Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pierwszy eszelon

Слово Просвіти, №39 за 2017 рік

Josyp STRUCJUK, m. Łuck Dopóki żyć będę — pamiętać będę ten jasny jesienny dzień. Chuda szkapa ciągnie półpusty wóz. Matka i siostrzyczka siedzą z tyłu, a na przodku — ja. Jako woźnica. Jest mi ciekawie. I nawet jakoś wesoło. Prawda, dopóty, dopóki nie przenoszę wzroku w stronę ojca. Ojciec, kładąc dłoń na obojczyku, idzie obok wozu. Ojciec ma zaledwie pod czterdziestkę, a już jest garbaty. Garbaty od żalu. Zauważam, że odwraca ode mnie twarz. Dopiero później zrozumiem go. Człowiek już po raz drugi opuszcza rodzinną ziemię. Po raz pierwszy — w 1915 roku, akurat w moim wieku. Może tak samo, jak i ja, siedział na przodku wozu na początku swojej ciężkiej drogi aż w gubernię tambowską do wsi Łozowa, zdaje się, rejonu iwanowskiego. Tam, żeby przeżyć, musiał paść owce u „pana”, a potem rozpalać piec w szkole i „nosić wodę uczniom”. A jeszcze i uczyć się. Chłopczyna ten jako tako znał język ukraiński, a tutaj od razu przyszło mu uczyć się zupełnie nieznanej mu „kacapskiej”. I niedługo potem zostać pierwszym uczniem w szkole. Zbałamuceni rewolucją nauczyciele wróżyli Jegorowi (tak chłopczynę nazywano we wsi) udaną karierę, ale mój dziad Petro rwał się do domu, na rodzinną Chełmszczyznę i zostawić półsierotę-syna na obczyźnie nie odważył się. W rodzinnej wsi czekała spalona chata, i on umieścił wielodzietną rodzinę w dzwonnicy cerkiewnej na całą zimę. Jednak latem znany w całej okolicy stolarz zbudował przy drodze krzyżowej nową chatę i wprowadził razem z drugą żoną pięciu synów do niej. Gorzej spotkało rodzinę Wasyla Wowczuka — zostawił w cudzej ziemi pięcioro dzieci, a z czworgiem wrócił w rodzinne Strzelce — pośród nich wyróżniała się piwnymi oczami i zwinnymi rękami Handzia, w przyszłości — moja matka. …Ojciec miał co wspominać. I jak banda krakusów bezkarnie grasowała po ukraińskich wsiach, rozpruwając poduszki i puszczając z wiatrem pierze, wybijając okna i zalewając naftą mąkę; i jak cerkiew, która stała we wsi od dawna, w lipcu 1938 roku zburzyli; i na- Heorhij ŁUKJANCZUK Zdjęcie autora „…My jeszcze postawimy Żółto+Błękitny na samym Kremlu!” (słowa z pieśni na uroczystym wiecu) W tym roku festiwal przyурочили do 100-lecia od dnia urodzin Ołeha Sztula-Żdanowycza, jednego z czołowych działaczy OUN, wieloletniego redaktora gazety „Ukraińskie słowo”. We wsi Łopatyczi, gdzie się urodził, za wsparciem jego syna Danyła oraz przewodniczącego OUN(d) Wiktora Switajły otwarto tablicę pamiątkową. Na otwarciu byli obecni przedstawiciele Ministerstwa Młodzieży i Sportu, Rady Obwodowej w Żytomierzu, kierownictwo rejonu olewskiego, delegacje partyjne OUN(d), OUN(m), KUN-u, Ukraińskiej Partii oraz „Sołowieckiego Bractwa”. Oni w końcu, jak palili po raz pierwszy na Chełmszczyźnie jego rodzinną wieś, gdzie, według podań, król Danyło zbudował wzdłuż linii Strzelce-Ratyborowicze zaporę (straż) od azjatyckich ordyńców. I oto ci drugie wysiedlenie. O tym dzisiaj zaświadcza suchym urzędowym językiem dokument: „Obok prowadzenia masowo-wyjaśniającej pracy niezwłocznie nasi rejonowi pełnomocnicy przystąpili do samej ewakuacji. Już 1 listopada 1944 roku został wysłany pierwszy eszelon z ewakuowanymi ze wsi Strzelce rejonu hrubieszowskiego, składający się z 26 wagonów, w których wysłano 78 gospodarstw, liczących 290 osób. Eszelon został wysłany ze stacji Włodzimierz Wołyński na stację Nowo-Chortyca obwodu zaporoskiego. (CDA GOU, fundusz 1, opis 23, sprawa 4356). Cóż to za „masowo-wyjaśniająca praca”? Sprowadzała się ona do tego, żeby agitować nas do przesiedlenia się do ZSRR. Obiecywali szczęśliwe życie, ale ludzie nie bardzo wierzyli, bo przedtem, w 1939-tym, niektórzy już zdążyli pobyć w „sowieckim raju” i ledwo nogi z niego wynieśli. Wśród nich — i mój dociekliwy wuj Wołodymyr Struciuk, który nie był przeciwny, aby nasz pan podzielił się swoim majątkiem z biednymi współmieszkańcami. Jednak wujowe sympatie polityczne nie znalazły oddźwięku na Żytomierszczyźnie, i on ledwo wyrwał się z rąk bolszewickich oprawców. Z czasem „masowo-wyjaśniająca” nabrała innych form, otwarcie groźnych. „Rejonowi pełnomocnicy” oświadczyli, że po odejściu radzieckich wojsk Polacy poduszą nas. Właściwie, w tym my i nie bardzo wątpiliśmy. Doświadczenie podpowiadało, że taki wariant jest możliwy. Niektórzy próbowali uściślić: „Przecież to nasza ziemia. Od dawna mówili: wiedz, lachu, po Wieprz — nasze”. Agitatorzy tylko uśmiechali się: „Tak zdecydowali za nas”. „A kto zdecydował?” — niektórzy dopytywali się. I znowu tylko uśmiechali się. …Ojciec miał co wspominać. A na wzgórzu, naprzeciw pańskiego dworu, jeszcze raz obejrzał-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn