Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №39 за 2013 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 39 (728), 3–9 października 2013 «Ta nagroda ma stać się ogólnopaństwowa i najbardziej zaszczytna w dziedzinie muzealnictwa» EUROPEJSKIE PROBLEMY UKRAINY

Jewhen BUKET Zdjęcia: Ołeksandr LYTWYNENKO Taką marzeniem podzieliła się z obecnymi na pierwszej uroczystości wręczenia nagrody im. Borysa Woznyckiego „Za znaczący osobisty wkład w rozwój muzealnictwa Ukrainy” generalna dyrektorka NKMMK „Mistećkyj Arsenał” Natalija Zabołotna. Uroczystość odbywała się w „Mistećkyj Arsenał” w otoczeniu unikalnych rzeźb Iwana Jerzego Pinzla, które są eksponowane w Narodowym Kulturalno-Artystycznym i Muzealnym Kompleksie w ramach wystawy „Wielkie i wspaniałe”, prezentującej kolekcje 35 ukraińskich muzeów. Jak wiadomo, to właśnie Borys Hryhorowycz Woznyckij uratował przed nieuchronną zagładą wielką liczbę dzieł Pinzla. Ogółem, według niepełnych szacunków, Woznyckij i jego współpracownicy ocalili około 36 000 dzieł sztuki, wśród nich gobeliny, meble, obrazy, ołtarze, marmurowe i drewniane rzeźby, przedmioty sztuki użytkowej itp. Podobne przykłady poświęcenia w sowieckiej Ukrainie były pojedyncze. Pod adresem Borysa Woznyckiego podczas uroczystości padło wiele ciepłych słów. Zwłaszcza wicepremier Ukrainy Kostiantyn Hryszczenko w swoim wystąpieniu zauważył: „Borys Woznyckij, zebrawszy kolekcję niezrównaną dla naszego państwa, pokazał, co może zrobić ten, kto czuje swoje powołanie”. A córka Borysa Hryhorowycza, dyrektorka Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. Borysa Woznyckiego Larysa Razinkowa-Woznycka, podziękowawszy założycielom nagrody i urzędnikom za uczczenie pamięci ojca, powiedziała: „Moim zdaniem najlepiej działalność Borysa Woznyckiego charakteryzują słowa metropolity Andrzeja Szeptyckiego: »Nie potokiem hałaśliwych, krzykliwych słów, lecz cichą, niestrudzoną pracą kochajcie Ukrainę!«” Obecnych pozdrowili także chór studentów KNUKiM „Anima” oraz ludowa artystka Ukrainy Ninа Matwijenko. Dla ogłoszenia imienia laureata głos zabrał przewodniczący jury, dyrektor Czernihowskiego Muzeum Historycznego im. W. W. Tarnowskiego Serhij Łaiewskyj. Poinformował, że na nagrodę złożono dziesięć zgłoszeń, spośród których po rozpatrzeniu i głosowaniu rankingowym wybrano trzech głównych kandydatów. Są to: Nadija Iwaniwna Kapustina — dyrektorka Dniepropetrowskiego Narodowego Muzeum Historycznego im. Dmytra Jawornyckiego, Wira Iliwna Winogradowa — dyrektorka Muzeum Sztuk im. Bohdana i Warwary Chanenków oraz Oleś Mykołajowycz Poszywajło, który został laureatem honorowego wyróżnienia. Oleś Poszywajło — założyciel, były dyrektor Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszniem. Obecnie jest zastępcą przewodniczącego Rady Nadzorczej i wiodącym pracownikiem naukowym Rezerwatu. Właśnie O. M. Poszywajło był inicjatorem utworzenia Narodowego Muzeum Garncarstwa, muzeów-siedzib wybitnych garncarzy i kolekcjonerów ceramiki. Udało mu się stworzyć niemal 50-tysięczną kolekcję ceramiki. Oleś Poszywajło otrzymał pamiątkową odznakę Nagrody im. Borysa Woznyckiego: statuetkę w kształcie ażurowej kolumny, złożonej z liter nazwiska Borysa Woznyckiego i logo-symbolu nagrody, oryginalny dyplom laureata, nagrodę pieniężną w wysokości 25 tysięcy hrywien od Artystycznego Funduszu Ihora Woronowa oraz komputer od sieci handlowej „Eldorado”. Nagrodę wręczali minister kultury Ukrainy Leonid Nowochatko, dyrektor generalna NKMMK „Arsenał Sztuki” Natalia Zabołotna oraz dyrektorka ŁNGM im. Borysa Woznyckiego Łaryssa Razinkowa-Woznycka. Nagroda im. Borysa Woznyckiego będzie wręczana co dwa lata, więc kolejna ceremonia zaplanowana jest na 2015 rok. Pierwszy laureat nagrody udzielił komentarza „Słowu Proświty”: „Wszyscy w moim rodzie od lat 90. XVIII wieku byli garncarzami. I mnie przeznaczono ten zawód. Ale moja babcia Jawdocha, zakładając pierwsze domowe muzeum garncarstwa, zakodowała we mnie tworzenie muzeów na całe życie. Nie tajemnica, że w naszym kraju zajmować się sprawami muzealnymi mogą tylko społecznicy. Początkowo po prostu chroniłem moją rodzinną garncarską stolicę przed obcymi dla przyszłych pokoleń. Wielu młodych ludzi mi uwierzyło i u nas powstał pierwszorzędny zespół, bez którego nic nie udałoby się osiągnąć. A co do nagrody, uważam, że zwycięzców tu nie ma. Wraz z pojawieniem się Nagrody im. Borysa Woznyckiego zwyciężyła cała branża muzealna Ukrainy”. KTO I JAK ZNA SZEWELOWA SZEWCZENKIANA RĘCZNIK MYKOŁY STEPANENKI ŚPIEWA PAWŁO HUNKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Im potężniejsze kłamstwo…

Stepan WOWKANICZ, doktor nauk ekonomicznych, profesor, członek korespondent Ukraińskiej Akademii Informatyki, członek rzeczywisty Papieskiej Akademii Nauk Społecznych (Watykan), starszy pracownik naukowy Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, m. Lwów. Zakończenie. Początek w nr 38 z 2013 r. Migracja jako zjawisko społeczno-ekonomiczne nie jest wyłącznie negatywem, zwłaszcza gdy polityka migracyjna państwa prowadzona jest w systemie swobodnej wymiany przodujących doświadczeń, działalności innowacyjnej, nowatorskiej wiedzy, technologii itp. Jednak ta refleksja nie jest adekwatna w odniesieniu do Ukrainy, ponieważ w pełnym wymiarze nie była realizowana przez długi czas jej bezpaństwowości. Pod tym względem historycznie można wyróżnić przynajmniej trzy okresy czasowe. Po pierwsze, jest to charakterystyczne dla okresu zagarnięcia przez carskie imperium, kiedy polityka migracyjna caratu stała się jednym z decydujących narzędzi „integracji” Ukrainy w skład imperium: jej pochłonięcia i rusyfikacji. Rosyjski carat za pomocą ulg ekonomicznych i przywilejów skłaniał przedstawicieli innych narodowości, przede wszystkim Niemców, Greków, Bułgarów, Serbów itp. do szczerego zasiedlania ukraińskich ziem. Najbardziej, oczywiście, Rosjan. Jednocześnie wobec rdzennych Ukraińców stosowano, zwłaszcza podczas reform stołypinowskich, chytrą politykę korzyści ekonomicznych przesiedlenia na ziemie Zielonego i Szarego Klina, Powołża, Ałtaju itp. Po drugie, dotyczy to okresu sowieckiego imperium zła, czyli panowania totalitarnej kompartyjnej władzy. Wciąż świeże w pamięci są enkawudowskie wywózki na Syberię, do Kazachstanu, kiedy zmiany struktury narodowościowej ludności dokonywały się za pomocą ludobójczych hołodomorów Ukraińców, zgody rządu Związku na zbrodniczą polską operację „Wisła”, podczas której z odwiecznie rodzinnych ziem deportowano jeden z trzech karpackich subetnosów — Łemków, a w 1950 roku wysiedlono ze swoich domów także południowych Bojków. W czasie zbrodniczych kampanii wysiedleń i przesiedleń Ukraińców niszczono jako kułaków, burżuazyjnych nacjonalistów, zagranicznych szpiegów czy po prostu jako „współczujących”. Byli oni z góry skazani na przymusową deportację, rozstrzelania, katorgę; w najlepszym przypadku — na „wychowanie nowych sowieckich ludzi” oraz „integrację” w ciało bolszewickiego imperium. Natomiast „czujni” wobec tych wychowawczo-transformacyjnych procesów momentalnie przejmowali ich budynki, przywozili swoje rodziny, zajmowali opustoszałe mieszkania, terytoria, przestrzenie, wprowadzając rzekomo socjalistyczną gospodarkę i nowe porządki. W rzeczywistości pod kamuflażem mesjanizmu nosicieli nowego ustroju ukrywali się „tymczasowi” z psychologią hordy, którzy organizowali militarną gospodarkę dla kontynuacji zaborczo-imperialnego rosyjskiego „pochodu na Zachód”. Prawdziwym ich celem była „integracja” w skład sowieckiej (czytaj — rosyjskiej) imperium nowych narodów za pomocą nowych koczowniczych grabieżczych wypraw bolszewickich komisarzy pod nowoczesno-propagandową, rzekomo humanitarną socjalistyczno-ideologiczną przykrywką — prowadzenia światowej rewolucji proletariackiej i wyzwolenia „pracujących całego świata” od nie do zniesienia wyzysku przez okrutną burżuazję. Nas, Ukraińców, w tym czasie już „wyzwolono” i na to, zdawałoby się, nie ma rady, wszak w strategicznych planach tak zwanych naszych wyzwolicieli nigdy nie było nawet cienia idei stworzenia niepodległej Ukrainy czy wolnego wyboru wektora jej integracji. Po trzecie, jakkolwiek przykro, trzeba przyznać, że syndrom nieadekwatności polityki migracyjnej daje się zauważyć, prawda, w innej formie, także w okresie Niepodległości, kiedy Ukraina cierpi z powodu nieuporządkowanej migracji intelektualnej. Chodzi przede wszystkim o straty młodych talentów studenckich, potencjału twórczego zdolnych do pracy naukowców, inżynierów, wysoko wykwalifikowanych robotników, bez których Ukrainie trudno stać się nowoczesnym rozwiniętym państwem, przejść na nowe układy gospodarki. Niestety, państwo faktycznie usunęło się od regulacji migracji wykwalifikowanych kadr, ograniczając się do uznania za człowiekiem prawa do wolności przemieszczania się w liczbie swobód ruchu kapitałów, usług, informacji. Szczególnie tragicznie brzmią zamiary podmiotów migracji intelektualnej, by nie wracać, ponieważ nie widzą oni perspektyw zwiększenia miejsc pracy, możliwości zastosowania swojej wiedzy. Przy tym młodzież nie bezpodstawnie motywuje się, orientując się na potężną modę tak zwanej narodowej elity, która dzięki partyjno-oligarchicznej klanowości chciwie wysyła swoje dzieci, a nie utalentowane dzieci, na naukę za granicę. Wydawałoby się, że one, kończąc naukę w prestiżowych drogich uczelniach, przyniosą tak potrzebne Ukrainie nową wiedzę, umiejętności, idee. Ale ich zamiary są dalekie od patriotycznych pragnień pracy na rzecz rodzinnego kraju, ochrony tradycji narodu, jego tożsamości. Co gorsza, nie identyfikują się oni jako Ukraińcy, rozmawiają po rosyjsku i traktują Ukrainę jako korzystne miejsce dla nieuczciwego biznesu. W takich okolicznościach dla zachowania ciągłości rozwoju, podniesienia odporności narodu ukraińskiego na procesy asymilacyjne wielkie znaczenie mają nie tylko materialne, ale i niematerialne (duchowo-idealne) transfery międzypokoleniowe (przodująca edukacja, wysoki poziom osiągnięć naukowych, rozwinięte struktury społeczne Proświty i samorządności), podniesienie duchowo-informacyjnej mobilności człowieka, wspólnoty i narodu w ogóle. Niepodległości Ukrainy zagrażają ryzyka nie tylko ekonomiczne (widoczne), ale i duchowo-intelektualne (informacyjne, niewidoczne). Nie ma nic niebezpieczniejszego niż niewidoczne zagrożenia, które prowadzą do nieoczekiwanych strat, zwłaszcza związanych z obroną państwowej niepodległości Ukrainy, narodowej tożsamości jej narodu, jego duchowo-kulturowych, językowych wartości. Z drugiej strony, nie ma nic straszniejszego dla budowy państwowości niż aktywny ignorant. Historia Ukrainy jest nimi przepełniona. Podczas społecznego chaosu szczególnie potrzebna jest wszechstronna państwowa wizja ruchów migracyjnych, aby na podstawie ich wizji i analiz wybrać wektor polityki migracyjnej w koordynatach idei narodowej budowy państwa i ogólnoludzkich wartości. Zarządzanie czy regulowanie polityką migracyjną, jeśli nie wychodzi z zasad idei narodowej, ukraińskich interesów, w ten czy inny sposób przyłącza się do imperialnej desoborowości Ukrainy. Aktualizacja perspektyw informacyjno-przestrzennego, innowacyjnego modelu budowy państwa narodowego, jej eurointegracyjnych zamiarów stawia na porządku dziennym potrzebę opracowania systemu jej ideologicznego zabezpieczenia, który będzie opierał się na ogólnoukraińskich interesach, akumulowanych przez takie nowoczesne składowe Wielkiej strategicznej idei narodowej — Ukraina: soborowa, ukraińska, godna człowieka i narodu. Wszak jeśli współcześni Ukraińcy wciąż szukają szczęścia na emigracji, a rodzinne państwo nic nie robi, aby zwrócić ich do domu, to mimo woli powstają pytania dotyczące innych strategicznych składowych UIN: czy ukraińską Ukrainę budujemy i czy tworzymy w niej odpowiednie warunki — godne dla rozwoju człowieka i narodu. Wybór wektora integracji Ukrainy jest koniecznością dla przetrwania narodu, jednym z priorytetowych strategicznych czynników jej bytu, rozwoju i osiągnięcia cywilizacyjnych szczytów ludzkości. Problem wyboru wektora integracji Ukrainy dla egzystencji narodu i zachowania jej tożsamości wymaga rozpatrzenia nie tylko ekonomicznych środków, ale i nieekonomicznych czynników efektywnej budowy państwa. Jedynie wykorzystanie podejścia aksjologicznego do poszukiwania szeregu nieekonomicznych zasobów dla podniesienia efektywności gospodarki i budowy państwa narodowego pomoże wyodrębnić tak ważny jednoczący naród czynnik, jak ukraińska Idea. Równie — pokazać, że nie ma czystej ekonomii — nie ma rafinowanych nieekonomicznych czynników jej efektywności, a jest system narodowych i ogólnoludzkich wartości. Tylko przez pryzmat aksjologii można należycie ocenić edukacyjną, migracyjną czy językową politykę jako decydujący mechanizm „integracji” Ukrainy, który wykorzystywały carska i sowiecka imperia dla jej rusyfikacji i pochłonięcia. Ruch do Europy — to nie geograficzny czy ekonomiczny wektor, a wybór, gdzie wartości soborowości i niepodległości występują jako jego życiowe priorytety i wskaźniki narodowej dumy. Niedopuszczenie do desoborowości Ukrainy — to niezwykle ważne zadanie w systemie realizacji idei narodowej i ostatecznego zakończenia imperialnych naruszeń ciągłości rozwoju ukraińskości, strat z powodu niekontrolowanej polityki migracyjnej i braku ideologii narodowej budowy państwa. Bycie Ukraińcem to wartość soborowo-narodowa i duma. Świętością zadań UON jest uformowanie jednolitej narodowej przestrzeni gospodarczej, językowo-informacyjnej, kulturowej, religijnej i innych, w których wszyscy Ukraińcy z różnych regionów za pomocą edukacji i oświaty mogliby uświadomić sobie, że są soborowym narodem skoncentrowanym na państwie. Jednocześnie ukraińska Ukraina nie oznacza złośliwie podrzuconego hasła: Ukraina tylko dla Ukraińców. Jesteśmy jednolitym narodem ukraińskim: rodziną dla każdego, kto pracuje na rzecz naszej idei narodowej. Integracja wymaga od Ukraińców bycia soborowymi: nie galicyjskimi i nie bukowińskimi, a za Franką dodajmy: nie donieckimi czy charkowskimi. To bardzo trudna nauka. Bycie Ukraińcem, nauczał wielki myśliciel, oznacza bycie nim „bez oficjalnych (regionalnych — mój przypis) granic. I to uczucie nie powinno być u nas pustą frazą, lecz musi pociągać za sobą praktyczne konsekwencje. Musimy — wszyscy bez wyjątku — przede wszystkim poznać tę swoją Ukrainę, całą w jej granicach etnogeograficznych, w jej obecnym stanie kulturowym, zapoznać się z jej zasobami naturalnymi oraz bolączkami społecznymi i przyswoić sobie tę wiedzę mocno, do tego stopnia, byśmy boleli każdym jej cząstkowym, lokalnym bólem i radowali się każdym, choćby najdrobniejszym i cząstkowym jej sukcesem, a głównie, byśmy rozumieli wszystkie przejawy jej życia, byśmy czuli się rzeczywiście praktycznie częścią jego”. Kiedy na flagach narodowych wiszą czarne wstęgi żałobne z powodu tragedii w Skniłowie czy ofiar w kopalni im. Zasiadki, boli nas nie regionalnie. To samo można powiedzieć, gdy agresor chce zagarnąć mierzeję morską na Tuzli czy odciąć kawałek gdzie indziej. Zrozumiałe, że potrzebna jest efektywna gospodarka, ciężka praca wspólnoty, regionów i każdego z osobna, aby zapewnić dobrobyt, godną pensję, ochronę socjalną, czystą wodę, powietrze, należytą opiekę zdrowotną itd. Koncept budowy kraju godnego człowieka i narodu jest szeroko adaptowany przez rozwinięte państwa, ale jakość naszej obecnej pracy i integracyjnej soborizacji nie pozwala „dociągnąć” do ich standardów życiowych. Jednak wybór integracyjny Ukrainy to nie tylko gospodarka, wielkość rynków i ich konsekwencje. Co więcej, kiedy państwo jest nieefektywne, zdaniem znanego ekonomisty O. Paschavera, gospodarka przeważnie zależy właśnie od czynników pozaekonomicznych. Mimo to czynniki pozaekonomiczne to nie tylko społeczne, polityczne, socjologiczne czy społeczno-psychologiczne; są one jednymi i drugimi, i jakimiś trzecimi, wreszcie wszystkimi razem. Są one społeczne, obywatelskie i wspólnotowe; narodowe i ogólnoludzkie; duchowe (informacyjne, idealne) i materialne; transgraniczne i geopolityczne; historyczne i nowoczesne, światopoglądowe i mentalne, medyczne i ekologiczne, gdzie każdy wymieniony (i niewspomniany) czynnik podanego zbioru może stać się multiplikatorem rozwoju społecznego. W tym kontekście aktualizuje się problem kompleksowości ich badania przez pryzmat aksjologii jako wartościowych i arcyważnych dla wyboru wektora integracji Ukrainy oraz jej egzystencji. Dzisiaj integracja Ukrainy to paradygmat bytu narodu ukraińskiego. I to zadanie nie tylko dla ekonomistów. Zatem wektor wyboru nie ma ceny regionalno-rynkowej, lecz wartość ogólnonarodową w szerokim wymiarze wartości ogólnoludzkich. Nielogicznie i nierozsądnie jest przywiązywać taki wybór wyłącznie do potrzeb gospodarczych poszczególnych regionów (karpackiego, podolskiego, słobożańskiego czy donieckiego) właśnie teraz, kiedy po raz kolejny proponują podzielić Ukrainę na osiem części, aby ją sfederalizować. A następnie „zdekomponować” i na prawach „starszego” brata, którego Ruś zrodziła później, znów naiwnych Małorosjan po imperialnemu „zjednoczyć w jednolitym ruskim świecie”. Jednak postępując tak, nie tylko ryzykujemy kompleksowością rozpatrywania ogólnoukraińskich czynników państwowotwórczych, ale też pozostawieniem soborowości Ukrainy — bodaj najważniejszego aksjologicznego składnika jej idei narodowej — poza kontekstem geopolitycznym, poza jej historyczną i naturalną granicą społeczno-psychologiczną. Poddając się propagandzie imperialnie pochłaniającego „świata”, ryzykujemy zgubienie całego, za Franką, człowieka, gdyż rozpatrujemy fenomen jego całości poza „ramami narodu”, poza skomplikowanym, kompleksowym i adekwatnym dla ich rozwoju środowiskiem i przestrzenią. W naszym rozumieniu istota soborowości, jak i graniczności Ukrainy, nie wyczerpują się wypełnieniem terytorialno-geograficznym. W ukraińskim dyskursie soborowość nie oznacza imperialnego „zbierania ziem”, przeprowadzania soboru upaństwowionego kościoła czy „otwartego zebrania partyjnego”. Nabiera ona innego, wartościowo-przestrzennego wymiaru, akumulując przynajmniej cztery ważne integracyjne aspekty życia ukraińskiego człowieka i narodu. Czyli ich życie „na granicy”, jednak nie na marginesie, a w płaszczyźnie identyfikacji, kulturowo-intelektualnego mediatorstwa i cywilizacyjnego postępu, gdzie człowiek i jego naród to jednolita soborowa całość. Te cechy nie powinny pozostać poza wyborem wektora zewnętrznej integracji, która koreluje się z wewnętrzną, czyli z soborizacją Ukrainy, której zawsze przeszkadzały imperialna denarodowizacja i zaborczy podział Ukraińców na denarodowizowanych oraz tych, których jeszcze trzeba zdeukrainizować. To, w zamyśle współczesnych neorewanżystów, prowadziło i ma prowadzić obecnie do rozłamu Ukrainy, jej „dekompozycji”, czyli do desoboryzacji kraju i osłabienia narodu, a w konsekwencji do zwiększenia szans na nowe zniewolenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zatem soborowość to przede wszystkim antyidea wobec imperialnego rozproszenia sił i zasobów rdzennego narodu, rozmywania jego świadomości narodowej, tożsamości oraz potencjału jednoczącego. Dlatego soborowość jest strategicznym składnikiem ukraińskiej idei, który odzwierciedla po pierwsze zdolność narodu do pracy i tworzenia razem, synergicznie na rzecz podniesienia dobrobytu. Czyli są to społeczno-psychologiczne cechy jakościowe, które od dawna stały się właściwe ukraińskości jako charakterystyki mentalne, ukształtowane przez tysiącletnią historię życia na pograniczu. Po drugie, jest to wskaźnik wewnętrznej i zewnętrznej integracji społeczeństwa jako afirmatywny przejaw jego nacjocentryczności. Czyli poziom świadomości, który determinuje wiedza, że własny dom buduje się najszybciej, gdy wspólnota (gromada) jest zjednoczona i działa zgodnie, w ramach przyjaznej patriotycznej tołoki. Po trzecie, jest to ogólnonarodowa solidarność i zaufanie do odradzającej się państwowości jako do swojej, wymarzonej od wieków. Po czwarte, jest to przejaw konsolidacji narodu w przyspieszaniu długo oczekiwanych procesów renesansowych tworzenia własnego państwa narodowego, do realizacji idei i naturalnego prawa którego do samodzielności zniewoliciele zawsze pozbawiali Ukrainę, twierdząc: jest ona możliwa tylko w jedynej rodzinie wielkiego zaborcy. W ten sposób wzmacnianie soborowości to nie tylko usuwanie inicjowanego przez partie regionalnego, rzekomo nieprzezwyciężalnego przeciwstawienia, a w rzeczywistości PR-owskiego antagonizmu jako przejawu postsowieckiego syndromu służalczej chachłackiej gorliwości. To przede wszystkim wzmacnianie tradycyjnej tolerancji Ukraińców w ich stosunku do różnych kultur, w szczególności małych narodów, bezpośrednich kontaktów informacyjnych z daleką i bliską diasporą, zachowanie na pograniczu odrębności własnej kultury pośród różnorodności innych światów. Chodzi o życie między religijnym prawosławiem a katolicyzmem, między kulturą europejską a azjatycką, obecną demokracją konsensualno-społeczną a sterowaną, innowacyjnym wysokotechnologicznym a mobilizacyjno-surowcowym rozwojem gospodarki, wreszcie między WNP, Unią Celną a UE, NATO, między pożądaną strefą wolnego handlu a Stowarzyszeniem państw europejskich itp. Na Ukrainie nie bada się soborowości w kompleksie z życiem narodu „na granicy”, co determinuje tranzytowość w kontekście jej współczesnych integracji, mediatorstwa i wzrostu tych fenomenów w warunkach globalizacji oraz pilną potrzebą zatrzymania dalszej dewaluacji wartości narodowych. Chodzi o tranzytowość nie tylko i nie tyle jako transportowo-przestrzenną, przygraniczną czy transnarodową rzeczywistość geopolityczną, co społeczno-psychologiczną, duchowo-intelektualną, mentalną, ideologiczno-światopoglądową, terytorialno-patriotyczną charakterystykę działalności życiowej narodu na „styku” różnych otaczających kultur, czyli o przetrwanie i tolerancję na granicy różnorodności przestrzeni dźwiękowych, informacyjnych, mentalności itp. Jednak w takich warunkach (jak świadczy historia i realia teraźniejszości) ważne jest wychowywanie tolerancji nie tylko wśród rdzennego (tytularnego) narodu, czynienie jego kraju przerzutowym „mostkiem” między brzegami różnych kultur, religii, bloków wojskowych, unii gospodarczych i politycznych. Pogranicznego mediatorstwa nie przyrównujmy do życia na moście. Przecież na moście się nie mieszka, po nim się chodzi, a jeszcze bardziej jeździ, i to nawet obcymi czołgami. W warunkach osłabienia rdzennego narodu pojawia się szereg pokus agresywniejszych sąsiadów, by wymyślić ideologię federalizacji Ukrainy, „odcięcia” od pozablokowej, dalekiej od potęgi kolektywnych form ochrony, pewnej kromki czy morskiej kosy. Choćby nie wiadomo jaka była ta kromka czy kosa, ona dla Ukraińców jest ich ziemią obiecaną, a ludzie na niej mają prawo do samodzielnego rozwoju, do odrodzenia i zachowania swojej tożsamości narodowej, odrębności swojej kultury, do swojego środowiska informacyjnego, a zatem do adekwatnej przestrzeni z jej odpowiednim zabezpieczeniem ideologicznym, którego wskrośnym fundamentem jest ukraińska idea narodowa, której unikalność, jak i soborowości, graniczności kraju, obecnie jest ignorowana. Jest to szczególnie niedopuszczalne w systemie nieekonomicznych czynników budowy efektywnej gospodarki, państwa, jego ideologicznego i innego zabezpieczenia. Przecież niejedno pokolenie patriotów Ukrainy płaciło życiem właśnie za ideę narodową, za wybór wektora ruchu ku państwowemu usamodzielnieniu, osiągnięciu ideału narodowego w strukturze ogólnoludzkich wartości i dóbr. Obecnie za ideę narodową już nie trzeba umierać, trzeba udoskonalać jej wizję i misję, ciężko codziennie pracować nad ich realizacją. Niestety, do tej pory szeroko nie uspołeczniliśmy idei ukraińskiej, nie uczyniliśmy jej kamieniem węgielnym budowy państwa na jego ideologicznym fundamencie, w tekstach programowych partii rządowych i opozycyjnych jest pusto. To uniemożliwia określenie nie tylko strategii, drzewa celów rozwoju narodu, dostępnych zasobów budowy państwa, priorytetów ich wykorzystania, ale także zoptymalizowanie wyboru samego wektora integracji Ukrainy, osiągnięcie w jego poszukiwaniu ideału mądrości (sofijności) narodu, wyjście na pozaekonomiczne sensy ruchu ku szczytom cywilizacji, rozszerzenie kompleksu narodowo-ideologicznych, filozoficzno-światopoglądowych, społeczno-prawnych, geopolitycznych, migracyjnych i innych czynników przyspieszenia budowy państwa. Przyspieszenie budowy narodowej, jak zaświadczyło 10. Forum Jałtańskie polityków i ekonomistów, wymaga nowej wiedzy i technologii. Nie na darmo wyróżniamy Małą ideę narodową: „Wiedza, informacja i ruch”. Własną tożsamość, odrębność kultury przy jakichkolwiek światowych trendach. Właściwie wybór tego, co najbardziej optymalne, to nie tylko racjonalny wektor przyszłości, ale i sztuka realizacji tego, co możliwe, która z czasem stanie się właściwa młodym ukraińskim politykom, wreszcie aktywnemu jądru intelektualistów w samorządności świadomych obywateli. Kiedy ich masa krytyczna będzie wystarczająca, aby ona, a nie palec lidera partyjnego, samowładnie kierowała w 2015 roku wyborem kandydata na Prezydenta Ukrainy — pokaże czas. Ale o tym bardziej autorytatywnie mogą sądzić, najwyraźniej, i dowieść już następne pokolenia. A nam, obecnym, należy myśleć o stanie i warunkach życia, które im pozostawimy. W harmonii stałości i strategii ciągłości rozwoju Ukrainy, właściwie adekwatność naszych dzisiejszych działań wobec realizacji socjohumanistycznych imperatywów bytu narodu, binarnej ochrony jego i człowieka, idei państwowej i racjonalności wyboru wektora integracji. A bez tego znów będą panować, według Franki, „żołądkowe idee”. I całe życie ukraińskie, jak pisał M. Hruszewski, będzie „wywrócone ze swoich normalnych warunków, historycznie i geograficznie uformowanej koleiny i wyrzucone na wielkoruski grunt, na potok i rozgrabienie” zamiast zachowania „ciągłości przy wiecznym postępie naprzód”. Aby zachować ciągłość rozwoju społecznego dla przyszłych pokoleń, trzeba uruchomić nie tylko twardo uświadomiony kompleks nieekonomicznych czynników efektywnej gospodarki, ale i uczynić to na zasadach nowej socjohumanistycznej paradygmatu modernizacji Ukrainy jako Sobornego, Ukraińskiego, godnego Człowieka i Narodu najnowszego państwa z europejskim wektorem ruchu ku światowym sensom cywilizacyjnym. Zatem potrzebne są adekwatne instytucje społeczne i narodowa przestrzeń informacyjna, oszczędne struktury i wartości duchowo-kulturowe, konkurencyjna edukacja, nauka i patriotyczno-aktywna motywacja, innowacyjne myślenie i tradycje służenia, aktywność społeczna i obywatelska, odpowiedzialna władza i należyta ekologia itp. Chociaż to nie wszystkie i bez wymiaru czasowego strategiczne wektory przełomu, ale przytoczona ich mnogość jest wystarczająca dla reprezentatywnego osądu, aby uczynić Ukrainę Europą, a Europę — na Ukrainie. Integracja europejska umożliwia to i daje szansę, która może być jedyną dla dzisiejszego pokolenia. Jej utraty następne pokolenia mogą nam nie wybaczyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Piłkarsko-polityczne igrzyska

(czyn, działanie)” jako roboczy instrument rozwiązywania tych czy innych składowych Wielkiej, integrator Idei i Działania, przede wszystkim młodzieży jako akceleratora budowy państwa. Mała idea — to bieżące, często taktyczne hasło. Mała jako część Wielkiej strategicznej idei narodowej kieruje dzisiaj producentów intelektualnej własności przywódczej, twórczą energię naukowej młodzieży na intensywne wykorzystanie nowej wiedzy, osiągnięć nauki, intelektualno-innowacyjnych czynników tworzenia nowoczesnego państwa narodowego, gospodarki opartej na wiedzy, zwiększenie inwestycji w rozwój człowieka — jego edukacji, kultury, kapitału intelektualnego; budowę społeczeństwa informacyjnego, obywatelskiego i prawnego, zachowanie puli genowej narodu ukraińskiego, ciągłości jego rozwoju w planie nieprzerwanego osiągania wysokiego wykształcenia, kreatywności, duchowości oraz moralności; wreszcie, poznanie otaczającego świata, zmniejszenie jego entropii (niepewności) oraz wewnętrznych i zewnętrznych zagrożeń. Jest naród soborny jako pełnowartościowe, samowystarczalne środowisko społeczno-ekonomiczne, etnokulturowe, jest przestrzeń informacyjna, która nie gnębi, nie rozmywa tożsamości narodu, pełnokrwiwie funkcjonuje przekaz wiedzy z pokolenia na pokolenie — a zatem wychowuje się świadomy narodowo, integralny człowiek i wspólnota kowitalna. Czyli wspólnota zdolna do odradzania się dzięki zielonej ideologii, polityce socjohumanistycznej, które, zasilając to środowisko, rozszerzają jego żywotność w wymiarach ogólnonarodowym i światowym. Aby przyszedł nasz Apostoł prawdy i nauki, należy nie tylko uwzględniać czynnik zachowania ukraińskości i związane z nim aspekty aksjologiczne. W przeciwnym razie możemy stać się zakładnikami podstępnych sąsiedzkich formatów i formuł “integracji”, i może nas spotkać punkt bez powrotu, którego przyczyną staniemy się my sami. Dlatego podczas wyboru wektora integracji pilnujmy, kontrolujmy i siebie, i działania rządu, i opozycji, piątej kolumny, różnych cerkwi i organizacji społecznych. Przy czym nie trzeba wysokim urzędnikom działań socjum ostro potępiać jako nieprofesjonalnych. Świadczą one o narodzinach wspólnoty obywatelskiej jako uniwersalnej instytucji, która może ich zatrudnić na służbę, a może i zwolnić. Do tego nie są potrzebne pieniądze, zagraniczne inwestycje: trzeba być rozumnym, nieobojętnym, zorganizowanym narodem, aby zacho- Petro ANTONENKO Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej (FIFA) podjęła surowy werdykt wobec Federacji Piłki Nożnej Ukrainy i naszej reprezentacji narodowej. FIFA uważa, że podczas meczu eliminacyjnego do następnych mistrzostw świata między reprezentacjami Ukrainy i San Marino, który odbył się na stadionie “Arena Lwów” 6 września, w zachowaniu kibiców były przejawy rasizmu i faszyzmu. Sankcje FIFA są bardzo poważne. Następny mecz eliminacji 11 października z reprezentacją Polski w Charkowie odbędzie się na stadionie bez udziału widzów. Naszą Federację ukarano grzywną. Zdyskwalifikowano “Arenę Lwów”: tutaj zabroniono przeprowadzać jakiekolwiek mecze pod egidą FIFA aż do końca 2017 roku. Trudno przypomnieć sobie, kiedy stosowano tak drakońskie sankcje. Federacja Piłki Nożnej Ukrainy zaskarża w FIFA ten werdykt, aby doprowadzić do przeprowadzenia meczu w Charkowie w obecności widzów. I, oczywiście, obronić wspaniały nowy stadion Lwowa, zbudowany na EURO—2012, przed bezsensowną dyskwalifikacją. Społeczeństwo również wymaga od FPNU wyjaśnienia, co to za lista “przejawów rasizmu i faszyzmu”, sporządzona przez organizację FARE? Ta sieć “Futbol przeciw rasizmowi w Europie” na zlecenie FIFA śledzi sytuację w futbolu, przede wszystkim w krajach Europy Wschodniej. Właśnie na podstawie jej raportu FIFA podjęła te sankcje po meczu we Lwowie. A co nam mogą zarzucić “cenzorzy” od rasizmu i faszyzmu jutro? W tej historii jest kilka niepiłkarskich aspektów. Bez wątpienia jest to próba dyskredytacji Ukrainy w przededniu podpisania Umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską. Obecny jest tutaj także rosyjski ślad, wszak FIFA właśnie zawarła umowę o partnerstwie (czytaj — sponsoringu) z potężną rosyjską strukturą państwową “Gazprom”, a pieniądze w sporcie — rzecz nie ostatnia. I to ten sam “Gazprom”, który przepycha ideę jakichś “połączonych mistrzostw piłkarskich” Rosji i Ukrainy. Jest to także kontynuacja rozgrywania znaczonej “antyfaszystowskiej” karty lewicy i regionalów, kiedy patriotów Ukrainy zalicza się do faszystów. Teraz pragną to robić także na poziomie międzynarodowym. “SP” będzie śledzić tę sytuację, która już wyszła poza ramy sportu. Chodzi o autorytet naszego państwa w Europie i na świecie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Sen rozumu rodzi potwory

Witalij ABLIZOW I. “Farewell, farewell, and if forever, farewell forever — Żegnaj, żegnaj, a jeśli na zawsze, żegnaj na zawsze” 16 grudnia 1949 roku był na koncercie symfonicznym w Monachium. Grano IX Symfonię Beethovena. Było to wzruszające pożegnanie i dobra wróżba. Wychodził z koncertu podniosły, zachwycony, a w jego głowie wirowały słowa “Farewell…”. Następnego dnia nadeszły szwedzkie wizy — dla matki i dla niego. “Niemcy żegnały nas ludzkim ciepłem… Przyjechaliśmy do Lund 12 stycznia. Był rok nowy, 1950. Przed nami też wszystko było — miało być — nowe, nieznane. Nowe Życie!” Jurij Szewelow “Ja — mnie — mi... (i wokół)”, Charków—Nowy Jork, 2001. — T. 2 (początek epigrafa — w wolnym przekładzie). Nostalgia to nieukojony ból. Zwłaszcza gdy opuszczasz ojczyznę nie z własnej woli. Przez całe życie towarzyszyły mu spotkania i pożegnania. Pożegnań było więcej… Urodził się w Charkowie, w dzieciństwie mieszkał w polskiej Łomży, gdzie ojciec (pułkownik, później generał) dowodził pułkiem, z początkiem I wojny światowej rodzina wróciła do Charkowa. Marzył, by zostać naukowcem: studiował na uniwersytecie, obronił pracę kandydacką, został docentem. Wszystko w jego losie zmieniła wojna. 6 lutego 1943 roku wraz z matką opuścił okupowane przez nazistów rodzinne miasto. Przez Lwów trafił do Niemiec. A dalej była Szwecja (Uniwersytet w Lund). Rok 1952 Szewelowowie powitali w Nowym Jorku, gdzie Jurij Wołodymyrowycz zaczął wykładać na Uniwersytecie Harvarda. Dopiero jesienią 1990 roku profesor Uniwersytetu Columbia (wykładał tam ponad 20 lat, od 1954 roku) J. Szewelow ponownie zobaczył ojczyznę. Umierając wiosną 2002 roku w zamorskim Nowym Jorku, marzył o Charkowie… To lakoniczny zapis życiorysu wybitnego lingwisty i literaturoznawcy J. Szewelowa, dzięki któremu m.in. język ukraiński został wprowadzony do światowego naukowego kontekstu anglojęzycznego. W twórczym i naukowym dorobku profesora znajduje się około 20 książek, wśród nich fundamentalne prace: “Przedhistoria języka słowiańskiego: historyczna fonologia języka ogólnosłowiańskiego” (1965), “Historyczna fonologia języka ukraińskiego” (1979), “Zarys współczesnego języka ukraińskiego” (znaczna część wydań została przetłumaczona na angielski). Wśród książek literaturoznawczych: “Nie dla dzieci” (1964), “Druga kolejka” (1978), “Trzecia straż” (1991), “Progi i Zaporoże” (trzytom, 1998), dwutomowe wspomnienia “Ja — mnie — mi... (i wokół)” (2001), “Wybrane prace. Językoznawstwo. Literaturoznawstwo” (2 tomy, 2008). J. Szewelow był Prezesem Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA (1959—62, 1978—87), redaktorem naczelnym czasopisma “Suczasnist”, członkiem Amerykańskiego Towarzystwa Lingwistycznego, Instytutu Sztuki i Nauki, Guggenheim Memorial Foundation, wybierany był na doktora honoris causa uniwersytetów w Albercie (Kanada), Lund (Szwecja), Charkowie (Ukraina). W 2002 roku uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy im. T. Szewczenki. Zatem naukowej biografii J. Szewelowa można tylko w pozytywnym sensie zazdrościć (w każdym razie, najwyraźniej nikt z krajowych intelektualistów nie może tu z nim rywalizować). Ale życiowej — nie. Był skazany na samotność. Nie był żonaty, nie miał dzieci. Żył miłością do matki, którą rzadko zostawiał, nawet na krótki czas. Jako 42-latek, odpływając z Europy do Ameryki, powtarzał wers z listu L. Beethovena do ukochanej: “Żegnaj, wiecznie twój, wiecznie moja, na zawsze!” Rozstawał się z Ukrainą, ze swoją młodością, dojrzałością, z pierwszą połową swojego życia, pełnego ucisku i prześladowań przez reżim radziecki, z niepewnością jutra. Chciał zajmować się tylko ukochaną nauką i miał nadzieję, że właśnie za oceanem zazna spokoju i pewności co do swojej przyszłości, że właśnie w wolnym świecie osiągnie naukowe szczyty. I jego marzenia się spełniły: został profesorem jednego z najbardziej prestiżowych uniwersytetów na świecie — Columbii. Zawrotność wątków jego biografii odbiła się w jego losie: jako syn generała nie miał prawa studiować na radzieckiej uczelni (matka zmuszona była “zgubić” jego metrykę i twierdzić, że jej syn urodził się nie w Charkowie, a w polskiej Łomży, i nie w rodzinie szlacheckiej, a w rodzinie zwykłego urzędnika), musiał kilkakrotnie zmieniać nazwiska: urodził się przyszły naukowiec w niemieckiej rodzinie Schneiderów; z początkiem I wojny światowej, gdzie Rosja przeciwstawiła się Niemcom, oficerowie niemieckiego pochodzenia zmieniali nazwiska na rosyjskie — pułkownik W. Schneider stał się Szewelowem; na emigracji, bojąc się przymusowego powrotu do ZSRR, w Niemczech J. Szewelow przyjął nazwisko Tkaczuk. Dopiero amerykański paszport przywrócił mu rodowe — Szewelow. Literackie i naukowe pseudonimy też były różne: Szerech, Szewczuk… Mimowolnie przypomina się krajan J. Szewelowa, słobożanin, filozof Hryhorij Skoworoda: “Świat łowił mnie, lecz nie złapał”. Jurij CZERNIECKI SZELEST PO CHARKOWSKU Upływ czasu dobrze mózgi przeczyścił, bo dziś pod szaleńcze okrzyki pochwalne faszyści pod przykrywką antyfaszystów niszczą tablice pamiątkowe. Po dawnych wydarzeń śladach wychłodłych potomkowie Trockich kręcić się chętnie gotowi — i stał się uczony-filolog znów zakładnikiem bandyckiej władzy. “Wodzowie” sumieniem chwalą się “czystym”, wojnę zaś zaczęli, rzec by można, nieudolnie, w czterdziestym pierwszym prawdziwym nazistom kraj rzucając na pastwę. Myśmy ich obronili. Oni zuchwali. I przedwczoraj wyszli z podziemia. A wczoraj zręcznie (nieważne, że debile) władzę w łapy wzięli umiejętnie. Dziś żerują... “Puszyste i białe”? 27.09.13 Charków II. Im bardziej cyniczne kłamstwo, tym bardziej jest ono “bliższe” prawdzie “Nie mam przed kim się ukrywać ani czego wstydzić. Nigdy nikogo nie zdradziłem. To absolutnie szczere i jednoznaczne. Moje sumienie jest czyste. Oczywiście, przez przeżyte lata zmieniały się w pewnym stopniu i niektóre poglądy — o nich piszę w swoich książkach. Uważny czytelnik sam zauważy, gdzie jaka epoka. Poza tym, są na świecie (i, mam nadzieję, będą) krytycy, polemiści, historycy. Trzeba i im coś zostawić do rozpatrzenia, odkrycia i zdemaskowania… Nie mam żadnych pretensji do swojego życia. Wszystko było tak, jak było…” J. Szewelow: “Chciałem powiedzieć do widzenia wszystkim, których znałem i kochałem…” (21 maja 2002). „Czym on Hekabe, czym mu Hekabe?”. W podtytuł wyнесенo wiersz z szekspirowskiego „Hamleta”, którego używa się wtedy, gdy musimy potępić w szczególności ludzką obojętność wobec tego, co drogie większości, za co boli serce u ludzi o dobrym sercu i jasnym umyśle. I rzeczywiście, czym IM Hekabe — żona zabitego trojańskiego króla Priama, o której cierpieniach opowiada Eneasz. Jestem pewien, że 27 września widzom „Interu” się poszczęściło: najpierw S. Szuster przypomniał obecnym o apelu W. Janukowycza z trybuny ONZ o współczesnej potrzebie jednolitej przestrzeni humanitarnej na świecie i skierował uwagę społeczną na ukraińską rzeczywistość. A potem dwaj przedstawiciele charkowskiej władzy: szef obwodowej administracji państwowej M. Dobkin i charkowski mer H. Kernes próbowali żarliwie i z pewnością o swojej racji otworzyć telewidzom i w studiu, i na Ukrainie oczy na inny — znany tylko im, portret wybitnego uczonego — charkowianina z urodzenia. H. Kernes, demonstrując odbitkę strony charkowskiej gazety „Nowa Ukraina”, która wydawana była w okupowanej przez nazistów słobożańskiej stolicy, emocjonalnie wykładał przygotowane przez pomocników „fakty”, które rzekomo mają związek z J. Szewelowem. Z drżeniem w głosie powtarzano wyrażenia „poplecznik faszystów”, „wysokopostawiony człowiek w okupacyjnym zarządzie”, „on nawet w czasie wojny miał służbę” i tym podobne. Aby uświetnić swoją przemowę, H. Kernes wymachiwał przed kamerą telewizyjną stroną gazety z portretem A. Hitlera. Jeśli ktoś z widzów głębiej zastanowił się nad tym, co zobaczył na ekranie, to mógłby bez trudu zbudować inną pseudologiczną schemat. Jeśli H. Kernes z ojca Adolfowicz, to być może jest on krewnym A. Hitlera? Słowem, władze, które, nawiasem mówiąc, najpierw pozwoliły otworzyć tablicę pamiątkową, a potem z nieznanych przyczyn zmieniły zdanie, głośno wzywały obecnych do uwierzenia, że charkowska społeczność chce uhonorować nie uczonego ze światowym imieniem, a zagorzałego kolaboranta (człowieka, który współpracował z okupantami). Większość uczestników dyskusji niemrawo reagowała na wezwania M. Dobkina i H. Kernesa. Przede wszystkim dlatego, że, podobnie jak mówcy, mało (oprócz kilku) wiedzieli o J. Szewelowie. Jeden nawet zawstydził się, że oto, powiedzmy, nigdy nie słyszał tego nazwiska. Jak zawsze, swoją rolę „neutralnego” grał prowadzący S. Szuster. Swoją misję oświatową mistrz teleprogramu wykonał skutecznie: uwierzmy, że teraz znajdą się chętni, by odkryć dla siebie wybitną postać ukraińskiej nauki i literatury. Tym bardziej, że w Internecie jest wystarczająco dużo informacji na ten temat. Jest i inna myśl-pytanie: jeśli prowadzący chciał ujawnić zagrażający budowaniu państwa niski poziom intelektualny uczestników dyskusji, osiągnął swój cel. I podziękowania mu za to. Ale jeśli S. Szuster realizował inne cele, wsparcia dla niego być nie powinno. Chodzi o wagę wydarzeń, które przeżywa Ukraina w przededniu podpisania Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a Unią Europejską. Nie chce się wierzyć, że S. Szuster wypuścił z rąk kontrolę nad sytuacją w studiu. Ale publiczność się podzieliła, co odbiło się na wynikach głosowania. Zauważmy, że choć jak pewnie próbowali narzucić swoje zdanie telewidzom M. Dobkin i H. Kernes, charkowianie też podzielili się na równe dwie części: jedni potępiali barbarzyńskie wydarzenia, a inni, przeciwnie, uważali, że uczony nie jest godny godnego uhonorowania w swojej ojczyźnie (pamiętacie historię z noblistą B. Pasternakiem: „Nie czytałem, ale potępiam”). To hiszpańskie przysłowie, według naszego przekonania, trafnie charakteryzuje sytuację, która powstała wokół charkowskich wydarzeń, związanych z ustawieniem, a potem barbarzyńskim zniszczeniem tablicy pamiątkowej profesorowi Jurijowi Szewelowowi na budynku przy ulicy Sumskiej 17, gdzie mieszkał przez 28 lat (1915—1943). Rzeczywiście, żyjemy w czasie, którego atmosfera duchowa jest kontrastowa: z jednej strony otwarcie biała — pragniemy powrócić do europejskiej wspólnoty narodów, a z drugiej otwarcie czarna — ukrainofoby otwarcie rzucają cyniczne wyzwania ukraińskiemu społeczeństwu. Inaczej być nie może: pomyślcie sami, jak może charkowska władza honorować wybitnego uczonego światowego formatu J. Szewelowa, kiedy już dawno dała pierwszeństwo znanemu łotrzykowi z „12 krzeseł” I. Ilfa i J. Pietrowa „ojcu Fiodorowi” — łowcy za widmowymi milionami, którego postać z brązu wita na dworcu kolejowym wszystkich gości słobożańskiej stolicy? Przekonać o czymś zagorzałego przeciwnika ojczystego budowania państwa (a to zawsze ignorant!) — to daremny trud. Najwyraźniej dlatego tak niemrawo broniła profesora J. Szewelowa publiczność telewizyjna w programie „SzusterLIVE” 27 września (kanał telewizyjny „Inter”). Za to aktywną postawę wykazywali telewidzowie: i w studiu, i na Ukrainie. Tylko we wschodnich i południowych regionach uczestnicy sondażu poparli charkowską władzę, reszta potępiła ignorantów lub zademonstrowała tradycyjny podział publiczności: 50% na 50%. I to przy założeniu, że faktycznie większość po raz pierwszy odkryła dla siebie imię wybitnego uczonego (o tym — w drugim rozdziale proponowanej publikacji). Ostatnia okoliczność podyktowała autorowi, wydaje się, logiczny krok: w pierwszej części spróbować nakreślić portret J. Szewelowa, a w drugiej — opierając się na znanych dokumentach, zdementować rozpowszechnianą przez media uprzedzoną nieprawdę jego oponentów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Nie zapominajmy, że mowa o etnicznym Niemcu (wprawdzie matka J. Szewelowa, Warwara Wołodymyriwna Meder, była córką ojca Niemca i matki Ukrainki). Przyznać trzeba, że kiedy autor oglądał program telewizyjny, pomyślał: „Gdyby Szewelowowie, jak znaczna część rodzin oficerskich i generalskich, wyemigrowali w 1917 roku z Imperium Rosyjskiego, najwyraźniej Jurij Wołodymyrowycz miałby inny los”. Ale rzecz w tym, że Warwara Wołodymyriwna nie mogła tego zrobić, bo była patriotką swojej ziemi. Jej dzieci (J. W. Szewelow miał starszą siostrę) wychowywały się w atmosferze miłości do swojego kraju, jego historii, jego języka. To właśnie matka rozbudziła w przyszłym naukowcu ukraińskiego ducha i syn pod jej wpływem stał się wybitnym językoznawcą o światowym imieniu. Gdyby J. Szewelow tak sympatyzował z okupantami, jak to „odkrywają” przed światem Dobkin i Kernes, to stałby się volksdeutschem i zapewnił sobie oraz matce normalne w warunkach wojennych wyżywienie, ciepło w mieszkaniu itd. Ale on tego nie zrobił. To nie jest prosta sprawa — samoidentyfikacja. Nie formalny krok, a uświadomienie sobie przynależności do określonego narodu, kultury, historii. To główny wybór w życiu. Tak, J. Szewelow nie ukrywa w swoich dziennikach-wspomnieniach żadnej ze swoich wątpliwości. Oczekiwał, że na zmianę stalinowskiego totalitarnego reżimu z terrorem, hołodomorami, re- G. Kernes mówi o jakiejś służbie u Szewelowów. Po prostu człowiek niedokładnie przeczytał podany mu tekst: chodziło o pokoik-kuchnię (który był też dla generalskiej służby), do którego wprowadzili się Szewelowowie po tym, jak władza radziecka ich „zagęściła”. Dwa puste pokoje, które Szewelowowie zajęli podczas okupacji, to część ich przedrewolucyjnego mieszkania, które zostały oddane śledczemu NKWD, który wraz z rodziną opuścił Charków przed okupacją miasta. O jakich ofiarach w Drobyckim Jarze czy rozstrzeliwaniach mówią dwaj włodarze? Jaki związek z realnymi rozstrzeliwaniami ma J. Szewelow? „Reżyserzy” rozegranej w Charkowie sytuacji chcą zrobić z wybitnego profesora antysemitę i tym skompromitować ukraińską inteligencję. Innego wyjaśnienia nie ma. A teraz o współpracy J. Szewelowa z władzami okupacyjnymi i jego „wysokim” stanowisku służbowym. W imię przetrwania matki i własnego J. Szewelow rzeczywiście pracował w zarządzie miejskim: wykonywał drobne polecenia, przez krótki okres był szeregowym urzędnikiem. W redakcji gazety „Nowa Ukraina” uczony nigdy nie pracował. Publikował? Tak. Ale nie występował na tematy agitacji czy propagandy, a z recenzjami naukowymi, opiniami i notatkami (w sumie około 10 publikacji). Wydaje się, że dość już obalania „faktów” wziętych z sufitu. Mamy nie argumentowane oskarżenia, a oszczerstwo wobec człowieka, który już nie może dać godnej odpowiedzi (tutaj można mówić o niemoralności „sędziów” profesora, ale zostawmy ich sam na sam z własną duszą). Zatem, co do „zbrodni” J. Szewelowa, brak jakichkolwiek dowodów. Dziwi jedynie zaciętość ukrainofobów, by kompromitować wybitnego działacza także po jego śmierci. Dobkin i Kernes mają „godnych” poprzedników: byłego kijowskiego uczonego I. Biłodida (zwolennika dwujęzyczności na Ukrainie, innymi słowy — rusyfikacji) oraz emigranta-ukrainofoba R. Jakobsona. Ta dwójka zainicjowała amerykański „sąd” w sprawie kolaboracji J. Szewelowa. „Ta obrzydliwa akcja prześladowania skończyła się przesłuchaniem w sądzie uniwersyteckim Uniwersytetu Columbia, które zakończyło się na korzyść Jurija Wołodymyrowycza” (I. Fizer „Memuary J. Szewelowa…”. Naukowe zapiski NaUKMA, t. 21, nauki filologiczne). xxx Rzeczywiście, potrzebna jest jednolita ukraińska przestrzeń humanistyczna, która będzie sprzyjać wzmocnieniu procesu budowania państwa. Ale ta szlachetna idea zrealizuje się wtedy, gdy, w szczególności, charkowska władza zrzuci maski hipokrytów-ukrainofobów. Bo prawda — ona zawsze jest jedna. Jeśli tak uparcie opierają się M. Dobkin i G. Kernes ustanowieniu tablicy pamiątkowej profesorowi J. Szewelowowi, to dlaczego milczą w sprawie uczczenia w Charkowie pamięci generała B. Sztejfona? Tutaj już nie chodzi o domysły i oszczerstwa: białogwardyjski generał podczas II wojny światowej dowodził Rosyjskim Korpusem Ochronnym na Bałkanach, walczył przeciwko czerwonym partyzantom J. Broz Tito i został awansowany do stopnia generała-lejtnanta niemieckiego Wehrmachtu. Dobkinowie i Kernesowie mają swoją Ukrainę — bez Ukraińców. Podczas tegorocznych międzynarodowych dni szewczenkowskich, które w maju odbywały się na Charkowszczyźnie, ani kierownik obwodowej administracji państwowej, ani mer miasta nie uczcili pamięci Tarasa Szewczenki — nie raczyli własnoręcznie złożyć kwiatów pod najpiękniejszym pomnikiem Poety-Artysty, chociaż powinni dbać o wykonanie Dekretu Prezydenta o obchodach 200-lecia od dnia urodzin T. H. Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nagroda imienia świętego Paisjusza Wielyczkowskiego

Konkursowe jury Połtawskiej eparchialnej nagrody Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego im. świętego Paisjusza Wielyczkowskiego informuje o przyjmowaniu dokumentów na zdobycie tytułu laureata tej nagrody. Zgodnie z Regulaminem przyjmowanie zgłoszeń potrwa do 15 listopada 2013 roku. Nagrodę przyznawać będzie się w nominacjach „Duchowe odrodzenie”, „Literatura. Sztuka. Nauka”, „Działalność społeczna” osobom indywidualnym, zespołom, organizacjom i instytucjom za znaczący wkład w sprawę odrodzenia Kościoła Ukraińskiego, utworzenie Jednej Pomiestnej Cerkwi Prawosławnej, utwierdzenie ukraińskiej państwowości, umacnianie ukraińskiej duchowości, za wybitne osiągnięcia w duchowej dziedzinie prawosławia, w zakresie literatury, literaturoznawstwa, publicystyki, religioznawstwa, malarstwa sakralnego, ikonopisarstwa, malarstwa, muzyki, architektury, rzeźby, grafiki, twórczości ludowej i innych rodzajów sztuki, za aktywną postawę narodowo-państwową. Nagrody wręczane będą 28 listopada, w dniu pamięci świętego Paisjusza Wielyczkowskiego, w uroczystej oprawie. Wnioski, notę biograficzną, charakterystykę działalności i dorobku twórczego kandydata należy przesyłać na adres: Soborny majdan 1, Połtawa, 36020.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Samowola po charkowsku

Pojawia się uzasadnione pytanie: „Czy potrzebna nam dzisiaj konfrontacja w społeczeństwie?”. Tym bardziej, że w gruncie rzeczy sprawa nie dotyczy jedynie ignorancji charkowskich włodarzy. Mamy poważny przykład ofensywy ukrainofobów, którzy sytuację z tablicą pamiątkową J. Szewelowa wykorzystują do swojego demarche, raczej propagandowej demonstracji: my, powiadają, jesteśmy tutaj gospodarzami. I żadne europejskie perspektywy niczego nie zmienią. Oczywiście dziwi stanowisko charkowskiej opinii publicznej. Jeszcze niedawno ta wschodnia metropolia słusznie uważana była za jedno z ukraińskich centrów intelektualnych. Tutaj aktywną rolę odgrywało studencictwo, inteligencja twórcza i techniczna. Dzisiaj Charków tańczy pod dyktando ignorantów. A teraz zamiast dezinformacji, którą próbowali nadmiernie nakarmić telewidzów M. Dobkin i H. Kernes, dane dokumentalne: innymi słowy, prawda o Juriju Szewelowie. Tutaj należy poczynić ogólną uwagę: przeważająca większość „twierdzeń” oponentów profesora została zaczerpnięta z jego dwutomowych wspomnień „Ja — mnie — mnie… (i wokół)” (Charków — Nowy Jork, 2001). J. Szewelow był wyrafinowanym intelektualistą. Żył, jak dzisiaj mówią, w wirtualnym świecie. Jego rozważania są pełne wątpliwości, refleksji i emocji. Jeden tylko przykład: przebywając w ciągłym oczekiwaniu, że jako syn generała-Niemca może zostać zdemaskowany i pozbawiony możliwości wykładania na uniwersytecie (i mnóstwa innych „grzechów”, za które pod władzą radziecką mógł zostać wysłany do syberyjskich łagrów GUŁAG-u), J. Szewelow naiwnie wierzył, że Niemcy, wychowani, jak był przekonany, na poezji Goethego i Schillera, będą zachowywać się cywilizowanie itd. W pierwszych dniach okupacji Charkowa rzeczywiście zaniósł do redakcji gazety „Nowa Ukraina” swoją próbę wierszowaną, poświęconą „wyzwolicielom”. Jej nie wydrukowano. I chwała Bogu. Ale o tym dowiadujemy się ze wspomnień samego J. Szewelowa. Gdyby nie jego ironiczne rozważania o tym epizodzie, nikt by do tej pory nie wiedział o tamtym wydarzeniu. I wszystkie ponad 600 stron wspomnień zawierają podobne „materiały” do oskarżenia profesora. W ostatnich latach w Charkowie niszczono pomniki Tarasa Szewczenki i poległych kobziarzy, znaki pamiątkowe: ku czci przyjęcia Deklaracji o suwerenności Ukrainy, Bohaterom Krut, żołnierzom UPA i ofiarom Hołodomoru 1932—1933 lat, dwukrotnie rozbijano tablicę pamiątkową Josypowi Slipemu, ginęli i doznawali obrażeń ukraińscy aktywiści, pozbawiano biur ukraińskie organizacje patriotyczne, blokowano ukraińskie media, wypierano Ukraińców z biznesu metodami rajdowymi, pozbawiano prawa do mieszkania ukraińskich oficerów i ukraińskich inżynierów… To rozpasanie antyukraińskości, którą „ochraniają” organy ścigania. Charków jeszcze w czasach Hołodomoru — stolica Ludobójstwa Ukraińców i represji przeciwko nim. Dlatego tutaj już dawno w działaniu jest tradycyjny antyukraiński faszyzm, którego, być może, pokojową drogą nie da się wykorzenić, bo prowadzi on wojnę etniczną, która nigdzie i przez nikogo nie została ogłoszona. Etniczną wojnę przeciwko Ukraińcom zapoczątkowali nie Ukraińcy i ma ona już osiągnięcia: wysokie rankingi wśród miast Europy (kto je nadaje???) i patronat samego prezydenta, niekontrolowane klany budżetowych rozkradaczy… Nie zapominajmy, że zniszczenie Ukraińskiej Republiki Ludowej represjami przyjdą cywilizowani przedstawiciele Europy, a przyszli prości mieszczanie i filistrzy, bezmyślni wykonawcy zbrodniczych rozkazów. Okupanci swoim zachowaniem całkowicie zniszczyli iluzje, którymi w 1941 r. żył J. Szewelow. I nie uciekał, jak wygadywał H. Kernes, profesor z Charkowa w ciepłym wagonie, a wyjechał zwykłym pociągiem ewakuacyjnym na długo przed kolejną ofensywą wojsk radzieckich (Charków, jak wiadomo, kilka razy przechodził z rąk do rąk). Po długich rozważaniach-wątpliwościach J. Szewelow zrozumiał, że nie ma dla niego miejsca ani w ZSRR, ani w hitlerowskich Niemczech. Jeśli chodzi o mieszkanie ze służbą (też z domysłów H. Kernesa), to Szewelowowie, jako rodzina generalska, otrzymali w 1915 roku w budynku „Salamandra” na ulicy Sumskiej 5-pokojowe mieszkanie, które im odebrano w 1917 roku. W. Szewelowej z dwójką dzieci bolszewicy zostawili pokój-kuchnię, który rodzina przekształciła w pomieszczenie do stałego życia. W 1941 roku sąsiedzi Szewelowów rzeczywiście gdzieś zniknęli (profesor w tych dniach był w ewakuacji, potem ukrywał się w jednym z charkowskich szpitali). Ale dlaczego Dobkin i Kernes narzucają wersję o śmierci tych sąsiadów? A może ewakuowali się, na przykład, do Taszkentu, dokąd najczęściej wywożono charkowską inteligencję? Dokumentów o tym, co opowiadał w eterze telewizyjnym charkowski duet, nie ma żadnych. publiczności odbyło się „charkowskim marionetkowym rządem”. Szkoda, że historia niczego nie nauczyła… Nawet terminowej solidarności ze strony kijowian, galicjan. Chwała bohaterom-Ukraińcom Charkowa! Z poważaniem Jewhen ŁUPAKOW, przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej Związku Oficerów Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy II kadencji, kapitan I rangi. 25 września 2013 roku charkowscy chazarowie zniszczyli tablicę pamiątkową Jurijowi Szewelowowi. Chazarski kaganat „zmartwychwstał” i prowadzi zażartą wojnę przeciwko ukraińskości, niezdolnej go rozgromić.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Obowiązki wobec języka ojczystego

Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego. To wyrażenie, a ściślej mówiąc fundamentalna teza, należy do wybitnego działacza społecznego i językoznawcy Iwana Ohijenki, w swoim czasie ministra oświaty w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej. W 1936 roku wystąpił on z programową pracą „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego”, w której gruntownie ukazał rolę języka ojczystego w kształtowaniu człowieka-obywatela, w jednoczeniu narodu i budowaniu państwa. „Język ojczysty to język naszych rodziców i język narodu, do którego należymy” – jasno głosi uczony. Tutaj słowo rodzice w sąsiedztwie ze słowem naród nie ma wąskiego, rodzinnego znaczenia, lecz obejmuje wszystkie poprzednie pokolenia narodu. Jak słusznie powiedział o języku ojczystym profesor Anatolij Pohribny, „to nie tyle ten język, którym wam osobiście z różnych powodów przyszło w życiu się posługiwać, nawet daleko nie zawsze język »maminy« (bo ileż to matek odcięło się od swojego słowa i swoje dzieci okaleczyło!), a właśnie wasz język rodowy, język waszego rodu”. To założenie jaskrawo potwierdza życiowy przykład wielkiego Ukraińca Borysa Hrinczenki: ojciec – oficer armii carskiej, matka – Rosjanka, w rodzinie używano tylko języka rosyjskiego, a on, poczuwszy w sobie Ukraińca, stał się twórcą „Słownika języka ukraińskiego”, który w utwierdzeniu ukraińskiego języka literackiego odegrał niemal taką samą rolę, jak „Kobziarz” Tarasa Szewczenki. Iwan Ohijenko w „Nauce o obowiązkach wobec języka ojczystego” pisze: „Na każdym kroku i w każdej minucie ochraniaj honor języka ojczystego, jak swój własny, co więcej – jak honor swojego narodu”. Język i naród są nierozłączne. Z języka wyrasta człowiek, kształtuje się naród. Tak jak bez matki nie ma człowieka, tak i bez języka nie ma narodu. Język jest matką narodu. Kto pozwala szydzić z matki, ten nie jest wart miana człowieka. A jeszcze większy, niewybaczalny grzech popełnia ten, kto sam nim gardzi. „Kto wyrzeka się języka ojczystego – pisze Iwan Ohijenko – ten w samo serce rani swój naród. Cały naród musi piln- Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki – dbać, aby jego szkoły były tylko rodzimojęzyczne, bo tylko one wychowują świadomy naród… Naród, pozbawiony rodzimych szkół, pozbawia się tym samym najsilniejszego silnika swojego duchowego rozwoju i skazuje się na kulturowe i narodowe kalectwo”. Kolonizator, dla którego “nie było, nie ma i być nie może” własnego języka u aborygenów, obronę i rozwój przez nich języka ojczystego piętnował jako “ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”, wkładając w to sformułowanie najbardziej wstrętne znaczenie. My jeszcze teraz boimy się tego określenia, boimy się stać “ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistą” w obronie praw języka ojczystego. Tymczasem kochać swoje, udoskonalać swoje, utwierdzać swoje w swoim ojczystym kraju, oczywiście nie kosztem innych i nie na szkodę innym, — to najszlachetniejsza cecha człowieka. To, właściwie, powołanie człowieka na ziemi. Iwan Ohijenko był nieprzejednany w walce o język ojczysty. Dlaczego? Czy to była jego zachcianka, niezdrowa chimera, nieadekwatne postrzeganie świata? Nie, wręcz przeciwnie. Kolonizatorzy, okupanci, zniewoliciele zawsze niszczyli język ludności tubylczej i narzucali jej swój, swój pogląd na świat nie dlatego, że chcieli przyłączyć aborygenów do światowych osiągnięć nauki, do wyższej kultury, a dlatego, żeby otępić ich, przytłumić w nich twórcze zadatki. Obcy język — jak proteza, która choć zapewnia chodzenie, ale krępuje ruchy. Jeszcze bardziej niebezpieczny obcy język staje się, kiedy zawładnie podświadomością człowieka. Przecież, jak pisze znany rosyjski uczony, specjalista w dziedzinie psycholingwistyki O. O. Leontjew, “u podstaw światopoglądu i rozumienia świata każdego narodu leży swój system znaczeń przedmiotowych, stereotypów społecznych, schematów poznawczych. Dlatego świadomość człowieka jest zawsze etnicznie uwarunkowana, widzenia świata przez jeden naród nie można prostym “przekodowaniem” przełożyć na język kultury innego narodu” (Leontjew A. A. Jazykowoje soznanije i obraz mira. — M., 1993. — S. 20). Znany ukraiński językoznawca M. P. Koczerhan nie bezpodstawnie twierdzi: “Dziecko rodzi się z zakodowanymi w mózgu pewnymi strukturami językowymi, przez co, na przykład, dziecku-Chińczykowi znacznie łatwiej przyswoić język ojczysty, niż, powiedzmy, angielski… W indywidualnej mowie odzwierciedlają się psychiczne osobliwości mówiącego, a w języku narodowym — psychiczny skład całego narodu” (Koczerhan M. P. Zahalne mowoznawstwo. — K., 1999. — S. 157). Obcy język, wyparłszy ojczysty ze struktur mózgu, jak wirus komputerowy, niszczy założone w nich przez naturę poprzez dziedziczność możliwości twórcze, wypracowane w procesie etnicznej ewolucji. Wiadomo, że nie dla każdego procesora w komputerze pasuje jakiekolwiek oprogramowanie. Tak i język. Jeśli w genach człowieka zakodowano najdrobniejsze osobliwości jego wyglądu, jego ruchów, charakteru, psychiki, które przekazują się z pokolenia na pokolenie, to dlaczego zdolność do postrzegania i odtwarzania pewnego języka ma być wyjątkiem w tym cudownym programie? Kolonizator, okupant, zdobywca, sięgając po język i kulturę aborygenów, pragnie nie tylko ustanowić swoją wyższość nad ludnością tubylczą, ale i utwierdzić swoje panowanie. “W Algierii, która przez 130 lat była w kolonialnej zależności od Francji, — czytamy w jednym z badań, — Francuzi zrobili wszystko możliwe, aby wykorzenić język arabski… Język arabski w oficjalnych szkołach był nie tylko w położeniu obcego, którego uczyli się z francuskich podręczników, ale i najbardziej ignorowanym przedmiotem programu nauczania” (Jazykowaja politika i jazykowoje płanirowanije w razwiwajuszczichsia stranach. — M., 1982. — S. 51). Jeden z afrykańskich działaczy lat 70. XX wieku pisał o polityce językowej francuskich kolonizatorów: “Podstawowy ich cel polegał na tym, aby zasymilować skolonizowane narody Afryki i w ten sposób rozszerzyć terytorium metropolii” (Kłokow W. T. Jazykowaja politika wo frankojazycznych stranach Afriki. — M., 1992. — S. 33). Taka psychologia jest u wszystkich kolonizatorów i podobne u nich metody kolonizacji, bo interesuje ich tylko łup. Obcy język przywiązuje aborygenów do metropolii, czyni ich w językowym i duchowym odniesieniu zależnymi od kolonizatora, krępuje ich własne myślenie i w końcu hamuje intelektualny rozwój “uszczęśliwionego” obcym językiem społeczeństwa. Na to zwraca uwagę jeden z indyjskich działaczy w odniesieniu do indyjskich realiów: “Chociaż język angielski jest ojczystym dla pewnej części ludności, pozostaje on językiem obcym nie tylko dlatego, że ta część ludności stanowi mikroskopijną mniejszość, a głównie dlatego, że wzbogacanie języka angielskiego na różnych poziomach jego struktury — semantycznym, morfologicznym, leksykalnym, składniowym, stylistycznym — idzie z obcych źródeł” (Gandi K. L. Jazykowaja politika w sowriemiennoj Indii. — M., 1982. — S. 114). Obce źródła w ten sposób poprzez język stale narzucają innemu narodowi swoje widzenie świata i stosunek do niego, paraliżując i zubożając jego myślenie społeczne. Iwan Franko na początku minionego stulecia sprawiedliwie i z bólem pisał: “Ludzie, którzy mogliby stać się pożytecznymi działaczami na rodzimej niwie, ludzie utalentowani i pracowici, przesiąknąwszy nieszczęsną manią — zmieniać swój język ojczysty na obcy, nagle stawali się jakby duchowo w części sparaliżowani, tracili żywe czucie” (Franko I. Mozaika. — Lwów, 2001. — S. 266). Oderwanie od języka ojczystego, ostrzega Iwan Franko, miało dla takich zdenacjonalizowanych działaczy fatalny wpływ na cały ich psychiczny ład. Jedna rzecz — znajomość języków obcych oraz władanie nimi, inna — zdrada języka ojczystego na korzyść obcego. Ważność języka ojczystego dla istnienia człowieka i społeczeństwa uświadamiały sobie chyba wszystkie dawne ludzkie wspólnoty. Odkąd człowiek poczuł swoją odrębność wśród żywych istot, a nabył ją właśnie dzięki językowi, odtąd język ojczysty jest dla niego najważniejszym przedmiotem nauczania, tak samo jak chodzenie w pozycji wyprostowanej. Oto świadectwo przedstawiciela jednego z indiańskich plemion Ameryki o najdawniejszej, że tak powiem, “szkole”: “Nasze matki poświęcają codziennie po dwie godziny, ucząc dzieci poprawnie mówić językiem plemienia. Dorosły Indianin, który nie włada swoim językiem z absolutną poprawnością, faktycznie staje się bezprawny: nie pozwalają mu mówić przy ludziach, aby jego językowe błędy nie przeniosły się na słuchaczy, zwłaszcza dzieci. Dlatego nasze matki poświęcają ogromną ilość czasu, domagając się idealnej dokładności w odtwarzaniu naszej bardzo skomplikowanej gramatyki”. W świecie antycznym w szkołach na pierwszym miejscu stały gramatyka i retoryka. W sławnej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej spośród siedmiu przedmiotów nauczania trzy były filologiczne: gramatyka, retoryka i poetyka. Jeśli chodzi o edukację językową w nowoczesnych warunkach, to powinna ona być skierowana przede wszystkim na rozwój myślenia dzieci na podstawie języka ojczystego, na maksymalne wzbogacenie ich zasobu leksykalnego jako bazy do przyswajania pojęć i wszechstronne odkrywanie nieograniczonych możliwości wyrazowych języka ojczystego. Tylko takie podejście do nauczania, które zaczyna się od języka ojczystego i idzie poprzez język ojczysty, może zapewnić wysoki intelektualny poziom narodu. Formalne uczenie się języka jako sumy reguł — to małoefektywna sprawa. Nauka języka ojczystego powinna polegać przede wszystkim na kształtowaniu logicznego myślenia dzieci, widzenia przez nie związków przyczynowo-skutkowych między zjawiskami. Jak pisał wybitny niemiecki pedagog Adolf Diesterweg, “w szkole powinno panować myślenie, a więc — pytania i odpowiedzi, poszukiwania i odkrycia”. I w innym miejscu: „Zły nauczyciel podaje prawdę, dobry — uczy ją znajdować” (Diesterweg A. Wybrane pisma pedagogiczne. Moskwa, 1956. — s. 182 i 158). „Nauczanie języka — podkreślał znany ukraiński pedagog Wasyl Suchomłynski — to mistrzostwo tworzenia ludzkiej duszy, gdyż jest ono najdelikatniejszym, najsubtelniejszym dotknięciem serca dziecka. Nauczanie języka to znawstwo człowieka, bo w słowie łączą się myśl, uczucie, stosunek do otaczającego świata. Nauczanie języka to także nauka o społeczeństwie, bo w słowie zapisane są stulecia życia i walki narodu, jego męstwo i sława, nadzieje i oczekiwania” (Suchomłynski W. O. Słowo języka ojczystego // Język i literatura ukraińska w szkole. — 1968. — nr 12. — s. 1). Rzecz jasna, zdolne jest do tego tylko słowo języka ojczystego, a nie słowo obce. I ta prawda dotyczy nie tylko szkoły średniej, ale i wyższej. W szkole i w wyższej uczelni języka ojczystego powinni nauczać wszyscy nauczyciele, wszyscy wykładowcy. To nie student czy uczeń powinni przystosowywać się do ignorancji nauczyciela lub wykładowcy, a czasem i celowego ignorowania przez nich ich języka ojczystego, lecz nauczyciel czy wykładowca muszą pamiętać: oprócz tego, że przekazują wiedzę o określonej specjalności czy dziedzinie nauki, kształtują także członka narodu, a nie tylko zaspokajają konsumpcyjne żądze mieszczanina. W tym celu w każdej placówce oświatowej (jak zresztą i w Radzie Najwyższej Ukrainy) powinien panować ścisły reżim języka ojczystego, aby uczniowie i studenci stale słyszeli żywy, niezafałszowany język ojczysty z ust swoich wychowawców. W przeciwnym razie partaczom, którzy na Ukrainie ignorują język ukraiński lub go zniekształcają, nie ma miejsca w placówce oświatowej. Są oni szkodliwi dla ukraińskiego społeczeństwa. Kto nie przestrzega reżimu języka ojczystego, ten pracuje przeciwko ukraińskiemu narodowi, przeciwko państwu ukraińskiemu. I nie jest to zachcianka nacjonalistów, lecz nagląca i konieczna potrzeba naszego postkolonialnego społeczeństwa ukraińskiego. Jeśli chcemy, aby pokolenia Ukraińców, które przyjdą po nas, w pełni wykorzystywały talenty dane im przez naturę, nie czuły się gorsze wśród innych narodów świata, myślały twórczo, swobodnie, nieskrępowanie — stale trzymajmy się mądrych wskazań pedagoga-humanisty Iwana Ohijenki: „Każdy obywatel musi dobrze pamiętać i dzieci swoje tego nauczać, że najmilsza mowa na całym świecie — to mowa ojczysta”, czyli mowa mojego rodu i narodu. W stosunku do języka ojczystego nie może być żadnych kompromisów. „Językowe wynarodowienie zawsze prowadzi do moralnego kalectwa, a ono jest najżyźniejszym gruntem dla zbrodni. Dlatego językowo wynarodowionego uważaj za duchowo trędowatego” — pisze Iwan Ohijenko w „Nauce o obowiązkach wobec języka ojczystego”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

a Jakuci nieco później przyzwyczaili ich do „Republiki Sacha”. I nawet „Białorusia” oficjalnie stała się „Białorusią”). Wiodące państwa anglojęzyczne dzisiaj już oficjalnie przyjęły pisownię naszych miast w ukraińskiej transkrypcji fonetycznej. A trzymanie się starej rosyjskiej w samej Ukrainie oznacza co najmniej przyznanie się do własnego kompleksu niższości narodowej. Rozumiem również, że dzisiaj ukraiński rząd raczej nie będzie przejmował się takimi „drobnostkami”. Zatem cała nadzieja w nieobojętnych obywatelach. W związku z tym proszę uznać ten mój artykuł za list otwarty do kierownictwa MAU z prośbą o pisanie anglojęzycznych nazw ukraińskich miast w czasopiśmie pokładowym „Panorama” zgodnie z normami ustanowionymi przez rządy Ukrainy, USA i Wielkiej Brytanii. (Nawet obowiązująca ustawa Kiwałowa-Kołesniczenki, mimo małej sympatii do ukraińskiego, artykułem 27 jednoznacznie ustala: ukraińskie toponimy w innych językach przekazuje się w transliteracji z języka państwowego, — zatem trzeba jednak pisać Kyiv). A także doprowadzić do tego, aby tę samą pisownię przyjęto również w międzynarodowych przewozach lotniczych. W naszych elektronicznych biletach lotniczych wciąż piszą Kiev, zatem Ukraina dotąd nie poruszyła tej kwestii w odpowiednich strukturach. Bo ci, którzy chcieli, swego już dawno dopięli. tabliczkę z bezsensownym teraz tekstem „Ta ulica (obecnie Jarosława Mądrego — W. I.) nazwana na cześć wielkiego... Gorkiego” miejscowi włodarze święcie strzegą. Jak i inne memorie czasów bolszewicko-rosyjskiej okupacji. Jakby obawiali się, że wrócą gospodarze. A liczne szyldy na sklepach (pardon, marketach, butikach i super-!): „Ujut” (po naszemu — „Zatyszok”), „Obuff” itp.? A coraz częstsze ogłoszenia na słupach odpowiedniego biura miejskiego komitetu wykonawczego w nie-regionalnym, dzięki Bogu, u nas języku, „typu” „Kursy massaza Instituta alternatiwnoj mediciny”? Ale największymi chachłujami (słowotwór białocerkiewianina W. Miniajły) okazali się, według naszych obserwacji, słodarze z OAO „Połtawakondyter”, autorzy smakołyku „Czekolada deserowa czarna „Połtawa”. Na jego pudełku konno harcuje Piotr I w otoczeniu swoich „ptieńców”, drwiąc z żółto-błękitnych (barwy mazepińczyków i ich sojuszników), a na odwrocie pod puszkowską strofą z poematu o tym samym tytule („Połtawa” — prawdziwa Połtawa dla Puszkina” — ocenił M. Nadieżdin; „Skończony upadek” — F. Bułgarin; i nawet W. Bielinski: „Prawie nikt nie rozpoznał w „Połtawie” Puszkina”!) — wyjaśnienie: „Zdies... wojska pod komandowanijem Pietra I razgromili mnogotysiacznuju armiju szwiedskogo korola Karla XII”. Jakby w „wojskach” było mniej tysięcy „ptieńców”! Powiadają, że kozaka, naszego przecież współplemieńca, który pomagał „ptieńcom” przeciwko „mazepińczykom”, który przyprowadził przed oblicze cara pojmanego starszynę, Piotr pochwalił: „Mołodiec, chachlionok!” — i dał rubla. Może i imperiala. Ekwiwalent judaszowych trzydziestu srebrników! Dzisiejszymi połtawskimi cukiernikami wróg nasz byłby zadowolony: „Mołodcy, chachlionki!”. Jak i wieloma białocerkiewskimi (czy tylko?) sprzedawcami i kupującymi, którzy uparcie nazywają hrywnę hrywnem albo i rublem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Czy Kiev i Kyiv to to samo?

Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych Pod koniec sierpnia leciałem na międzynarodową konferencję z fizyki gorących elektronów w Wilnie. W samolocie „Międzynarodowych Linii Lotniczych Ukrainy” każdy pasażer miał możliwość przejrzenia „błyszczącego” pokładowego czasopisma „Panorama”. Nie będę opowiadał jego treści, a zatrzymam się na formie — chodzi o rzeczy pozornie mało znaczące, ale w rzeczywistości bardzo ważne. Wszystkie teksty „Panoramy” są dwujęzyczne — po ukraińsku i angielsku. Tak jest w całym cywilizowanym świecie, ale na Ukrainie MAU to raczej wyjątek, gdyż inne linie lotnicze, które pojawiły się na naszych trasach po upadku „Awiaswitu”, w swojej produkcji drukowanej językiem państwowym się nie posługują. Za to anglojęzyczna część „Panoramy” pozostawiła gorzki osad. Nie z powodu braku fachowości tłumaczenia (tłumacze są wprawni, a nawet wzorowo poprawni politycznie — ukraińskie utrwalone „Prybałtyka” odtworzono normatywnymi dla świata „krajami Bałtyckimi”). Ale w czasopiśmie, od powitania prezesa MAU Jurija Mirosznikowa aż po mapę z zaznaczonymi połączeniami lotniczymi, nazwy ukraińskich miast przekazano po angielsku tak, jak to było za czasów ZSRR: „Kiev”, „Kharkov”, „Dnepropetrovsk”, „Lvov”, „Ivano-Frankovsk”… Ukraińcy — nie są jedynym postkolonialnym narodem, który stanął przed Wołodymyr IWANCIW, członek Komitetu ochrony języka ukraińskiego, przewodniczący Białocerkiewskiego miejsko-rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki …a ukraiński kot nie miałczał. Onomatopei karr nie znajdziecie w Słowniku B. Hrinczenki. W przedwojenne lata Natalija Zabiła jeszcze pisała, a w pierwsze powojenne przedszkolaki jeszcze czytały: „Gdzie nie wzięła się czarna wrona,// A jak krzyknie nagle kra!”. I Szewczenko malował: „Zakrakały czarne kruki//Wyjmując oczy…”. I ludowe przysłowie: „Ubrał się między wrony i kracz jak one” (Nomys, nr 5880). Było, co prawda, na Bracławszczyźnie, „jak leciała wrona w górę, nie krzyczała karr!” (Nomys, nr 5499), ale Storożenko nie wtórował Kryłowowi, a mówił po swojemu: „Kraknęła wrona na całe gardło”. Kiedy ukraińska wrona przeszła na język północno-wschodniej sąsiadki, dokładnie nie ustalono. SUM 1972 ilustruje KAR, kar-kar cytatem z „poetyckiego” zbioru I. Nechody z 1960 roku: „Siedzi wrona na dębie i kracze: — Kar!”. Widocznie na ten czas przypada osiągnięcie przez wrony, które imigrowały na nasze tereny z Rosji, ilościowej masy krytycznej. Starannej za implementację (odmiana krakania) tego karr wzięli się autorzy Słownika ukraińsko-niemieckiego (K., PP Hołaka W. M., 2008) i Słownika ukraińsko-angielskiego (Ch., TORGSING, 2009), którzy hasło kraktać ignorują całkowicie, a zatem pozbawiają tłumacza możliwości odtworzenia tymi językami strof Szewczenki. Jest to tym dziwniejsze, że niemieckie Krahe (Kraehe) = wrona jednak kracze (okazuje się, tamtejsza naszej bliższa rodzina, niż moskiewska!). Dowóz kotów z bratniej federacji, zapewne, nie był tak masowy, a może syberyjska rasa ukrainizowała się jeszcze na historycznej ojczyźnie pod wpływem przeważającego w GUŁAG-u elementu, bo do rosyjsko-ukraińskich słowników moskiewsko-kocie miau jeszcze nie wdrożyło się i problemem: jak zmusić świat, by przyzwyczaił się do swoich autentycznych nazw zamiast wersji wprowadzonych jeszcze przez kolonizatorów. Tym, którzy tego chcieli, udawało się to: wszyscy mówią „Tajwan” zamiast portugalskiego „Formoza”, „Sri Lanka”, „Mjanma” i „Mumbaj” zamiast angielskich „Cejlon”, „Birma” i „Bombaj”. Nawet na mapie sąsiedniej Federacji Jakucja teraz nazywa się „Sacha”, a Tuwa stała się „Tywą”. Litwa też nie tylko przyzwyczaiła Europę do nazw „Wilno” i „Kowno” (zamiast polskich „Wilno” i „Kowno”), ale i pilnie śledzi to, aby w przeznaczonej dla turystów anglojęzycznej produkcji znani litewscy magnaci nazywali się „Radwiłami”, a nie „Radziwiłłami”, a sławny poeta, który opiewał Litwę w „Panu Tadeuszu” — „Adomasem Mickevičiusem”, a nie „Adamem Mickiewiczem”. I choć w ostatnim przypadku Litwini, być może, nieco przesadzili, ich poczuciu godności narodowej można pozazdrościć. Zapewne właśnie to poczucie pomogło im zbudować normalne, przytulne europejskie państwo, w stolicy którego bezapelacyjnie dominuje litewski (którym 100 lat temu w Wilnie mówiło około 5 % — ale to już temat na inną rozmowę). Dlaczego ludzie pragną, aby na świecie postrzegano ich właśnie we własnej „językowej szacie” — zrozumieć nietrudno. Przecież za niemieckim „Lemberg”, polskim „Lwów”, rosyjsko-radzieckim „Lwow” — własne, jak teraz przyjęło się mówić wśród humanistów, narracje, ledwie czy przyjemne w całości mieszkańcom obecnego ukraińskiego miasta o nazwie „Lwów”. Zresztą, kiedy „Kyiv” postrzegany jest jako nazwa stolicy suwerennego państwa, które pragnie zintegrować się z Europą, to „Kiev” nieuchronnie ciągnie za sobą cały kompleks „Ruskiego miru” i myśl o naturalności żądań Putina, by niezwłocznie włączyć Ukrainę do Unii Celnej. A jak mimo wszystko poprawnie z punktu widzenia filologii? Każdy język ma własne prawa. I kiedy ukraiński rząd w 1992 roku uchwalił pisać po angielsku „Kyiv”, a nie „Kiev”, dla anglojęzycznego świata było to tylko życzenie. Ale w 2006 roku ten zapis oficjalnie przyjął Departament Stanu USA, a nieco później — brytyjski Foreign Office. W rezultacie dla dwóch największych anglojęzycznych państw świata stało się to normatywne. I to, że „Kiev” wciąż używany jest dość często równolegle z nim — to wina tych Ukraińców, którzy wbrew zasadom i zdrowemu rozsądkowi dalej piszą po kolonialnemu (a także kierowników tych państwowych i niepaństwowych ukraińskich struktur, które aprobują lub tolerują taki zapis). Oczywiście, na poziomie dokumentów państwowych u nas teraz prawie wszystko jest w porządku. Zresztą biznes powoli przyzwyczaja się: nowy oddany do użytku przed Euro-2012 hotel został nazwany właśnie „Kharkiv”. Koledzy naukowcy, niezależnie od języka potocznego, w anglojęzycznych artykułach piszą przeważnie „Kyiv”, „Kharkiv” i „Dnipropetrovsk”. Ale i negatywnych przykładów nie brakuje. Wśród nich pokładowe czasopismo MAU „Panorama”, które szczyci się, że w ciągu miesiąca przegląda je pół miliona pasażerów. A zatem, z nich co najmniej kilkaset tysięcy obcokrajowców: a) będzie dziwić się, jak Kiev odnosi się do Kyiv, o którym mowa w oficjalnych dokumentach; b) otrzyma przedmiotową lekcję dotyczącą poziomu szacunku do samego siebie i dumy narodowej tych zagadkowych „juków”, których stolicą jest Kiev. Nie zamierzam naruszać prawa Rosjan do mówienia „Kijew”, a Polaków — „Kijów”. Tak historycznie się złożyło. Ale normalny inteligentny Rosjanin czy Polak nigdy nie będzie narzucał swojej wymowy całemu światu. (Choć i normy języka rosyjskiego czasem podlegają korekcie: Estończycy wywalczyli od Rosjan jeszcze pod koniec lat 80. pisanie „Tallinn” z dwoma „n” na końcu,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ukraińska wrona nie kracze

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki do dziś. Może dlatego, że nie znalazło się trzech klasyków, którzy wykorzystaliby to onomatopeiczne słowo w języku autorskim. Tak jak A. Małyszko swoim „De ty jidesz, Waluszko?” zalegalizował sukiennię (ros. suknownia) = wałuszi (ukr.) pieszczotliwą formą imienia żeńskiego. Albo jak A. Hołowko z A. Szijanem przemycili w 1957 roku do ukraińskich słowników francuskie debauche (rozpusta, orgia) za pośrednictwem rosyjskiego deboš (awantura) i debošyryt’ (rozpustniczyć, awanturować się). W. Dal (1862 r.) komentuje deboš jako używane przez urzędników, czyli jako żargon kancelaryjny, B. Hrinczenko traktował deboš jako nasze hałaburda, którego używali Kociubynski, Kobylanska, Tułub, a już w URS z 1965 r. zostało pominięte, RUS z 1967 zalicza je do regionalizmów, RUS z 2006 — do dialektyzmów, a SUM z 2012 w ogóle go nie podaje. Za to deboš, ulubieniec prezenterów telewizyjnych, tłumaczy się jako synonim słowa beszket (rozrabiaka), bijatyka (podkreślmy, zaczynało się od rozpusty, orgii!). Wypchnęli hałaburdę! Oto tak wypychają też Ukraińców z Ukrainy: poprzez zamianę kodu. (P.S.: Ciekawe, że RUS 2006, zespołem redakcyjnym którego kierował ten sam W. W. Żajworonok, hałaburdę jeszcze uznaje, a deboš tłumaczy jako beszket, harmyder, bucza). Do tego samego, jak się zdaje, zmierza się też ze słowem myttiewist’ (chwilowość), które jeszcze SUM z 1973 tłumaczył jako właściwość słowa myttiewyj (chwilowy), co bez uzupełnienia żadną ilustracją przeszło do SUM z 2012, RUS z 1969 tłumaczył nim mgnowiennost’, oddając przy tym mgnowienije przez myt’, chwyłynka. Ale reklama (i programy TV), latami wbijając do głowy „Siedemnaście mgnień wiosny”, zrobiły czarną robotę: RUS 2006 stawia tę myttiewist’ jako drugi po myt’ i przed (mo)ment ekwiwalent słowa mgnowienije! W ten sam sposób wprowadziła się surżykowa pletynka (od ros. pletionka, którą W. Dal zrównywał z girlandą), a którą B. Hrinczenko znał jako 1. wiazannaja rukawica, a SUM z 1973 uznawał za koszyk, wiazannia itp. Teraz zaś na witrynach wyrobów piekarniczych wyparła ona rodzimy pletenyk, a stamtąd przedostała się też do słowników akademickich. Pół wieku temu B. Antonenko-Dawydowycz, tuż po odbyciu stalinowskiej katorgi, wyrzucał: „My, pisarze, czasami zapominamy o odpowiedzialności przed swoim narodem za nasz język… czasami w sposób »nowatorski« narzucane są sztuczne, niewłaściwe naturze języka literackiego słowotwórcze potworki…”. Ileż już powiedziano, że w języku ukraińskim znajduje się tylko to, czego się szuka, a wyglądać można coś na to, co, a nie jakoś… Lecz oto SUM 2012 odpowiednik rosyjskiego miestonachożdienije = misceperebuwannia tłumaczy surżykowym znachodytysia! Nie umarł Danyło, to go choroba dobiła. Ale wróćmy do miau. Za moskalizację kociego plemienia wzięło się przedsiębiorstwo „Kormotech” ze wsi Pryłbyczi w rejonie jaworowskim w obwodzie lwowskim. „Drug” z opakowań ich suchej karmy miauczy miau! We wszystkich wielojęzycznych (oprócz ukraińskiego i „ogólnorozumianego”, w mołdawsko-rumuńskim, kazachskim i angielskim) tekstach. Charakterystyczne, że importerów u moskalofilów z Pryłbycz, oprócz Białorusinów, nie ma, ale właśnie języka białoruskiego unikają: wszak rosyjski jest tam drugim językiem państwowym. (Tak będzie i z nami, jeśli nie uchylimy niekonstytucyjnej ustawy Ka-Ka!). Rozszerzyć krakanie na krajowe owoce morza wzięło się przedsiębiorstwo „More 2007” w Synelnykowem or Dnepropetrowsk (nie Dnipro!) z importerem w Moldova w mieście Kiszyniów (oto taka mieszanka mołdawskiej cyrylicy z mołdawsko-rumuńską łacinką w informacji o producencie i konsumencie dla RO i MD, mimo że w Rumunii dealera nie ma). Jest tu tekst i dla UA, ale niżej, pod RU. Ale wszystko to, jak i w języku kazachskim dla KZ, drobnym drukiem, że ledwo z lupą dostrzeżesz. A wielkim drukiem — „MORSKIE KALMARI” (ze stepowego lądu!). Marka krajowego producenta nie w krajowym języku. Takie oto priorytety na poziomie międzynarodowym. Listę krakaczy można kontynuować w nieskończoność… „Siemki” z ukraińskiego słonecznika, „Jomojo” z ukraińskiego cukru. Tego samego porządku jest też Pawlik czy Pawliczenko (u Franki współpracownik nazywał się Pawłyk), Czeredniczenko, Bazilewicz, a nawet Karmazin (karmazyn — sukno w kolorze malinowym lub strój z niego). I trzymają się te -ENKI zruszczonego I, jak wesz kożucha: u mnie tak jest w paszporcie! Nakrakali moskiewscy pisarze! Nie brakuje krakaczy i w naszym „mieście dobra”. Zacząć od tego, że dawne kino, a teraz „centrum kultury”, zachowuje wiernopoddańczą nazwę Rossija ze zdwojonym SS. Udało się przemianować kino imienia „proletariackiego” ukrainofoba i ulicę jego imienia na rodzime, znaczące nazwy, ale memoriał-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Nieubileuszowe problemy muzealizacji

Dawno dojrzała potrzeba nakreślenia głównych problemów odzwierciedlenia fenomenu Tarasa Szewczenki — myśliciela, poety i malarza, wreszcie — uznanego proroka narodu ukraińskiego, w ekspozycjach muzealnych, przede wszystkim państwowych muzeów Ukrainy. Stopień aktualności tego tematu podnosi także zbliżający się jubileusz — 200-lecie urodzin ukraińskiego geniusza, do którego pozostało mniej niż pół roku, a widocznych — nie wirtualnych — oznak próżno szukać. Ihor LIHOWYJ Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Uważam, że warto przypomnieć, iż zgodnie z krajowym ustawodawstwem „muzea to placówki kulturalno-oświatowe i naukowo-badawcze, przeznaczone do badania, zachowania i wykorzystywania zabytków przyrody, kultury materialnej i duchowej, włączania obywateli w dorobek dziedzictwa narodowego i światowego”. A pod pojęciem muzealizacji rozumie się „zespół naukowo uzasadnionych działań mających na celu doprowadzenie obiektów dziedzictwa kulturowego do stanu przydatnego do zwiedzania”. Na Ukrainie działa dość rozbudowana sieć placówek muzealnych, tematycznie związanych z imieniem Tarasa Szewczenki. Ukształtowała się ona historycznie i, moim zdaniem, jest daleka od optymalnej, działa bez należytej koordynacji, dlatego jej efektywność nie odpowiada ani potencjalnym możliwościom, ani społecznemu zapotrzebowaniu na zaspokojenie zainteresowania społeczności taką postacią jak Szewczenko. Oczywiście nikt nie przeprowadzał specjalnych badań socjologicznych w tym kierunku, ale nawet takie wskaźniki jak frekwencja, rankingi obecności w przestrzeni informacyjnej, stan budynków i ekspozycji dają prawo tak twierdzić. Obecnie funkcjonują trzy czysto szewczenkowskie instytucje muzealne, które mają status narodowych: 1. Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie (1940 r., 1949 r.) z filiami: Pamiątkowy dom-muzeum T. H. Szewczenki (na Priorce) oraz Literacko-pamiątkowy dom-muzeum T. H. Szewczenki (1928 r.), znajdujący się w zaułku Tarasa Szewczenki. 2. Szewczenkowski Narodowy Rezerwat w Kaniowie (1918 r., 1925 r.), w skład którego wchodzi pięć muzeów, z czego tylko dwa — Muzeum T. H. Szewczenki oraz Muzeum „Tarasowa świetlica” — są bezpośrednio zorientowane na tematykę szewczenkowską. 3. Narodowy Rezerwat Historyczno-Kulturowy „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” w rejonie zwienigorodzkim (1939 r.) obwodu czerkaskiego, z filiami-oddziałami w Szewczenkowem, Moryńcach i Budyszczach (w fazie tworzenia). Wszystkie one znajdują się w istocie w jednym — centralnym — regionie (w promieniu 100 km) i obecnie podlegają Ministerstwu Kultury Ukrainy, co można by uznać za czynnik pozytywny. Jednak centralny organ władzy wykonawczej wycofał się z metodycznego zarządzania ich pracą i przekazał prawa inwestora w zakresie prowadzenia prac konserwatorsko-remontowych przy zabytkach o znaczeniu narodowym organom lokalnym. Dlatego w ostatnim czasie znacznie wzrósł wpływ lokalnych administracji na ich działalność, co znacznie obniżyło samodzielność zespołów naukowych w kwestii podejmowania decyzji i wpływu na stan spraw związanych z ochroną zabytków, polityką ekspozycyjno-wystawienniczą oraz pracą oświatową. Wyraźnie uwidoczniło się to w latach 2010–2011 w Kaniowie podczas kończenia rekonstrukcji memoriału i reekspozycji w muzeum, co niestety nabiera nowego tempa i groźnych rozmiarów we wszystkich trzech instytucjach podczas przygotowań do jubileuszu. Z innych bardziej znaczących muzeów o profilu szewczenkowskim należy wymienić Muzeum „Kobziarza” (1989 r.), działające w składzie Czerkaskiego Muzeum Krajoznawczego, Muzeum „Testamentu” T. H. Szewczenki (2006 r.) — oddział Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego i Etnograficznego „Perejasław-Chmielnicki” oraz jeszcze młode wiekiem, ale dość perspektywiczne muzeum społeczne — Pokój-muzeum Tarasa Szewczenki (2004 r.) przy Lwowskim Pałacu Sztuki. Na szczególną uwagę zasługują także pokoje muzealne przy placówkach oświatowych różnych szczebli, w szczególności takie jak Muzeum-gabinet T. H. Szewczenki Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie i inne. Charakterystyczną dla nich cechą są bowiem lokalne tradycje czczenia Tarasa Szewczenki, nieformalne podejścia i przejawy młodzieńczej twórczości w ukazywaniu jego geniuszu i życiowego wyczynu. Podobna sytuacja panuje w nielicznych muzeach i rezerwatach kraju, których ekspozycje krajoznawcze naświetlają poszczególne tematy, związane głównie z pobytem tam Tarasa Szewczenki, jak na przykład w Narodowym Rezerwacie „Kaczanówka” w obwodzie czernihowskim. Sieć muzeów resortowych, określona uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 29.11.2000 r., zawiera wykaz tzw. imiennych muzeów szewczenkowskich, m.in. w Baryszówce w obwodzie kijowskim (1987 r.), w Kołomyi (1989 r.), we wsi Szewczenkowe w rejonie konotopskim oraz we wsi Łyfyne w rejonie lebedyńskim w obwodzie sumskim. Niezwykle interesujące jest także Muzeum „Odeszczyzna — Szewczence” (2006 r.), działające na bazie prywatnej kolekcji Tarasa Maksymjuka. Szczególną kreatywność w odkrywaniu tematyki szewczenkowskiej przed jubileuszem wykazuje również Muzeum w Brzeżanach i inne. Pewna część dzieł Szewczenki oraz innych artefaktów przechowywana jest w innych muzeach Ukrainy, w szczególności w Charkowie, Lwowie, Odessie, Czernihowie, w Rosji (Moskwa, S.-Petersburg), w Polsce (Warszawa), Kazachstanie, USA, w kolekcjach prywatnych — na Ukrainie i za granicą. Niestety, pełnym obrazem nie dysponuje nikt — i jest to kolejny temat: brak w kraju jednolitego koordynacyjnego centrum szewczenkowskiego. Taka struktura odzwierciedla nie tylko geografię rozmieszczenia tych placówek stosowanego szewczenkoznawstwa, ale także dramatyzm, który towarzyszył powstawaniu muzeów szewczenkowskich od ich początkowego statusu prywatnych — jak np. Zbiory Szewczenkowskie Muzeum Ukraińskiej Starożytności W. W. Tarnowskiego (lata 50.–90. XIX w.) czy społecznych — których jaskrawym przykładem stała się uporządkowana przez Starą Hromadę Kijowską „Tarasowa świetlica” z 1884 roku na Górze Czernieczej w Kaniowie. Jeśli chodzi o straty regionalne, to w wyniku specyficznego administracyjnego i czysto politycznego podejścia do tworzenia sieci muzeów w czasach radzieckich, znaczne szkody poniosły takie ośrodki kulturalne jak Czernihów: prawie całą kolekcję szewczenkowską W. W. Tarnowskiego (ponad 750 rarytasów) w latach 20. XX w. przekazano do ówczesnego stołecznego Charkowa, gdzie w 1926 r. zorganizowano Instytut T. Szewczenki oraz Galerię Obrazów T. H. Szewczenki (1933 r.). A stamtąd, już po wojnie (1945 r.), wywieziono kolekcje szewczenkowskie na korzyść Kijowa — stolicy Radzieckiej Ukrainy. Wówczas te działania o charakterze totalitarnym tłumaczono jako dążenie do zebrania wszystkiego, co najcenniejsze, w jednym miejscu — dla wygody badań i zachowania. W ten sposób, także obecnie — na początku XXI wieku, z trzech narodowych instytucji muzealnych lwia część dzieł malarskich i graficznych Szewczenki znajduje się w zbiorach Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, zaledwie siedem akwafort — w Szewczenkowskim Narodowym Rezerwacie w Kaniowie i ani jedna(!) w muzeach w ojczyźnie Kobziarza. Czy w takiej sytuacji warto mówić o dostępności spuścizny twórczej Szewczenki odpowiadającej czasom i popytowi?! Zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki oraz Instytut Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy nie mają odpowiednich warunków ani do przechowywania, ani do szerokiego eksponowania posiadanych przez siebie zbiorów szewczenkowskich; rarytasy praktycznie nie opuszczają Kijowa; projekt elektronicznej szewczenkiany jest jeszcze w powijakach, a szeroko reklamowane Pełne Zbiory Twórczości Tarasa Szewczenki w 12 tomach oraz Szewczenkowska Encyklopedia wychodzą z druku w nakładzie zaledwie (!) 7 tys. egzemplarzy — dla kraju z 45-milionową populacją i bez prawa sprzedaży poprzez handel. (Na poprzedni jubileusz — 175-lecie, poezje Szewczenki wychodziły w nakładzie 1 000 000 egzemplarzy, w tym w przekładach na język rosyjski). Szczególnego statusu muzeom, uświęconym imieniem Szewczenki, nadają cechy właściwe narodowym lub religijnym świętościom, do których tradycyjnie odbywa się pielgrzymki. Jest to przede wszystkim charakterystyczne dla Tarasowej Góry w Kaniowie, dla domów-muzeów na Priorce oraz przy zaułku Tarasa Szewczenki w Kijowie, kompleksów memorialnych w Szewczenkowem (Kieryliwce) i Moryńcach, a za granicą — w Forcie Szewczenki (Kazachstan), Pracowni-muzeum w Akademii Sztuk Pięknych (Petersburg, Rosja). Od dawna wiadomo, że ci, którzy kontrolują miejsca pielgrzymek i inne świętości, mają ważne dźwignie wpływu na społeczeństwo, prestiż i autorytet moralny. Niestety, w naszych czasach jest to także dostęp do zasobów finansowych i banalne rozkradanie budżetu państwa, co już wyraźnie przejawia się przy przygotowaniach do jubileuszu. Właśnie te osobliwości nakładają określone wymagania dotyczące prowadzenia pracy kulturalno-oświatowej na ich terenach, gdzie w szczególności nie powinno być miejsca na hałaśliwe akcje polityczne, reklamę komercyjną, głośne świętowania — na wszystko to, co nie odpowiada reżimowi użytkowania takich zabytków. Muzealnicy mają profesjonalną zasadę: „Słowa na gwoździu nie powiesisz!”. Oznacza to, że muzeum to przede wszystkim zbiór, którego pochodną jest stała ekspozycja i działalność wystawiennicza. Innymi słowy, bez cennych w znaczeniu literacko-artystycznym i historycznym eksponatów kolekcji nie da się stworzyć ciekawej ekspozycji. Jednocześnie przeciętny zwiedzający najczęściej poznaje muzeum właśnie poprzez ekspozycję, a te obecnie u nas często cierpią na fragmentaryczność naświetlenia tematu, przeładowanie materiałami pobocznymi i, niech koledzy się nie obrażają, niezbyt wysoką naukowość. Co prawda, w surowych warunkach ukraińskiej rzeczywistoś-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wielki Kobziarz i Ługańszczyzna

tę adekwatną ekspozycję trudno stworzyć nawet wtedy, gdy posiada się liczną i cenną kolekcję, jak to stało się w Kaniowie w 2010 roku, kiedy polityczni zwycięzcy oddali na pastwę „swoim ludziom” — nie fachowcom, narodową Świętość. W średniowieczu istniała zasada — wódz dawał swoim wojownikom trzy dni na złupienie zdobytego miasta czy twierdzy, niczym nie ograniczając ich działań. Niestety, we współczesnej Ukrainie ta zasada straciła ograniczenia czasowe i ta osoba, która zniszczyła narodowy zabytek w Kaniowie, poczuwszy bezkarność i nadmierne finansowe wlewy, obecnie znęca się już także nad muzeum w Kijowie. A społeczeństwo (zarówno fachowcy, jak i po prostu wielbiciele Szewczenki) znowu nie jest poinformowane o planach dotyczących celowości i celu prac budowlanych, które prowadzone są na terenie zabytków o znaczeniu narodowym. To jest nonsens i ma wszelkie znamiona przestępstwa wobec dziedzictwa kulturowego. Drogą manipulacji — bez przeprowadzenia niezbędnych procedur, konkursu projektów, wreszcie przetargów, prawa zamawiającego odebrano placówkom muzealnym i przekazano administracjom lokalnym — Czerkaskiej obwodowej oraz Kijowskiej miejskiej, co zapewnia pełną bezkarność działań tzw. „profesjonalistów”. I zamiast zacząć od reformowania muzeów i rezerwatów, przemyślenia zasad ich działalności, jasnego formułowania misji każdego z nich, jak to jest w światowej praktyce, głównym tematem i kierunkiem stała się budowa jako cel sam w sobie. I wiadomo dlaczego… A powinna być interesująca dyskusja na temat roli i miejsca Tarasa Szewczenki w świadomości narodowej, wpływu jego na procesy kulturowe, stanu wypełniania testamentów duchowego ojca narodu, zachowania miejsc pamięci związanych z jego imieniem, planów naświetlenia historii i realiów w ekspozycjach muzealnych itp. Problematycznym dla tworzenia ciekawych i naukowych ekspozycji jest także dość niejednoznaczne w obecnej Ukrainie traktowanie wizerunku Tarasa Szewczenki, treści jego twórczości oraz poszczególnych stron biografii. Z wielkiego arsenału metod „literaturoznawców w mundurach”, głównymi z których były grube przekręcenia faktów z życia, w szczególności dotyczących ateizmu poety, wykupu z poddaństwa, wpływu na niego ideologii rewolucyjnej i „postępowych idei Bielińskiego i Czernyszewskiego”, poprawiania tekstów — na wzór „skorodyli spisami tatarski rebra” — chociaż u poety mowa o „moskiewskich” itd., teraz pragną przemilczać, przeinaczać fakty i nieuzasadnienie zmieniać akcenty. Rzeczywiście, trudno nie zgodzić się z twierdzeniem M. Ogariowa z 1861 roku, że „...Szewczenko, narodowy (poeta) w Małorosji, z zachwytem został przyjęty, jako swój, w literaturze rosyjskiej i stał się dla nas bliskim...”. Więc aby uniknąć odpowiedzi na takie niewygodne pytania — a coż to Szewczenko miał na myśli, kiedy pisał: „Kochajcie się, czarnobrewe, / Lecz nie z Moskalami, / Bo Moskale — to obcy ludzie, / Czynią krzywdę wami”, czy „Na naszej sławnej Ukrainie, / Na naszej — nie swojej ziemi”, albo: „Stepy moje wyprzedane / Żydowi, niemocie, / Synowie moi na obczyźnie, / Na cudzej robocie” — z Bankowej wysłano sygnał do muzeów, by pokazywać go jako takiego sobie pieszczocha losu, bohemistycznego artystę, przedstawiciela złotej młodzieży, podobnego do ich dzieci — bananowej młodzieży. Słowa „Szewczenko dandy” stały się teraz popularne również w leksykonie dworskich „szewczenkoznawców”. Osobliwością 200-lecia T. Szewczenki dla ukraińskiej społeczności powinno stać się zjednoczenie wszystkich proukraińskich patriotycznych sił wokół postaci Narodowego proroka. Przecież to pierwszy jubileusz, kiedy ukraiński naród buduje swoje państwo, brak jest konfrontacji zewnętrznopolitycznej (jak to było w latach „zimnej wojny” 1961—64) i Taras Szewczenko pozostaje najwyższym autorytetem zarówno w społeczeństwie, jak i poza granicami Ukrainy. Na świecie ustanowiono ponad tysiąc pomników i znaków pamięci ukraińskiemu geniuszowi, działają jego muzea w Rosji: w S.-Petersburgu (Memorialna pracownia w Akademii Sztuk Pięknych), w Orsku, w Orenburgu (Memorialne muzeum-odwach); w Kazachstanie — w Forcie Szewczenki, w Kanadzie (Toronto). Wielki potencjał mają także NTSz w USA, Kanadzie i w Europie, ukrainoznawcze centra przy zagranicznych uniwersytetach, zespoły artystyczne, takie jak Kapela bandurzystów im. T. Szewczenki w Detroit i in. I wszystkie one potrzebują naszego fachowego udziału i pomocy. Dlatego przy tworzeniu ekspozycji i wystaw, kulturalno-oświatowej pracy w muzeach powinno poświęcać się wiele uwagi soborowości ukraińskiego narodu, przynależności jej do europejskiej cywilizacji kulturowej. Ołeksij NEŻYWYJ, doktor nauk filologicznych, profesor Ługańskiego narodowego uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Nazywają go Wielkim Kobziarzem. Przez wiele wieków ukraińscy kobziarze nieśli ludziom najdroższe bogactwo duchowe — pieśń ludową. I wtedy nikt nie zapominał, czym jest wiara, wolność, poświęcenie, odwaga, a także pracowitość, twórczość, szczerość, i starał się nauczyć tego swoje dzieci. Tak też w twórczości Tarasa Szewczenki, zwłaszcza w głównej księdze „Kobziarz”, nierozerwalnie powiązane są przeszłość, teraźniejszość i przyszłość narodu ukraińskiego, prawo każdego człowieka do wolnego, szczęśliwego życia. Być godnym imienia Tarasa Szewczenki oznacza teraz nieustannie wzbogacać się duchowo, strzec ojczystego słowa, wierzyć w niepodległe państwo i pracować dla dobra Ukrainy. Od 1939 roku jedna z najstarszych uczelni wyższych wschodniego krańca Ukrainy — Ługański Uniwersytet Narodowy nosi imię Tarasa Szewczenki. W Dekrecie Prezydium Rady Najwyższej USRR z dnia 26 kwietnia 1939 roku zaznaczono: „Zaspokoić prośbę organizacji społecznych Woroszyłowgradzkiego Instytutu Pedagogicznego i nadać Woroszyłowgradzkiemu Instytutowi Pedagogicznemu imię T. H. Szewczenki”. Trzeba powiedzieć, że zważywszy na pewne ideologiczne ukierunkowanie tego wydarzenia, gdyż wizerunek Tarasa Szewczenki i jego twórczość wykorzystywała ówczesna propaganda, w uczelni pedagogicznej w 1939 roku starano się wszechstronnie podejść do obchodów jubileuszu Szewczenkowskiego, czyli 125-lecia od dnia urodzin. Wtedy na wystawie artystycznej eksponowano nawet oryginały płócien malarskich (prawdopodobnie z Galerii obrazów Tarasa Szewczenki w mieście Charkowie), a także ilustracje artystów do jego dzieł. Wykładowcy i studenci wydziału literackiego wygłosili ponad sto wykładów w klubach robotniczych i wiejskich obwodu. Na marcowej sesji naukowej wykładowcy katedry literatury ukraińskiej O. S. Pułyneć i N. H. Jaśko wystąpili z referatami. W rękopiśmiennym almanachu zamieszczono badania wykładowców i studentów, a także przekłady poezji T. Szewczenki na język rosyjski. Wtedy w uczelni na wydziale dziennym studiowało 2225 studentów, a na zaocznym — 4723 studentów. W 1939 roku mury uczelni opuściło 675 nauczycieli. Działało siedem wydziałów: historyczny, literacko-lingwistyczny, geograficzny, fizyczno-matematyczny, przyrodniczy, języków obcych i robotniczy (czyli przygotowania przeduczelnianego), a także dwuletni instytut nauczycielski. Pracowało tu 96 wykładowców. Biblioteka liczyła 150 tysięcy tomów. Poezje o Tarasie Szewczence studenta wydziału literackiego Mykoły Upenyka (później znanego ukraińskiego pisarza) drukowano w gazecie obwodowej „Łuhanska prawda”, podobnie jak wiersze Andrija Onyszczenki, Hryhorija Sawczenki, przekłady Pawła Jewtiejewa. Od 1947 roku na katedrze literatury ukraińskiej zaczął pracować O. A. Michno, dla którego tematyka szewczenkowska stała się jedną z wiodących w działalności naukowej i dydaktyczno-wychowawczej. Brał on udział w republikańskich naukowych konferencjach szewczenkowskich, kierował studenckim kołem szewczenkoznawstwa, zebrał liczny materiał do ekspozycji krajoznawczej „Imię Szewczenki na mapie Ługańszczyzny”, która przez wiele lat zdobiła gabinet szewczenkoznawstwa. Co roku przyszli nauczyciele-poloniści przygotowywali wieczory literackie, które odbywały się w marcowe dni, organizowali wycieczki szlakiem miejsc związanych z Szewczenką na Ukrainie. W marcu 1961 roku w Ługańskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym imienia Tarasa Szewczenki odbyła się pierwsza naukowa konferencja szewczenkowska katedr wydziału historyczno-filologicznego, na której wygłoszono osiem referatów, w tym „Szewczenko i jego epoka” (W. H. Motrenko), „Estetyczne poglądy T. Szewczenki” (A. K. Kosinow), „Wizerunek T. Szewczenki w ukraińskiej poezji ludowej” (O. A. Michno), „Szewczenko w przekładach rosyjskich” (M. P. Diczenskow), „T. Szewczenko w bułgarskiej krytyce postępowej” (H. M. Honczaruk). Na dni szewczenkowskie przy katedrze literatury ukraińskiej utworzono gabinet naukowo-metodyczny T. H. Szewczenki, gdzie rozłożono wystawy-ekspozycje: „Życie i twórczość T. H. Szewczenki”, „T. Szewczenko i nasza współczesność”. Gabinet zakupił rzadkie wydania dzieł Wielkiego Kobziarza: pierwsze wydanie „Kobziarza” z 1840 roku i pierwsze pełne wydanie Kobziarza (1907 r.). Na 150-lecie od dnia urodzin Tarasa Szewczenki zorganizowano drugą naukową konferencję szewczenkowską. Wtedy, w jubileuszowym 1964 roku, na łamach „Literaturnej hazety” opublikowano artykuł „Z jego imieniem”, gdzie opowieść o Ługańskim Instytucie Pedagogicznym kończyła się twierdząco-optymistycznie: „Tak, to naprawdę szewczenkowska uczelnia — najbardziej wysunięta na wschód w naszej republice świątynia kultury ukraińskiej”. Jej autorem był Mykoła Taszanenko. Taki był gazetowy pseudonim pracownika literackiego redakcji, a wkrótce wybitnego ukraińskiego pisarza Hryhora Tiutiunnyka. W 1988 roku kolektyw instytutu wysunął go do zdobycia Państwowej Nagrody USRR im. T. H. Szewczenki, która została przyznana w następnym, 1989 roku. Wśród pamiętnych wydarzeń lat 90. są dwie naukowe Ogólnoukraińskie konferencje szewczenkowskie (1994, 1998), kiedy w Ługańsku zbierali się szewczenkoznawcy z całej Ukrainy. Międzynarodowe Szewczenkowskie święto literacko-artystyczne „W rodzinie wolnej, nowej” odbyło się w majowe dni 1998 roku w obwodzie ługańskim. Wtedy też w Ługańsku odsłonięto pomnik Wielkiego Kobziarza, którego autorem jest laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy I. M. Czumak. W obwodzie ługańskim pomniki Tarasa Szewczenki wzniesiono także w Antracycie, Starobielsku, Siewierodoniecku, osiedlu typu miejskiego Biłokurakyne, wsi Swystuniwka w rejonie swatowskim, wsi Osynowe w rejonie nowopskowskim. Nie tylko hałdami, kopalniami, wielkimi przedsiębiorstwami przemysłowymi słynie nasza Ługańszczyzna. Od dawna rozwija się tu to, co najdroższe — duchowa kultura narodowa narodu ukraińskiego. Właśnie literatura ukraińska jest reprezentowana przez nazwiska wybitnych twórców — laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, co jest wymownym zaprzeczeniem jakiejś szczególnej „kultury Donbasu” czy nawet jakiejś literatury regionalnej. Szeroko znana jest twórczość pisarzy-ziomków — laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki — Wołodymyra Sosiury, Hryhora Tiutiunnyka, Mykoły Rudenki, Iwana i Nadiji Switłycznych, Władysława Tytowa. Do tych nazwisk warto dodać Wasyla Hołoborodkę — absolwenta wydziału filologii ukraińskiej Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki z 2001 roku, Iwana Dziubę oraz Wasyla Stusa, absolwentów Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, którzy również zostali uhonorowani Nagrodą Szewczenkowską. W 1973 roku laureatami Nagrody Szewczenkowskiej zostało czterech rzeźbiarzy z Ługańska: W. Ch. Fedczenko, W. I. Muchin, W. I. Czumak, I. P. Owczarenko — za stworzony pomnik z brązu i granitu „Ukraina — wyzwolicielom”, który wzniesiono w osiedlu Miłowe na Ługańszczyźnie. I choć życiowe drogi nie przywiodły Tarasa Szewczenki na Ługańszczyznę, jednak jego twórczość jest zawsze tam, gdzie żyją Ukraińcy, te narody, które szanują poetyckie słowo Wielkiego Kobziarza. Ukraińscy poeci z Ługańszczyzny również wyrazili swoje serdeczne uczucia do Tarasa Szewczenki w wielu utworach poetyckich. Dlatego jego wizerunek staje się bliższy, bardziej rodzinny. Poezje współczesnych twórców uczą lepszego zrozumienia wiecznego słowa Kobziarza. Twórcze dziedzictwo Tarasa Szewczenki jest unikalne dlatego, że nie tylko odzwierciedla narodowy światopogląd Ukraińców połowy XIX wieku, ale także łączy przeszłość z przyszłością, a Ukrainę z całym światem. Dom-muzeum pamięci T. H. Szewczenki (na Priorce) Mykoła Szczerbakow. „Młody Taras Szewczenko”. 1990 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Wielobarwność duszy i talentu

Switłana PEDCZENKO, Switłana HAŁAUR Dorobek twórczego człowieka często chce się porównać do wyszywanego ręcznika. Wysławiony i uświęcony duchem ludowym prostokątny kawałek lnianego płótna, w całości utkany z niewyczerpanych myśli, idei, nadziei — to nie tylko mistrzowskie dzieło złotych rąk autora, ale i skarbnica jego głębokich w treści i wykwintnych w formie rozważań o tym, co minęło, co przeżyte, co bolesne, co przeczytane i co widziane, duchowe przesłanie dla współczesnych — pobratymców-naukowców, pedagogów, działaczy społecznych, studentów, wszystkich miłośników ukraińskiego słowa i kultury. Nieprzeciętne wydania naukowe magnetycznie przyciągają do siebie czytelnika, wzburzają jego rozum i uczucia, nie pozostawiają obojętnym od pierwszej do ostatniej strony. Właśnie do prac tak wysokiej próby należy recenzowana monografia jednego z najjaśniejszych współczesnych językoznawców Mykoły Iwanowycza Stepanenki „Myśli na głos i o sobie”, w której organicznie splotły się w nierozerwalny splot połączone w osiem rozdziałów rozprawy, reprezentujące publicystyczne, językoznawcze, literaturoznawcze rozmyślania uczonego. W nich wypowiada się o twórczości artystów-rodaków, stara się prawdziwie i z szacunkiem opisać życiowe ciernie wielu znanych współczesnych — uczonych, pedagogów, działaczy społecznych, ocenić szereg najnowszych prac lingwistycznych, porusza ostre i bolesne kwestie językowe teraźniejszości, już tradycyjnie kieruje swoje badawcze pióro ku postaci i bogatemu dziedzictwu twórczemu Olesia Honczara. Zadziwiająco różnorodne, nawet niepołączalne na pierwszy rzut oka płaszczyzny twórczości naukowej, zanurzone w jedynej możliwej dla Mykoły Iwanowycza dziedzinie bytu — miłości do trzech światów — języka, człowieka i Ukrainy. Takie główne skupienie wokół wspomnianego „tryptyku” przenika całą monografię ogółem i każdy jej rozdział z osobna, zapewniając oryginalność i niepowtarzalność utkanego przez autora „ręcznika”, symboliczność jego wyrafinowanego ornamentu oraz jasność i swoistość filigranowo wyszywanych kolorów. W pierwszych dwóch rozdziałach — „Słowo o twórczym dorobku artystów” i „Słowo szacunku” — Mykoła Iwanowycz z właściwym sobie umiłowaniem prawdy, szczerością, niepodrobionym ciepłem i serdecznością wypisuje wprawną ręką artysty portrety znanych i bliskich mu duchem ludzi, żyjących obecnie i tych, których twórcza gwiazda zastygła w pół słowa w wieczności. Wśród nich wybitni uczeni-językoznawcy, literaturoznawcy, publicyści, poeci, prozaicy, leksykografowie, pedagodzy, krajoznawcy, historycy, działacze społeczni — wszyscy ci, którzy dobrze przyswoiwszy „lekcje matczyne”, sięgnęli „najbardziej znaczących szczytów wysokiej sztuki”, niestrudzoną pracą zapalili „swoje imię na ukraińskim duchowym horyzoncie” i gorliwie służą „Słowu, którym my, Ukraińcy, szukamy i splatamy w mocny węzeł Swoją Historię”. Oświetlony miłością do ukraińskości, autor recenzowanej pracy mistrzowsko wyhaftował na płótnie swojego „ręcznika” wieczny obraz drzewa życia — swoisty model Wszechświata i człowieka, w którym każda istota, zjawisko czy przedmiot zajmują tylko im przeznaczone osobne miejsce. Dotknąć jego korzeni, poczuć „wielki duch” Laureat nagród imienia O. Honczara i B. Hrinczenki, profesor Mykoła Stepanenko, ojczyzny i macierzyzny” profesora umożliwia trzeci rozdział monografii – „O usłyszanym, przeżytym”, gdzie autor być może po raz pierwszy dzieli się z czytelnikiem swoimi notatkami dziennikowymi. Najmniejsza i najszczersza część monografii, w której pierwszej rozprawie „Nie zabliźni się na sercu rana… (tragedia mojego rodu i narodu)” M. I. Stepanenko dotyka najbardziej bolesnego tematu – Hołodomoru w Ukrainie w latach 1932–1933, poraża publicystyczną emocjonalnością, budzi genetyczną pamięć każdego z nas, jątrzy niezagojone ogólnonarodowe rany, skłania do ciężkich rozmyślań. Mózg pulsuje od przerażającej, obnażonej prawdy, opowiedzianej Mykole Iwanowyczowi przez babcię Jawdochę, której świętej pamięci „żółty książę” na wieki zabrał dwie córeczki – „czarnowłosą, pociągłą Marusię i jasnowłosą, okrągłolicą Olenkę”. Tęskna opowieść niestrudzonej wiejskiej pracownicy, opowiedziana ustami kochającego wnuka, przesiąknięta jego niewysłowionym bólem, pozostawia posmak cierpkiego trunku i gorzkiego piołunu, a także niezachwianą pewność, że nie mamy prawa dopuścić, aby ta strona życia naszego wielkiego rodu i narodu zniknęła, starła się z mapy światowej historii. Rozmyślania autora o „rodzinnym lądzie”, „duchowym prakorzeniu”, który pobłogosławił go na pełną pasji służbę ojczystemu słowu, zmieniają się we wspomnienia o drogiej sercu Alma Mater (Krzemieńczuckie Kolegium Pedagogiczne imienia A. S. Makarenki), „żywicielce spragnionych uczniów i matce przyszłych nauczycieli”, od progu której rozpostarła się „ścieżka w świat szeroki” przyszłego uczonego-filologa. Skrzydła pomogli mu rozwinąć mądrzy mentorzy, przed którymi Mykoła Iwanowycz „do ziemi się kłania” w czwartym rozdziale monografii „Nauczycielu mój”. Człowiek, który włada filigranową techniką pielęgnowania filologicznych dusz, pedagog z bożej łaski, M. I. Stepanenko o swoich duchowych ojcach, ludziach o podobnych poglądach, kolegach mówi dumnie i z zachwytem, ważąc każde słowo, nie pozostawiając poza uwagą żadnego ważnego szczegółu. Wszystko powiedziane można bez zastrzeżeń zaadresować także do samego Mykoły Iwanowycza, którego strony życia nierozerwalnie splotły się z życiowymi drogami wielu ludzi. Dla niektórych, w szczególności autorów tej recenzji, spotkanie z Nauczycielem stało się brzemienne w skutki. Serca jego „duchowych dzieci” przepełnione są bezmierną wdzięcznością za ojcowskie naukowe ramię, mądre rady – wzorce człowieczeństwa i życzliwej wymagalności, które dodają skrzydeł i inspirują do nieustannej pracy nad sobą. Profesor Stepanenko to niestrudzony, oryginalny pedagog, który posiada dar przekonywania, hojnie dzieli się tajemnicą swojej encyklopedycznej wiedzy, nieogarnioną bezkresnością doświadczenia, otwiera uczniom drzwi do świata nauki filologicznej oraz wytrwale i tolerancyjnie pomaga pokonywać trudności lingwistyczne, „drogowskaz, według którego sprawdzamy własne działania”. Seria wywiadów z Mykołą Iwanowyczem Stepanenką o współczesnych problemach socjolingwistycznych stała się kanwą dla piątego rozdziału „Dziennikarskie dialogi”, który poruszy nieobojętne struny duszy osób zatroskanych o język ojczysty. Dialogi wyłaniają obraz wielkiego dostojnika ojczystej ziemi, obciążonego „zdeprecjonowanym, odbarwionym, pozbawionym kolorytu” ukraińskim słowem. Wielowektorowość zainteresowań, głęboka wiedza o życiu kulturalno-artystycznym i politycznym kraju, naładowanie energią małej ojczyzny codziennie naruszają wewnętrzny spokój Mykoły Iwanowycza, zmuszają do szukania przyczyn niepełnokrwistego utwierdzenia języka ukraińskiego w procesie państwowotwórczym, skupiania uwagi na kwestii reformowania norm języka ukraińskiego. Uczony boleśnie konstatuje fakt, że język ukraiński w Ukrainie traci swoje najważniejsze funkcje – komunikacyjną i integrującą, przekształca się w „polityczny straszak”. Największym szczęściem dla profesora jest to, aby ukraińskie słowo zapanowało w całej przestrzeni medialnej. Najbogatszym ornamentem „ręcznika” jest dorobek naukowy Mykoły Iwanowycza. Czyż nie dlatego symbolicznie szósty rozdział „Lingwistyczne rozmyślania” jest najpotężniejszy w wydaniu. Skoncentrował on w sobie wzorce jednego z najważniejszych gatunków komunikacji naukowej i musi zostać doceniony. Recenzje profesora na monografie, rozprawy doktorskie współczesnych ukraińskich uczonych to prawdziwy skarb naukowej dialogiczności, pryncypialności, inteligencji, moralnej odpowiedzialności człowieka-specjalisty. Zainteresowanie M. I. Stepanenki problemami językoznawczymi, lingwosinergetyczność jego myślenia nie wywołują najmniejszej wątpliwości co do postulatów zawartych w recenzowanych pracach, wiarygodności starannie wykonanych badań, kierowania ich na perspektywiczne tory. Wszechstronnie charakteryzując prace, określając ich godne miejsce we współczesnej przestrzeni lingwistycznej, Mykoła Iwanowycz nie jest skąpy na pochwały. Profesor wspiera fundamentalne i pożyteczne rozprawy, oryginalne pod względem idei i jej urzeczywistnienia, które wypełniają luki językoznawcze, rozwiązują samodzielne globalne problemy, produktywnie integrują wyniki studiów poprzedników. „Lingwistyczne rozmyślania” ujawniają jeszcze jedną cnotę autora – własny naukowy charakter pisma. Ostatecznie fakt ten może posłużyć narodzinom osobnej, znacznej pod względem objętości rozprawy. Mykoła Iwanowycz rzuca śmiałe wyzwanie Newtonowi i jego następcom, odrzuca ascetyczne tradycje wykładu naukowego, wprowadza do swojego tekstu elementy emocjonalne, zmniejszając tym samym dla swojego odbiorcy dystans interaktywny. Treść siódmego rozdziału w pełni odzwierciedlona jest w jego tytule – „Duma z rodzinnego kraju i sławnych rodaków”. Dowiadujemy się o zamiarze Mykoły Iwanowycza stworzenia encyklopedycznego informatora, przedstawić „najistotniejsze wiadomości o literacko-artystycznej codzienności i świętach współczesnej Połtawszczyzny, która godnie uczciła pisarzy, pedagogów, uczonych, działaczy państwowych i kościelnych przede wszystkim tym, że ustanowiła nagrody różnych szczebli”. Autor wyraźnie krystalizuje status tych prestiżowych i cennych wyróżnień, z dumą wypisuje soczyste grona ich laureatów. Autor zagłębia się w poszczególne opowieści fabularne epistolografii Hrebinki i otwiera przed czytelnikiem niejednoznaczną postać językową pisarza. Profesor szczerze zachwyca się pracą Połtawskiego Muzeum Literacko-Pamiątkowego W. G. Korolenki — świątyni kultury ze sławnymi tradycjami intelektualnymi, wyraża bezgraniczną radość z przygotowania drugiego wydania „Zapisków Naukowych”, wzbogacenia dziedziny badań nad Korolenką dorobkiem niestrudzonych badaczy „niewyczerpanej, czystej i uczciwej duchowej studni Wołodymyra Korolenki”. Ósmy rozdział „Honczariana” to świadectwo skrupulatnego przeczytania „starannie zebranych i upchniętych w trzy solidne tomy zapisów dziennikowych”, epistolografii patriarchy literatury ukraińskiej Olesia Honczara. M. I. Stepanenko kształtuje obraz Honczara jako prawdziwego patrioty na tle ukraińsko-białoruskich związków kulturalno-politycznych, jako wielkiego znawcy historii ukraińskiej leksykografii, obiektywnego znawcy produkcji słownikowej, jako artysty słowa, którego życie twórcze „upłynęło w wiecznym przeciwstawieniu”. Autor uważnie śledzi korespondencję Olesia Honczara z przywódcą partyjnym, oryginalnym pisarzem, wreszcie „bliskim człowiekiem, któremu można powierzyć coś skrytego”, Fedorem Trochymowyczem Morhunem, na podstawie archiwum rodzinnego odtwarza dialogi epistolarne Olesia Terentijowycza z przyjacielem od ponad pół wieku Wasylem Bereżnym, po raz pierwszy publikuje listy czytelników — odzewy na wydanie powieści „Tronka”. Profesorowi-lingwiście imponuje honczarowska miłość do języka, jego eksperymenty filologiczne w dziedzinie niezwykłych słów, więc zagłębienie się w „poetyckie klejnoty” stylu pisarza — skrzydlate, peryfrastyczne wyrażenia — nie ominęło poszczególnych rozpraw tej części książki. Otrzymawszy z lektury dziennika „wielką pociechę, dobrą pożywkę dla nieobojętnego na wszystko wokół człowieka”, Mykoła Iwanowycz stworzył niepowtarzalną mozaikę wydarzeń, faktów, osobowości, „często i ostro zaprawionych ostrym słowem” ich nominacji. Książka „Myśli na głos i o sobie” jest wysokiej próby artystycznej. Mając prostą formę niejednego roku „południowych notatek”, jednocześnie zakumulowała niezwykle potężną treść, wysławiła wysoki potencjał duchowy człowieka, który nie może być zrealizowany w pełni bez miłości do języka i Ojczyzny. Serdecznie gratulujemy Mykole Iwanowyczowi jubileuszu. Pański artystyczny „ręcznik” obfituje w różnobarwność cennego ornamentu i ściele się równą, prostą drogą życiową. Niski pokłon od kolegów, uczniów, ludzi o podobnych poglądach za niestrudzoną pracę, oddane wynoszenie ukraińskiego słowa dla rozwoju narodowego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Ukrywają głos stali nasze wiersze…”

Petro SOROKA, m. Tarnopol. Prawdziwa, głęboko wycierpiana poezja porusza zawsze, a jej szczególną siłę i magiczny czar czuje się od pierwszego wiersza, być może nawet od pierwszej strofy. A jednak jak często przechodzimy obok niej i nie od razu odpowiadamy na jej wołanie. Dlaczego? Potrzebne jest szczególne nastawienie duszy, potrzebny jest czas szczęśliwego olśnienia, kiedy otwarte na oścież serce przyjmuje utalentowane słowo innego — jako objawienie i cud. I wtedy otwiera się nie tylko piękno metafor, wielkość obrazów, ale i to, co zamknięte między wierszami i między słowami — szczególny nastrój, poruszające natchnienie, z którymi rodziły się wiersze, wewnętrzne napięcie. I ty już nie jesteś po prostu czytelnikiem, ty jesteś współtwórcą i współodczuwającym. Jak dobrze, gdy w życiu zdarzają się takie cuda. Ale można ich oczekiwać tylko pod nieodzownym warunkiem, że ma się do czynienia z naprawdę utalentowaną książką, bo wszystko szare, nieudane i bezduszne zmusza duszę do zamknięcia się w sobie, jak ślimaka w muszli. Ukraina jest hojna w talenty poetyckie. I tutaj każdy może dokonywać większych lub mniejszych odkryć. Czuję się szczęśliwy, że w swoim czasie otworzyła się przede mną magiczna piękność poezji Dmytra Kremenia i Dmytra Iwanowa, Wałerija Herasymczuka i Tamary Sewerniuk, Jarosława Pawulaka i Mykoły Tymczaka, Iwana Iowa i Mykoły Mirosznyczenki, Marii Chimicz i Juchyma Dyszkanta… Ten szereg, oczywiście, można kontynuować. I oto teraz przeżyłem niezapomniane stany duszy, kiedy w ręce wpadła książka wyboru Natalki Pokład „Głos stali” (naprawdę wybranego, ostro przesianego, sprawdzonego przez czas). Autorkę znam dawno i dawno czytam, ale oto przyszła ta gwiezdna chwila, kiedy jej słowo zmusiło serce do bicia mocniej i oddychania w unisonie z rytmem jej wierszy: Ani obejrzeń już, ani narzekań. Minęły kaprysy wiosennego balu. Spłaciłam wysokiej gwieździe daninę, by ona wszystko zapamiętała: i pachnące głosy jesiennych wici, i smutnookie testamenty rodu, i to moje życie — eksperyment — w niewoli utrzymać wolność. Tak się złożyło, że zacząłem czytać zbiór od samego końca, od tego wiersza, który zacytowałem. Dlaczego? Intuicyjnie poczułem, że trzeba jeszcze raz przejść jej życiową i twórczą drogą w odwrotnym kierunku do samych źródeł, do początku początków, zobaczyć, skąd wszystko się zaczynało i jaką była ta droga. Taka podróż w głąb czasu ma swój czar, smutek i radość — swoją celowość. W twórczości Natalki Pokład dziwnym sposobem przeplotły się motywy patriotyczne i liryczne. Wałerij Herasymczuk uważa, że ona jest „bardziej trybunem niż liryczką”, ale w rzeczywistości tak nie jest. Liryczny, intymny pierwiastek u niej dominuje. Po prostu poetka dobrze rozumie, że jeśli nie utwierdzi się wolna Ukraina, to nikomu nie będzie potrzebne i nasze słowo. Twórcze credo wypowiedziała w takich wierszach: Nigdy nie chciałam majątków, nigdy sławy nie chciałam — byle tylko dusza-arystokratka żyła w harmonii z ciałem. Byle tylko nie rwały dysonanse jej niegasnącej nadziei, byle tylko zostawała najmniejsza szansa — siebie znaleźć w zawierusze. Byle tylko ciężkie ścieżki do raju nie pogrzebała złości łuska… Byle tylko dobro, które w sercu mam, choć jakoś wypowiedzieć ludziom. Ten temat po swojemu jest odkryty w wielu innych utworach, niezmiennie ciekawych i na wskroś oryginalnych. Nawet jeśli poetka mówi o zwykłych rzeczach, słowa pod jej piórem nabierają szczególnego sensu i brzmienia. To dlatego, że wszystko jest przepuszczone przez serce i ogrzane jego ogniem, a następnie przemyślane i wyrażone na nowo. Autorka znajduje nieoczekiwane i świeże środki artystyczne, aby wyrazić poznaną prawdę i jak najadekwatniej przekazać stan duszy. „Skąd i dokąd? I kim jesteśmy? Kim jesteśmy? Z jakich wierzchowisk-poleceń?.. Mój naród — wielki nieznany, siły młodej kipienie. On jeszcze wygłosi swoje imię, wypowie, jaka jest jego meta… Mizyn i Trypillia, i Cucuteni — nieskończoności skiba złota. A w niej — ziarenko błogosławione, by miłość i chleb pokonały zło, — i ognista diadema — pieśń: czasowi nowemu na czoło”. Natalka Pokład zawsze chętnie stawia dedykacje do swoich wierszy, a to oznacza, że jej serce jest pełne miłości do kolegów po piórze, nie ma w niej zazdrości do bardziej udanych i szczęśliwszych, i nie boi się zadeklarować tego. I dzisiaj, z biegiem czasu, ona zostawia wystawione na tarczę imiona H. Kyrpy, S. Płaczendy, P. Zasenkę, B. Olijnyka, W. Herasymjuka, Hryhora Tiutiunnyka, Iwana Honczara i wielu innych. W jednym z jej wierszy refrenem brzmią słowa „Ja kocham, ja kocham was, ludzie, głośną miłością fali”. Oczywiście, wszystko w naszym życiu jest przemijające i wszystko nadchodzi i mija, jak fala, ale ocean miłości jest wieczny. Czytać N. Pokład — wielka pociecha dla duszy, dlatego że tutaj na każdym kroku dokonujesz wielkich i małych odkryć, delektujesz się słownymi znaleziskami, jaskrawymi obrazami i niezapomnianymi tropami. Chce się je nawlekać jak korale: „podatna cisza”, „pieśni — niby szron”, „tłuste słońce, niskorosły dzień”, „dusza od bólu stała się siwa”… A jeszcze ta poezja jest niezwykle aforystyczna i głęboko filozoficzna. Poszczególne sentencje i maksymy chce się zapamiętać, aby przy okazji można było zacytować, przytoczyć jako wzór wysokiej i odważnej myśli. „Jak nie możesz słuchać ludzi, słuchaj ziemi…”, „Miłość nieżywa, jak wolności nie ma”, „Z nas lubią robić stado, czy może my nim i jesteśmy?”, „A pożałować — to przecież w duszę wziąć”… Poetka umie zobaczyć, jak „wieś niespiesznie w sen wchodzi”, jak „ziemia otwiera swoje serce gwiazdom”, jak „księżyc skarby Połubotka znalazł i zakopuje znów”, jak „wiatry z duszy bandaże zimy zrywają”. Sercem jej poezji, bez wątpienia, zawsze była i pozostaje jej wysokość metafora. Ale metafory także bywają różne — głębokie i płytkie, świeże i wypróbowane czy zmodyfikowane przez innych autorów. Metafora N. Pokład — szczególna, zawsze na wskroś oryginalna, nieoczekiwana i niezwykła, i chyba nie pomylę się, gdy powiem, że jej wiersze rodzą się właśnie z takiej szczęśliwie odnalezionej metafory oraz jeszcze odpowiedniego nastroju, niezapomnianego stanu duszy. Przejrzystość myśli, obrazu piękno, odwaga młodego ideału, pulsacja — na granicy kryminału — starych narodzin i nowych gaśnięć. W zielonym nimbie — klekotanie skrzydeł, które rozrywają senne zmory klatek, — a między luster — nieśmiertelne oczy świata, które siły piją — i dodają nam sił. Jeszcze jedna znamienna cecha twórczego stylu Natalki Pokład — ironiczność, a nawet sarkazm (cykl „Wernisaże cieni”). Każdy wiersz poetki jest tak głęboki, samowystarczalny i otwiera tak szeroką przestrzeń dla myśli i współtworzenia, że można o nim napisać osobne badanie naukowe. Chce się wierzyć, że przyjdzie czas, kiedy o poetce będą pisać dużo i chętnie, a jej twórczość stanie się obiektem ciekawych badań dysertacyjnych. Ona bez wątpienia zasługuje na to. Obecnie, niestety, na widoku są inni wierszopisowie, mistrzowie PR-u, a nie głębokich poetyckich objawień i znalezisk. Jednak poetka, zdaje się, nie bardzo się tym przejmuje i pracuje ze stoickim spokojem starego kronikarza, bo wierzy w siłę swojego talentu i wybrania. „Ja po prostu idę i śmieję się, bo ja — żywa”, — wyrwało się jej w jednym z wierszy. Rzeczywiście, samo życie, ruch, lot — jej najwyższy cel, a nie sława, uznanie i odznaczenia. Styl artystyczny, w którym tworzy Natalka Pokład, można określić jako neorealizm lub liryczny neorealizm. Wprawdzie definicje są już sprawą drugorzędną i naukowcy bez wątpienia znajdą jeszcze dokładny odpowiednik tego gęstego, ale zawsze jasnego i krańcowo przejrzystego stylu pisania. Poetka przejęta jest tylko jednym — poszukiwaniami twórczymi, pogłębianiem środków wyrazu i obrazów. Szczególną jej miłością i troską jest forma, z którą eksperymentuje chętnie, lecz ostrożnie, aby za jej widocznymi konturami nie zagubiła się treść, jak to widzimy u młodych eksperymentatorów. Forma u niej zawsze odpowiada treści i pracuje na nią, pomaga ją pogłębić, jak w tym oto wierszu: i rosa i zorze sukienki przezroczyste i nietrwałość klatek lato lato lato zapachy szkarłatne losy słońcem pijane śmiechotwórczość znaczeń lato lato lato… Albo inny przykład: Jak ci, kobieto, w tym stuleciu? W tym szaleństwie, w tym czarnym gąszczu, w emancypacji — bez odpoczynku? — Chcę dziecko… Burze twój zamek zrujnowały, łzy zostawiły, pieśń zabrały, rany dręczą serce rozbite… — Chcę kochać… Sprawnie czuje się poetka także w dziedzinie wiersza białego i wiersza wolnego, ale nie zachwyca się nimi nadmiernie, nie nadużywa ich, gdyż największą jej miłością jest tradycyjna rymowana strofa z jej niewyczerpanymi możliwościami formalnymi i znaczeniowymi. I rzeczywiście, właśnie tutaj ma najwięcej innowacji i odkryć, a co najważniejsze, właśnie tutaj udało jej się najpełniej wypowiedzieć duszę, zamanifestować swoją ukraińskość, która, chce się wierzyć, z pewnością zainteresuje kiedyś także tłumaczy, bo pod względem poziomu pisarstwa poezja N. Pokład jest europejska. Zakończyć rozmowę o poetyckim świecie Natalki Pokład chciałoby się bolesnym i przejmującym wierszem, który otwiera zbiór i który, jak mi się wydaje, logicznie zakończy rozmowę o niej: Nie ma pożytku ani ludziom, ani ziemi, jakby świat stawał się już antyświatem. Na tle pompatycznych fraz — czyny małe i chłodami smagane lato. I już nie śpiew ptaków, a dźwięk monet, i drapieżne plamy — gdzie były oblicza… Pisz, poeto, swój autoportret nie z płaczów, a z modlitw i zawołań. Sentymentalnych słów gorzka rosa, — my z romantyzmu wyrośli. My — inni: po-ko-sze-ni. Cała we krwi kosa. Chowają głos stali nasze wiersze. I ranią świat. I ranią się same… Lecz w smutnych oczach aborygena — jego życia niewytrawiona treść: powstania trajektoria ognista. ___________ Natalka POKŁAD. Głos stali: Wybrane poezje. — Kijów: Wipol, 2011 r. — 196 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Szanujmy się, bo jesteśmy tego warci

Mychajło RUDKOWSKI W przepełnionej sali Domu Ludowego „Proświta” w Iwano-Frankiwsku podczas obchodów 330. rocznicy zwycięskiej bitwy pod Wiedniem odbyła się prezentacja książki Tarasa Chuchliba „WIEDEŃ 1683 Ukraina-Ruś w bitwie o »złote jabłko« Europy”. Odbyło się również odsłonięcie tablicy pamiątkowej na fasadzie Muzeum Sztuki Przykarpackiej z okazji obchodów 330. rocznicy bitwy wiedeńskiej. Prezentację prowadziła deputowana ludowa Ukrainy Iryna Farion. Słowo wstępne wygłosił deputowany Rady Najwyższej Rusłan Marcinkiw. I. Farion powiedziała, że ta prezentacja jest kontynuacją projektu „Od książki do celu”. Książkę napisał dyrektor Instytutu Kozactwa Akademii Nauk Ukrainy, pochodzący z Czernihowszczyzny doktor nauk historycznych T. Chuchlib. W niej autor buduje obraz świadomego Ukraińca i pokazuje decydującą rolę Ukraińców w brzemiennej w skutki dla Europy bitwie. W tej bitwie brało udział 18 tysięcy kozaków. Zatem w drugiej połowie XVII wieku Ukraińcy wnieśli swój wkład w zwycięstwo chrześcijan nad Imperium Osmańskim. Taka jest prawda historyczna o bitwie wiedeńskiej, która potwierdza stałą obecność Ukrainy w sprawach europejskich. Kozacy przeszli 1250 km do Wiednia (jak nazywano wtedy jego „złote jabłko Europy”). W wydaniu pokazano tę drogę. Wtedy w pobliżu jednego z największych miast Europy Środkowej zeszli się w okrutnym i zasadniczym pojedynku Turcy oraz podlegli im Arabowie, Tatarzy, Bośniacy, Albańczycy, Grecy, Rumuni, Mołdawianie – z jednej strony, a z drugiej – Austriacy, Niemcy, Polacy, Węgrzy, Chorwaci, Serbowie i Ukraińcy. Ten gorący wrześniowy dzień 1683 roku stał się ostatnim wielkim starciem między Wschodem a Zachodem i otworzył całą epokę w europejskiej historii, która trwała aż do I wojny światowej. Skutki tej bitwy były bardzo ważne dla światowej historii, Turcy stracili połowę swoich europejskich terytoriów, a szala wreszcie przechyliła się na korzyść Europy. Zatrzymajmy się szczegółowiej na udziale i roli naszych rodaków w tej decydującej bitwie. Pod Wiedniem po stronie muzułmanów było 140 tysięcy żołnierzy, a po stronie świata chrześcijańskiego – około 80 tysięcy. Wiedeń wzięto w oblężenie. Na początku lipca cesarz Leopold I faktycznie pozostawił Wiedeń na pastwę losu, za nim ruszyło 80 tysięcy uchodźców. W stolicy pozostał garnizon z 11 tysięcy żołnierzy i 5 tysięcy pospolitego ruszenia. Dla mieszkańców stolicy nastał krytyczny moment, ogarnęła ich panika i strach, brakowało żywności. Trzeba było pilnie przekazać list dowódcom wojsk sojuszniczych. Wystąpić jako wybawca zgodził się nasz rodak Jurij Kulczycki, pochodzący z rejonu samborskiego na Lwowszczyźnie, który jako kupiec bywał w Turcji, błyskotliwie władał językiem tureckim i znał ich zwyczaje. Przekazawszy głównodowodzącemu wojsk sojuszniczych Janowi Sobieskiemu prośbę wiedeńczyków o natychmiastową pomoc i otrzymawszy pozytywną odpowiedź, Kulczycki po kilku dniach powrócił do Wiednia, przynosząc tak oczekiwaną wieść. Pomoc dla Wiednia nie kazała na siebie długo czekać… W noc z 12 na 13 września z leśnej gęstwiny niespodziewanie uderzyła polska konnica pod dowództwem naszego rodaka, pochodzącego ze wsi Lucza w rejonie kosowskim, wielkiego hetmana koronnego, wojewody ruskiego Stanisława Jabłonowskiego, w liczbie 20 tysięcy husarzy… Wojownicy islamu stracili do 20 tysięcy zabitymi. Reszta wojska w panice uciekła i opuściła Wiedeń. Uważa się, że rola Jabłonowskiego była w tej bitwie decydująca. Oprócz dobrze wyszkolonej konnicy, hetmanowi bardzo pomogła ikona Mariampolskiej Matki Bożej. W przeddzień bitwy polskie wojsko i ukraińscy kozacy modlili się do niej. Uważa się, że natchnęła ona wojowników do czynów. Po tej bitwie obraz otrzymał nazwę Matka Boża Zwycięska i było to po raz pierwszy w sprawach wojskowych. Oczywiście wielka zasługa w tym zwycięstwie należy do Jurija Kulczyckiego. W nagrodę, oprócz domu od magistratu i medalu od cesarza, wybawca otrzymał trzysta worków kawy. Jurij od razu otworzył własną kawiarnię. Autor tych słów był w tej kawiarni i pił kawę w Wiedniu. Jest ulica Kulczyckiego i pomnik jemu oraz ukraińskiemu kozakowi. W tym roku na 330. rocznicę zwycięskiej bitwy przy wsparciu mera Wiednia M. Häupla ustawiono monument przy ukraińskiej cerkwi greckokatolickiej. Oto jak oddała należne ukraińskim wyzwolicielom Wiednia Austria. A nasza władza nie zdobyła się na szczeblu państwowym, by uczcić to epokowe wydarzenie, które uratowało europejską cywilizację chrześcijańską przed muzułmańską zagładą. Wstyd za naszą władzę. Rada Najwyższa nie poparła projektu uchwały deputowanych ludowych I. Farion i O. Pańkewycza „O upamiętnieniu 330. rocznicy udziału Ukraińców w bitwie wiedeńskiej”. Wiele pytań zadawali obecni I. Farion. I na wszystkie ona z humorem, wyczerpująco odpowiadała. Pani Iryna prosiła wspólnotę, by optymistycznie myśleć i mówić o przyszłości Ukrainy. Tylko optymizm i wielka praca doprowadzą nas do zwycięstwa w listopadzie tego roku i w październiku 2015 roku. Pomóż nam, Panie, i Ty, Mariampolska Matko Boża Zwycięska. Halina JEGOROWA, sekretarz odpowiedzialna ZOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki W Ługańsku przy pomniku Tarasa Szewczenki pomyślnie zakończył się Trzeci pieszy marsz w ramach ogólnoukraińskiej akcji „Siczowy Szlak Proświty”. Wędrownych prośwician Oleha Tkaczenkę i Mychajła Miszyna witali ługańczanie na czele z Dorą Tymoszewską, sekretarzem odpowiedzialną Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Podróżnicy spotkali się z aktywem w pomieszczeniu, położonym na bazie niedawno zbudowanego i poświęconego przez metropolitę Filareta Soboru Katedralnego Świętej Trójcy. Oleh Tkaczenko opowiedział obecnym o przebytej drodze, o akcji „Siczowy Szlak Proświty”, Armii Porządku oraz o zapoczątkowanym ruchu proświciańskim „Wędrowny Proświcianin”. „Każdy proświcianin na wezwanie narodu zobowiązany jest iść do ludzi, do miast i wsi Ukrainy, zbierając folklor, informacje o rodzinnych stronach i współczesnym stanie ukraińskości. Przy tym wlewając nadzieję w serca Ukraińców, przypominając rodakom o dawnych 145-letnich tradycjach oświeceniowych, o 200-leciu Tarasa Szewczenki i o nieśmiertelnym duchu Siczy Zaporoskiej. Niosąc w lud hasła: »My wszyscy jesteśmy Ukraińcami – to nasza ziemia«, »Utrwalimy na Ukrainie Porządek i Sprawiedliwość«, formując milion ochotników do Armii Porządku” – podkreślił Oleh Wałentynowycz. Proświcianie pokonali ponad 1700 km drogi przez obwody zaporoski, dniepropetrowski, kirowohradzki, połtawski,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wieczna pamięć

W 64. roku życia odeszła w wieczność członkini Rady i Zarządu Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, kierownik Katedry Współczesnego Języka Ukraińskiego, profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedʹkowycza, HUJWANIUK Nina Wasyliwna. N. W. Hujwaniuk (urodziła się 18 listopada 1949 r. we wsi Wołycia w rejonie sławutskim obwodu chmielnickiego) — ukraińska językoznawczyni, doktor nauk filologicznych od 1994 r., profesor od 1995 r. W 1972 r. ukończyła Czerniowiecki Państwowy Uniwersytet. Od tego czasu pracowała tam jako aspirantka, asystentka, starsza wykładowczyni, docent (1982—1994), kierownik Katedry Współczesnego Języka Ukraińskiego (od 1994). Autorka podręcznika «Język ukraiński» (1998, dla klas 8—9 szkół z nauczaniem w języku rumuńskim). Współautorka podręczników i pomocy naukowych dla szkół i wyższych zakładów edukacyjnych: «Współczesny język ukraiński. Składnia. Praktikum laboratoryjne» (1989), «Współczesny literacki język ukraiński: Składnia. Zbiór ćwiczeń» (1992), «Składnia języka ukraińskiego: Zagadnienia problemowe» (1994), «Język ukraiński» (1999, dla klas 8—9 szkół z nauczaniem w języku węgierskim), «Język ukraiński» (2000, dla klas 8—9 szkół z nauczaniem w języku polskim). Od 1996 r. do 2004 r. N. W. Hujwaniuk była redaktorką naukową wydawnictwa «Naukowy Wiestnik Czerniowieckiego Uniwersytetu: Filologia słowiańska», od 2004 r. — zastępczynią redaktora naczelnego. Była członkinią kolegium redakcyjnego literacko-oświatowego czasopisma «Ukraińska jaskółka», «Język ukraiński» (Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, Kijów), «Ukraińskie literaturoznawstwo» (Kijowski Narodowy Uniwersytet im. T. Szewczenki), «Język i literatura ukraińska w szkołach średnich, gimnazjach, liceach i kolegiach» (Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy), «Ukrainoznawstwo» (Uniwersytet Prykarpacki, Iwano-Frankiwsk), «Wiesnik Bresckiego Uniwersiteta» (Białoruś) i in. Od 2000 roku N. W. Hujwaniuk prowadziła na czerniowieckiej telewizji autorski program popularnonaukowy «Ojczysty język», występowała z wykładami przed nauczycielami obwodu. Swoją niestrudzoną pracą twórczą Nina Wasyliwna, poprzez działalność oświatową, wkładała w serca młodzieży ukraińskie słowo i język, posyłała promień światła i natchnienie do życia. Towarzystwo Proświtian Bukowiny smuci się z powodu przedwczesnej śmierci niestrudzenie oddanej swojej sprawie Niny Wasyliwny Hujwaniuk i wyraża szczere współczucie jej rodzinie i bliskim. Czerniowieckie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ukraiński świat oczami podróżnika

Obwodami czerkaskim, kijowskim, żytomierskim, chmielnickim, tarnopolskim, iwanofrankiwskim, donieckim oraz ługańskim. Odwiedzili miejsca znaczące dla każdego Ukraińca: Chortycię, Dąb Zaporoski, stolicę hetmańską Czehryń, Subotów (cerkiew św. Eliasza — miejsce pochówku Bohdana Chmielnickiego i jego syna Tymosza), wsie Moszny i Pekari, mogiłę Tarasa Szewczenki na Górze Mnisią w Kaniowie, Perejasław Chmielnicki… Zdobyli Howerlę, przeszli ziemiami wojska zaporoskiego wzdłuż rzek Wołcza, Kalmius i Doniec Siewierski w ciągu 76 dni. Celem podróży było zwrócenie uwagi Ukraińców na jak najszybsze pozytywne rozwiązanie kwestii zachowania i rozwoju języka ukraińskiego, kultury, duchowości; spojrzenie na ukraiński świat oczami pieszego podróżnika; obudzenie w Ukraińcach kozackiego nieśmiertelnego ducha; swoim niecodziennym czynem skłonienie innych do niestandardowego działania na rzecz rozbudowy, odrodzenia Wielkiej Ukrainy, ustanawiając porządek na zasadach sprawiedliwości społecznej. Podróż zaświadczyła, że wszystkich Ukraińców jednoczy i skupia podstawa narodowa. W kraju donieckim i ługańskim w każdym zakątku obecny jest ukraiński duch, ukraińskie słowo i wartości narodowe. Pomimo dominacji języka rosyjskiego, większość z tych, których spotykali, do których zwracali się podróżnicy, mówiła w ojczystym języku ukraińskim. Wszyscy bez wyjątku znają i szanują Ojca narodu ukraińskiego Tarasa Szewczenkę, pamiętają jego „Testament” i są gotowi wcielać to, co przykazane, w życie. Zaporożcy interesowali się stosunkiem mieszkańców Donbasu do swojego ziomka Wiktora Janukowycza i jego „ekipy”. Wszędzie, i w osadzie Bajraczki, i we wsi Korsuń, nawet w małej ojczyźnie W. Janukowycza w mieście Jenakijewe, wyrażano rozczarowanie. Ale nadzieja i wiara narodu ukraińskiego w odrodzenie jest niezaprzeczalna, co potwierdziły liczne spotkania w miastach i wsiach, w szczególności w muzeum Borysa Hrinczenki i Mykoły Rudenki — Ukraińców, których szanują we wsiach Ołeksijiwka i Biłe w obwodzie ługańskim oraz w całej Ukrainie. A koordynator ogólnoukraińskiej akcji „Siczowy Szlak Proświty” Ołeh Tkaczenko już przygotowuje się do organizacji czwartej wyprawy wiosną 2014 roku, która będzie związana z odsłonięciem pomnika Tarasa Szewczenki w Zaporożu, oraz piątej wyprawy: „Na pielgrzymkę do Ojca Tarasa” do Kaniowa i wzywa proświtian oraz wszystkich Ukraińców do wsparcia tych działań. Sława Ukrainie! Podziękowanie. Do ziemi kłaniam się drogim proświtianom Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz zespołowi redakcji gazety „Słowo Proświty” za wyrażone mi szczere kondolencje z powodu odejścia w wieczność mojej drogiej, niezapomnianej żony Olenki. Dziękuję Wam, bliscy ludzie, że w dniach ciężkiego smutku byliście razem ze mną i po rodzinni podzieliliście go oraz ból wielkiej i niepowetowanej straty życiowej. Z pokłonem Wasz Jarema HOJAN. Spotkanie w Soborze Katedralnym Świętej Trójcy z aktywem „Proświty” Ługańska

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Tragizm okrutnej przeszłości. Okazjonalne rozważania nad prywatnymi zapiskami wiejskiego nauczyciela

Polityczna maska dla artysty… Mykoła MACZKIEWSKI, pisarz, Chmielnicki. Życie, które pozostaje w pokoleniach jako okrutne doświadczenie, nie zawsze chce się wspominać… Jednak ono, minione życie, które długo taiło się w duszy wiejskiego nauczyciela, nijak nie chciało odpuścić. Więc nie pozostawało nic innego, jak wypowiedzieć je na papierze. Tym bardziej, że własny wiek chylił się już ku schyłkowi i nie chciało się zabierać przeżytego do grobu. Dlatego nauczyciel-emeryt chwycił za pióro, by już w latach 1980—1982 zapisać w zeszytach przerażające epizody ze swojego życia… Lecz oto zostały opublikowane! Tak narodziła się książka Nykanora Hrabowskiego „Zeszyty z czerwonej ciemności” (Kijów, Wydawnictwo „Proświta”, 2010). Temat książki nie jest nowy dla obecnej publicystyki. O zbrodniach stalinizmu opowiadają dziesiątki utworów. I wydawałoby się, że nic nowego nie da się powiedzieć… A jednak te wspomnienia (czy prywatne zapiski, jak zaznaczono w podtytule) czyta się z nieustającą uwagą — jakby o tamtych ciężkich czasach dowiadywało się po raz pierwszy. Czuć, że pisała osoba bezstronna, jednak gorzka rzeczywistość i jej otwiera oczy. Bo zbyt często ta osoba znajduje się w sytuacji, o której mówi się: za moje żyto, a mnie bito. I zaczęła się ta krzywda jeszcze przed rewolucją burżuazyjną 1917 roku, kiedy dziadek autora książki sądził się z hrabią Branickim i panem leśniczym… Przecież człowiek miał pięć dziesięcin pola przy lesie, ale tę ziemię postanowił hrabia odebrać. Nie wystarczało mu! Oto Wołodymyr BUZEJCZUK. Switłana Kuźmenko nie tylko w Kanadzie, ale i w Ukrainie jest dobrze znana jako poetka, autorka zbiorów „Wieczny kiełek” (1981), „W blasku promieni” (1984), „Chaber na żytnich polach” (1997), „Białe gołębie” (1998), „Berehynia” (1999), „Listy do przyjaciela” (2002). I postać to zaiste wybitna — twórczyni, artystka, plastyczka. Jej pióru należą się także książki dla dzieci „Iwasyk i jego alfabet” (1974), „Kogucia przygoda” (1981), „Iwasykowa abecadło” (1995), zbiór opowiadań humorystycznych „Nowotałaliwskie refleksje” (1976) oraz przekłady z angielskiego: „Bajka z brzozowego lasu” (1988) i „Żyją na świecie dobre zwierzęta…” (1995). W czasopiśmie dla dzieci „Weselka” przez wiele lat Switłana prowadziła stronę wierszowanych opowiastek o Iwasiu-Mądrasiu; pracowała też nad badaniami literaturoznawczymi o Ulasie Samczuku, Oldze Mak, Wasylu Werydze, Oksanie Laturynskiej, Łesi Chrapływej. Głębiej zapoznawszy się z biografią pisarki, rozumiesz: tylko miłość pomogła jej przetrwać wszystkie trudności, które pojawiały się na niełatwej życiowej drodze. Urodziła się przyszła pisarka 22 września 1928 roku na Czernihowszczyźnie. Podczas II wojny światowej trafiła do Austrii, około pół roku mieszkała w Wiedniu — tu właśnie powstał konflikt… Ale prawdy prosty chłop tak i nie dochodził się — ani u panów, ani w sądzie. Wydawało się, że po październikowym przewrocie bolszewickim wszystko zmieni się na lepsze. Lecz nastały jeszcze gorsze czasy. Szczególnie straszny był niewiarygodny wielki głód lat 1932—1933, ale jeszcze bardziej przerażające były późniejsze represje, kiedy dobijano tych, którym udało się przeżyć… Wiejskim nauczycielom w tamtym czasie żyło się nie lżej, bo choć otrzymywali pensję, to za pieniądze niczego jadalnego kupić nie mogli. Po prostu tego nie było! Niewiarygodnie poraża epizod, w którym nie było komu uprzątnąć trupów spuchniętych z głodu… Albo jak krewna autora nocowała w obcej wsi, a gospodarze chaty wymyślili, by w środku nocy zarżnąć ją, żeby zaopatrzyć się w mięso. Na swoje szczęście biedaczka jeszcze nie spała, usłyszała, że gospodarz ostrzy nóż, więc rzuciła się do ucieczki… I jakoś się uratowała… Życie pod Niemcami, lata okupacyjne też wymorzyły miliony ludzi… Ale i wyzwolenie od hitlerowskiej hordy nie przyniosło ulgi. Bo kto był na okupowanym terytorium, tego uważano niemal za „wroga ludu”, nie wolno było mu ufać… Słowem, choćby człowiek jak się starał, jakkolwiek uczciwy i porządny by był, zawsze czyhało na niego niebezpieczeństwo. Co więcej, pułapki zastawiali nie tyle ci wrogowie, co „dobrzy” ludzie, zachęcani przez wzmocnioną władzę. Sypały się donosy, anonimy, przez nikczemne kolano łamano ludzkie losy. Atmosfera moralna, zanieczyszczona czerwoną ciemnością „kultu jednostki”, przekształcała Ukraińców w bezprawne trybiki, kołchozowych niewolników. Zamiast godnego życia, zapisanego w Konstytucji, same obietnice… O tym wszystkim w książce Nykanora Hrabowskiego napisano obiektywnie, wyważenie, bez natrętnego moralizatorstwa. Autor przytacza dziesiątki porażających szczegółów, konkretnych nazwisk, opowiada o wydarzeniach, w których przyszło mu brać udział osobiście. Słowo honoru, te „prywatne zapiski” — to tak emocjonalnie demaskatorski materiał, od którego rozwiewają się resztki ideologicznej mgły, która przesiąkła aż do naszych dni… Wartość każdej książki mierzy się nie tylko tematem, zamiarami autora, by opowiedzieć czytelnikowi prawdę, ale i tym, jak została stworzona i napisana. Nykanor Hrabowski nie był literatem-profesjonalistą. Dotąd niczego nie publikował w prasie, pozostawił po sobie tylko te zeszyty… Jednak, tworzony szczerym sercem, jego memoriał czyta się z nieustającą uwagą, jak wysokiej klasy powieść. Być może przyczyniła się do tego okoliczność, że przygotowywał książkę do druku jego syn Wiktor Hrabowski, znany poeta i prozaik, błyskotliwy stylista, który wiele lat pracował jako zastępca i p.o. redaktora naczelnego „Literackiej Ukrainy”. Bez jego wysiłków ten rękopis raczej nie zostałby opublikowany. A tak trzeba dziękować losowi, mamy utwór nie tylko demaskatorski, w którym wykorzystano porażające dokumenty epoki, ale i wyrazisty dzięki swojemu oryginalnemu, wysokiej klasy wykładowi. Nadija ONYSZCZENKO, Niżyn. Czy jest ona potrzebna w epoce poradzieckiej? Czy może być niezależny od oficjalnej ideologii autor dzieła literackiego? Te problemy niepokoją dziś teoretyków literatury, historyków sztuki, filozofów i politologów w państwach byłego Związku Radzieckiego i demokracji ludowej w Europie. Szukali oni odpowiedzi na te pytania podczas międzynarodowego seminarium naukowego „Chronologia kultury radzieckiej: stałe i transformacje” na Niżyńskim Uniwersytecie Państwowym im. Mykoły Hohola. Akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Mykoła Żulynski nazwał ideologiczną mimikrę środkiem legitymizacji literatury narodowej w warunkach kultury radzieckiej. Na przykładzie życia i twórczości Iwana Dziuby pokazał, jak krytyk literacki i działacz społeczny, powołując się na zasady leninowskiej polityki narodowościowej, próbował uchronić samodzielność literatury ukraińskiej od wpływu północnego sąsiada. Za „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, opublikowaną po raz pierwszy za granicą, autor doświadczył represji politycznych w latach 60. Jego niżyńscy współmyśliciele, wykładowcy uczelni Hohola, Łesia Kociuba i Hryhorij Awrachow, zostali pozbawieni zarówno twórczej wolności, jak i stanowisk, a dosłownie — kawałka chleba. Po 30 latach tę pracę przetłumaczono na wiele języków obcych, ale, jak się okazało, rosyjscy naukowcy usłyszeli o niej po raz pierwszy. I dlatego warto było im jechać do nas z Irkucka, Jekaterynburga, Tiumeni, aby poszerzyć własne naukowe pole informacyjne. Profesorowi departamentu filozofii, doktorowi nauk filozoficznych, docentowi Uralskiego Uniwersytetu Federalnego im. Pierwszego Prezydenta Rosji B. N. Jelcyna Tetianie Kruhłowej też leży na sercu zaproponowany temat. Uważa ona specyfikę radziecką Switłana Kuźmenko. Zdjęcie Borysa Ołeksandriwa dla Ukraińców, to właśnie Szewczenko stał się dla niej symbolem Ukrainy. Lecz były też inne symbole i uosobienia. Jedną z takich symbolicznych postaci można uważać Ułasa Samczuka. Małżeństwo Hrybińskich znało go bardzo blisko, razem pracowali nad wydaniem zbiorów zjednoczenia „Słowo”, wiele pomagali „gospodarzowi Wołynia”. Switłana Kuźmenko wspominała, jak udało jej się pożyczyć od kogoś rarytatywne wydanie powieści Samczuka „Maria” w francuskim przekładzie, zrobić z niego fotokopię i podarować autorowi. Rzadkie wydanie nieliczni właściciele książki pola sztuki mało zbadaną. I dlatego koncept „konformizmu jako strategii zachowania radzieckiego artysty” może stać się, jej zdaniem, teoretycznym pryzmatem, przez który stosunek wolności i zależności radzieckiego autora zarówno od wewnętrznych praw autonomicznego pola sztuki, jak i od dyktatu ideologii, polityki i ekonomii, zostanie wyjaśniony w ich złożonej i specyficznej radzieckiej logice. Nie konformizm, a obywatelski opór wobec radzieckiego totalitarnego systemu literatów-szestdziesiatnykiw Wasyla Symonenki i Wasyla Stusa uderza moderatora seminarium doktora nauk filologicznych, profesora, kierownika katedry literatury ukraińskiej Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mykoły Hohola Walentynę Charchun. W czasach panującej socrealistycznej ideologii udowodnili oni możliwość istnienia także innej literatury, pokonując rozłam między modernizmem lat 30. i 60. Doktor nauk filologicznych, docent, kierownik departamentu „Nowa bułgarystyka” Nowego Bułgarskiego Uniwersytetu Dojnow Płamen szczególną uwagę zwrócił na kluczowe etapy i charakterystyczne cechy literacko-politycznego projektu odwilży w Ludowej Republice Bułgarii. Pokazał nowe pokolenie w literaturze, walkę między stalinistami i antystalinistami oraz kontrolowane przez władzę limitowanie dozwolonej wolności w publikacji tekstów literackich lat 60. Podsumowując poprzednie wystąpienia, doktor nauk politycznych, profesor, rektor Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mykoły Hohola Ołeksandr Bojko nazwał je pamięcią zbiorową i wyjaśnił specyfikę jej struktury. Temat seminarium, ciekawe referaty wywołały ożywioną dyskusję, którą rozwinęli profesorowie Niżyńskiej Wyższej Szkoły Ołeksandr Kowalczuk, Pawło Myched, Wołodymyr Bondarenko, Hryhorij Samojłenko, docent Ołeksandr Zabarnyj. cenili bardziej niż samego autora, i tylko dzięki Switłanie Kuźmenko pisarz otrzymał możliwość trzymania w rękach jednej z własnych książek — niech i w kopii. Rodzina Hrybińskich pomagała ukraińskim muzeom i bibliotekom — wiele własnych rzadkich wydań przekazali do ukraińskich księgozbiorów. Poprzez znajomość z jedną z takich „diasporycznych” książek dowiedziałem się o wspaniałej poetce Switłanie Kuźmenko. A potem było zapoznanie z „Nowotałalajiwskimi refleksjami”… Realia życia ukraińskich emigrantów Kanady, sprasowane w krótką prozę, zadziwiająco dokładnie i trafnie wyrażone pięknym językiem, na który, mimo długotrwałego przebywania za granicą, prawie nie wpłynęły tamtejsze transformacje lingwistyczne. Między innymi, u swoich synów Borys i Switłana Hrybińscy wychowali taki sam pełen szacunku stosunek do języka ojczystego: żaden z nich nigdy nie mówi do rodziców po angielsku, nawet w obecności swoich anglojęzycznych przyjaciół. Chciało się pogratulować pisarce z okazji jej 85-lecia, ale… Z Toronto nadeszła smutna wieść: Switłana Kuźmenko zmarła, zaledwie kilka dni nie dożyła do swojego jubileuszu… Wszyscy, którzy ją znali, głęboko smucą się i wyrażają rodzinie kondolencje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«...Я завжди працювала» Пам’яті Світлани Кузьменко

trudno nazwać życiem ciągłe ukrywanie się w schronach przeciwlotniczych, wszak wtedy wojska aliantów codziennie bombardowały austriacką stolicę. Stamtąd los rzucił ją do Niemiec. Po zakończeniu wojny Switłana znalazła się w obozie dla osób przemieszczonych w Ratyzbonie, tam uczyła się w szkole, zdobyła średnie wykształcenie. W 1948 roku wyjechała do Kanady, gdzie spotkała poetę Borysa Ołeksandriwa (pseudonim Ołeksandra Hrybińskiego). W 1950 roku pobrali się. Małżeństwo miało dwóch synów, a ponadto w ich domu mieszkał także ojciec męża — pani Switłana wspominała kiedyś, że w rodzinie złożonej z pięciu osób jedynej kobiecie bywa ciężko. Długo również Borysowi Ołeksandriwowi nie wiodło się z pracą, dorabiał tu i tam, potem poszedł na studia. Po ukończeniu uniwersytetu wreszcie otrzymał możliwość pracy w zawodzie — najpierw jako bibliotekarz, potem dyrektor biblioteki. Trudna sytuacja materialna zmusiła Switłanę do powrotu do pracy, kiedy synowie byli jeszcze mali. Kobieta pracowała w magazynach spożywczych, w sklepie z odzieżą dziecięcą, aptece, biurze tłumaczeń. Równolegle uczyła się języka angielskiego, potem na Uniwersytecie w Toronto studiowała literaturę angielską i rosyjską oraz antropologię. Ukończyła wieczorowe kursy bibliotekarskie i wkrótce zaczęła pracować w bibliotece Uniwersytetu w Toronto — katalogowała książki w językach słowiańskich. Kiedy jeszcze jako całkiem młoda dziewczyna Switłana opuszczała Ukrainę, myślała, że to na niedługo, wkrótce wróci do domu i będzie żyła na ojczystej ziemi. A odwiedzić Ukrainę udało się tylko raz — w 1997 roku. Wtedy spotykała się z wieloma ukraińskimi pisarzami, w Kijowie ujrzał światło dzienne jej tomik poezji „Chaber w żytnich polach”, odbył się wieczór autorski w Związku Pisarzy Ukrainy. „Pierwsza w moim życiu literatura — „Kobziarz” Szewczenki i ukraińska twórczość ludowa dla dzieci — miała wielki wpływ na moje duchowe kształtowanie i na wszystko to, co uważam dla siebie za bardzo ważne. Właściwie te utwory, a nie ideologia, uczyniły mnie w głębi mojej duszy Ukrainką na wieki, choćby nie wiem ile i gdzie na świecie bym żyła” — wspominała Switłana Kuźmenko. Szewczenko był nie tylko jej pierwszym kontaktem z literaturą ukraińską, ale i z literaturą w ogóle. Jak dla przeważającej większoś-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Słowo z ludowych głębin

Wołodymyr PANCZENKO, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu Pieśń tworzy lud… Tymi słowami posługujemy się, odnosząc je przede wszystkim do naszych sławnych perełek folkloru, anonimowych, często nawet niepiśmiennych ludowych autorów. Niewielu geniuszy w literaturze ukraińskiej (jak i w innych literaturach) może poszczycić się tym, że ich wiersze stały się ulubionymi ludowymi pieśniami. I pierwsze miejsce zajmuje tu nasz sławny Kobzarz Taras Szewczenko. Ale ilu utalentowanych poetów weszło do naszej literatury jako autorzy jednego lub dwóch wierszy, które publiczność zna właśnie jako pieśni ludowe! Michajło Petrenko („Patrzę na niebo”), Stepan Pysarewski („Gdzie ty błąkasz się, mój losie”), Kostiantyn Dumitraszko („Czarne brwi, karie oczy”), Ołeksandr Afanasjew-Czużbyński („Powiedz mi prawdę, mój dobry kozaku”), Wołodymyr Ałeksandrow („Widziałem, jak wiatr złamał brzozę”), Cezar Bililowski („W czarach miłości”)… A imiona Marusi Czuraj czy Semena Klymowskiego — twórców pieśni z czasów kozackich — są bardziej owiane legendami niż poparte faktami. I mimo to poezja ludowa ma swoich twórców. Tych nieznanych szerokiej publiczności talentów, które oddają serce i duszę rodzimemu słowu. Nie warto sądzić, że czas takich talentów już minął, rzeczywistość dowodzi czegoś przeciwnego. I jednym z takich twórców jest Hryhorij Orieł, rodem z kozackiej wsi Uspenka na Kirowohradczyźnie, pedagog i poeta-samouk. Zbiór wierszy Hryhorija Orła „Idę z głębin” (Kremenczuk, 2011) jasno pokazuje nam zarówno szczerość uczuć, jak i niepodrabialny talent literacki autora. Zbiór ma sześć tematycznych rozdziałów: „Za Ukrainę”, „Wszystko pamiętać”, „Ech, lata!”, „Poruchy duszy”, „Idę w młodość”, „Trochę humoru”. Już z nazw tych rozdziałów widać główny ton książki: jest to szczere przejmowanie się losem ojczystego państwa, liryczne wspomnienia młodych lat (a były one u Hryhorija Orła rzeczywiście burzliwe — niemiecko-faszystowska okupacja w dzieciństwie, praca w warsztacie samochodowym rodzinnej wsi i długoletnia praca nauczycielska!). Refleksje nad współczesnością bywają czasem bolesne i gorzkie, czasem optymistyczne i podniosłe. Nadzieja nigdy nie opuszcza poety — nawet w chwilach najcięższej rozpaczy. Tak, autor rozumie, że lata bezpaństwowości znacznie okaleczyły dusze Ukraińców: Od wieków w imperiach z nas drwiono, Gnano nas do niewoli na obcą stronę, — Aby niewolnikami w niewoli zostali, Aby na zawsze zapomnieli o Ukrainie… Ale naród nie ginął. Wytrzymywał. Odradzał się. I umacniał się dzięki oddanej pracy i zgodzie: Więc chwytajmy się częściej za ręce I pracujmy wszyscy zgodnie i z zapałem, Bez wszelkiego zła i rozpaczy, Pomagajmy sobie jak przyjacielowi i bratu! I w tym znaczny udział mają przodkowie, którzy nie poddawali się najeźdźcom i uciskającym, bronili ziemi ojczystej przed obcymi wszelkich maści: Ojców i synów pamięta wieś I dziś wymienia ich wszystkich po imieniu. I to, jak dorastali, czym żyli, co się działo, Rówieśnicy we wsi znają dokładnie… Hryhorij Orieł — nauczyciel z powołania, dlatego temat szkoły, dzieciństwa, wychowania młodzieży jest autorowi tak bliski: Do szkoły przyszedłem Razem z wiosennym rankiem, Przyniosłem dla niej Kwiaty słońca i wiatrów. Przyszedłem do szkoły, A ona, nie do poznania, Chlapie szczęściem wszędzie Do serc uczniów… Poeta głęboko rozumie, jaką odpowiedzialną misję spełnia nauczyciel. Bo on żyje i pracuje w imię przyszłości — w imię dzieci, przyszłych obywateli: Aby oddać im wszystko po kropli — Gorące bicie swojego serca, Wszystkie sekundy i minuty nauki, Światło wiedzy na wielkie życie… Jednak nie są artyście obce także zwyczajne, odwieczne ludzkie uczucia. I to właśnie w wierszach poświęconych miłości, przyjaźni, pięknu przyrody słychać niepodrabialny ludowo-piosenkowy liryzm: Będę czekać, Wypatrywać, Czy ukochany spotka mnie Czy w gaju, Nad stawkiem, Czy w polu wiosną… Albo takie szczere wyznanie: Gwiazdy spadają, nie sięgnąć ich, W szczęściu i smutku nie zebrać ich. Gwiazdy spadają, Niebo się świeci, Mrużą się oczy Łagodne w tobie… Hryhorij Orieł bywa także dotkliwym satyrykiem, który nie szczędzi ostrego słowa wobec szpetnych zjawisk współczesności. Są tu i zarozumiali „milionerzy”, którzy „proszą o pomoc, bo pensja im nie wystarcza”. Są i przestępcy — „stonki”, niszczące krzewy, którymi same się żywią, są i „nowocześni zdobywcy”, którzy „wychwalają poprzedników”, ludzie z skostniałymi stereotypami przestarzałego myślenia… Oczywiście nie wszystkie utwory w książce Hryhorija Orła „Idę z głębin” są równie wartościowe. Nie znajdziemy tu modernistycznych czy „postmodernistycznych” eksperymentów słownych ani zbyt często powierzchownego „epatażu”, którym nasz współczesny lubi czasem „zaskoczyć” czytelnika… Tu — w najlepszych utworach, oczywiście, jest to, co możemy nazwać ziemską mądrością. Tą mądrością, która od wieków pielęgnowana była w poezji ludowej, przypowieściach, przysłowiach. Tą, o której sam poeta mówi tak szczerze i po szewczenkowsku „bez przebiegłej mowy”: Wy na górze, Aż na szczycie, A my w norze Żyjemy i dziś… Wy — kwiat wspaniały, A my — korzenie, Trzymamy świat, Wszelkie stworzenie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Szczęście na krańcu świata?

Właśnie w Kijowie ukazała się druga książka Ołeksandra Karpenki z cyklu „Ukraińcy od oceanu do oceanu” pt. „Szczęście na krańcu świata”. Jej prezentacja odbyła się z udziałem autora, sekretarza generalnego ŚKZ Stefana Romaniwa oraz przewodniczącego UKWR Mychajła Ratusznego. Przedmowę do książki napisał przewodniczący towarzystwa „Ukraina–Świat”, laureat nagrody im. T. Szewczenki Iwan Dracz. Książka opowiada o naszych rodakach, którzy mieszkają w Australii, tak zwanych niepowrotnikach po zakończeniu II wojny światowej, czyli osobach przesiedlonych, które radziecka propaganda nazywała „zdrajcami ojczyzny”, „odszczepieńcami, którzy uciekli przed wymiarem sprawiedliwości socjalistycznej”. Jednak to artystyczno-publicystyczne studium dowodzi, że wojna i komunistyczna ideologia właśnie wyrzuciły poza granice Ojczyzny najlepszych, kwiat narodu, przez co wiele ona straciła. Czytelnika poruszy dramatyzm losów przesiedleńców, ich heroizm i poświęcenie podczas budowania ukraińskiego życia w Australii, bogactwo świata wewnętrznego. Autor opierał się na świadectwach pierwszych emigrantów, ich dzieci i przedstawicieli nowej fali migracji. Ustalił, że Ukrainiec dość skutecznie zintegrował się z tamtejszym środowiskiem naturalnym i społecznym. Z szkiców i powieści wyłania się uogólniony obraz australijskiego Ukraińca – obywatela wolnego świata, przejętego ideą odrodzenia narodowego, który szuka dróg jednoczenia się z Ukrainą, stopniowo, w bolesnych mękach duszy zaczyna uświadamiać sobie konieczność pojednania narodowego, dochodzi do wniosku, że Ukraińców całego świata powinno łączyć teraźniejszość i przyszłość Ukrainy, a przeszłość nie powinna dzielić. Książka jest interesująca dla studentów kolegiów i uczelni wyższych, osób interesujących się historią i kulturą światowego ukraiństwa, a także dla podróżników. Wł. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Spotkania w „Książkowej chacie”

Takie nowoczesne księgarnie, jak kołomyjska „Książkowa chata”, istnieją w Kijowie, Lwowie, Iwano-Frankiwsku i być może jeszcze gdzieś. Tutaj nie tylko sprzedaje się książki, ale odbywają się także spotkania z pisarzami, autorami publikacji. Wasyl NINIOWSKI, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Zdjęcie Ihora ZWARYCZA. Miłośnicy literatury mieli okazję porozmawiać z laureatami Nagrody im. Szewczenki: Romanem Iwaniczukiem, Mychajłem Andrusiakiem, Wasylem Herasymiukiem oraz pisarką Niną Biczują. Swoje autografy czytelnikom dali Wasyl Stefak, CZEKAMY NA DRUK. „Niech mój satyryczny prysznic zmywa brud z nieczystych dusz!” Hryć HAJOWY. Wkrótce w centrum wydawniczym „Proświta”, przy wsparciu finansowym zamkniętej spółki akcyjnej „Obołoń”, ma ujrzeć światło dzienne przygotowana już do druku solidna księga wybranych utworów poetyckich z zakresu satyry politycznej znanego humorysty-prześmiewcy, dysydenta-szestdziesiątnika, albo, jak sam siebie półżartem nazywa, wiecznego opozycjonisty, Hrycia Hajowego „Biję na alarm!”. Książka może i nie jest bardzo śmieszna, ale bardzo dowcipna i ciekawa pod względem treści oraz formy prezentacji różnorodnych gatunkowo materiałów, głęboko patriotyczna, na wskroś przejęta bólem o los narodu ukraińskiego. Oto jak, w ironicznym stylu, sam autor obrazowo określa jej treść i kierunek ideowy. Myrosław Łazaruk, Wasyl Riabyj, Jarosław Tkachiwski, Myrosław Docyneć oraz inni miejscowi i przyjezdni znani poeci i prozaicy. — Mamy dwadzieścia sześć tysięcy tytułów książek — opowiada księgarz Iwan Maksymiw. — To nie tylko literatura piękna dla dorosłych i dzieci, ale także literatura edukacyjna, naukowa i specjalistyczna różnych wydawnictw Ukrainy. „Książkowa chata” w Kołomyi wita wszystkich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Piórem satyryka — we wszystkie dzwony!

Politosatyra: wymiar i miara Piętnowanie poszczególnych przywar społecznych — rzemiosło prorządowych satyryków. Tymczasem największe zło społeczne pochodzi właśnie od tych, którzy dorwali się do władzy. Bijąc na alarm, idę na was!.. Wystawiam satyryczne wojsko przeciw wszystkim okupacyjnym zasadom narzuconym władzy przez możnowładców, złodziejskim i szachrajsko uzakonionym. Krótko mówiąc: jeśli na alarm bije satyryk — to wyrok dla wszystkich przywładnych chamów! I nie tylko. Nie pominięto też czynników religijnych jako potężnego czynnika politycznego. Prosto i prawdziwie o Bożym cudzie «Jakże dziwne są dzieła Twoje, Panie» (Psałterz, XIV, 103). Do cudu ewangelicznego dołączono też Małorosjanina: czeka on na objawienie się Chrystusa, a pojawia się — Judasz… W pełni dostaje się najważniejszemu (zgodnie z Konstytucją) nosicielowi władzy. Nie bez powodu autor umieścił wymowną notkę na okładce swojej książki: Kiedy jakaś przykrość mnie dopieka, Zawsze w myślach lecę do Pana: — Powiedz mi, Boże, jasny Światowidzie, Po co tak zamąciłeś lud W dorzeczach Dunaju, Dniepru i Dońca, Że można go oszukiwać bez końca?! I oto co w odpowiedzi mówi Pan: — Winy narodu na Boga nie zwalaj. Rozumnego oszukują? Puste to słowa: Kajdany na siebie sam zakłada… Wiersze, jak zaznaczono na stronie tytułowej wydania, przeznaczono do czytania estradowego i kameralnego. Inf. własna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ukraińska dusza śpiewaka Pawła Huńki

Olha KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce. Światowej sławy śpiewak operowy ukraińskiego pochodzenia Paweł Huńka (bas-baryton) odwiedził Ukrainę w celu przygotowań do obchodów 200-lecia jubileuszu Szewczenki. Obywatel Wielkiej Brytanii, gdzie urodził się pod koniec lat 50. XX wieku w rodzinie Ukraińca i Angielki, jest dziś rozchwytywanym artystą w teatrach operowych Europy i Ameryki dzięki swojemu talentowi wokalnemu, artystycznej charyzmie i swobodzie scenicznej, wyrazistemu wyglądowi, a oczywiście także niezwykłej pracowitości. Artysta wielokrotnie śpiewał pod batutą dyrygentów Claudio Abbado, Zubina Mehty, Jerry'ego Tate'a, Petera Schneidera. Richard Bradshaw, dyrygent i dyrektor generalny kanadyjskiej kompanii operowej, odegrał fatalną rolę w twórczej biografii Huńki, odkrywając go dla kontynentu amerykańskiego w głównej partii w operze „Wozzeck” Austriaka A. Berga, przedstawiciela nowowiedeńskiej szkoły kompozytorskiej. Partnerami śpiewaka na wiodących scenach byli Placido Domingo, Dmitrij Chworostowski, Anna Netrebko. Debiutując partią Dona Basilia w „Cyruliku sewilskim” G. Rossiniego na scenie Opery Bazylejskiej, Paweł Huńka stopniowo kształtuje swoje doświadczenie wykonawcze, rozszerza własny repertuar, w którym znajdują się m.in. główne role — Kaspar („Wolny strzelec” K. M. Webera), Hunding, Alberich, Wotan („Walkiria”, „Zygfryd”, „Zmierzch bogów” R. Wagnera), Don Alfonso („Così fan tutte” W. A. Mozarta), Tomski („Eugeniusz Oniegin” P. Czajkowskiego), Golaud („Peleas i Melisanda” C. Debussy'ego), Szyszkow („Zapiski z domu umarłych” L. Janáčka), Borys („Borys Godunow” M. Musorgskiego), Falstaff (operze o tym samym tytule G. Verdiego). Paweł Huńka występuje z koncertami solowymi, gdzie prezentuje repertuar kameralny, co jest również ważne dla kształtowania kunsztu wokalisty. I właśnie występując z miniaturami wokalnymi uznanych mistrzów tego gatunku Franza Schuberta, Roberta Schumanna, Hugo Wolfa, Richarda Straussa, Paweł Huńka postanowił wynieść do światowego uznania także pieśni ukraińskich kompozytorów. Właśnie dlatego Paweł Huńka zainicjował fundamentalny projekt artystyczny „The Ukrainian Art Song Project”, którego celem jest nagranie na płytach kompaktowych i wydanie antologii pieśni ukraińskich kompozytorów w celu szerzenia wiedzy o muzyce ukraińskiej na świecie. Projekt ten sfinansowali Ukraińcy z Kanady, gdzie w najlepszym studiu nagraniowym Toronto — Glenn Gould Studio odbywa się unikalne przedsięwzięcie. Uczestnikami są znani kanadyjscy śpiewacy nieukraińskiego pochodzenia, którzy stali się fanami ukraińskiej pieśni, niezwykle odpowiedzialnie podeszli do pracy, starannie studiując niuanse wymowy. Są to: Monica Whicher, Isabel Bayrakdarian (soprany), Krisztina Szabó, Allyson McHardy (mezzosoprany), Elizabeth Turnbull (kontralt), Russell Braun, Brett Polegato (barytony), Benjamin Butterfield, Michael Colvin (tenory), Robert Gleadow (bas). Oprócz śpiewaków w realizacji projektu biorą udział wykonawcy-instrumentaliści — pianiści Albert Krywolt (główny koncertmistrz Opery w Toronto), Mia Bach, Serouj Kradjian, wiolonczelista Roman Borys, flecista Douglas Stewart. W ten sposób w 2006 roku na dwóch płytach nagrano dorobek Kyryła Stecenki — 42 pieśni o łącznym czasie trwania około dwóch godzin, w 2010 roku — spuściznę fundatora ukraińskiej świeckiej szkoły kompozytorskiej Mykoły Łysenki. Jest to 124 tematycznie zgrupowanych miniatur wokalnych, które weszły do sześciu płyt, nazwanych „Natura”, „Miłość”, „Los”, „Temat historyczny”, „Temat filozoficzny”, „Cykl pieśni „Miłość poety”. W tym samym roku ujrzała światło dzienne trzecia grupa pieśni, poświęcona twórczości młodszego współczesnego Łysence Jakowa Stepowego i obejmuje jego 55 utworów. Czekają na swoje wydanie już nagrane 82 utwory galicyjskich kompozytorów Denysa Siczynskiego, Wasyla Barwińskiego, Stanisława Ludkiewicza, Stefanii Turkewycz. Do płyt dołączono broszurę z przedmową o kompozytorze, tekstem poetyckim każdej pieśni i komentarzem treści nie tylko w języku ukraińskim, ale także angielskim, francuskim, niemieckim. Autorami przedmów i komentarzy są znani kanadyjscy muzykologowie Dagmara Duwirak i Wasyl Sydorenko. Obecny przyjazd Pawła Huńki do Kijowa związany jest z uzgodnieniem jego występów koncertowych w kwietniu przyszłego roku z okazji obchodów 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Odbędą się cztery koncerty: światowa premiera kantaty kameralnej nr 11 ukraińskiego kompozytora Ołeksandra Jakowczuka „Oj, zijdy, zijdy” do wierszy Kobziarza na bas i orkiestrę kameralną, a także jego cyklu wokalnego „Dwanaście sonetów Szekspira” (przekład Ostapa Tarnawskiego) na bas i fortepian (koncertmistrz Nadija Jakowczuk), a także kantata kameralna Jewhena Stankowycza do wierszy Ołeksandra Puszkina w interpretacji Pawła Huńki oraz orkiestry kameralnej „Kijowska Kamerata”, dyrygent Wałerij Matiuchin. Dwa oddzielne koncerty muzyki świeckiej i duchowej zaprezentuje chór „Buława” z Anglii z udziałem Pawła Huńki jako solisty i kierownika chóru.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Zamek na płótnie

Dziewięciu artystów z Ukrainy, Holandii i Mołdawii wzięło udział w Międzynarodowym plenerze „Dubieński zamek”. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Niektórzy z nich nie po raz pierwszy uczestniczą w tradycyjnym wydarzeniu artystycznym w historycznym Dubnie, które zapoczątkowano osiem lat temu. Przez dziesięć dni artyści malowali historyczne i współczesne mit- Uroda Dubieńskiego zamku jakby sama prosiła się o płótno

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

100-lecie Narodowej Akademii im. P. Czajkowskiego

…tej młodzieży zabrzmiały znane utwory Piotra Czajkowskiego. O ukraińskim pochodzeniu Piotra Czajkowskiego z połtawskiego kozackiego rodu Czajków, a także o częstym przebywaniu kompozytora w rodzinie na swojej Połtawszczyźnie przypomniał obecnym na prezentacji Bohater Ukrainy, akademik Anatolij Awdijewski. Rektor Narodowej Akademii Wołodymyr Rożok odczytał życzenia od Prezydenta Ukrainy. A wśród absolwentów najbardziej prestiżowej uczelni muzycznej w różnych czasach byli Iwan Kozłowski, Hryhorij Werowka, Jewhenija Miroszniczenko, Anatolij Awdijewski oraz wielu innych wykonawców, którzy rozsławili kulturę muzyczną Ukrainy na cały świat! Podczas kolejnych koncertów, poświęconych jubileuszowi Akademii, słuchacze będą mogli nacieszyć się wysoką sztuką jej absolwentów — laureatów prestiżowych międzynarodowych konkursów, którzy z powodzeniem występują na Ukrainie i za granicą!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wołodymyr SIRENKO Wołodymyr SIRENKO Kucenyky

* * * Wolności się nie wyprasza — wyrywa się ją z boju, z więzień, gdzie nie ujrzysz blasku gwiazdy. Niepodległość — to gdy sztandar twój nad tobą, na ziemi twojej — mowa twoich matek. * * * Nie poszli do Lachów, ominęli Turków, oddali się Moskwii, jak owe przygłupy, potruli dusze, językowo zrusyfikowali się, usiedli i zbezcześcili groby przodków. * * * Żwawy Szawik z ekranu po moskiewsku szczeka. Wkrótce u nas tak zaszczeka i podwórzowa sraka. * * * W sali sesyjnej w pozie “hail” stoi Czeczetow Michail. Tam ręka, siam ręka. To demokracja taka. * * * Gdy sądzili Julię, to regionaliści do Kijowa z Ukrainy wszystkich gliniarzy ściągnęli. Mają metrowe bary, jak cegły twarze. No to teraz myśl, kto kogo boi się. * * * Nie zważałem na polityczną modę. Nie jadła mnie kompartyjna rdza. Jestem nacjonalistą. Jestem synem narodu, któremu Ukraina nie jest obca. * * * Najlepsi żołnierze w armii kraju, gdzie ludzie są wyzwoleni z jarzma. * * * Wszyscy deputowani w radach dzisiaj siebie nazywają jakoś “narodowi”. Przy czym naród? Jak prawdę powiedzieć, partyjni oni, jak jeden, deputowani. * * * Osły szczęśliwe i krowy, mają ciepłe stajnie i paszę. Ponad wszystko nam jeszcze potrzeba mowy, żebyśmy mogli nazywać się ludźmi. * * * Żeby pozbyć się nam deputowanych, rewolucji nie trzeba robić, a nadać im, narodowym, narodowe pensje i oni rozbiegną się w mig. * * * Mówią władni supości, że nam lepiej się żyje. Nie wychodźcie, ludzie, z chaty, jeśli torby nie wzięliście. * * * Kłaniajcie się nie partiom owym, co nas pędzą w stada zwierzęce, nie oligarchom, nawet nie świętym, a matce jedynej — Ukrainie. * * * Jak dowieść owym głupim i wściekłym zwolennikom nie ducha, a żarcia, * * * W Kairze bóg Amon, a w Kijowie — OMON. Wołodymyr Sirenko z czytelnikami co, jak oni, i ja dzisiaj w biedzie, ale nie niewolnik i nie śmieć Moskwy. * * * W rządzie, gdzie wszystko — na bis, króluje “krywosis”. Jak zacznie o czymś “gadać”, to aż tępią się “łopaty”. Lecz milczą wszyscy z prawa i z lewa, bo on śle wszystkich: “Paszli wy…” * * * O komunizmu łagrowej epoce powiedział Japończyk, co GULAG przeszedł: — Na pryczach, komu niza, bardzo źle, a komu wierzchy, bardzo dobrze. * * * Jeśli zapomniałeś, jak naród twój zwać i jego mowę czułą oraz dźwięczną, wtedy ciebie nie urodziła matka, a wygrzebali bezdomni na śmietniku. * * * We wszystkie czasy degeneraci sadzali mędrców za kraty. * * * Prezydenta wszystkim słowa znane, że już jutro będziemy w jedwabiach. Kolejki u nas teraz nie w delikatesach — w zaułkach podwórek, na śmietnikach. * * * Lenin, cherlawy od urodzenia, z Kremla poniósł kłodę. On przeszedł, nie upadłszy z nią, od bramy do mauzoleum. I teraz ową kłodę nosi tłum mojego narodu. * * * Wieniec rytualny do piekła czy raju piękny taki, że aż ręce składaj. * * * Wrona gębę wodza obsrała. Lecz władza w kajdankach jej nie zesłała w zaplątane drutem kolczastym kraje. Spróbuj — na niebie zatrzymaj ją! I wujek — ciągłych protestów nieudacznik, żałując, jęczy: — Czemu ja nie ptak… * * * Pod oklaski sali śmiałe wiersze czytaliśmy. Esbek rzekł: — Klasa! I zapisał najlepszych z nas. * * * W ostatniej chwili padnę ja na kolana i wydyszę we wszechświat: — Ukraina… m. Dnieprodzierżyńsk Oformować prenumeratę można według “Katalogu wydawnictw Ukrainy” oraz według “Katalogu wydawnictw krajów zagranicznych” w urzędach pocztowych oraz na stronie UDPPZ “Ukrposzta” www.ukrposhta.ua, a także korzystając z usługi “Prenumerata ON-LINE” na korporacyjnej stronie DP “Presa” www.presa.ua.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 hrywien na półrocze na półrocze 57 hrywien 15 kopiejek na rok na rok 113 hrywien 10 kopiejek

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące na 3 miesiące 29 hrywien 40 kopiejek. Państwo są ze „Słowem Proświty”, bo to — Państwa gazeta!

Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w październiku — 19 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn