Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ołeksa STEFANOWYCZ (1899—1970) Poeta końca?

Слово Просвіти, №39 за 2012 рік

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ Dano mi w domu Ojca Być poetą Końca. O. Stefanowycz takim, jakim siebie widział lub chciał widzieć. Lecz czy był nim naprawdę? Samoocenom poetów nie zawsze można ufać. Był, jeśli z kilku Stefanowyczów wyodrębnić Stefanowycza końca świata. Stefanowycz jest różny, pstry, jak witraż. Część jego liryki pejzażowej wykazuje tyle pełnokrwistości, materialności, odyczności, że * * * Tam dzwonią na wieżach. Tam dzwony krzyczą w bezkres! Tam czerwono-czerwono. Czerwono bez granic! — Tam pasy pożarów Całe niebo przetną! Tam jęki i krzyki. Tam płacz podniósł się wielki! Tam spadła bieda. Tam spadła na wioski bieda! Tam szaleje horda. Tam najechali dzicy! . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . Za hunnami hunni — I rozbrzmiewają żeliwne echa. Dudnienie tupotów: dudnij w piersi twoje. (Oj wy, struny moje, Nie lękajcie się, struny!) Za chmurami — chmury, To jak noc, to szkarłatne stada. Jeszcze nie zapadła za horyzont, jeszcze murem jedna, A już druga ściana Wstaje, by uderzyć. Wiecznie w oblężeniu, W walce, w trwodze, w niemocy. Serce krwawe w stepach gdzieś wiatrami łka: “Oj bieda, oj bieda Tej czajce-niebożęciu...” Praga, 1927 Wzrokowe wzmacnia się słuchowym — “złowieszcze echa”, “tupot daleki żeliwny, dudnienie-brzęczenie”. Głównego nie wiemy. Punkt kulminacyjny nieobecny. Wiersz kończy się wcześniej, niż kończy się widowisko: “Kijów czeka”. Tak można by nazwać obraz. Chwyt artystyczny powtarza się: “Bogdana witają”, “Ilja Muromiec na rozstajach”. “Tatarzy” — to jakby kontynuacja wiersza “Horda idzie”. Ta sama horda, ale już na innym etapie zbliżania: przy murach Kijowa, w zbliżeniu — ogólnym, ale wymownym. I znów ta sama maniera przedstawienia: walka i upadek miasta nieobecne. Dowiadujemy się tylko — być w Kijowie sądnemu dniowi. Jak i poprzedni, wiersz urywa się, kiedy fatalny moment jeszcze nie dojrzał. “Już tarany w ściany zagrzmiały”. Ta niedopowiedzianość tworzy pewną intrygującą atmosferę, zmusza wyobraźnię do pracy z podwójnym obciążeniem. Niekoniecznie na końcu. Oto początek innego wiersza: “Tam dzwonią na wieżach. Tam dzwony krzyczą w bezkres. Tam czerwono-czerwono”. Gdzie to “tam”, z pierwszej strofy dowiedzieć się nie sposób. Z drugiej dowiadujemy się również nie od razu: “Tam jęki i krzyki, tam płacz podniósł się wielki”. Kiedy zaś wyjaśnia się, że “najechali dzicy” na wioski, epizod wyczerpuje się, ale nie znika, nabiera charakteru ciągłości w czasie, brzmi epicko, zamaszyście. Za hunnami hunni — I rozbrzmiewają żeliwne echa… Stefanowycz uparcie powracał do starych tekstów, udoskonalał je, redagował czy też przepisywał. Nie zawsze, trzeba powiedzieć, na lepsze. Ale zawsze z wniesieniem czegoś nowego i semantyczną akcentacją. Poprzedni wiersz nie jest wyjątkiem: Przywdziejesz srebro zamiast złota, — Więc kwitnij nie na próżno. Więc pij i upijaj się, księżno, — Póki słońce jeszcze chodzi rado, Póki niebo twoje jeszcze sine, Wesel się, moja Łado! Praga, 1929 Tatarzy * * * Przez śmierć Im północne wiatry dudnią, Im śniegi zasypują drogę, Dzikiemi śpiewami wyje, Drapieżnymi śpiewami — “idziemy” — ryczy, Sunie, jak noc, na Kijów, Jak ciemność. Od siły ludzi — tonie Powietrze zaduszne, Od krzyku wozów, bydła — Głusza. Nic nie słychać od krzyku W mieście ukaranym. Wali tatarstwa bez liku, — Jak szarańczy. Już pod murami dudnią Kroki Batyjowe… Sądnemu dniowi być w Kijowie! Będą mu chrzciny W gorącej kąpieli! Już tarany w ściany Zagrzmiały... Praga, 1925 Prosto. Nie iść w prawo Ani w lewo — nie. Niech tylko wiatr obok, Wieczny trębacz walki. Wiatr, co chmurze — w piersi, — W piersi, w pagórki kręgosłupa... Obok niech wiatr będzie, A w oddali — cel. Czarno wokół czy biało, Nie zatrzymywać ruchu. Może złamać się — ciało, Ale nigdy — duch. Praga, 1936

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn