Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Tryzub — herb twojego państwa

Слово Просвіти, №39 за 2018 рік

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Z materiałów ekspozycji można się dowiedzieć, że spory o to, który z ukraińskich symboli historycznych można uznać za główny znak najnowszej ukraińskiej państwowości, trwały przez cały 1917 rok — od czasu powstania Centralnej Rady w Kijowie. Jej przewodniczący, historyk Mychajło Hruszewski, również włączył się w ówczesnej prasie do dyskusji nad „pytaniem o to, co musi być uważane za herb Ukrainy”. „Pretendentami” w tych dyskusjach byli: — złoty lew wspinający się na skałę — herb Królestwa Rusi (państwa halicko-wołyńskiego) w XIII—XIV w., a od 1848 roku — symbol odrodzenia narodowego w Galicji. Mychajło Hruszewski uważał go za zbyt regionalny; — Archanioł Michał — dawny herb ziemi kijowskiej, który na początku XX w. był symbolem Kijowa i guberni kijowskiej. Były próby połączenia go z galicyjskim lwem w jeden symbol Sobornej Ukrainy. Hruszewski uważał herb z archaniołem za „kazionny” (urzędowy); — kozak z muszkietem — herb Hetmanatu, który już w XVIII wieku traktowano jako herb narodowy, jednak, jak uważał Mychajło Hruszewski, choć „temu herbowi należy dać pierwsze i najważniejsze miejsce wśród starych tradycyjnych symboli państwa ukraińskiego, to jako znak nowej Ukrainy on się nie nadaje. Odnawiając naszą starą ukraińską państwowość, nie odnawiamy naszego hetmanatu, chcemy tworzyć nowy ład, nowe formy państwowe i społeczne, a emblemat (znak) tego musi być nowy, aby nie było podejrzeń o zamiary odradzania starego”. Hruszewski wysunął nawet ideę całkowicie nowego symbolu twórczej pokojowej pracy w nowej Ukrainie — złoty pług na błękitnym tle; — Tryzub — znak własnościowy księcia Wołodymyra Wielkiego. „Na monetach i innych przedmiotach starego państwa kijowskiego widzimy ładnie stylizowany znak heraldyczny niejasnego znaczenia, w rodzaju trójzębu” — pisał o nim Hruszewski. Ten wariant przewodniczącemu Centralnej Rady całkowicie odpowiadał. Najlepiej podkreślał on ciągłość Ukrainy od Rusi Kijowskiej i ideę soborności. 6 stycznia 1918 roku pojawił się w obiegu pierwszy ukraiński banknot — 100 karbowańców. Na nim autor Heorhij Narbut przedstawił w ośmiokątnej ramce znak Wołodymyra Wielkiego. Trzy tygodnie później jego wizerunek zatwierdzono również na fladze ukraińskiej marynarki wojennej. Pojawienie się tryzuba na 100 karbowańcach i na morskiej fladze historycznie przeważyło sprawę herbu państwowego Ukrainy na korzyść znaku z monet Wołodymyra Wielkiego. 22 stycznia 1918 roku Centralna Rada IV Uniwersałem ogłasza niepodległość państwową Ukrainy. Sprawa herbu państwowego wymaga natychmiastowej decyzji. Bolszewicki atak na Kijów nie dawał możliwości przeprowadzenia konkursu, a Centralna Rada, po odbyciu ostatniego posiedzenia w stolicy, zmuszona była przenieść się do Żytomierza, potem do Sarn i wreszcie — do Korostenia. Właśnie tam 25 lutego (12-go według starego stylu) 1918 roku na posiedzeniu Małej Rady zatwierdzono: „Herbem przyjmuje się znak Państwa Kijowskiego Wołodymyra Świętego”. Uchwalona ustawa miała jednak tylko część tekstową, bez załączników graficznych. Tetiana MAJDANOWYCZ, pisarka W wydawnictwie „Krynycia” ujrzało światło dzienne drugie, uzupełnione wydanie książki Romana Nabiegowa „Ni szahu nazad. Ni kroku w tył”, w językach ukraińskim i rosyjskim. Opracowanie — matka Romana, Switłana Wasyliwna Nabiegowa. Zamieszczono wiersze, utwory prozatorskie i rozmyślania Romana, a także wspomnienia o nim ochotników batalionu „Myrotworec”, którzy razem wychodzili z walką z okrążenia. Są tu zdjęcia z czasów pokoju i okresu ATO. 27 grudnia 2017 roku ogłoszono, że szkole ogólnokształcącej I—III stopnia nr 50 w mieście Chersoń, gdzie uczył się Roman Nabiegow, nadano jego imię. Zatem pamięć o bohaterze jest żywa! Niech wybrzmią teraz jasne myśli i przekonania samego Romana — w jego wierszach, aby on swoim silnym duchem, swoją miłością i nadziejami był razem z nami. Był świadomym Wojownikiem Światła. I kontynuuje walkę swoim niepokonanym duchem — o wolność Ukrainy, o godne życie narodu, o godną przyszłość naszego narodu i całej ludzkości. W „Dzienniku” Roman zapisał: „Ukraina to nie po prostu nazwa państwa, nie po prostu zbiór dźwięków czy nawet słowo. Ukraina — to moje życie”. „To ozdoba rodzima, nie zapożyczona, związała się z naszą tysiącletnią historią państwową, polityczną i kulturową” — pisze Mychajło Hruszewski już trzy dni później w swoim artykule „Ukraiński herb państwowy” w gazecie „Narodnia wola”. 9 marca po wyparciu bolszewików z Kijowa ukraińskie instytucje rządowe powracają do stolicy. A już 12 marca Hruszewski zleca wykonanie projektu rysunków herbu i pieczęci Ukraińskiej Republiki Ludowej grafikowi i architektowi Wasylowi Kryczewskiemu. W piątek, 22 marca 1918 roku, Mychajło Hruszewski wnosi pod obrady Małej Rady już gotowe wizerunki herbu i pieczęci URL — po dwa warianty, wykonane przez Kryczewskiego. Znak Wołodymyra Wielkiego artysta rzekomo traktował jako stylizowany wizerunek sokoła, który leci w dół po zdobycz, dlatego przedstawił go bardziej wydłużonym niż na monetach książęcych. Tryzub otoczył stylizowanym wieńcem oliwnym, który miał odzwierciedlać pokojową politykę URL. Zatwierdzony jako herb państwowy Ukrainy Tryzub pojawia się na pieniądzach i dokumentach państwowych. A 2 kwietnia 1918 roku minister poczt i telegrafów Hryhorij Sydorenko wydaje rozkaz o natychmiastowym usunięciu „przez wszystkie urzędy pocztowo-telegraficzne Ukraińskiej Republiki Ludowej dwugłowych orłów (herby państwa rosyjskiego)”, jeśli takie jeszcze gdzieś pozostały. Heorhij Narbut uważał, że herbem Ukrainy powinien być kozak z muszkietem — symbol Wojska Zaporoskiego. I miał tu silnego sojusznika — specjalistę od ukraińskiej heraldyki Wadyma Modzalewskiego. Po przewrocie 29 kwietnia 1918 roku, rozpędzeniu Centralnej Rady oraz ogłoszeniu Państwa Ukraińskiego z hetmanem Pawłem Skoropadskim na czele Narbut i Modzalewski zaczynają domagać się anulowania herbów i pieczęci Ukraińskiej Republiki Ludowej autorstwa Wasyla Kryczewskiego. Za herb Ukrainy, uważali oni, należy zatwierdzić dawny herb Hetmanatu, a Tryzub Włodzimierza Wielkiego przedstawić jako klejnot nad tarczą. Swoje pierwsze projekty z takim motywem godła państwowego Ukrainy, pieczęci Sekretariatu Państwowego oraz małej pieczęci państwowej Heorhij Narbut ukończył 23—26 sierpnia 1918 roku, sądząc po podpisach pod rysunkami. Kozaka z muszkietem przedstawił w ośmiobocznej tarczy, obramowanej barokowym kartuszem i zwieńczonej Tryzubem. O ile w projektach Kryczewskiego jest on przedstawiony płasko, to u Narbuta ma formę plecionki. Ostateczne warianty swoich projektów artysta zdołał ukończyć dopiero gdzieś w połowie listopada, ponieważ 20-go hetman Skoropadski zatwierdził uchwałę Rady Ministrów: „Asygnować do dyspozycji Sekretarza Państwowego ze środków Skarbu Państwa dwa tysiące (2000) karbowańców na wypłatę dla profesora Akademii Sztuk Pięknych Heorhija Iwanowycza Narbuta za wykonanie projektów Godła Państwowego i Pieczęci Państwa Ukraińskiego”. Rysunki Narbuta przekazano do Głównego Zarządu do spraw Sztuki i Kultury Narodowej. Komisja pod przewodnictwem Petra Doroszenki, który kierował tym zarządem, pod koniec listopada 1918 roku projekty te zatwierdziła. Wyraziła jedynie jedno drobne życzenie dotyczące wizerunku kozaka: „...Osełedec trzeba zrobić krótszy”. Jednak do dalszego oficjalnego zatwierdzenia projektu herbu Narbuta nie doszło. Hetmanat wkrótce upadł, władza przeszła w ręce Dyrektoriatu odrodzonej URL. Herbem Ukrainy pozostał Tryzub. teksty — przepowiednie przyszłości. — Redaktor i tłumaczka niektórych utworów drugiego wydania książki R. Nabiegowa „Ani kroku w tył” Tetiana Majdanowycz, pisarka, laureatka nagrody imienia Dmytra Łucenki, sekretarz odpowiedzialny komisji do spraw literatury wojskowo-patriotycznej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Nie płaczcie nad mogiłami Nie płaczcie nad mogiłami Kochanych, bliskich, bliźnich, Nad ciałami zastygłymi — W pokłonach Bogu zwykłych. Już dusze wieszcze zmęczone Stoją przy Wejściu Raju, A łzy wasze zbolałe Na ziemię je zwracają. Sam zaś Heorhij Narbut zarówno za czasów Centralnej Rady, jak i Hetmanatu, i Dyrektoriatu opracowuje projekty dokumentów państwowych z samym tylko wizerunkiem Tryzuba — banknoty, blankiety, znaki akcyzy itp. *** Po wielotysięcznych wiecach na fali tak zwanej pierestrojki pod koniec lat 80. następuje żywiołowa legalizacja zakazanych do niedawna symboli narodowych: niebiesko-żółtej flagi, herbu Tryzuba i hymnu „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Ich oficjalnego usankcjonowania domagają się organizacje społeczne. Przede wszystkim — Ludowy Ruch Ukrainy. Ówczesna władza komunistyczna stawia szalony opór. Wreszcie 24 czerwca 1991 roku Prezydium Rady Najwyższej USRR ogłasza otwarty konkurs na stworzenie projektów nowego godła państwowego. Miał on trwać od 1 lipca do 1 października. W międzyczasie dochodzi do upadku puczu w ZSRR i ogłoszenia niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku. Na konkurs wpłynęło ponad 200 projektów. Ponad 90% z nich — z wizerunkiem Tryzuba. Na jednym z projektów próbowano go nawet połączyć z krzyżem i pięcioramienną gwiazdą. W październiku 1991 roku na posiedzeniu stałej komisji Rady Najwyższej do spraw kultury i odrodzenia duchowego omówiono wyniki konkursu. Pierwsze miejsce zdobył projekt lwowian Andrija Hrechyły i Iwana Tureckiego. Wyróżniono także pracę artysty z Kijowa Ołeksija Kochana. Zespołowi autorskiemu złożonemu z tych trzech osób powierzono opracowanie ostatecznego wariantu jednolitego symbolu państwowego. Komisja postanowiła zrezygnować z wielkiego herbu państwowego, aby nie prowokować zbędnej dyskusji w parlamencie. Autorytatywna grupa przygotowała projekt w ciągu 14—20 grudnia 1991 roku. Udało jej się obronić formę Tryzuba, którą opracował Wasyl Kryczewski w 1918 roku. Podczas pracy zawiązały się spory z deputowanymi ludowymi dotyczące formy tarczy. Z zaproponowanych przez Andrija Hrechyłę szkiców wybrano pięcioboczną. Ponieważ wizerunek godła państwowego musi odpowiadać jednolitemu wzorcowi, zespół autorski opracował także jego nowy rysunek techniczny, a także wykonał kolorowy rysunek na planszy 1x1 m. Projekt godła państwowego Ukrainy Rada Najwyższa rozpatrzyła 19 lutego 1992 roku. Po zaciętych dyskusjach, bo wtedy w parlamencie przeważała większość komunistyczna, — przeszedł kompromisowy wariant uchwały: „Zatwierdzić Tryzub jako mały herb Ukrainy, uważając go za element wielkiego herbu Ukrainy”. Tryzub pojawia się na symbolice Sił Zbrojnych Ukrainy, elementach instytucji państwowych i urzędów oraz różnych organizacji, znaczkach pocztowych, znakach pieniężnych oraz monetach pamiątkowych i jubileuszowych. Znak Włodzimierza Wielkiego powrócił na herb Ukrainy. Graficznie piękny, lakoniczny, oryginalny, a co najważniejsze — starożytny. Tryzub — mocny historyczny most między nowoczesną Ukrainą a książęcą Rusią. Na Majdanie Niepodległości w Kijowie działa wystawa „Symbol twojej wolności. 100 lat godła państwowego Ukrainy”, która opowiada historię jednego z symboli narodowych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn