Strona · s. 13strona oryginału ↗
«Serce Gór Kaniowskich»
Слово Просвіти, №39 за 2017 рік
Szewczenko zwrócił uwagę na cerkwie „starodawnej moskiewskiej architektury”: „Dla kogo i po co one zbudowane? Dla Czuwaszów? Nie, dla prawosławia. Główny węzeł moskiewskiej starej polityki wewnętrznej — prawosławie”. Poeta rozpatrywał je jako religię gwałtowną, narzędzie moskiewskiego duchowego ucisku nie tylko narodu rosyjskiego, ale i „innowierców”. W ten sposób w Dzienniku wylało się to, co dawno bolało i nurtowało w duszy — głębokie odczucie powierzchowności, wydumaności, fałszu wielu religijnych obrzędów i ludzkich czynów w prawosławnym wystroju5. ...zwierzęcych kapiszczach. U W. I. Dala: „Kapiszcze — idoliszcze, pogańska świątynia, żryszcze, poganiszcze, kumirnia”. Porównując prawosławną cerkiew z przedchrześcijańskim pogańskim kapiszczem, Szewczenko w pełni wylał nagromadzone rozdrażnienie nie konkretną świątynią, do której nawet nie wszedł, a rosyjskimi duchownymi, z którymi, w postrzeganiu poety, nie współgrała „bezcielesna idea dobra i czystości”. …Nie wiem, Po co naprawdę my czytamy Święte przykazanie Jego! Uczciwą krew Jego pijemy, Jak u karczmarki kieliszek miodu... O, próżnosłowni!.. Na żydach?.. Nie na żydach, na nas przewrotnych, Na dzieciach naszych przeokropnych Święta krew Jego!.. Kaci! U mnie nie starczyło ducha przeżegnać się i wejść do cerkwi… Właśnie w tym kontekście przypomnę, że Hruszewski nazywał Szewczenkę „niecerkiewnym chrześcijaninem”. Rzeczywiście, dla wielkiego poety Bóg nie był zgodny z niektórymi cerkiewnymi obrzędami i przejawami wiary, z carskim duchowieństwem, z „pijanymi kudłatymi żercami”. Nie stawiał w jednym rzędzie Boga i nabożeństw rosyjskiej cerkwi prawosławnej, religii i jej oficjalnych przedstawicieli. I jeszcze — Szewczenko nie uznawał pośredników między Bogiem a sobą. On zawsze bezpośrednio komunikował się z Nim. Nie można nawet przypuścić, żeby u Hruszewskiego zwracanie się do Boga było podobne do Szewczenkowego, z wiecznymi pytaniami, mówiąc słowami naszego wielkiego współczesnego, „o niezgodności świata z Bożym zamysłem, czy o niejasności tego zamysłu, i dlaczego On cierpi zniekształcenie Swojego obrazu, i jak długo będzie cierpiał nieprawdę i zniewagę Siebie…”6 Poety wymagające zwracania się do Boga zawsze wyrastały z ofiarnej miłości do Ukrainy. Przypomnijmy „Psalmy Dawidowe” (1845), w których Szewczenko, podobnie jak biblijny Dawid, dosłownie wymagał: …Wstańże, Boże, Czemu będziesz spać, Od łez naszych odwracać się, Skargi zapominać. Ukorzyła się dusza nasza, Żyć ciężko w okowach! Wstańże, Boże, pomóż nam Wstać na kata znowu. To ten historyczny moment, kiedy sam Szewczenko poczuł w sobie zesłaną przez Pana duchową siłę pomóc swojemu narodowi pozbyć się „wrogiej zniewagi”: „A Bóg mi pomaga, / Mnie zastępuje…” Albo: „Dla mnie Pan przystanią, / Obrońcą będzie…” Przypomnę, że w „Testamencie” Szewczenko napisał, wydawałoby się, nie do pomyślenia dla Bożego człowieka słowa: „…a do tego / Ja nie znam Boga”. „Dopóki nie powstała rodzina wielka ukraińska, wolna, nowa, dotąd poeta nie widzi Bożej prawdy i nie jest gotów stanąć przed Bogiem, jego dusza musi pozostawać na ziemi, być wśród swoich ludzi, nieść ciężką pokutę za zło i niewolę. Szewczenko to cierpliwie, to zuchwale mówi z Bogiem, to prosząc, to wymagając odpowiedzi. Te odpowiedzi dojrzewają w jego świadomości, więc poeta śmie powiedzieć Panu wszystko. Wszystko, co wykańcza jego sumienie, co wypala duszę wstydem za upodlony ukraiński lud, co wzburza jego przeżycia, napełnia gniewem jego uczucia, co wzywa go do walki z tym totalnym złem, które nakryło jego Ukrainę. To — nie bluźnierstwo, nie, to — szczerość i patos biblijnych proroków”7. Co więcej, do końca życia „niecerkiewny chrześcijanin” zwracał się do Pana ze swoją modlitwą za pracujących, dobroczynnych i czystych sercem ludzi: A dobroczynnym rękom I pokaż, i pomóż, Świętą siłę ześlij. A czystych sercem? Wokół nich Postaw anioły swoje I czystość ich zachowaj. A wszystkim nam razem na ziemi Jednomyślność podaj I braterstwo ześlij. …oczom moim przedstawiła się na ciemnym tle szerokiej łąki błyszcząca, wdzięcznie wijąca się piękność Wołga. To poetyckie postrzeganie żywej przyrody, lekko i pięknie zanotowane w Dzienniku, silnie kontrastuje z inwektywami poprzednich wierszy, pełnych ognistego rozdrażnienia i gniewu, demaskatorskiego patosu, a nawet brutalnych przekleństw. W istocie, przeczytawszy niewielkie dziennikowe zapisy z dwóch dni, widzimy przed sobą wszechogarniająco całościowego, burzliwego i dociekliwego, szczerego i ufnego, niedającego się sprowadzić do żadnych dominant narodowego geniusza. Wzdychnąłem swobodnie, mimowolnie przeżegnałem się... Ruch, który był mentalnie właściwy wierzącemu Szewczence. _____________ 1 Encyklopedia Szewczenkowska. T. 1. K., 2012. S. 449. 2 Hruszewski M. Utwory. T. 23. S. 552—553. 3 Zob.: Stepowyk D. Unikalny wkład Tarasa Szewczenki w ukraińską sztukę plastyczną // Szewczenko Taras. Pełny zbiór utworów. T. 8. K., 2013. S. 15. 4 Encyklopedia Szewczenkowska. T. 1. S. 147. 5 Półtora wieku później niezapomniany Borys Olijnyk po-szewczenkowsku zabójczo napisał o najwyższych moskiewskich możnowładcach, którzy z organicznego bezbożnictwa po faryzejsku wskoczyli do obcej im Bożej świątyni: Kiedy do świątyni wparował i rogatą Do obrazów ruszył na oślep Z ikony odsunęła się Matka Boska, Od niego zasłaniając niemowlę. I ciemność nieświatowa demonem się wzniosła, Gasząc w mig lampy i świece, I tylko oczy wszechwybaczające Zbawiciela Wzięły się ogniem po raz pierwszy od wieków. 6 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. K., 2008. S. 315, 316. 7 Dziuba I., Żułynski M. Na wiecznej drodze do Szewczenki // Szewczenko Taras. Pełny zbiór utworów: W 12 tomach. T. 1. K., 2001. S. 24. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Artystka urodziła się w Kaniowie w obwodzie czerkaskim, w rodzinie robotników. W 1976 roku ukończyła Kijowski Państwowy Instytut Artystyczny. Wśród swoich pedagogów ze szczególną ciepłotą wspomina Danyła Lidera, który był głównym scenografem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki. Jako studentka 5 roku projektowała spektakle „Nie proste, a złote” J. Czepowieckiego w Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza. A po ukończeniu instytutu razem z mężem, artystą-jubilerem Mykołą Miszczenką, z przydziału pojechała do Chmielnickiego, gdzie przez dwa lata pracowała w teatrze muzyczno-dramatycznym. Po powrocie do Kijowa Lubow Minenko otrzymała pierwsze państwowe zamówienie od wydziału monumentalnego przy Narodowym Związku Artystów Ukrainy — wykuć płótno dla Kijowskiego Pałacu Ślubów. Była to ciężka praca, bo panneau miało rozmiar 10 m2. Jednak ta praca nie długo zdobiła fasadę Pałacu. Zdjęto ją, bo nie wpisywała się w dogmaty socrealizmu, a była przepełniona ukraińskimi motywami. Rozumiejąc, że łatkę „ukraińskiego nacjonalisty” będą przypinać do każdego jej dzieła, Lubow Minenko postanowiła porzucić sztukę. Jednak nieoczekiwana dla niej propozycja uzupełnienia malarstwem wystawy artystycznych wyrobów jubilerskich jej męża w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki (m. Kijów) przywróciła ją do twórczości. Artystka wspomina: „Wzięłam do ręki pędzel. Jakby nie było tych długich lat rozłąki ze sztuką. Pracowałam do wyczerpania i przez trzy miesiące zrobiłam około setki obrazów i tkaninowych aplikacji”. Wystawa stała się sensacją. Od tego czasu dzieła Lubow Minenko (akwarele, malarstwo, aplikacje z tkaniny) zdobią galerie Wielkiej Brytanii, USA, Iranu, Niemiec, Austrii, Kanady,
Chorwacji. A jeśli chodzi o kolekcje prywatne, to pani Luba straciła już rachubę krajów, po których rozjechały się jej płótna. W dorobku artystki jest ponad 1000 akwareli, 500 płócien olejnych i temperowych, ponad 170 autorskich aplikacji z tkaniny, 20 pasteli. L. Minenko zajmowała się również oprawą artystyczną książek T. Nikołajewej „Ukraińska odzież ludowa” (1985 r.), „Kijów i Kijowszczyzna” (1986 r.), „Historia stroju narodowego” (1996 r.) i innych. Jest członkinią Narodowych Związków Artystów Plastyków oraz Działaczy Teatralnych. Od 2003 roku pracuje jako wykładowca kompozycji w szkole kultury i sztuki w Kaniowie. Według wyznania artystki, na ukształtowanie jej osobowości jako twórcy wpłynęły potężne postacie T. Jabłońskiej, I. Honczara, M. Storożenki, architekta T. Dowżenki. Do kręgu osób, które uważa za bliskie, należą Jewhen Swerstiuk, Mykoła Płachotniuk, Nadija Switłyczna, Roksolana Sira, Wołodymyr Kozak, Wałentyna Dawydenko, Wałerij Sołowjow, Hanna Olijnyk, Switłana Pysarenko. „Kiedy patrzysz na jej obrazy, to chce się uśmiechnąć, bo ten świat jest nieoczekiwany, wyzwolony i dobry. Ma dawną sławę na wystawach i okładkach książek. Lubow Minenko robi rzeczy zupełnie nieoczekiwane… odkrywa dla nas coś pierwotnego, nieznanego, co jednak istnieje w naszej podświadomości. Myślę, że ten oddźwięk z kolektywną świadomością, który widzimy na obrazach Lubow Pawliwny, tworzy pole magnetyczne, które nas przyciąga” — pisał obrońca praw człowieka, dysydent, pisarz Jewhen Swerstiuk. Centralne miejsce w ekspozycji zajmują prace artystki „Cerkiew Wszystkich Świętych” oraz „Modlitwa za Kijów”. Wiele obrazów powstało na tematy duchowości, poświęconych ukraińskiej wsi oraz czarującym krajobrazom rodzinnej przyrody. W Muzeum Szistdesiatnyctwa otwarto wystawę nowych prac artystki Lubow Minenko „Serce Kaniowskich Gór”. Ekspozycja poświęcona jest jasnej pamięci Mykoły Płachotniuka.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
