Strona · s. 1strona oryginału ↗
OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 39 (935), 28 września — 4 października 2017 «Proświta» jako pierwowzór państwa ukraińskiego. ŻYĆ I PAMIĘTAĆ
Слово Просвіти, №39 за 2017 рік
W przededniu 150. rocznicy powstania Towarzystwa „Proświta” prezentujemy Państwu rozważania Stepana WOŁKOWIECKIEGO, z którym rozmawiała Switłana Breśławska.
— Stepanie Wasylowiczu, proszę podzielić się myślą o roli „Proświty” w kształtowaniu narodu ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego.
— Temat jest aktualny, zwłaszcza że w przyszłym roku będziemy obchodzić 150. rocznicę założenia „Proświty”. Jestem przekonany, że rola „Proświty” w kształtowaniu narodu ukraińskiego i państwa ukraińskiego jest szczególna i kluczowa. Warto pamiętać o czasach założenia tej organizacji. Była to epoka bezpaństwowości, kiedy ziemie ukraińskie wchodziły w skład innych tworów państwowych (Imperium Rosyjskiego, Rzeczypospolitej, Austro-Węgier), kiedy idea ukraińska znajdowała się w ślepym zaułku.
Przednia część ukraińskiej inteligencji wraz z Kościołem założyła „Proświtę”; była ona niejako pierwowzorem Państwa Ukraińskiego w wymiarze duchowym i ideowym. To właśnie ona odegrała ważną rolę w kształtowaniu naszej państwowości. Uważam, że ten projekt jest najbardziej udanym w historii Ukrainy: w warunkach panowania obcych imperiów „Proświta” zajmowała się oświatą, kulturą, strukturami kulturologicznymi (teatry, kółka), działalnością gospodarczą (kasy kredytowe), towarzystwami ubezpieczeniowymi, przedsiębiorstwami, wychowaniem młodzieży. Najważniejszym zadaniem było wychowanie Ukraińców, ludzi, którzy identyfikowali się z narodem ukraińskim. I w tym tkwi historyczna rola „Proświty”.
— Czy mógłby Pan nakreślić lekcje działalności „Proświty” na Prykarpaciu?
— Odrodzona w 1989 roku „Proświta” w postaci Towarzystwa im. T. Szewczenki dała niezwykle wiele. W jej szeregach zjednoczyli się ludzie, dla których ukraińska idea narodowa była na pierwszym miejscu. Choć odrodzone Towarzystwo zadeklarowano jako kulturologiczne, była to alternatywa dla ówczesnej władzy komunistycznej. Właśnie podczas wyborów 4 marca 1990 roku Towarzystwo Języka Ukraińskiego miało możliwość i w pełni ją wykorzystało, aby zmienić system komunistyczny, system władzy w naszym obwodzie i nie tylko w naszym obwodzie.
Jeśli mówić o Prykarpaciu, to wysunęliśmy przedstawicieli z Towarzystwa Ukraińskiego Języka im. T. Szewczenki do rad wszystkich szczebli, począwszy od Najwyższej, a skończywszy na wiejskich. Szczerze mówiąc, nie spodziewaliśmy się takich wyników, ponieważ w zupełnie legalny sposób zastąpiliśmy obcą władzę ukraińską. Zaznaczę, że spośród 12 przedstawicieli w Najwyższej Radzie 11 zostało wysuniętych i popartych przez Towarzystwo Języka Ukraińskiego. Dotyczy to również Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej i innych rad. Właśnie wtedy reżim komunistyczny u nas na Prykarpaciu, na Lwowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie poniósł całkowitą klęskę. Dlatego ta forma „Proświty” w postaci TUM odegrała nadzwyczajną rolę — udało nam się stworzyć w Najwyższej Radzie aktywny blok demokratyczny, który sformalizowano w postaci Rady Ludowej, a w radzie obwodowej siły demokratyczne odniosły przekonujące zwycięstwo. Pamiętam wielką oświatową pracę TUM, które wtedy szybko się rozrosło. Mieliśmy ponad 20 tysięcy członków, oddziały w każdym miasteczku i wsi. Właśnie z Towarzystwa Języka Ukraińskiego wyłoniła się większość partii politycznych — RUCH, Partia Republikańska, Partia Ludowo-Demokratyczna, UChDP.
Obecnie wiele mówi się o ukraińskiej идei narodowej. Uważam, że ukraińska idea narodowa to, z jednej strony, światopogląd, z drugiej — praktyka, w której na czołowe miejsce wysuwają się ukraińskie priorytety narodowe, wartości narodowe. I do nich zaliczyłbym ukraiński język, ukraińską historię (prawdziwą, nieprzekłamaną), ukraińskie wartości duchowe, ukraińską pieśń, ukraiński Kościół. Tę ideę narodową powinna w pełni realizować władza. Tylko wtedy Ukraina będzie mogła liczyć na sukces i dobrobyt. Dziwię się, dlaczego inne narody nie dyskutują o własnych ideach narodowych, a społeczeństwo ukraińskie stale pozostaje w dyskusji?!
Powiedzieć dziś, że nasze państwo realizuje ideę narodową, nie możemy. Dlatego przed „Proświtą” stoją zadania ideologiczne, duchowe, a w konsekwencji organizacyjne. Osobiście swoją pracę rozumiem jako kontynuację pracy państwowej, której oddałem większą część życia, będąc deputowanym Rady Najwyższej dwóch kadencji, przewodniczącym obwodowej rady, obwodowej administracji państwowej, ambasadorem Ukrainy w Azerbejdżanie i Gruzji. Jestem przekonany, że te kwestie są kwestiami państwa, i uważam, że państwo nie docenia działalności, możliwości i potrzeby wprowadzania „Proświty” wśród ludności.
— Kilka słów o Pana koncepcji odrodzenia „Proświty”.
— Tę koncepcję opracowano jeszcze w latach 2003–2004. Rozważając rolę „Proświty”, doszedłem do wniosku, że naszemu społeczeństwu obecnie brakuje ideologii narodowej, a tę funkcję mogłaby z powodzeniem pełnić „Proświta”. W związku z tym zaproponowałem koncepcję odrodzenia „Proświty” w każdej miejscowości, w zakładach edukacyjnych obwodu, w zespołach oświatowych, placówkach ochrony zdrowia, kultury, w kolektywach pracowniczych. Co mieliby robić działacze proświtiańscy? Przede wszystkim — wprowadzać naszą ukraińską ideologię, przekazywać prawdziwe informacje o naszej historii, popularyzować kulturę, pełnić rolę wychowawczą i oświatową.
— Czy udało się Panu w pełni zrealizować opracowany przez Pana regionalny program celowy „Proświta: XXI wiek” na lata 2002—2016?
— Program został zrealizowany na poziomie obwodu. Jeśli mówimy o zabezpieczeniu materialnym i finansowym, to zrealizowano go na poziomie budżetu obwodowego w niemal 90 %, a na poziomie finansowania z budżetów rejonowych zrealizowano bardzo niewiele. Program zatwierdzono dwukrotnie na sesji rady obwodowej, a rada obwodowa zaleciła radom rejonowym opracowanie własnych programów finansowania na poziomie rejonów i miast. Z wyjątkiem Iwano-Frankiwska program faktycznie nie był finansowany, ale cieszę się, że rada obwodowa, na poziomie deputowanych i przewodniczących rady obwodowej, podchodziła do sprawy ze zrozumieniem i odpowiednio finansowała potrzeby „Proświty”. U nas faktycznie jest jedna jedyna organizacja obwodowa, którą finansuje się z budżetu obwodowego, dlatego prowadzimy różnorodne imprezy kulturoznawcze, wydajemy naszą proświtiańską gazetę „Galicka Proświta”, pomagamy rejonowym zrzeszeniom proświtiańskim.
Ciąg dalszy na str. 2
PRZYKŁAD NIEUGIĘTOŚCI DUCHA
DZWON „LITAWRÓW”
160 LAT DZIENNIKA TARASA SZEWCZENKI
12-13 PALETĄ JEJ SŁUŻYŁA TĘCZA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
