Strona · s. 12strona oryginału ↗
Język ukraiński jako czynnik bezpieczeństwa narodowego państwa ukraińskiego
Слово Просвіти, №39 за 2018 рік
Kostiantyn LAMCEW, starszyzna Zaporoskiego Kozactwa Patriotycznego „Zaporożska Sicz”, członek zarządu obwodowego Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Zaporoże. Język zapewnia jedność etnosu, rozczłonkowanego granicami państwowymi, podzielonego przestrzenią, rozgraniczonego czynnikami społecznymi, politycznymi, religijnymi. Dla jedności narodu znaczenie języka jest zaraz po znaczeniu krwi. Język zapewnia normalne funkcjonowanie organizmu narodowego we wszystkich jego przejawach — politycznym, gospodarczym, kulturalnym i innych. Język jest główną cechą narodu, jego kodem informacyjnym. Język w sensie politycznym jest integrującym czynnikiem narodu, gwarancją jedności społeczeństwa, trwałości organizmu państwowego. Jeśli etnos nie ma własnego języka, nie ma wystarczających podstaw, by nazywać się odrębnym ludem, a tym bardziej narodem, a zatem nie ma podstaw do roszczeń o samodzielne państwo. Jeszcze w 2000 roku James Mace ostrzegał nas: „To surowa dialektyka — aby pójść dalej, trzeba wiedzieć, skąd iść. Aby stać się Europejczykiem, trzeba stać się Ukraińcem. Aby stać się obywatelem świata, trzeba stać się Ukraińcem i Europejczykiem. I tę drogę samoidentyfikacji trzeba przejść. I zaczynać dzisiaj i teraz, bo jutro będzie za późno”. Na drodze do swojej państwowości Ukraina doświadczyła znacznych ucisków poprzez zakazy języka ze strony Rosji, Polski, Rumunii, Austro-Węgier. Badacze doliczyli się 58 takich zakazów, zaczynając od 1627 roku, a kończąc na 1990 roku, kiedy Rada Najwyższa ZSRR przyjęła Ustawę o językach narodów ZSRR, gdzie językowi rosyjskiemu nadano status oficjalnego. Istnienie języka ukraińskiego niosło zagrożenie dla jedności imperiów. Imperia rosyjskie i radzieckie uparcie, przez stulecia, prowadziły rusyfikację narodu ukraińskiego, nakładały zakazy na język ukraiński. Niszczenie języka i rujnowanie ukraińskiej wspólnoty prowadzone było także poprzez asymilację ludności ukraińskiej i masowe przesiedlenia Rosjan na ziemie ukraińskie. Rok 1734 — w tajnej instrukcji cesarzowa Anna Iwanowna nakazała zarządcy Ukrainy, księciu O. Szachowskiemu, aby na wszelkie sposoby przeszkadzał Ukraińcom w zawieraniu małżeństw z Polakami i Białorusinami, „a pobudzać ich i w umiejętny sposób doprowadzać do pokrewieństwa z Wielkorusami”. Inna metoda rusyfikacji Ukrainy, którą stosowała władza radziecka, to zachęcanie do przesiedleń na Ukrainę rosyjskich specjalistów, a ukraińskich — do Rosji („owocna wymiana specjalistów” między republikami). Rusyfikacja USRR wyrażała się także we wzroście odsetka Rosjan w populacji: z 9,23% w 1926 roku do 22,07% w 1989 roku. Zgodnie ze spisem z 2001 roku, 85,2% etnicznych Ukraińców uznało język ukraiński za ojczysty, a 14,8% Ukraińców uważało za ojczysty język rosyjski, przy czym absolutna większość z nich była skoncentrowana na wschodzie i południu. Właśnie w tych obwodach dawna propaganda radziecka osiągnęła największy sukces, wprowadzając w mentalność znacznej części miejscowych Ukraińców postrzeganie narodu rosyjskiego jako bratniego, a rodaków z obwodów zachodnich jako wrogich banderowców. Według danych badania Centrum Razumkowa, w 2016 roku edukację w języku ukraińskim otrzymywało 90,8% uczniów. Badacze określili odsetek używania języka w miastach Ukrainy. Tak więc w języku ukraińskim więcej mówi się w Łucku — 97%, mniej w Zaporożu — tylko 3%. Donieck, Ługańsk i Krym nie trafiły do badania z powodu okupacji. Badano także sytuację wśród kawiarni i restauracji. Tylko 58% takich placówek ma szyld w języku ukraińskim, 63% udostępnia menu w języku państwowym i tylko w 53% kawiarni i restauracji z klientami rozmawia się po ukraińsku. Główną przyczyną takich wskaźników autorzy badania uważają tak zwaną ustawę językową Ki-Ki. Czynnikiem hamującym wprowadzanie języka państwowego jest także reklama, gdzie wybór języka określa zleceniodawca i nierzadko nie na korzyść państwowego. Jeszcze jeden potężny czynnik hamujący — sfera usług. Niezadowalający stan jest także z prasą ukraińskojęzyczną. Zatem język ukraiński wymaga zdecydowanej ochrony ze strony państwa. Przyjęta Ustawa Ukrainy „O edukacji” ustala: językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych jest język państwowy. Edukacja ma stać się głównym źródłem nauki języka państwowego, historii Ukrainy, zwyczajów narodu, wychowania miłości do ojczystego kraju, patriotyzmu, współczesnej nowoczesnej wiedzy. Od 1 września 2018 roku dla edukacji początkowej rozpoczęło się nauczanie uczniów według programów 12-letniej pełnej ogólnej średniej edukacji. Obecnie w Zaporożu funkcjonują 72 szkoły ukraińskojęzyczne, 36 szkół rosyjskojęzycznych, 8 szkół z kilkoma językami wykładowymi. W 2016 roku pod naciskiem zaporoskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki przyjęto „Program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w obwodzie zaporoskim na lata 2016—2020”. Analogiczny program przyjęto także w Zaporożu. W okresie jego realizacji o 8,4% zwiększył się kontyngent uczniów, którzy uczą się w języku państwowym. W roku szkolnym 2017/2018 39 022 uczniów uczyło się w języku ukraińskim (61,3% ogólnej liczby uczniów); 24 767 uczniów — w języku rosyjskim i miało możliwość uczyć się języka państwowego jako przedmiotu (38,9%); 4247 uczniów (6,9%) uczyło się w szkołach z kilkoma językami wykładowymi. Ponad połowa szkół rosyjskojęzycznych od 1 września 2018 roku uruchomiła pierwsze klasy ukraińskojęzyczne, ale są i takie, które nie uruchomiły ani jednej klasy ukraińskojęzycznej. Dyrektorzy tych szkół powołują się na życzenia rosyjskojęzycznych rodziców, wśród których niemało jest mankurtów (zrusyfikowanych Ukraińców, Ormian, Cyganów i in.), którzy nie mają żadnego związku z rosyjską mniejszością narodową. Zatem faktycznie czyniony jest milczący opór wobec wprowadzania języka państwowego w placówkach oświatowych. W projekcie Ustawy Ukrainy nr 5670-d z dnia 09.06.2017 r. „O języku państwowym” przewidziano usunięcie istniejących luk w ustawodawstwie o języku państwowym. Daj Boże, żeby ustawa została przyjęta przed 150-leciem Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (8 grudnia 2018 roku). Ale i tutaj państwo może napotkać opór wobec jej wprowadzania w stosunki społeczne, bo na Ukrainie jeszcze nie uformował się jasny mechanizm wdrażania Ustaw Ukrainy (w tym także Konstytucji Ukrainy), kontroli ich wykonania oraz karania za niewykonanie ustawodawstwa. Obecnie aktualnym hasłem Ukrainy powinno stać się: armia, język, cerkiew, praworządność! Język ukraiński — symbol ukraińskiej państwowości, tak uważa 70% naszych obywateli. Tak uważali też ci, którzy nasz język przez stulecia niszczyli. Zgodnie z artykułem 20 Konstytucji Ukrainy, symbolami państwowymi Ukrainy są Flaga Państwowa Ukrainy, Herb Państwowy Ukrainy, Hymn Państwowy Ukrainy. Dziwne, ale Język Państwowy Ukrainy jako główny czynnik państwowotwórczy nie wszedł do symboli państwa, chociaż ma prawo zajmować pierwsze miejsce wśród symboli państwowych Ukrainy. Język ukraiński odgrywa główną rolę konsolidującą w państwie i jest czynnikiem bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Nie będzie języka ukraińskiego — nie będzie Ukrainy jako państwa. Zatem faktycznie symbolami państwowymi Ukrainy są Język Państwowy Ukrainy, Flaga Państwowa Ukrainy, Herb Państwowy Ukrainy, Hymn Państwowy Ukrainy.
Narody tworzą się głównie według dwóch zasad — etnicznej oraz politycznej jako obywatelstwo. Na Ukrainie obecne są obie zasady, ale dominującą jest etniczna. W swoim rozwoju ludzkość przeszła szereg form zjednoczenia w wspólnoty etniczne: ród, plemię, ludność, naród. Na każdym z tych etapów język zapewniał integralność wspólnoty, był środkiem przekazywania nabytego doświadczenia w poznawaniu świata, stawał się jednym z głównych czynników jednoczących przy tworzeniu wspólnoty wyższego poziomu. Los każdego etnosu (narodu) jest organicznie spleciony z losem jego języka. Historia poświadcza liczne przykłady tego, że wraz z zanikiem języka znika również etnos. Język to organiczny atrybut narodu, bez języka nie ma narodu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
