Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Najważniejsze jeszcze przed nami

Слово Просвіти, №39 за 2018 рік

W swoje 85 lat Iwan Pyłypowycz Juszczuk, znany działacz społeczny, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu, pełen jest niewyczerpanej energii, planów twórczych i proświtiańskich projektów. Każdą chwilę przeżytego dnia planuje i ceni jak najcenniejszy dar: wykłady na uniwersytecie, pracę nad nowymi podręcznikami, pisanie artykułów do wydawnictw naukowych i prasy, posiedzenia w Radzie Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia publicznego Ukrainy przy Ministerstwie Kultury Ukrainy. A do tego wizyty w gabinetach władz, gdzie trzeba rozstrzygać te kwestie polityki językowej, które według obowiązków powinna załatwiać liczna armia urzędników. I wszędzie zdąża, a wszystkich, z którymi ma do czynienia, przeciąga na swoją stronę. Nawet tego dnia, kiedy umówiliśmy się na wywiad, mimo wolnego dnia przybył o umówionej godzinie. — Iwanie Pylypowyczu, jak Pan, mimo swoich lat i obciążeń, wszystko zdąża? — Bardzo prosto: trzeba kochać życie i stale trenować swój mózg. Czytałem u amerykańskiego psychologa, że mamy 100 mld komórek i każda komórka ma 15 tysięcy wypustek. To znacznie więcej, niż jest planet we Wszechświecie. Otóż taka metoda porządkuje neurony, które są w ludzkiej głowie. Temu pomaga stałe uczenie się, przemyślenie wydarzeń i zjawisk. Dawno dowiedziono, że człowiek, który uczył się tak, jak trzeba, ma lepsze połączenia nerwowe, a organizmem kieruje mózg! W takich warunkach system bioenergetyczny człowieka nie zawodzi. Ktoś może podać inne przykłady, ale za tym stoją szkodliwe nawyki, lenistwo, brak dążenia do wiedzy, piękna, intelektualnej satysfakcji. Albo jakaś choroba, która od organizmu nie zależy. Zatem udane i owocne życie, a dla mnie to nauka, praca społeczna — wynik lepszej organizacji zarządzania organizmem. Kiedyś czytałem zapiski z celi Wasyla Stusa i byłem wstrząśnięty, jak się nad nim znęcano. Ale on wyszedł z dwoboju zwycięzcą, bo duch ludzki kształtuje się w głowie. Niestety, dzisiejsza szkoła o to nie dba, wymaga wkuwania, a nie rozumienia. — A Pańska szkoła, a potem wyższa, też szły tą drogą? Jak zatem stał się Pan tym, kim jest obecnie? — Czytać nauczyłem się jeszcze przed szkołą, zamiast Elementarza czy czytanki miałem Biblię w ukraińskim przekładzie Pantelejmona Kulisza, Iwana Puluja i Iwana Necuja-Lewyckiego. Ukończyłem wiejską szkołę: najpierw cztery klasy w rodzinnej wsi, piątą–siódmą w sąsiedniej, a ósmą — w Ustyluhu, leżącym nad Bugiem. Codziennie trzeba było pokonywać 10 kilometrów (tam i z powrotem), co prawda na trofiejnym niemieckim rowerze, a zimą pieszo. Podczas niemieckiej okupacji we wsi zaczęła działać „Proświta”, która dbała także o księgozbiór. Pociągała mnie literatura naukowo-popularna, zwłaszcza chemia fizyczna, matematyka. W szkole rozwiązywałem wszystkie zadania. Tak zapalonym był też Ołeksandr Szwarcwald, który później zmienił swoje nazwisko na jakieś białoruskie. Tylko we dwóch przychodziliśmy do szkoły z rozwiązanymi zadaniami. Nawiasem mówiąc, takim udał się też mój syn, który od dawna mieszka i pracuje w Niemczech. W dziesiątej klasie zajmował pierwsze miejsca z fizyki na ogólnoukraińskich i międzynarodowej olimpiadzie. Nie odbiegała od tego w zdolnościach matematycznych także córka, która mieszka i pracuje w Kijowie. I wnuki również! Ale najważniejsze — wszyscy są ukraińskimi patriotami. Po szkole wstąpiłem na Kijowski Uniwersytet Państwowy. Z czasem zrozumiałem, że tam nie ma tej chemii fizycznej, i przerwałem naukę. Ponadto wykłady ze wszystkich przedmiotów prowadzono w języku „obszczeponiatnom”. A mnie łatwiej było porozumiewać się nawet po polsku, choć rosyjskiego też znałem. W szkole przysposobienie wojskowe prowadził emerytowany sierżant Armii Czerwonej, Rosjanin, przysłany przez Moskwę. Od nas surowo wymagał „panimat jewo”, a ja protestowałem — opuszczałem jego lekcje. Ale odraza do gwałtu nad osobowością nie zgasiła we mnie chęci poznawania języków innych narodów. Wyższe wykształcenie zdobyłem jednak na Uniwersytecie Lwowskim, na wydziale filologii słowiańskiej. Władam prawie wszystkimi językami słowiańskimi: polskim, czeskim, serbskim, chorwackim, słoweńskim, górnołużyckim… — I dokąd zatem, filolog-poliglota o naturalnych zdolnościach matematycznych, Pan się udał? — Do wiejskiej szkoły, gdzie prócz języka i literatury ukraińskiej uczyłem także chemii (z powodu braku nauczyciela tego przedmiotu). Później, po dwóch latach, Uniwersytet Lwowski polecił mnie do aspirantury przy Instytucie Literatury im. Tarasa Szewczenki AN USRR jako slawistę. Podczas pracy i nauki zgromadziłem bogaty materiał i z powodzeniem obroniłem pracę kandydacką „T. H. Szewczenko w literaturach narodów Jugosławii”. Ale dalej nie było mi pisane zajmować się literaturą: literatura, rzekomo, to ideologia, a ja byłem „ideologicznie niepewnym człowiekiem”, mówiono mi. — I podzielił Pan los szestydziesiątników? — Mówiąc szczerze, minęła mnie ta czasza. Ale długo byłem bezrobotny. W tym czasie tłumaczyłem książkę ze słowackiego. Pewnego razu redaktor naczelny czasopisma „Ukraińska mowa i literatura w szkole” (obecnie — „Dywosłowo”), pisarz Prokip Dmytrowycz Mysnyk, na polecenie znajomej z Ministerstwa Oświaty Nadii Kowalenko odważył się wziąć mnie na kierownika działu metodyki języka. Tam przeszedłem prawdziwą szkołę języka i redakcji. A potem, przez prawie 30 lat, nauczałem języka ukraińskiego w Kijowskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym Języków Obcych, a 25 lat — w Kijowskim Międzynarodowym Uniwersytecie. Dziś moi studenci są waszymi kolegami, przyszłymi dziennikarzami. Tak właśnie zostałem językoznawcą. — Wielokrotnie rozmawiałem z wieloma nauczycielami w miejskich szkołach i na prowincji, wszyscy oni, skoro tylko wspomni się Iwana Juszczuka, bardzo wysoko się o Pańskich podręcznikach wypowiadają… — Staram się robić maksimum tego, na co jestem zdolny. Dla szkoły napisałem nie jeden podręcznik dla wszystkich klas. W szczególności napisałem książkę „Język ukraiński w szkole”. W swojej pracy opieram się na metodyce niemieckiego pedagoga XIX wieku Adolfa Diesterwega. Na niej wychowano naród niemiecki, dlatego bardzo różni się on od innych. W ich szkole uczy się myślenia. Mówi się, że zły jest ten nauczyciel, który podaje tylko gotową wiedzę. Uczniów czy studentów trzeba zmuszać do zdobywania wiedzy, uczyć myślenia, obserwowania, obserwowania i jeszcze raz obserwowania. I wyciągania wniosków. Jeszcze raz podkreślam, że przyszłość należy do edukacji, która będzie rozwijać myślenie. Teraz piszę podręcznik dla 11 klasy i dziwię się, jaki mamy beznadziejny program. Nie ma w nim żadnej logiki. Dlatego będę przekonywać, bronić logiczności wykładu materiału — dziecko będzie uczyć się logiki właśnie przeze mnie. Język sam w sobie niesie logikę. Nasi przodkowie szlifowali ją przez tysiąclecia i zakładali w języku. Język to system systemów. Cybernetyka zbudowana jest na prawach językowych. I trzeba, żeby każdy nauczyciel języka ukraińskiego to rozumiał. Nie wolno dopuszczać do szkoły takich programów, które tłumią, zagłuszają intelekt dziecka. Stąd — orientacje światopoglądowe, cywilizacyjne, poziom rozwoju kulturalnego. — Niedawno obchodziliśmy kolejną rocznicę niepodległości. Ale problemów zarówno osobistych, jak i na poziomie państwa, narodu, nie ubyło. I nie chodzi tylko o zewnętrznego wroga, który nijak nie może pogodzić się z niepodległą Ukrainą. W tej sytuacji sektor oświatowy szczególnie dotkliwie odczuwa niedostateczną uwagę ze strony naszych władz… — Mam w tej sprawie własną teorię. Nasza niepodległość zbiegła się z przejściem od feudalizmu (ustrój socjalistyczny był faktycznie tym samym feudalizmem, tylko wyższego stopnia) do kapitalizmu. Jeśli Francja przechodziła od feudalizmu do kapitalizmu podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej, to u nich do władzy doszła przeważnie narodowa, francuska burżuazja. Tak czy inaczej francuscy mieszczanie myśleli o swoim narodzie, dbali o interesy narodowe. A u nas przy władzy pozostali ci, którzy przez stulecia byli wysyłani na Ukrainę w celach kolonizacyjnych, do prowadzenia imperialnej polityki moskiewskiej. A z pewnego czasu coraz wpływowsze stają się także siły międzynarodowe. Były one i pozostają obcym elementem ukraińskiego społeczeństwa. W rękach cudzoziemców znalazły się finanse, najbardziej dochodowe gałęzie gospodarki, kultura. Pod

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn