się do wozu i ciągnie za dwoje. A może trzeba zaprząc męża i poganiać? Wtedy rodziny będą silne. Z góry przepraszam mężczyzn, którzy z chęcią dbają o swoje rodziny. Halina: „Po prostu żyjemy” Na zarobki wyjechałam już z dzieckiem, bo nie było na kogo zostawić, i to najlepsze, bo mniej tęskniłam, myślałam, gdzie tu zarobić grosz na dwoje, jak wysłać do szkoły, jak nakarmić. Różnie bywało: i zimno, i głodno, i gorzko… Ale byliśmy razem. Nie wyobrażałam sobie, jak bym tu była bez syna? Bardzo współczuję matkom, które zostawiły dzieci u starych rodziców, a niektóre nawet u sąsiadów. Jedna znajoma zostawiła córkę u kumy, i, jak się okazało, — i męża u kumy czy dla kumy… Zawsze mnie dziwiło, jak

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wszędzie decydowała po swojemu, więc postanowiła wyjechać w świat za oczy, orząc dziewicze ziemie, jak zawsze to robiła”. Dla takich kobiet nie ma więc nic nowego, bo to właśnie one są głową rodziny. Praktycznie same wszystko decydują, więc potem, gdy na obczyźnie robi się im samotnie, nie ma po co płakać. Bo, jak mówią nasi sąsiedzi: „Do płonącej chaty nie pójdzie i koniowi wędzidła nie szarpnie, bo prawdziwy chłop nie weźmie się za babskie sprawy!!!” Czasem nasze kobiety wymyślają obraz swojego męża, nie widząc rzeczywistego stosunku męża do problemu. To jest autooszukiwanie się, nawet w opowieści Marii: usiedli przy stole i uznali, że do Włoch ma jechać ona, a nie on — na wachtę na przykład na Syberię. Dlatego, drogie moje kobietki, z takich opowieści jasno widać, kto dowodził w rodzinie, bo w Ukrainie są przecież rodziny, gdzie nikt nigdzie nie wyjechał, albo gdzie mąż jeździ lub nie jeździ, ale rodzinę utrzymuje on. A wszystkim naszym kobietkom życzę powrotu do domu, jeśli tak bardzo cierpią na obczyźnie. Bo życie jest jedno, a żadne pieniądze nie zastąpią domowego ciepła i miłości męża i dzieci. Julia: „Odbudowujcie kraj!” My przyjeżdżamy tutaj, żeby dać naszym dzieciom albo sobie samym lepsze życie. Niestety, w domu nie możemy tego dać. Jeśli komuś jest ciężko — jedźcie do domu, tam będziecie harować tak samo, a jeśli się poszczęści, zarabiać grosze. Więc nie róbmy… Tu wszystkim jest ciężko. Nikt was tu nie zapraszał! Patrioci — do domu, „odbudowujcie” kraj, wy jesteście tu dla szczęśliwej przyszłości, trudno, ciężko — jedźcie do domu — tam jest lżej!!! Natalka: „Silna kobieta” Szanowna Mario! Wszystko, co spotyka nas w ciągu naszego życia, to los. Tak, lepiej schować się za tym słowem, żeby nie odczuwać tej winy, tego rozpaczy, bólu, który nigdy nie mija, tylko na chwilę cichnie (kiedy jesteśmy razem z naszymi dziećmi)… Tylko na chwilę… Bo nigdy nie zdołamy sobie wybaczyć sierocego życia naszych dzieci. Szczęście nie tkwi w naszych zarobkach… Wasze dzieci są już dorosłe, są Waszym słońcem. A reszta… Nigdy mężczyzna, który szanuje siebie i swoją żonę, nie puści jej w obcy świat. Więc choćby było jak ciężko, TRZYMAJCIE SIĘ. Jesteście silną kobietą, a wszystko, co spotyka nas, zawsze wychodzi na lepsze (czasem z opóźnieniem). Olga: „Wszystkie »za« i »przeciw«” A gdyby Pani miała zamężną trzydziestosiedmioletnią SIOSTRĘ z dwojgiem dzieci, która zbiera się za granicę na zarobek, co by Pani jej poradziła: jechać czy nie jechać? A gdyby Pani była SIOSTRĄ Prezydenta Ukrainy, jak by Pani doradziła mu traktować ludzi, którzy wyjechali za granicę na zarobek? Na naszym „forum” zebrał się już bardzo niezły kolektyw! I prawie same kobiety. Jestem pewna, że to kobiety-pracownice. Mimo to chętnie się zastanawiają i dyskutują. Mężczyźni, a Wy wciąż interesujecie się historiami z duszą? Dlaczego milczycie? Tak powoli, dziewczęta, wyciągamy na Boży świat naszą ukraińską „mentalność” dotyczącą relacji w rodzinie. A gdyby Wam przyszło udzielać rady Ukrainka, która stoi przed wyborem: jechać czy nie jechać na zarobek, CO byście jej powiedziały? Decyzję powinna podjąć każda konkretna kobieta, w zależności od swojego charakteru i okoliczności, które się ułożyły. Ja pomogłabym jej rozważyć wszystkie „za” i „przeciw”. Na przykład, czy jest gotowa stracić męża (według mojej opinii w około 50 % przypadków) albo na poważne oziębienie związku (nadal żyją w małżeństwie, ale stają się obcymi ludźmi, w około 90 % przypadków). Oksana: „Napiszmy do prezydenta!” Dziewczęta, a napiszmy wszystkie, choćby po jednym wierszu, do prezydenta Ukrainy, może ktoś mu przekaże nasze słowa: „Szanowny panie-bracie prezydencie, wyobraź sobie, że MY Fot. Oleś Dmytrenko Wasze SIOSTRY w pewnym momencie podjęły decyzję o wyjeździe na zarobki daleko od domu, od rodzin. Niezależnie od tego, jak nam się tu wiedzie, wciąż służymy także państwu ukraińskiemu. Świadome tego, kim jesteśmy, czujemy się nie mniej niż ambasadorowie narodu. Myślimy, jak tu nie „wdepnąć w błoto” twarzą. Na święta nosimy stroje narodowe, śpiewamy, tańczymy, przyzwyczajamy Włochów do naszego języka i kuchni (prawda, gdy się rozzłościmy, to dobrze, że tych słów nie rozumieją!). Bracie-prezydencie, ale uwierz, byłoby lepiej, gdybyśmy były w domu. Proszę cię, zrób cokolwiek, żeby twoje SIOSTRY wróciły do domu. Mówię ci to już bardzo poważnie, bo Ukraina bez kobiet to ograbiony dom. Mam też znajomą (chudziutką jak czternastoletnie dziecko, przeszła tu ciężką operację), która biegała, załatwiała mężowi dokumenty do połączenia rodziny, wydawała pieniądze, pracowała za trzech, a on przyjechał (przystojny jak majowa róża), tu przez miesiąc smutno patrzył w okno, nie nauczył się ani jednego słowa po włosku, w końcu powiedział, że na obczyźnie nie wytrzyma, i wrócił do domu. Ta kobieta do dziś pracuje, dzwoni do niego do domu, nazywa go swoim słoneczkiem i powtarza: kto cierpliwy, ten zbawiony. Nadia: „A dlaczego nie on?” Ej, dziewczyny, czytam was i myślę: jak zawsze, wszędzie, jeden przed drugim, jedna przed drugą… Im więcej procentów, cyfr, tym większa logika w waszych rozmowach, a sercem, sercem i — duszą pomyślcie, nie zważając na statystykę (kto wie, jak i na jakich interesach ona jest zmontowana? Właściwie zmontowana!). Staram się przekazać swoją myśl w każdym temacie: prawdziwej miłości żadna rozłąka nie straszna, ale, podkreślam, prawdziwej! A jeśli to było „cokolwiek”, to nie ma czego za tym żałować. To nie miłość, która umiera na odległość! A jeśli to nie miłość, to nie ma czego żałować. Wszystko było pięknie w młodości — miłość jak gołąbki, a tu z jakiegoś powodu od takiej prawdziwej miłości wyjechała na zarobki matka? Jak to tak? Dlaczego nie wyjechał mąż? Jak- skoro kochał rodzinę, to dlaczego nie rozumiał, co znaczy rozdzielać mamę od dzieci? Według oficjalnych danych rozpada się 50 % rodzin zarobkowiczów. Bo nad kobietą, która pracowała za granicą, na zawsze będzie ciążyć moralne piętno: za co ona tam zarabiała pieniądze? To także bardzo trudne. A ja na każdym mężczyźnie, który wysłał żonę na zarobki, powiesiłabym tabliczkę, ogłaszającą to! Cóż to za uczucia, wielce szanowni mężczyźni? Gdzie siła tych Waszych uczuć, gdzie ta przysięga, że „tylko śmierć rozłączy”? Gdzie Wasza świadomość? Gdzie to wszystko? Mężczyźni, WY — jesteście ludźmi czy kim?.. Szanujecie żonę, matkę Waszych dzieci, której serce pęka z tęsknoty za rodziną, ale ONA musi ciężko pracować, aby wyciągnąć rodzinę z kryzysu ekonomicznego. Więc postępujcie przyzwoicie!!! Czy potrzeby Waszych ciał (przepraszam też za to, bo wyrywa mi się na wolność inne słowo, dokładniejsze i bardziej dosadne…) są tak silne, że zdrowy rozsądek jest bezsilny? Czy macie głowy na karku? Czy są zdolne do myślenia? Czy u Was (i za Was) myśli i decyduje coś INNEGO Waszego? Bo, wybaczcie mi, ale ja do TAKIEJ po …zachowania odnoszę się po swojemu: dla mnie ona jest zwierzęca… Zwierzęta mają ciało i nie mają nic świętego… Ciekawe, ile procent rodzin, które zupełnie zniszczyła zarobkowa emigracja, otrzymalibyśmy, gdybyśmy je policzyli? 90 %? Jeszcze więcej?! Nie sądzę, żeby było aż 100 %. Wyjątki jednak istnieją: rodziny, których nie zniszczyła rozłąka, które trzymają się mocno i z powodzeniem pokonują przeszkody „przymusowej pracy za granicą”. Ale w większości przypadków wystarczy, że żona stanie na stopniu autobusu, by pojechać zarabiać euro, a mąż szuka zastępstwa. Dlaczego tak? Dlaczego do większości mężczyzn, których żony są zarobkowymi emigrantkami, trzeba przydzielać milicjanta? Ach, pani Mario, gdyby tylko znalazła się prosta rada… Wszyscy bylibyśmy wtedy szczęśliwi i kochani. Moim zdaniem nie wolno traktować mężczyzny jak kolejnego dziecka. Trzeba pozwolić mu poczuć, że to on jest głową rodziny. Nie trzeba robić wszystkiego samej, bo ty zrobisz to lepiej. A na miejscu tej kobiety przestałabym utrzymywać męża (pod jakimś ważnym pretekstem, na przykład koniecznością spłaty kredytu). I od razu byłoby widać, czego on potrzebuje: ją czy jej pieniędzy. Czy jesteś gotowa zostawić dzieci, których życie z powodu braku matczynej opieki może pójść w złą stronę (w około 20 % przypadków)? A w 100 % przypadków w duszy dziecka kształtuje się kompleks opuszczenia, którego nic nie zrekompensuje: ani telefon czy Internet, ani ojciec czy babcia, a tym bardziej pieniądze czy prezenty. Swoją córkę zostawiła w wieku 18 lat, gdy była studentką, a mimo to skarżyła się na samotność, choć miała dobrą rodzinę. Nie podobały jej się święta, nie podobało jej się wracać do pustego mieszkania i wiele innych drobnostek, do których inne dzieci nie przywiązują wagi… Czy ta hipotetyczna kobieta jest gotowa na trudności związane z samotnością, nieznajomością języka, izolacją przynajmniej przez pierwsze dwa lata? Co do listu, to do Janukowycza nie zamierzam nic pisać. To nie jest mój prezydent. Nie identyfikuję się z nim. Wyjdzie u mnie coś w rodzaju tego, jak kozacy pisali do tureckiego sułtana. Ten zwrot „sprowadzić z powrotem do domu zarobkowiczów” już pojawiał się w różnych artykułach i apelach. Nie trzeba mnie nigdzie sprowadzać. Nie jestem rzeczą, nie jestem niewolnicą, do nikogo nie należę. Mam świadomą wolę i sama potrafię zdecydować, dokąd i kiedy wrócić. To już jak słowa-stempelki „zarobkowicze” i „sprowadzić z powrotem do domu”, które się do nas przyczepiły. Chcę jedynie, żeby szanowano moje prawa obywatelki Ukrainy zgodnie z Konstytucją, tak jak prawa pozostałych Ukraińców. Niczego nie oczekuję od państwa, zwłaszcza nie liczę na jego wsparcie. Żądam tylko, by nie utrudniano mi życia. Bo prawa i przepisy naszego państwa mogą nam jedynie przeszkadzać. „Sprowadzenie z powrotem do domu zarobkowiczów” — to nie oznacza jakichś gwałtownych działań. Chodzi o sytuację prawną i finansową w Ukrainie, kiedy ta kobieta razem ze swoim mężem zdoła zarobić na naukę dzieci, na wesele i na samochód dla rodziny. Czyż to grzech? Lepiej byłoby nam wszystko to robić w domu, nie niszcząc tego, co już mamy. Nie miałam na myśli bezpośredniej przemocy, ale w tym słowie jest odcień przymusu. W innym wypadku brzmiałoby to „powrócić”, co oznacza, że człowiek sam wraca. Maria komentuje: A gdyby Panie zapytano, dlaczego właściwie, mimo cierpienia i strat, przebywając tu przez wiele lat, ludzie nie wracają do domu? Być może istnieją moralno-psychologiczne i finansowo-prawne bariery utrudniające powrót do domu? Wśród Pani znajomych przeważają te, które są zadowolone ze swojego wyboru, czy wręcz przeciwnie, takie, które żałują swojej decyzji o wyjeździe na zarobek i pozostawieniu rodziny? Przecież wszyscy doskonale wiemy, że to nie nasza zachcianka — być tu latami, daleko od domu. Nasza cierpliwość i poświęcenie zapewniają dobrobyt naszym rodzinom, przyszłość naszym dzieciom, wsparcie starym rodzicom, którzy całe życie pracowali dla państwa, a teraz otrzymują marną emeryturę. Niewiele osób wyjechałoby w świat, gdyby nie było pilnej potrzeby. Czasem z bólem czytam ukraińską prasę, gdzie nasz pobyt na zarobkach przedstawia się niemal jak rozrywkę i wciąż pisze się o jakichś lekkomyślnych kobietach. A większość z nas to zwykłe, proste pracownice, które nawet na odległość noszą obraz własnej rodziny jak świętość i z gotowością, świadomie poświęcają swoje osobiste interesy dla niej. Życzę wszystkim załatwienia swoich spraw i powrotu do domu. Sama Pani przyznaje, że trzeba stworzyć taką Ukrainę, w której wszyscy mieliby możliwość dobrego życia. A zatem dla ukraińskich emigrantów osobno nie trzeba robić nic szczególnego. Drogie kobiety, prawie za każdą odpowiedzią stoi silna osobowość z określonym stanowiskiem życiowym. Nieobojętne, myślące, prawdziwe Ukrainki. Dziękuję Wam. Oczywiście każda postąpi tak, jak będzie dla niej właściwe, ale nasza dyskusja może przydać się tej z nas, która się waha, która czeka na podpowiedź lub ostrzeżenie albo nie ma doświadczenia życiowego. W tolerancyjnej dyskusji rodzi się prawda.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…олода Proświta”, kolektyw naszej redakcji chce wesprzeć Ołeksija Zajcia i jego przyjaciół, tę młodzież, którą interesuje autentyczny ludowy śpiew, autentyczny język, tych, którzy mogliby zapoczątkować nowy nurt w młodzieżowej ukraińskiej kulturze; ogłosić poszukiwanie młodych ludzi, wykonawców ukraińskiego dziedzictwa folklorystycznego (nie folk-punku, folk-rocka itp.), a tradycyjnej pieśni ludowej; zorganizować festiwale w regionach (Czernihowszczyzna, Kijowszczyzna, Żytomierszczyzna, Galicja, Tarnopolszczyzna, Wschodnia Ukraina), które przedstawiłyby różne nurty folkloru. Popularyzować tę sprawę w telewizji i radiu, wydać płyty. Mamy nadzieję, że po naszej rozmowie z Ołeksijem Zajciem, który nagrał już ponad dwa tysiące ludowych pieśni, do nas dołączą chętni, by wesprzeć i rozwinąć tę ideę. Ołeksij Zajec jest gościem naszej redakcji. Opowiada, że ludowe pieśni zaczął śpiewać od wczesnego dzieciństwa, przejmując manierę wiejskich sąsiadek. Mieszka we wsi Fasowa w rejonie makarowskim, skąd pochodzi jego matka. Wieś jest duża, niedaleko stolicy. Podobnie jak w innych wsiach podkijowskich, odsetek miejscowej ludności maleje, jest tu wielu przyjezdnych. Jego matka pracowała jako kierowniczka fermy, odkąd zlikwidowano kołchoz – jako sprzedawczyni. Ojciec – przesiedleniec z rejonu czarnobylskiego, pracował jako kombajnista, elektryk. Gdy widzisz i słyszysz tego bez wątpienia wyjątkowego chłopaka, pojawia się myśl, że jego istoty w ogóle nie dotknęły współczesne procesy unifikacyjne. On jest nosicielem chłopskiego ducha, ludowej głębi. I nie tylko w pieśni. Nie płynie z prądem, wydaje się, że ten prąd płynie obok niego i na nim w ogóle się nie odbija. W rodzie dobrze śpiewa babka ze strony ojca, Marusia, pochodząca z rejonu czarnobylskiego. Od niej od dzieciństwa uczył się śpiewu. Od babki ze strony matki, Hanny, przejmował ludowe obyczaje, sekrety ludowej kuchni. Warto dodać, że w 2007 roku ukończył Kijowskie Kulinarne Technikum, specjalność cukiernik, umie piec torty, pierogi itp., ale, podobnie jak w muzyce, woli tradycyjne ludowe przepisy. Umie też szyć, haftować, słowem, nauczył się wszystkiego, co umieją na ukraińskiej wsi. Od krewnej, która była znachorką, przejął ludowe leczenie. Teraz sam pomaga ludziom. Zapisuje ludowe przesądy, opowieści, różne historie mistyczne itp. Jednak jego największą pasją jest ludowa pieśń, którą zadziwia, urzeka średnie i starsze pokolenie, a także otwiera nowe horyzonty przed swoimi rówieśnikami. Obecnie Ołeksij studiuje na drugim roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, przyszła specjalność – folklorysta. — Ołeksiju, jaki jest Pana cel? — Mam zamiar przekazać młodzieży tradycyjną ukraińską kulturę, która już niemal wymarła. Odradzamy tradycje, zapraszam chętnych na pożegnanie rusałek, na Kupała. Badam lokalny materiał z mojej wsi i z ojcowskiej ojczyzny. U czarnobylców był obrzęd pożegnania rusałek, przeprowadzałem go z czarnobylcami, obrzęd Iwana Kupały – lokalny, z rejonu makarowskiego. Te święta przeprowadzałem właśnie według miejscowych tradycji. — Jak sąsiedzi, przyjaciele odbierają Pana twórczość? — Starsze pokolenie zna te obrzędy, ludziom podoba się, że się odradzają. Od dzieciństwa, kiedy występowałem, młodzież tego nie rozumiała. A teraz stopniowo się przyzwyczaja, podchodzi, dziękuje. Przecież te obrzędy powstały dla masowych zabaw, przeważnie młodzieżowych. — Byłeś taki dziwny dla rówieśników? — Tak, bywało. Wszyscy szli do klubu, a Zajec – do cerkwi śpiewać, do chóru. Chłopaki idą palić, a Zajec – na wesele, na zabawy. To było dziwne. A w domu ciągle chodzę w po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Rodzimy głos z dawnych czasów

Głos brzmiał z ust młodego chłopaka, a jakby z siwej dawności, bo wchłonął sposób śpiewu wielu pokoleń. Gdy się go słucha, odnosi się wrażenie wielogłosu, wydaje się, że śpiewa cały zespół, że słyszymy głosy przodków. W tym roku Ołeksij Zajec otwierał „Krainę marzeń”. Tymczasem trenerzy „Głosu kraju”, konkursu, w którym zadebiutował, byli zakłopotani: jego talent nie mieścił się w ramach tego projektu. Ołeksij ZAJEC, konkursant, któremu odmówiono, ponieważ ukraińska pieśń ludowa w autentycznym wykonaniu „nie mieści się w ramach”, był zdziwiony taką reakcją. Według niego nie rosyjska popkultura, lecz rodzima pieśń ukraińska mają określać miarę talentu śpiewaków, którzy ubiegają się o tytuł „Głosu kraju”. Fot. Ołes Dmytrenko w lnianej koszuli, a pewnego razu zobaczyły mnie w niej baby i zaczęły mówić: „Ojej, teraz jest taka odzież, takie wszystko ładne. A to lniane tak nabrzmiewa i chodzi, no po co to komu! Nam to lniane już się sprzykrzyło, bo my te konopie tłukłyśmy i przędłyśmy”. A mnie w lnianym jest dobrze. — Skąd Pan ma taki ubiór? — Sam uszyłem. A płótno albo baba jakaś da, albo kupię. — Od dzieciństwa chodzi Pan do cerkwi, śpiewa Pan, a nawet czyta Psałterz nad zmarłymi. A wiele obrzędów, które Pan odtwarza, jest tak dawnych, jeszcze z pogaństwa. — Tymi obrzędami przecież nie wracamy do pogaństwa, nie kłaniamy się bogom pogańskim. Odtwarzamy dawną kulturę taką, jaka była. A ta kultura, która zginęła na czarnobylskim Polesiu, jest może najdawniejsza. Istnieje opinia, że ikona ukraińska, najbarwniejsza, najbardziej niepowtarzalna, też stamtąd pochodzi. — Jakie obrzędowe święta Pan obchodzi? — Roczny cykl zaczyna się od kolędowania. Kolędować chodziły stare baby trzeciego dnia Bożego Narodzenia, składały życzenia sąsiadom. U czarnobylskich dziewczętom kolędowania zabraniano. A przed Nowym Rokiem z kozą chodzili tylko sami chłopcy. Chłopak wywraca kożuch, zakłada maskę, kozie rogi. Najważniejsze postacie to Dziad i Koza. Dziad ma podartą czapkę, podarty kożuch — i Koza. Dalej — wiosenne pieśni, zaklęcia, którymi małe dzieci przywołują wiosnę. Potem Rusalie, Kupała, zażynki. Obrzęd zażynek zachował się bardzo słabo. Pieśni żniwnych nie ma, są tylko związane z żniwami. Jesienią — wesele. Potem młodzieżowe święto — Andrzeja. — Którzy wykładowcy Uniwersytetu Kultury Pana rozumieją? — Najbardziej lubiani wykładowcy to Hanna Mykołajiwna Koropniczenko, Raisa Dmytriwna Husak, Iwan Hryhorowycz Synelnikow. — Czy nauczyciele śpiewu nie próbowali Pana przekwalifikować, żeby zmienił Pan sposób śpiewania? — Nie. Moja nauczycielka Hanna Koropniczenko podziela takie samo zdanie, jak i ja. Ja od ludności przejąłem kulturę, która tam była, autentyczny śpiew, autentyczny język. Hanna Mykołajiwna, tak jak ja, śpiewa w zespole „Drzewo” (założonym w 1979 roku), który jako pierwszy na Ukrainie zaczął jeździć na wyprawy folklorystyczne i odtwarzać tę manierę śpiewu. Potem pojawiły się „Bożyczi”, „Kralicia”, „Wołodar”, „Buttia”. — Czy wśród młodzieży przybyło teraz więcej podobnie myślących, którzy chcą jeździć po wsiach i zapisywać folklor? — Tak, chętnych jest wielu. To moi towarzysze z uniwersytetów kijowskiego i rówieńskiego. — Czy ma Pan własny zespół folklorystyczny? — W tym roku zebraliśmy zespół „Gornostaj”, w którego skład wchodzą nasi studenci i absolwenci. Nazwa pochodzi od mitycznego ptaka. Mówi się, że jego piórko wtykano w wianek. Nawet teraz istnieje zwyczaj, że dziewczęta wplatają w wianki piękne kogucie pióra. Wzmianki o ptaku gornostaju na Polesiu są rozpowszechnione w pieśniach. Leciał gornostaj przez sad, Upuścił piórko na cały sad. A dziewczęta, zbierajcie piórko… — Czy była pieśń, która wzruszyła Pana do łez? — Chyba to lament. Zapamiętałem, gdy miałem jakieś dziewięć lat, w jednej rodzinie umarła matka, dzieci zostały sierotami. Przytoczę przykład: Ach, mamo moja, o gołąbko moja, Ach, dokąd ty się wybierasz? Na kogo ty nas zostawiasz? Ach, matko nasza, kto nas pożali? Ach, kto nas przytuli? Ach, u wszystkich dzieci jest matka, a u nas jej nie ma. Ach, matko nasza, o gołąbko nasza. Ach, gdzie cię spotkamy, gdzie będziemy na ciebie czekać? — A wesołe pieśni, obrzędy? — Śmialiśmy się pewnie na weselu. Kiedy dorośli się bawili, przebierali się. Chodziłem tam zawsze z rodzicami. Moja matka była pomysłodawczynią psot, przebierała się za kawalera i tak dalej. To była zabawa dla dorosłych, młodzieży tam nie wpuszczano. Były tam i pieśni, i różne śmieszne figle. — Którą pieśń mógłby Pan nazwać: „To jest moja”? — Wszystkie są moje. Ale najlepsza, pewnie, ta, którą śpiewałem w „Głosie kraju”. Bo tylko w pieśniach żniwnych i obrzędowych ujawnia się piękno głosu i sposób wykonania. Kiedy idę drogą, cały czas śpiewam to, co mi przyjdzie do głowy. — Które pieśni podobają się Panu bardziej: liryczne czy z humorem? — Różne. Trzeba przecież i popłakać, i pośmiać się, i potańczyć, nie będzie się człowiek cały czas smucić. — Uczył się Pan pieśni od starych kobiet. One mają charakterystyczne głosy. — Nie wydaje się Panu, że Pan, młody mężczyzna, pełen emocji, odtwarza śpiew tych „jesiennych” kobiet? — Śpiewałem z babciami, gdy one były jeszcze znacznie młodsze. Wtedy kształtował się i głos, i wymowa. Właśnie wtedy, kiedy się uczyłem. — Czy nie ma Pan wrażenia, że urodził się Pan kimś innym niż większość ludzi Pana pokolenia? Jak Panu żyje się wśród tego pokolenia? Jak postrzega Pan swój dar? Jak powołanie, jak misję, jak karę? — Chyba człowiek ma przeznaczone, jaki ma być. Tak to odbieram. — Czy zagląda Pan w przyszłość? — Po co? Trzeba żyć dniem dzisiejszym. — Jak Pan myśli, czy Pan się zmieni? — Nie. Po co się zmieniać. Teraz i tak nasz naród idzie, jak mówią, ku końcowi świata. Proszę rozejrzeć się dookoła: rozpusta, pijaństwo, wszystko takie nieczyste. Za to musi przyjść kara, jak kiedyś potop. Zasłużyliśmy na nią. Na ziemi napsuliśmy, teraz wdrapaliśmy się na niebo, by i tam brudzić. Tak dalej trwać nie może. — Jaka powinna być dziewczyna, z którą chciałby Pan się ożenić? — Kto wie. Jak jest ładna, to nie potrafi śpiewać. A jak śpiewa, to leniwa. Nie wiadomo, którą wybrać. — Interesuje się Pan polityką? — Nie. Choć raz mi się zdarzyło. Jeszcze chodziłem do szkoły, nie pamiętam, do której klasy. A w klubie kandydaci na deputowanych różnych szczebli zebrali zebranie. Ludzi był pełno. Pierwszy występuje główny lekarz: „Oto u nas w szpitalu porządek, taka dyscyplina, taka piękność”. Wszyscy milczą. A ja mówię: „Jaka tam u Państwa dyscyplina? Otóż wieźliśmy babcię do szpitala. Dopóki nie daliśmy waszej pielęgniarce pudełka cukierków, nawet nie chciała na nią spojrzeć”. On „kaha-kaha” — nie wie, co powiedzieć. Występuje drugi, także jakiś naczelnik rejonowy. Zaczął wszystko obiecywać. Ja mówię: „Mogę zadać pytanie? Za co Panu płacą takie pieniądze? Za to, że przesiaduje Pan w fotelu? Oto mój ojciec młóci zboże. Od trzech miesięcy nie wypłacają mu pensji. Z niego jest pożytek — to przecież chleb. Wymłócą, a my jemy chleb. A z Pana jaki pożytek?” On nic nie odpowiedział. A ludzie się śmieją. Potem, już na końcu spotkania, dodałem: „Prawdę mówią, że jedno koryto, ale nie jedni bandyci. Ci się najedzą, to przyjdą tamci. Ci się najedzą, przyjdą inni”. — Co Pana za to spotkało? — Nic. Byłem jeszcze dzieckiem. A i dziś nikogo się nie boję — taki się urodziłem. Teraz oto postawiono pomnik ofiar Hołodomoru, a na cmentarzu, gdzie są mogiłki ludzi pochowanych w czasie głodu, zrobiono wysypisko śmieci. Kto bogatszy, ten chociaż krzyżyk postawił. A reszta mogiłek zarasta chwastami. Moja prababka też tam jest pochowana. Chodzimy, sprzątamy i wycinamy akację nie tylko przy swoich, ale i przy cudzych grobach. Lecz i miejscowe władze powinny coś robić. — Czy zapraszają Pana do radia, telewizji? — Czasami. Byłem w programie na „Radiu Maria”, jeszcze kilka razy. — Czy pójdzie Pan na jakieś inne show po „Głosie kraju”? — A po co? Chodziłem też na X-Factor. Ale tam robią z człowieka klauna. Przeszedłem pierwszy casting i drugi. Zaczęli mnie uczyć: trzeba, żebyś się uśmiechał, żebyś poruszał się tak, jak im trzeba — tu nogą tak, tam ręką. Mnie to nie odpowiada. Piosenka powinna być naturalna, wykonanie też. Piosenkę trzeba pokazywać taką, jaka jest, w całej swej urodzie. — Chwalił Pana Miładze, czy spotkał się Pan z nim? — Nie. Słyszałem, że obiecywał: nagramy, wydamy płyty. Ale na razie to tylko słowa. — A czy poprze Pan naszą propozycję? Żeby rozwijać młodzieżowe autentyczne zespoły, organizować takie festiwale? — Byłoby dobrze. Będziemy pracować, a co wyjdzie — zobaczymy. Zapisała Nadija KYR'JAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ki na fasadzie budynku kina “Batkiwszczyna” znanemu kinematografiście Danyłowi Sachnence. Kinematograficzna działalność Danyła Sachnenki rozpoczęła się w 1906 roku. Od 1911 roku zajmuje się kinematografią artystyczną. Jego pierwszą pracą była realizacja filmu “Zaporoska Sicz”, konsultantem w którym wystąpił Dmytro Jawornycki. We współautorstwie z M. Sadowskim nakręcił przedstawienia “Matka-najmitka” i “Natalka Połtawka” (ta ostatnia utrzymała się na ekranie aż do 1930 roku). W 1912 roku Danyło Sachnenko założył w Jekaterynosławiu kinoatelier “Rodyna”. W 1919 roku pracował w Jekaterynosławskim oddziale Kinokomitetu. Razem z M. Liderem nakręcił film artystyczny “Morderstwo korespondenta wiejskiego”, który, niestety, nie zachował się. Od 1925 roku bierze aktywny udział w organizacji centralnego laboratorium filmowego WUFKU, przenosząc się do Charkowa, gdzie zmarł w 1930 roku. Jak i w poprzednich latach, na tegorocznym festiwalu filmowym została również zaprezentowana praca członka Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, reżysera filmowego Dmytra Łomaczuka — film dokumentalny “Mertwowoddia” z serialu telewizyjnego “Logos” (autorzy scenariusza Pawło Mowczan i Dmytro Łomaczuk). Jury w składzie znanych ukraińskich i zagranicznych twórców filmowych — ludowego artysty Ukrainy Jarosława Łupija, przewodniczącego Narodowego Związku Kinematografistów Serhija Trymbacza (Ukraina), pisarza Wiktora Pronina (Rosja) i innych wysoko oceniło tę pracę, przyznając drugie miejsce w nominacji “Kino profesjonalne” z wręczeniem Dyplomu Laureata Międzynarodowego Festiwalu Filmowego oraz cennego prezentu. To już trzecie zwycięstwo D. Łomaczuka z serialem telewizyjnym “Logos” w tym roku. Pierwsze dwa — na Międzynarodowych festiwalach w Odessie i Buffalo (USA).skiej rady wiejskiej Wiaczesław Cekało, ziomek dnistriwczan kijowianin Wasyl Meterczuk, kandydat nauk rolniczych Borys Overczenko, kierownik chóru “Łybid” Ołeh Dołhyj i inni. Atmosfera święta, przyуроченого 145. rocznicy powstania chóru wsi Dnistriwka, była niezwykle ciepła. Na scenie chór. Wspaniałe stroje narodowe, wykonane według motywów regionu besarabsko-bukowińskiego, wabiły doskonałością ornamentyki i kolorów. Koncert rozpoczął utwór “Dzień dobry, Ukraino, tobie!” (słowa O. Łupija, muzyka B. Bibikowa). Spodobały się kijowianom utwór bukowińskiego kompozytora-klasyka S. Worobkewycza do słów T. Szewczenki “Płynie woda spod jawora”, opracowania pieśni ludowych M. Łeontowycza “Szedł kozak przez las” oraz M. Łysenki “Ściel się barwinku”. Z zachwytem słuchali kijowianie zespołu wokalnego “Naddnistrianoczka”. Zaimponowała pieśń do słów i muzyki miejscowego autora Wiktora Mykołajczuka “Pieśń o miłości” w wykonaniu żeńskiego duetu wokalnego przy akompaniamencie akordeonu (akompaniator Wasyl Mokrohuza). Chór “Łybid” ucieszył utworami ze swojego repertuaru. Mam nadzieję, że piękna tradycja, zapoczątkowana w latach 1990. przez dwa zespoły chóralne, będzie się rozwijać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ŻYCIE FESTIWALOWE

Tetiana NEHRIJ, zasłużona artystka Ukrainy, Kijów—Odessa—Dniepr. “KINOLOGOS—2011” W Odessie w dniach 26—28 sierpnia odbył się międzynarodowy festiwal filmu dokumentalnego “Kinologos—2011”, którego współorganizatorem jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Festiwal ma swoją historię. Jego poprzednikiem był konkurs twórczy “Kujalnyk—2008”, na którym swoje osiągnięcia prezentowały twórcze zespoły pieśni i soliści, a także autorzy kina dokumentalnego. — Jako widowisko robiło to wrażenie — mówi znany ukraiński reżyser filmowy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, akademik, przewodniczący komitetu organizacyjnego “Kinologos—2011” Dmytro Łomaczuk. — Ale taka symbioza raczej nie miała przyszłości. Zbyt różnią się gatunki kina i pieśni. Na odeskim festiwalu filmowym zaprezentowano 64 filmy dokumentalne z Ukrainy, Białorusi, Mołdawii, Rosji i USA. Różna tematyka, różny format, ale w centrum większości fabuł — człowiek XXI wieku z jego poszukiwaniem prawdy, rozterkami, wyrzutami sumienia, ludzie “niesieni dzisiejszym wiatrem”, przygnieceni kataklizmami i wyzwaniami czasu, ale nie złamani, skierowani w stronę jutra. “Kinologos—2011” pokazał — kino na Ukrainie nie umarło. Pierwsze miejsce przyznano filmowi “Pierwsza dama strefy wykluczenia” (reżyser Olha Samolewska, operator Witalij Borowyk, m. Kijów). Temat czarnobylskiego apokalipsy kijowscy autorzy przedstawili z taką siłą, że na sali po zakończeniu pokazu przez minutę panowała cisza. Po chwili — grad oklasków. Ktoś z obecnych powiedział: “Film trzeba dubbingować na języki europejskie i pokazywać Staremu Światu te skutki katastrofy technologicznej na Ukrainie”. Drugie miejsce zdobył film “Rozstrzelane odrodzenie” dnieprzańskich dokumentalistów (reżyser Natalija Ohorodnia), trzecie — film dokumentalny “Charków. Od października 41-go do sierpnia 43-go” (reżyser Anton Pozdniakow, scenarzysta Natalija Szarpyło). W kategorii “Oryginalność gatunku” zwyciężył film “Odessa kowbojska. Ranczo” (reżyser Jurij Ostrowerszenko); w kategorii “Dziedzictwo kulturowe” — film “Pod znakiem świętego Łukasza” (reżyser Wałentyna Stasyszeny z Naddniestrza); w kategorii “Duchowość” — film “Pod osłoną nocy” (reżyser Tamara Maksymuk, m. Odessa). Jury oceniło również prace scenarzystów. Za najlepsze uznano scenariusze: “Lina” Jewheniji Weczkanowej, “Hanna” Wołodymyra Drozdowskiego i “Mołdawia” Hanny Kerpel. Festiwal “Kinologos—2011” z sukcesem odbył się na bazie Odeskiego Regionalnego Instytutu Narodowej Akademii Administracji Publicznej przy Prezydencie Ukrainy. Międzynarodowe forum dobiegło końca, a jego organizatorzy już myślą o przeprowadzeniu “Kinologosu—2012”, który powinien stać się bardziej skalowalny zarówno pod względem liczby uczestników, jak i różnorodności prezentowanych tematów kina dokumentalnego. Oleg DOŁHIJ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, profesor KNUKiM, kierownik artystyczny i dyrygent ukraińskiego chóru ludowego “Łybid”. W Pałacu Kultury OAO “NVP” Bolszewik” (m. Kijów) odbyło się spotkanie twórcze między chórem wsi Dnistriwka w rejonie kelmienieckim obwodu czerniowieckiego a naszym chórem “Łybid”. Chór wsi Dnistriwka założono w 1866 roku przy wsparciu byłego generała-gubernatora lubelskiego Konstantina Dmitrijewicza Liszyna, który osiedlił się wraz ze swoją żoną Aleksandrą Nikołajewną w malowniczej besarabskiej wsi nad Dniestrem. Przez lata swojego długiego życia twórczego chór dał mnóstwo koncertów, występował w wielu miastach i wsiach Ukrainy, Mołdawii i Rosji. Wśród kierowników chóru, którzy z nim pracowali, byli niezapomniani: Jakiw Hreczaniuk (uczył się przy Nadwornej Kapeli Chóralnej w Petersburgu), Fedir Szewczuk (znany bukowiński kompozytor i działacz chóralny, założyciel Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca), Fedir Małanczuk (regent wiejskiej cerkwi i kierownik artystyczny chóru). A obecnie chórem od wielu lat z wielkim sukcesem kieruje wysokiej klasy specjalistka, znawczyni spraw chóralnych Łarysa Cekało. FESTIWAL SZTUK EKRANOWYCH “DNIPRO-CINEMA”. Od 12 do 15 września w Dnieprze odbywał się siódmy Międzynarodowy festiwal sztuk ekranowych “Dnipro-cinema”. Zawody twórcze od niedawna noszą imię fundatora ukraińskiego kina, dnieprzanina Danyła Sachnenki. W tym roku zgłoszenia do konkursowego przeglądu złożyli autorzy z 12 krajów świata (Rosji, Białorusi, Portugalii, USA, Czech, Francji, Litwy, Izraela, Estonii, Gruzji) oraz z ponad 20 miast Ukrainy (Kijowa, Odessy, Zaporoża, Charkowa, Łucka, Iwano-Frankiwska, Dniepru, Połtawy, Czerkas, Krzywego Rogu, Kołomyi, Oczakowa, Konotopu itp.). Konkurs przeprowadzono w sześciu kategoriach: “Kino profesjonalne”, “Gatunki telewizyjne”, “Klipy”, “Kino amatorskie”, “Twórczość dziecięco-młodzieżowa”, “Filmy o Dnieprze”. Przeglądy konkursowe odbywały się w różnych audytoriach: klubach, bibliotekach, wyższych uczelniach, teatrach, centrach sztuki. Festiwal założono w 2004 roku z inicjatywy dnieprzańskiego oddziału Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy i odbywa się on w Dnieprze. W pierwszym festiwalu, który był poświęcony 110. rocznicy urodzin Ołeksandra Dowżenki, wzięło udział jedenastu uczestników, którzy zaprezentowali 18 filmów. Z czasem festiwal wzbudził zainteresowanie kinematografistów nie tylko z Dniepru, ale także z innych miast Ukrainy i zagranicy. Już w następnym, 2005 roku, na festiwalu wyświetlono 32 filmy 19 uczestników, a w 2007 — 39 filmów. W tym roku we wszystkich kategoriach zgłoszono około 350 filmów. “W porównaniu z minionymi latami — powiedział podczas nagradzania zwycięzców przewodniczący jury, ludowy artysta Ukrainy, reżyser filmowy Jarosław Łupij — jest duży wzrost w pracach, filmy mają narodowe wyczucie, duszę, znacznie urozmaiciły się gatunki…”. Oprócz udziału w festiwalu filmowym, uczestnicy i członkowie jury wzięli udział w odsłonięciu tablicy pamiątkowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Goście z Bukowiny

Mieszkańcy Bukowiny od dawna utrzymują twórcze związki z chórem „Łybid”. Twórcza przyjaźń obu zespołów sięga już 1990 roku, kiedy to kijowian zaproszono na uroczystości z okazji 50-lecia przyłączenia Północnej Bukowiny do składu Ukrainy. W 1995 roku bukowińczycy już wystąpili przed kijowianami na scenie Pałacu Kultury. Wiersze czytał nam znany poeta, zemiak Mychajło Tkacz, ciepłe słowa powitania wypowiedział obecnie zasłużony pracownik rolnictwa, dyrektor generalny ТзОВ „Dnistriwske” Wasyl Teleszman i inni. I oto znów święto pieśni i przyjaźni między wiejskimi rolnikami z Bukowiny a stołecznymi robotnikami zakładu „Biłszowyka”, których połączyła i szczerze zaprzyjaźniła ludowa pieśń chóralna. Podczas spotkania twórczego wręczono dyplomy, pamiątkowe upominki i książki. Z powitalnym słowem wystąpili: zasłużony pracownik kultury Ukrainy, zastępca dyrektora Pałacu Kultury ВАТ „NVP Biłszowyk” Mychajło Wasykowski, wykonawczy sekretarz organizacji społecznej zrzeszenia bukowińczyków w Kijowie „Bukowina” Bohdan Hurbyk, przewodniczący Dnistriw-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

POSŁANIE Z INNEGO CZASU

Wiktoria ZUBAŃ, kierownik Muzeum Pamięci i Zagrody filozofa i kolekcjonera ceramiki opiszniańskiej Leonida Smorża. Kiedy bierze się do rąk stare fotografie, mimowolnie ogarnia człowieka dziwne uczucie, jakby otrzymało się posłanie z innego czasu. Wpatrując się w twarze ludzi na pożółkłym papierze, próbuje się pojąć: kim byli oni na tej Ziemi? Jak żyli? Do czego dążyli i o czym marzyli? Rok 1912… Na zakątku Honczariwka, w miasteczku Zińków, na podwórzu szewca Artema Łucznyka zebrała się wielka rodzina, aby zrobić rodzinne zdjęcie. Artem Płatonowycz i Hanna Kyryliwna mieli z czego być dumni: trzech synów mieli i trzy córki, a już i wnuki na świat przyszły. Starsi synowie Josyp i Fedir opanowali ojcowskie rzemiosło, młodszy — Pawło — uczył się w Hadziackim seminarium nauczycielskim. Hanna i Ulana z matką piekły chleb na sprzedaż, a najmłodsza córeczka Marijka pracowała u kupca Iwana Wozdwyżenśkiego. Oto wszyscy oni w świątecznych strojach śmieją się i gwarzą, stojąc naprzeciw ojcowskiej chaty. Fotograf proponuje głowie rodziny z żoną usiąść na ławie w centrum, obok nich po obu stronach powinny usiąść kobiety. Mężczyźni zaś mają stać w drugim rzędzie. Kilka minut fotograf czaruje przy aparacie. Czas się zatrzymuje. I właśnie ta chwila leci posłaniem w Wieczność. Fotografie troskliwie przechowywała w rodzinnym archiwum mieszkanka wsi Miśki Młyny Lubow Jakiwna Basko. Urodziła się ona w Zińkowie w 1926 roku. Jeszcze jako dziecko wraz z rodzicami wyjechała do Połtawy, pewien czas mieszkała w Tbilisi, a po powrocie na Ukrainę osiedliła się w Miśkich Młynach, niedaleko Opiszni. „O ulicy Honczariwce (po 1917 roku — ulica Proletarska) ja, niestety, opowiedzieć mogę bardzo mało, bo byłam całkiem mała, kiedy tam mieszkałam — opowiada Lubow Jakiwna, — pamiętam tylko kryte słomą chaty, schludne płoty wokół podwórek… Tam było czysto, zielono i bardzo przytulnie. Mieszkała tam wielka pracowita rodzina mojego dziadka Artema Płatonowycza i mojej babci Hanny Kyryliwny. Dziadek zmarł w 1914. Babcia przeżyła o wiele dłużej. Do starości piekła chleb na sprzedaż i na zamówienie. Piękna była ta ulica i ludzie na niej mieszkali dobrzy i pracowici”. Rozmowa z starszą kobietą, niezwykłe zdjęcie z jej rodzinnego archiwum mnie zainteresowały. Zachciało się więcej dowiedzieć o zakątku Honczariwka w Zińkowie i jego mieszkańcach. Wszak jeśli była Honczariwka, to musieli być i garncarze. Według słów Lubow Basko, z jej rodziny tylko Fedir Stownyk — mąż ciotki Ulany — mógł mieć jakiś związek z garncarstwem. W tamtym czasie w miasteczku było ponad 12,5 tysiąca mieszkańców, z nich 939 osób — rzemieślnicy. Według danych Biura Statystycznego Połtawskiego Gubernialnego Ziemstwa, na stan w 1900 roku naliczano tu 12 gospodarstw garncarskich, czyli całkiem mało. „Jedną z przyczyn tego, moim zdaniem — zaznacza kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Narodowego Muzeum-Rezerwatu ukraińskiego garncarstwa w Opiszni Wiktor Miszczanyn, — brak jakościowej gliny garncarskiej w samym miasteczku. Dlatego zińkowscy garncarze brali glinę we wsi Szyliwka”… Istniała także konkurencja ze strony opiszniańskich mistrzów, którzy prawie co niedzielę wywozili swoją produkcję do Zińkowa na jarmark. Jeździli przez Szyliwkę. Oto jak o tym pisze Hryhir Tiutiunnyk w swoim utworze „Obnowa”: „Kąpię się w rzece pośród grzybieni, a po moście ludzie idą bazarowi. Dzieciaki wołają do nich z rzeki: — Ciociu, słyszycie, ciociu! Dajcie bazarowego! Wujków nie zaczepiają, bo ci bardziej gniewni i nie z naszej wsi, a z Opiszni — u nas ich nazywają „garncarzami”. Wiozą wozami garnki, przesypane plewami…” Byli wśród zińkowskich garncarzy i opisznianie-przesiedleńcy. Do nich należał i Feodosij Kornijowycz Hładyrewśkyj, który mieszkał z rodziną na wschodnich obrzeżach miasta. O nim szczegółowo opowiada w swoim artykule „Opiszniańscy garncarze-przesiedleńcy” Wiktor Miszczanyn. Niestety, nie mogę z pewnością twierdzić, że na zdjęciu, którego kopię przyniosła do Muzeum Pamięci i Zagrody filozofa i kolekcjonera ceramiki opiszniańskiej Leonida Smorża Basko, są garncarze. Ale sam fakt jego istnienia jest świadectwem tego, że malownicze miasteczko Zińków ma dawne historyczne tradycje. I nie tylko fotografie, ale i tajemnice rzemiosła przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Powiedzmy, Lubow Jakiwna umie piec bardzo smaczny chleb, prawda, nie na sprzedaż, a kawę przygotowuje według przepisu swojej mamy — Marii Artemiwny. W smaku jest taka, jak i ta, którą 100 lat temu podawali na śniadanie kupcowi Iwanowi Wozdwyżenśkiemu. Możliwe, że w Państwa archiwum także przechowują się stare zdjęcia, które czekają na swój czas. Czekają, żeby Państwo o nich opowiedzieli. W pierwszym rzędzie (od lewej do prawej): Ulana Artemiwna Stownyk z dziećmi Ołeksijem i Mariją; siostra Hanny Kyryliwny Łucznyk; Hanna Artemiwna Łucznyk z synem Wołodymyrem; Hanna Kyryliwna i Artem Płatonowycz Łucznykowie; Jewdokija Łucznyk z dziećmi (synowa Łucznyków); Marija Artemiwna Łucznyk. W drugim rzędzie: Fedir Stownyk; Josyp Artemowycz Łucznyk; towarzysz Pawła Artemowycza Łucznyka; Pawło Artemowycz Łucznyk; Fedir Artemowycz Łucznyk; sąsiadka Łucznyków. Zińków, Połtawszczyzna. 1912. Archiwum prywatne Lubow Basko. Publikowane po raz pierwszy. PRENUMERATA TRWA. Państwo są ze „Słowem Proświty”, bo to — wasza gazeta! Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDZI

Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. na 3 miesiące 13 UAH 71 kop.

Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Natalija ANTONIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 3 9 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301239 Nakład we wrześniu — 18 400 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn