Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Proświta” jako pierwowzór państwa ukraińskiego

Слово Просвіти, №39 за 2017 рік

Zakończenie. Początek na str. 1. — Proszę opowiedzieć, jakie działania przewiduje program celowy na lata 2017—2022. — Są to programy koncertowe, różnorodne obchody, jubileusze, włączając w to działalność unikalnego muzeum czci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Jak wiadomo, na Przykarpaciu jest najwięcej pomników naszego Kobziarza, które zostały ustawione jeszcze od czasów Austro-Węgier. Dlatego nasze muzeum harmonijnie wpisuje się w upamiętnianie jego postaci. Można mówić także o innych kierunkach działalności: klubie uzdolnionych dzieci, imprezach sportowych itp. — Jak Pan odnosi się do pomysłu wydania historii „Proświty” różnych rejonów naszego obwodu? — Zaplanowaliśmy na przyszły rok wydanie „Historii »Proświty« Iwano-Frankowszczyzny”, gdzie zostanie zebrana historia ogólna i osobno zostaną przedstawione różne rejony. Wydano już zarysy historii „Proświty” Dolinszczyzny, w sprawie Kołomyjszczyzny są poważne wydania. Tymi materiałami zajmuje się przewodniczący organizacji kołomyjskiej Wasyl Hłaholiuk. Cieszę się, że w szeregach „Proświty” są ludzie, którzy byli od początku odrodzenia narodowego, jak już wspomniany Wasyl Hłaholiuk, Hałyna Dzioba — przewodnicząca zjednoczenia rejonowego w Tłumaczu. Aktywnie pracuje „Proświta” w Dolinie, w Wierchowinie — Wasyl Nahirniak, na Kosowszczyźnie. Praktycznie w całym obwodzie mamy aktywistów, którzy mimo wszystko pracują, uważając swoją działalność za pełne poświęcenia służenie narodowi ukraińskiemu. — W przyszłym roku będziemy świętować 150-lecie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Jak Pan widzi ten jubileusz? — Już wspominałem o wydaniu „Historii »Proświty«”, na które potrzebne są zasoby. Z pomocą władz stworzymy komitet organizacyjny dla uczczenia jubileuszu, opracujemy odpowiedni plan działań. Przede wszystkim będą to działania dla placówek oświaty i kultury. Będzie to poważne wydarzenie, także w planie historycznym. Oczywiście zaproponujemy działania również na poziomie ogólnoukraińskim. Myślę, że rok 2018 zostanie ogłoszony rokiem „Proświty”. W naszych uniwersytetach, koledżach utworzono komórki, których głównym zadaniem jest przekazywanie tradycji proświtańskich młodzieży. Kilka lat temu wystąpiłem z pomysłem konieczności modernizacji „Proświty”. Wiele osób postrzega nasze stowarzyszenie społeczne jako coś archaicznego, z minionego lub przedminionego stulecia. Taka opinia jest błędna. Dlatego „Proświtę” należy zmodernizować. Trzeba zawęzić kierunki naszej działalności, wzmacniając te, które dzisiaj są kluczowe — kierunki duchowości, ochrony języka ukraińskiego, kultury, historii, cerkwi, pracę w planie ukraińskiej ideologii państwowej. Właśnie o ukraińskiej ideologii państwowej dotąd nie mówiono, bo uważano, że to przeżytek totalitarnej przeszłości. Ideologią w tamtych czasach zajmowała się partia i aparat partyjny w szczególności, z odpowiednimi stanowiskami sekretarzy-ideologów. Odrzucono komunistyczne postulaty i na tym miejscu powstała pustka. W polityce, jak i w życiu, nie bywa pustki, dlatego to miejsce wypełniło się innymi wartościami moralnymi, w szczególności konsumpcyjnymi. W wielu regionach wprowadzono tak zwany „ruski mir” — teraz widzimy jego negatywne skutki w postaci aneksji Krymu i wojny w Donbasie. Jeśli nie ma świata ukraińskiego, to pojawia się inny świat w szerokim rozumieniu tego słowa, pojawiają się ideologie innych państw. Dlatego uważam, że „Proświta” powinna pełnić rolę przewodnika ukraińskiej ideologii państwowej. Swego czasu wysuwałem pomysł o konieczności opracowania i zatwierdzenia ogólnonarodowego programu zbliżenia regionów Ukrainy. Ja i teraz uważam za poważne przeoczenie, że taki program zignorowano. Dlatego należałoby go zatwierdzić na poziomie ogólnonarodowym dla wspierania konsolidacji regionów. Przenikałby on wszystkie kierunki rozwoju społecznego. Gdyby coś podobnego zrealizowano jeszcze za czasów L. Kuczmy, to teraz nie mielibyśmy problemów w Donbasie i na Krymie. Tamten okres odznaczał się bardzo potężnym zasobem administracyjnym i dzięki temu taki program można było wcielić w życie. Niestety, w sytuację wmieszały się czynniki destrukcyjne i w rezultacie otrzymaliśmy wojnę oraz aneksję. To oczywiście inna kwestia, ale podkreślam, że taki program jest aktualny również dzisiaj. — Przygotowując się do zjazdu „Proświty”, jakie kwestie proponuje Pan poddać pod dyskusję? — Będę miał możliwość wystąpienia, więc omówimy koncepcję modernizacji „Proświty”, gdyż taka struktura jest potrzebna społeczeństwu. Musimy skoncentrować się na węższym kręgu kwestii: duchowość, edukacja, środki nowoczesnych technologii, nowoczesne metody, które mogą być efektywne w naszej działalności. To wychowawcza rola „Proświty” i musi ona być zapewniona. W planie wychowawczym mamy kwestie problematyczne, które wymagają rozwiązania. W szczególności niedawno w naszym środowisku proświtańskim pojawił się pomysł uczczenia pamięci tych setek tysięcy, a według niektórych danych nawet miliona naszych rodaków, których deportowano z terytorium obwodu. Taki punkt przesiedleńczy władza radziecka zorganizowała w Broszniowie i zaproponowaliśmy zbudowanie tam kompleksu memorialnego pamięci ofiar deportacji. Projekt przewiduje odtworzenie obiektów, które istniały w tamtych strasznych czasach (z drutem kolczastym, psami, wieżami), aby wspomniano o naszych przodkach, wysłanych etapem na Sybir, do Kazachstanu, na Kołymę. Dlaczego poruszamy tę kwestię? Taka straszna tragedia, a w całej Ukrainie nie ma ani jednej wzmianki o niej. W tym planie „Proświta” powinna wystąpić z inicjatywami, z apelowaniem do władz. Druga propozycja również dotyczy naszego dziedzictwa historycznego. Widzimy, że władza często nie jest zainteresowana obiektywnym naświetlaniem nawet najnowszej historii. Mam na myśli wydarzenia związane z historią odzyskania ukraińskiej państwowości. Przy Muzeum Walk o Wolność w Iwano-Frankowsku zaplanowano dobudować i stworzyć muzeum najnowszej historii Przykarpacia, gdzie zostanie naświetlona działalność RUCH-u, „Proświty”, Towarzystwa Języka Ukraińskiego, Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, wspomniano o ludziach, którzy walczyli o odzyskanie ukraińskiej państwowości. Mijają lata i widzimy, że pojawiają się ludzie, którzy mówią, że nasza niepodległość spadła nam z nieba jako prezent, że dopiero teraz musimy płacić za nią krwią. Zrozumiałe, że warunki wtedy były sprzyjające, ale były też tytaniczne wysiłki aktywistów, członków rady narodowej, byli ludzie, którzy jako pierwsi podnosili niebiesko-żółte flagi, propagowali i agitowali za niepodległością, wreszcie ludzie głosowali za niepodległością. A dzisiaj odnosi się wrażenie, że ta strona z najnowszej historii Ukrainy jest wyrwana. Tak nie będzie i „Proświta” musi odgrywać kluczową rolę w zachowaniu naszej historii, pewnie stać na straży interesów ukraińskich. Często mówimy, że „Proświta” jest słabo finansowana. Te rzeczy są ze sobą powiązane. „Proświta” w terenie musi pokazać wynik swojej działalności, a z drugiej strony musi istnieć pełne zrozumienie władzy, że do budowy państwa i przeprowadzania reform potrzebne jest wsparcie szerokiej pracy oświatowej. Jako masowa, rozgałęziona struktura, „Proświta” mogłaby zaproponować swoje usługi, a działalność organizacji wypełniłaby się treścią państwowotwórczą. Gdyby udało się zrealizować na całej Ukrainie naszą koncepcję wprowadzenia we wszystkich placówkach oświatowych komórek „Proświty”, młode pokolenie stałoby się narodowo świadome, a społeczeństwo — skonsolidowane wokół ukraińskich wartości narodowych. Nie będzie przesadą moje przekonanie, że my, proświcianie, wykonujemy ogólnonarodową sprawę. Rozmawiała Switłana BRESŁAWSKA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn