Strona · s. 11strona oryginału ↗
Znowu wezwał dzwon „Lytawriw”. Notatki o II Międzynarodowym Festiwalu Integracji Słowa w nowoczesnej przestrzeni artystycznej
Слово Просвіти, №39 за 2017 рік
Trzymam w rękach wydany przy wsparciu Rady Miejskiej w Nieżynie almanach „Lytawry” na prawie 500 stron, w którym zamieszczono poezje i małą prozę uczestników festiwalu. Tutaj, na sześciu stronach, zamieszczono wybór moich wierszy. To pierwsza ich publikacja w oddzielnym wydaniu. Choć od dawna piszę teksty piosenek, które do muzyki kompozytorów Leonida Neczyporuka i Ołeksandra Szwydkoho wykonują nasi znani śpiewacy. Jednak wydając książki prozatorskie, wierszy drukować się nie odważałem. Gdyby nie propozycja aktywnej i pełnej inicjatywy poetki, redaktorki, działaczki społecznej Tetiany Wynnyk, z którą znam się od dawna. Tą publikacją mógłby zadowolić się każdy autor. A ja, oprócz tego, wziąłem jeszcze udział w wydarzeniach festiwalu, który przez cztery dni trwał na mojej rodzinnej Czernihowszczyźnie! W samym mieście nad Desną, w Kulykiwce, Nieżynie, Sedniowie, Koriukiwce.
Ołeksandr BAŁABKO Zdjęcie autora
Nasz pisarski desant w składzie Polaków Bożeny Boby-Dygi, Wojciecha Pestki, Wietnamki Do Thi Hoa Ly oraz kolegów z Kijowa — Ołeksandra Gordona, Serhija Ponomarenki i Łucka — Olhy Lasniuk, „wylądował” w Koriukiwce. Na początku lat 90. przyszło mi bywać tutaj w sprawach dziennikarskich, byłem pod wrażeniem wysokiego poziomu miejscowej gazety rejonowej, poznałem jej czołowego dziennikarza Wiktora Bożka, z którym potem spotykałem się w Kijowie, kiedy Wiktor zaczął pisać prozę. Zresztą o śmiałych publikacjach koriukiwskiego dziennikarza i prozaika Wiktora Tataryna w prasie dobrze wiadomo nie tylko w obwodzie, ale i na ogólnoukraińskich obszarach. Więc witali nas nie po prostu ludzie zaangażowani w organizację festiwalu, ale i koledzy, w wielu kwestiach współmyśliciele, na czele z jednym z inspiratorów „Lytawriw”, kierownikiem miejscowego młodzieżowego stowarzyszenia społecznego „Alternatywa” Wołodymyrem Oniszczukiem.
Podzieliwszy się na trzy grupy, razem z miejscowymi kolegami odwiedziliśmy szkoły ogólnokształcące nr 1 i 4, a także gimnazjum. W tej ostatniej na mnie z Ołeksandrem Gordonem, Do Thi Hoa Ly i Wiktorem Tatarynem oczekiwała pełna sala uczniów klas starszych. Z zainteresowaniem wsłuchiwali się w muzyczność wiersza w języku wietnamskim w wykonaniu naszej czarującej Ly (przekłady na ukraiński czytał Wiktor Tataryn), w natchnioną poezję Ołesia Gordona. Oprócz wierszy przeprowadziłem interaktywną grę na podstawie utworów jednego z bohaterów moich powieści o wielkich Ukraińcach — Mykoły Hohola. Dzieci z zainteresowaniem odgadywały znaczenie niezrozumiałych dla rosyjskiego czytelnika słów, zamieszczonych na końcu „Wieczorów na chutorze w pobliżu Dykanki”. Często dawały trafne odpowiedzi, a czasami takie słowa jak „mołodycia” czy „oczipok” stawiały uczestników gry w kropce. Było wesoło, kiedy opowiedziałem, co oznacza „tisna baba”: każdy chciał zagrać w grę, którą lubił mały Hohol jeszcze w Połtawskiej szkole powiatowej.
Po udziale w wiecu z okazji wyzwolenia miasta od faszystów i złożeniu kwiatów pod pomnikiem ofiar tragedii w Koriukiwce odwiedziliśmy muzeum krajoznawcze. W lutym 1943 roku spalono tu żywcem prawie 7 tysięcy pokojowych mieszkańców tylko za to, że partyzanci zabili dwudziestu Niemców. Ale okrucieństwa czynili nie oni, a przeważnie Madziarzy i własowcy. Chociaż do tej pory ani Węgry, ani Rosja nie tylko nie pokajały się za to, ale nawet nie przeprosiły. A „sławni partyzanci” w tym czasie spokojniutko obserwowali, jak płoną kobiety i dzieci. Organizatorzy festiwalu zapoznali gości z jedną z wizytówek rejonu, kompleksem jeździeckim „Brecz”. A w największej bibliotece miasta odbyło się spotkanie z inteligencją Koriukiwki. To było nie tylko czytanie wierszy i prozy z almanachu „Lytawry”, ale i dyskusja o przyszłości naszej literatury, znaczeniu ukraińskiego słowa w społeczeństwie, metodach jego popularyzacji. Wzruszyły nas występy młodych i całkiem młodych miejscowych pisarzy, w szczególności Andrija Barabasza, Sofii Tataryn. Swoją drogą, to nazwisko aż trzy razy spotyka się w almanachu „Lytawry” — sprawę ojca Wiktora kontynuują syn Ihor i córka Sofia. Ta 12-letnia uczennica otrzymała z rąk znanej w Polsce i Europie poetki Bożeny Boby-Dygi dyplom zwyciężczyni konkursu literackiego. Mojemu koledze, autorowi kryminałów Serhijowi Ponomarence miło było spotkać tutaj swoich wielbicieli, a mi — dowiedzieć się, że wśród obecnych są tacy, którzy zachwycają się twórczością jednej z bohaterek moich powieści, malarką i pisarką, urodzoną koło Dykanki Marią Baszkircewą.
Z niecierpliwością oczekiwałem wizyty w hoholowskim Nieżynie! Wszak moja pierwsza powieść po podróży do Włoch była poświęcona właśnie temu genialnemu Ukraińcowi — „Rzymskie szczęście Mykoły Hohola”. Potem nie raz zwracałem się do tej postaci, która nie puszcza do dziś — wydana w zeszłym roku w serii „Ukraina sakralna” zbeletryzowana biografia pisarza „Mykoła Hohol. Między piekłem a rajem”, tegoroczny romans-esej w trzech księgach o pierwszej fali naszej emigracji „Ołeksandr Wertyński, potomek Hohola. Śladami artysty”, niedawno ukończone opowiadanie „Uśmiech Hohola”. Oprócz tego mam napisaną razem z kompozytorem Ołeksandrem Szwydkim piosenkę „Ukraińska noc”, do której stworzono wideo z moimi zdjęciami i kadrami ze starego filmu „Noc wigilijna”. Było ono radośnie przyjmowane przez uczniów szkoły nr 4, gdzie organizatorzy zaplanowali mój występ. Tak jak wideo do piosenki „Wyspa Capri”, gdzie zaszyfrowano kilka utworów Mychajła Kociubynskiego, którego ścieżki przemierzałem na tej bajkowej włoskiej wyspie i napisałem o tym esej. A w szkole nr 2 znowu zaproponowałem quiz na podstawie utworów wielkiego ziomka Hohola. Do biblioteki uniwersytetu jego imienia ja i moi koledzy z Polski i Bułgarii przekazaliśmy swoje książki, od razu umieszczono je na honorowym stoisku „Prezentowy wernisaż”. W Nieżynie organizatorzy zaproponowali swoją „wisienkę na torcie”: każdego gościa towarzyszyli wolontariusze ze studentów, mających związek z twórczością! Miałem szczęście znaleźć się w towarzystwie nie tylko magistra-historyka Uniwersytetu Hoholowskiego, ale i utalentowanego prozaika o głośnym imieniu Mychajło Łomonosow. Jego opowieści o Nieżynie, a moje — o wyjazdach za granicę, o moich bohaterach, sądzę, wzbogaciły nas obu. Właśnie wzajemne wzbogacenie — i dla uczestników festiwalu, i dla tych, którzy nas widzieli i słyszeli — to główny lejtmotyw „Lytawriw”, który przeprowadzono przy wsparciu władz obwodowych i miejscowych. Przez trzy dni robocze przeprowadzono 80 wydarzeń w placówkach oświatowych, Czernihowszczyzna przyjęła 50 uczestników z Ukrainy i zagranicy (tłumacze, aktorzy, reżyserzy, pisarze, dramaturdzy, muzycy). Wiele osób pracowało na wspólną sprawę, ale do tego musiał być inicjator, motor! I okazała się nim Tetiana Wynnyk, która przekonuje swoim przykładem, że nawet w naszym niedoskonałym państwie jedna osoba może wiele zrobić. Jeśli zapragnie, jeśli jasno wyznaczy cel…
niszą stał się język”, on pozostaje niestrudzonym liryką, prawdziwym poetyckim mistrzem słowa. Jego poezje poruszają. Szczególnie wzruszający jest wiersz “Spowiedź”, poświęcony pamięci rodziców Józefa i Marii. Łzę wywołuje wiersz “Gdzie Ukraina?”, w którym poeta skierował myśl ku poległym pod Krutami, a kończy ją tak: Gdzie Ukraina? — w chłopcu owym, co męki ledwie wytrzymuje w niewoli. I na przekór wszystkim wrogom swoim duszą Ukraińca nie stygnie. W rozbudowanym posłowiu “Złoto poety” znany poeta, laureat Nagrody im. Szewczenki Wasyl Herasymiuk, zauważa: “Słowo poety w każdym przypadku wywołane jest przede wszystkim intensywnością przeżycia… Wasyl Kliczak, wstąpiwszy w okres życiowej i twórczej dojrzałości, pojął, że największy skarb zakopany jest właśnie na górze jego dzieciństwa. Ona strzeże nie tylko bajek dzieciństwa i legend młodości, ale i złota życiowej prawdy wielu pokoleń rodaków autora. Strzeże i jego szczere złoto”. Życzmy więc autorowi sukcesów!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
