Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Nieaktualny Samokysz”

Слово Просвіти, №39 за 2012 рік

Łączny nakład artykułu o takim tytule w mediach drukowanych wyniósł 145 tysięcy egzemplarzy. A ponadto przedrukowywano go na rosyjskojęzycznych stronach internetowych na Krymie, Ukrainie i w Rosji, w 2011 roku wydano go jako osobną broszurę w Symferopolu (Krymskie Centrum Badań Humanistycznych, Taurydzki Uniwersytet Narodowy im. W. I. Wiernadskiego, Krymskie Towarzystwo Kultury Rosyjskiej w wydawnictwie „Krymskij archiw”). Jego autorem jest doktor nauk filologicznych, profesor Wołodymyr Pawłowycz Kazarin, kierownik katedry literatury rosyjskiej i zagranicznej Uniwersytetu Taurydzkiego. Jego badania zainteresowały nas nasyceniem informacyjnym, postawieniem problemu, skłoniły do refleksji nad obiektywizmem lub nieobiektywizmem narodowego upamiętniania w państwie, w dużym czy niewielkim miasteczku, w szczególności w Nieżynie. Nadija ONYSZCZENKO Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA „25 października 2010 roku minęło 150 lat od urodzin malarza Mykoły Semenowycza Samokysza. Pozostawił nam w spadku ponad 11 tysięcy obrazów, prac graficznych i ilustracji książkowych (piórko, tusz, sepia, akwarela). Rzeczywisty członek Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych. Zdobywca pięciu srebrnych, dwóch małych i wielkiego złotego medalu tejże Akademii oraz srebrnego medalu Wystawy Światowej w Paryżu. Laureat pierwszej nagrody hrabiego S. G. Stroganowa. Jeszcze jako student dostąpił zaszczytu bycia autorem obrazu, który zakupił P. M. Trietiakow dla słynnej galerii. Później jego prace wzbogacą kolekcje Pałacu Zimowego, Państwowego Muzeum Sztuk Pięknych im. A. S. Puszkina, Państwowego Muzeum Rosyjskiego i wielu innych zbiorów w Rosji i Europie…” Tak pisze o naszym wybitnym krajaninie Wołodymyr Kazarin. I dalej retorycznie pyta: „Możliwe, że radośnie i uroczyście wspominano go w dni jubileuszowe w rodzinnym Nieżynie — czernihowskim miasteczku, w którym się urodził i ukończył gimnazjum przy słynnym Liceum księcia Bezborodki (w tym samym, w którym kiedyś uczył się Gogol)?.. Nie, nie i nie…” Z takim wnioskiem kategorycznie nie zgodziła się kierowniczka muzeum „Nieżyńska stacja pocztowa” Olha Petriwna Ponomar. Tutaj obchodzono wszystkie daty jubileuszowe w życiu Mykoły Samokysza. W listopadzie 2011 roku uroczyście odbyło się specjalne kasowanie kopert. I 150 lat po narodzinach artysty widzimy jego „Trójkę”. Możliwe, że taką samą trójkę koni widział tutaj jeszcze jeden nasz sławny krajan Mykoła Gogol. Wszak na to podwórze — do budynku obok — zachodził po listy. Nieżyn to intelektualna ojczyzna Mykoły Gogola. Właśnie tutaj wybitnemu literatowi postawiono pierwszy pomnik 4 października 1881 roku. A ulicę Mostową naprzeciwko nazwano jego imieniem. Na Gogola przemianowano także skwer, który pod koniec lat 70. XIX wieku założył znany działacz społeczny i kulturalny Wasyl Tarnowski młodszy. W 1880 roku utworzono specjalny komitet do zbierania funduszy, do którego oprócz zespołu Instytutu Historyczno-Filologicznego na czele z dyrektorem Mychajłem Ławrowskim weszli historyk Mykoła Kostomarow, pisarze-absolwenci Nieżyńskiej Szkoły Wyższej Mykoła Herbel, Łeonid Hlibow, znani rosyjscy pisarze Dmytro Hryhorowycz, Ołeksandr Ostrowski, Iwan Turgieniew. Artyści-pieriedwiżnicy na czele z Mykołą Ge zorganizowali wystawę, a dochód przekazali komitetowi budowy pomnika. Zebrane 8095 rubli było w tamtym czasie znaczną sumą. Brązowe popiersie Gogola wymyślił Parmen Zabieła, bratanek kolegi Gogola ze szkolnej ławy Wiktora Zabieły, wuj śpiewaczki Nadziei Zabieły-Wrubel i dziadek pisarki Natalii Zabieły. Słynny ród wywodzi się ze wsi Monastyryszcze w powiecie nieżyńskim. Rzeźbiarz, akademik Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Parmen Zabieła oryginalnie przedstawił siebie w profilu po prawej stronie popiersia. A w uśmiechu Gogola wyraził twórcze credo pisarza: „Określono mi dziwną władzą… oglądać życie poprzez widoczny dla świata śmiech i niewidzialne, nieznane mu łzy”. Kandydat nauk o sztuce, architekt Ludmiła Plaszko w pracy „Miasto, pisarz, czas. Nieżyński okres życia M. W. Gogola” (Kijów, 1985) w sposób uargumentowany naświetla ścisły związek wielkiego pisarza ze światem przedmiotów, który otaczał go w młodości. Książka wyszła w nakładzie 15 000 egzemplarzy i od razu stała się bestsellerem. Nawet dziś nie straciła na aktualności. Jeśli stanąć obok pomnika i spojrzeć naprzeciwko na ulicę jego imienia, to mimowolnie przejmuje nas ironia pisarza. Współczesny wygląd ulicy, reorganizacja dawnych sklepików Monasteru Zwiastowania przypomina mi skarbonkę Pliuszkina. Niezdarna eklektyka ostro dysonuje z aurą duchowości, którą niosą w sobie majestatyczne kopuły i sam pomnik. Dlaczego by nie nazwać tych samych sklepików w nawiązaniu do utworów Gogola? Przy czym wszystkie szyldy powinny być wykonane przez jednego artystę i stylizowane na czasy gogolowskie. Warsztat „Kabluczok” mógłby być „Trzewiczki dla Oksany”, sklep z tkaninami — „Moda Sołochy”, delikatesy — „Apetyty Sobakiewicza”, zakłady fryzjerskie — „Nos”, „Carycyna peruka”, „Osełediec Tarasa” itd… Taką ideę, wyrażoną w gazetach „Uriadowyj kurjer”, „Słowo Proświty” przez autora tych słów jeszcze siedem lat temu, publicznie poparł i rozwinął w lokalnej prasie znany gogoloznawca profesor Pawło Myched. Ale w radzie miejskiej nas nie usłyszano. Propozycja zainteresowała głównego architekta miasta Mykołę Hawrysza, który pokazywał mi projekt owej ściany frontowej Monasteru Zwiastowania, która „patrzy” na pomnik Mykoły Gogola. Architekt z zawodu i powołania był zachwycony architektonicznym pięknem Nieżyna i troszczył się o jego przyszłość. Stworzył radę urbanistyczną z artystów, budowniczych, krajoznawców, pracowników muzeów, którzy często nie zgadzali się z oficjalną opinią dotyczącą porządkowania ulic, ustawiania kiosków handlowych przy pomnikach, koloru budynków w centrum miasta. Ale taka zawodowa samodzielność nie spodobała się władzy. Z okazji 130-lecia ustawienia pomnika Mykoły Gogola nikt nie złożył choćby kwiatuszka u jego stóp. Podczas przeprowadzania już tradycyjnego Jarmarku Pokrowskiego Mykołę Gogola wykreślono z liczby postaci, bo „już się znudził”. Aktualny okazał się… Mark Bernes, który urodził się w Nieżynie i przeżył tu pierwsze pięć lat. Władze miejskie ogłosiły rok 2011 jego rokiem, tworząc komitet organizacyjny. Odpowiednie rozporządzenie wydał też przewodniczący obwodowej administracji państwowej. Rzeźbie w postaci bohatera filmu „Dwaj żołnierze” Arkadija Dziubina nadano status parkowej, ale na głazie pod nią napisano „Mark Bernes” i daty życia, co doprowadziło do legislacyjnych nieporozumień i korespondencji urzędowej. Wykonując wytyczne urzędnicze, zespół Nieżyńskiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia Mychajła Kociubynskiego przygotował spektakl o Marku Bernesie, zapominając o 105. rocznicy urodzin artysty ludowego Ukrainy Bolesława Łuczyckiego, który założył ten teatr w 1933 roku. W imieniu kulturalnej społeczności miasta odważę się poradzić im, aby zwrócili uwagę także na inne znaczące postacie, które rozsławiły Nieżyn w historii Ukrainy i świata. Rok 2012 może stać się rokiem Jewhena Hrebinki, którego 200-lecie obchodzi Nieżyński Uniwersytet Państwowy imienia Mykoły Gogola jako swojego słynnego absolwenta. Dopóki Ołeh Skrypka nosi się z ideą telewizyjnego konkursu ukraińskiego romansu „Oczy czarne”, dlaczego by Nieżyn nie miał zorganizować go na naszych scenach, zapraszając tego samego Skrypkę czy Tarasa Kompaniczenkę? Urzędnicy wydziału kultury i turystyki mogliby pokazać swoje talenty organizacyjne. Nie sądzę, by potrzeba było na to więcej środków niż na pomnik. Mija 185 lat od dnia urodzin Leonida Hlibowa. Jego nauka w uczelni Gogola zaznaczona jest zarówno imienną aulą, jak i nazwą ulicy, podobnie jak w przypadku Jewhena Hrebinki, nawiasem mówiąc. Ale w żaden sposób nie jest oznaczony dom księdza Fedora Bordonosa na początku zaułka Tupyj, w którym znany bajkopisarz i wydawca mieszkał. Tutaj gościł też Pantełejmon Kulisz. Niejednokrotnie deputowani rady miejskiej różnych kadencji poruszają kwestię zmiany nazw ulic miejskich. W ciągu ostatnich osiemdziesięciu lat Nieżyn przeżył cztery fale masowych przemianowań. Każda nowa władza, począwszy od 1917 roku, po opanowaniu miasta, przede wszystkim zmieniała nazwy ulic. I robiono to nie według zasady lokalnej czy narodowej, a ideologicznej. Dziś ulica Woroszyłowa zaprowadzi was do ulicy Czapajewa, równolegle do której ciągnie się ulica Furmanowa, połączone ulicą Bielajewa (nie wiadomo którego: czy to kosmonauty, czy to pisarza science-fiction. — N. O.). A ulica Wozniesieńska graniczy z ulicą Paryskiej Komuny i Telmana. Ostatnia fala przemianowań miała miejsce w 1993 roku przed obchodami 1000-lecia założenia Nieżyna. Komunistyczna rada miejska, pod naciskiem ówczesnego mera Anatolija Romanenki, przywróciła niektórym ulicom historyczne nazwy. Ale na Lenina, Dzierżyńskiego, Czerwonoarmijską i Czerwonokozacką zamachnąć się nie odważyli… Więc „bolszewicy” do dziś królują w nazwach nieżyńskich ulic, a co za tym idzie, wpływają na świadomość ich mieszkańców, uważa starszy pracownik naukowy Centrum Pamiątkoznawstwa NAN Ukrainy Serhij Zozula. Czy nie czas nam w 22. roku ukraińskiej niepodległości powrócić do symboli narodowych? Na jubileuszową datę grupa kijowskich architektów na czele ze starszym pracownikiem naukowym Państwowego Naukowo-Badawczego i Projektowego Instytutu Urbanistyki NAN Ukrainy Witalijem Sopiłką opracowała dokumentację przesłanek do stworzenia historyczno-kulturowego rezerwatu „Starożytny Nieżyn”. Od 20 lat ten dokument przekłada się z jednego sejfu do drugiego, a na zapytania patriotycznej społeczności urzędnicy opowiadają o braku środków i o konieczności przygotowania dokumentacji w innym formacie… Muzeum „Nieżyńska stacja pocztowa”. Kącik M. Somokysza w pokoju, w którym się urodził

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn