Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Brońmy, chrońmy ukraińską cywilizację przed zewnętrznymi i wewnętrznymi agresorami!

Слово Просвіти, №39 за 2018 рік

Dzisiejsza wojna rosyjsko-ukraińska to wojna wartości moralno-duchowych, narodowo-obywatelskich, światopoglądowych, humanistycznych; to wojna cywilizacji. Doktorzy nauk historycznych, profesorowie J. S. Kałakura, O. O. Rafalski i M. F. Jurij w gruntownym badaniu naukowym „Mentalny wymiar ukraińskiej cywilizacji” (2017) podkreślili, że mając charakter lokalno-regionalny i pograniczny, ukraińska cywilizacja wszystkimi swoimi komponentami jest historycznie i kulturowo zakorzeniona w zachodnioeuropejskiej cywilizacji klasycznej, będąc jednym z jej dawnych segmentów. W miarę integracji europejskiej Ukrainy, jej adaptacji do kulturowo-mentalnych standardów i wartości duchowych krajów UE, przy nieustannym zachowaniu i pomnażaniu tradycji narodowych oraz odrębności, Ukraińcy będą coraz bardziej utwierdzać pozytywne cechy swojej mentalności. „Mentalność to sposób myślenia i postrzegania świata, historycznie zakorzeniony w świadomości, zachowaniu, tradycjach, życiu codziennym, zwyczajach wielu pokoleń. Właśnie w niej akumulują się dusza i charakter narodu, jego tradycje i świadomość, język i kultura, zamysły i ideały, usposobienie i wartości moralne, duchowość oraz światopoglądowe drogowskazy”. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki Mentalność, podobnie jak cywilizacja, jest nieodłączna od interakcji ludzi ze środowiskiem społeczno-kulturowym oraz krajobrazem przyrodniczo-geograficznym, w obrębie których się rodziła, kształtowała i utwierdzała. „Mentalność jest rdzeniem ukraińskiej cywilizacji jako obiektywnie istniejącej rzeczywistości, której kontury ukształtowały się historycznie w granicach terytorium etnicznego Ukraińców”. Mentalne oblicze ukraińskiej cywilizacji z jej silnymi i słabymi stronami ukształtowało się historycznie. J. S. Kałakura, O. O. Rafalski oraz M. F. Jurij zbadali ewolucję mentalnego obrazu Ukraińców od najdawniejszych czasów do współczesności. Epoka książęca — kijowsko-polańska, a następnie państwo kijowsko-ruskie, czyli staroukraińskie („to okres aktywnego tworzenia władczo-politycznej mentalności Ukraińców, jej ewolucji pod wpływem chrystianizacji i bizantyzacji Rusi-Ukrainy, formowania podstaw etnicznej samoświadomości oraz wyobrażeń Ukraińców o obrazie świata, społeczeństwie i stratyfikacji społecznej”); te cechy mentalności rozwijały się w państwie halicko-wołyńskim oraz ukraińskim segmencie państwa litewsko-ruskiego. Czasy kozacko-hetmańskie zapoczątkowały głębokie zmiany w mentalności Ukraińców, w sposobie ich życia, myślenia i postrzegania świata. Ukraiństwo poczuło swój genetyczny związek z całą poprzednią historią, na nowo uświadomiło sobie bycie bezpośrednim następcą prawnym państwa kijowsko-ruskiego. Epoka imperiów austro-węgierskiego i rosyjskiego, z jednej strony, kształtowała syndrom mazepinizmu, dążenie do autonomii, niepodległości i soborności, a z drugiej strony, „koczubiejowszczyznę”, „puszkariwszczyznę”, „moskalofilstwo”, „małorosyjskość”, „poczucie niższości”, „podwójną lojalność”. Pierwsza wojna światowa, rewolucja ukraińska, odrodzenie państwowości Ukrainy „naświetliły całą gamę charakteru narodowego Ukraińców, jego silnych i słabych stron” — cechy kozacko-rycerskie: pracowitość, odwaga, heroizm, wolnościowość, demokratyzm, pokojowość, tolerancja, niepamiętliwość uraz, oszczędność, cierpliwość; cechy negatywne — infantylizm narodowy, nadmierny indywidualizm, połączony ze skłonnością do anarchizmu, poczucie krzywdy, wyższość interesów osobistych nad ogólnonarodowymi, próby przedstawiania życzeń jako rzeczywistości, konformizm, brak zdyscyplinowania, przeciwstawianie się orientacji politycznych i religijnych, próby przerzucenia winy na innego. O tych osobliwościach mentalności trzeba wiedzieć, ale nie można ich wyolbrzymiać, jak to obecnie często robią media. Reżim bolszewicki, okupacja moskiewska i komunizacja przyniosły w ukraińską przestrzeń życiową obcą cywilizację. Wywłaszczenie własności prywatnej, kolektywizacja wsi, wielkie głody, masowe represje, „cywilizacja sowiecka”, zmiana puli genowej, deukrainizacja straumatyzowały mentalność narodu ukraińskiego, wszak w ZSRR kwitło ignorowanie praw i wolności obywateli, bezduchowość, bezbożnictwo, pseudosprawiedliwość, donosicielstwo, szepty, paternalizm, degradacja osobowości, psychologia niewolnictwa, karierowiczostwo, bieda, korupcja, kontrabanda, złodziejstwo itp. Głęboki uraz moralno-psychologiczny mentalności Ukraińców zadała druga wojna światowa, stalinizm, breżniewszczyzna, gdyż kwitła podwójna moralność, obłuda, fałsz, demagogia, bezprawie, kumoterstwo, nienawiść klasowa, płaszczenie się, sprzedajność, oszukiwanie… Potępiano honor i godność, donosy uważano za patriotyzm, a dobroć, miłosierdzie, uczciwość, pracowitość zastąpiono „czujnością klasową, komunistyczną moralnością”, które rodziły strach, nieufność, niepokój, podstępność, pogłębiały marginalizację, małorosyjskość, sowieckość. „Odnowienie państwowej niepodległości Ukrainy, transformacje postsowieckie, pomarańczowa rewolucja i Euromajdan, procesy eurointegracyjne wywarły kolosalny wpływ na mentalny wymiar ukraińskiej cywilizacji” — podkreślili J. S. Kałakura, O. O. Rafalski i M. F. Jurij. Z jednej strony, odradzają się tradycyjne narodowe cechy mentalne Ukraińców, zniszczone lub zniekształcone w czasach imperialnych i komunistyczno-totalitarnych, a z drugiej, naród ukraiński nabywa nowych jakości, uwarunkowanych procesami państwowotwórczymi i eurointegracyjnymi, w tym także przeciwstawianiem się rosyjskiemu neoimperializmowi i propagandzie drapieżnego „ruskiego miru”. W książce gruntownie ujawniono pozytywne i negatywne czynniki wpływu na kształtowanie się osobliwości mentalnych Ukraińców. Na podstawie głębokiej analizy badań wielu ukraińskich i zagranicznych uczonych, przemyślenia współczesnej rzeczywistości życiowej w książce „Mentalny wymiar ukraińskiej cywilizacji” scharakteryzowano narodowo-psychologiczne osobliwości mentalności Ukraińców. Należą do nich: miłość do ojczystej ziemi, umiejętność jej obrony, odwaga, otwartość, pociąg do wiedzy, piśmiennictwa, edukacji, humanizm, demokratyzm, wolnościowość (która czasami przeradza się w samowolę lub nawet anarchizm), tolerancja i pokojowość, miłosierność, szczerość i serdeczność, gospodarność, optymizm, ambitność. Jednocześnie wśród najbardziej typowych cech wymienia się także niestabilność i sprzeczność charakteru, brak woli zbiorowej, solidarności narodowej i zgody, nieporozumienia, niespójność między słowem a czynem, brak wyraźnej określoności, marzycielstwo, impulsywność, służalczość. Często indywidualizm przybiera skrajne formy asocjalnego egocentryzmu, który przejawia się w skłonności do nieposłuszeństwa, w anarchistycznym indywidualizmie z jego przejawami w różnych formach pośredniego dążenia do wolności osobistej, z brakiem organizacji, wytrwałości i dyscypliny. Ta cecha jest niebezpieczna dla budowania państwowości. Poważną wadą jest niesolidarność, nieumiejętność wyrzeczenia się interesów wąskich, osobistych na rzecz interesów społecznych, obojętny stosunek do idei państwa prawa i społeczeństwa obywatelskiego. „Długotrwały brak własnego państwa u narodu ukraińskiego odbił się na podświadomości narodowej jako stan człowieka, który jest faktycznym gospodarzem ziemi, ale przez działanie zewnętrznych, wrogich sił nie może być jej wolnym panem. Właśnie z tych korzeni wyrastają godzenie się z negatywnymi zjawiskami, cierpliwość, nadmierna wstydliwość, dążenie do uniknięcia osobistej odpowiedzialności za stan spraw społecznych”. Głębokie wyobrażenia o dobru i złu, prawdomówności i kłamstwie przez tysiąclecia historii samej cywilizacji nie straciły swojego znaczenia także w świadomości współczesnego człowieka. Przekształciły się one w system ukraińskich wartości, które wyrażają poczucie patriotyzmu, godności i są przedstawione w takich pojęciach, jak „Matka-Ukraina”, „Matka-Ojczyzna”, „Ojczyzna”, „wola”, „wolność”, „soborność” i inne. W obecnym życiu Ukrainy te duchowo-treściowe, wartościowo-narodowe uczucia, które należą do rdzenia ludzkiej moralności, nabierają charakteru sakralnego. Priorytetowymi stają się miłość do Ojczyzny, patriotyzm, świadomość narodowa, poczucie ukraińskiej tożsamości, czyli te wartości, które jednoczą obywateli Ukrainy z najróżniejszych warstw społeczno-ekonomicznych przeciwko agresji Federacji Rosyjskiej. Wymownym przykładem kształtowania się nowych cech ukraińskiej mentalności jest ruch wolontariacki, dobrowolne kapelanstwo księży. Analityczne materiały dziennikarskie o cywilizacyjnym wyborze Ukrainy, procesach eurointegracyjnych wywierają zauważalny wpływ na ewolucję mentalności od sowieckiej i postsowieckiej do rdzennie ukraińskiej, która modelowana jest jako organiczna synteza tradycyjnych dla Ukraińców cech z adaptacją do wartości mentalności zachodnioeuropejskiej, priorytetowymi dla której są prawa człowieka, godność narodowa, wolność twórczości, postęp intelektualny, racjonalne myślenie, kultura ekologiczna, przestrzeganie norm prawnych i etycznych, oszczędność, gospodarność, punktualność itp. Jednak moskiewska władza imperialna, imperorasiści, przeważająca masa przeciętnych Rosjan rozumieją, że bez Ukrainy (z jej terytorium, zasobami i potencjałem ludzkim) jakiekolwiek próby Rosji odzyskania swojego imperialnego statusu są bezperspektywiczne. Dlatego rozpętały przeciwko Ukrainie wojnę hybrydową, której potężnym składnikiem jest wojna informacyjno-psychologiczna, w której dominują trzy kluczowe imperatywy: „1) przeciwdziałanie polityce integracyjnej Ukrainy w kierunku zachodnim, ponieważ jej członkostwo w NATO i UE czyni samą ideę odrodzenia rosyjskiej (pod maską eurazjatyckiej) neoimperii niemożliwą do zrealizowania; 2) wykorzenienie wszystkiego, co ukraińskie w granicach i poza granicami Rosji, ponieważ tylko zniszczenie ukraińskiej tożsamości mentalnej może stać się przesłanką stworzenia i gwarancją istnienia takiej imperii; 3) stworzenie i ciągłe podtrzymywanie na Ukrainie stanu sterowanego chaosu oraz prowokowanie ruchów separatystycznych, skierowanych na osłabienie instytucji państwowych, rozczłonkowanie kraju i ruinę jego państwowości”. Oprócz przeciwdziałania kursowi Ukrainy na integrację europejską i euroatlantycką, Federacja Rosyjska rozszerza agresję humanitarną, znaczeniową, realizując ją za pomocą agentury i „piątej kolumny” w sferach informacyjno-psychologicznej, językowej, kulturowej, historycznej i wyznaniowej. W ten sposób Rosja dąży do zniszczenia ukraińskiej cywilizacji i zapewnienia „ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej” w kontekście tradycyjnych moskiewsko-rosyjskich dążeń imperialnych. To znaczy, antyukraińska interwencja informacyjno-psychologiczna jest zewnętrzna i wewnętrzna. Niestety, pod zewnętrzną agresywną melodię moskiewskiej bałałajki tańczą także szowiniści w Polsce, na Węgrzech, w Rumunii, Czechach i niektórych innych krajach; odnoszą się oni negatywnie do ukraińskiej cywilizacji, przekręcają prawdę historyczną, doprowadzają ją do absurdu, nie stroniąc od banalnej falsyfikacji, otwartej i ukrytej dezinformacji, uprzedzonych sądów, kłamstw, oszczerstw oraz innych metod wojny hybrydowo-informacyjnej przeciwko Ukrainie. Zatem narodowo świadomi Ukraińcy bronią, chronią swoją cywilizację na dwóch frontach: a) przed wrogim natarciem i wpływem Rosji oraz jej satelitów; b) przed sowieckimi, oligarchicznymi, skorumpowanymi i promoskiewskimi siłami na Ukrainie. Można wymienić wiele przykładów pełzającego prorosyjskiego, antymajdanowego, antyukraińskiego kierunku działalności mediów, które są powiązane albo z Wiktorem Medwedczukiem, albo z byłymi niemoralnymi włodarzami, którzy podkarmiali uzurpatora i zdrajcę Wiktora Janukowycza, a dzisiaj, tak jak wtedy, posiadają kanały telewizyjne i radiowe oraz gazety. Za ich błogosławieństwem media manipulacyjnym wpływem hybrydowo-informacyjnym, rozpowszechnianiem fake newsów, dezinformacją próbują zasiać niezgodę w ukraińskim społeczeństwie, zaszczepić poczucie zmęczenia wojną, nihilizm narodowy, rezygnację z samodzielności, mówiąc, że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród, mają wspólną historię, a nacjonaliści, faszyści, naziści i amerykańscy agresorzy rozdzielają rosyjską braterską miłość do Ukraińców. Iwan Franko zawsze występował za jednością słowa i czynu. Aby słowo stało się czynem — mówił on — potrzeba ducha wolności i miłości do prawdy oraz do narodu. Ten moralno-duchowy, narodowo-obywatelski wymóg dotyczy przywódców państwa, polityków, deputowanych wszystkich szczebli, działaczy społecznych, dziennikarzy, każdego obywatela Ukrainy. Zatem, opierając się na międzynarodowej solidarności w demaskowaniu obecnej komunikacji hybrydowej, która przychodzi jednocześnie z wojną hybrydową, nasze społeczeństwo musi rozwijać własny, narodowo-znaczeniowy, informacyjno-psychologiczny zasób przeciwstawiania się i ochrony, ponieważ tylko on będzie w pełni odpowiadał interesom ukraińskiej cywilizacji. „Należy przy tym brać pod uwagę, że naturalna odporność mentalna Ukraińców — zasób wprawdzie potężny, ale nie bezgraniczny — ostrzegają J. S. Kałakura, O. O. Rafalski oraz M. F. Jurij. — Nigdy jeszcze nie odczuwał takiego nacisku, jak w warunkach globalizacji i wojny informacyjnej”. Dlatego najważniejszym zadaniem dzisiaj jest ochrona i samoobrona ukraińskiej mentalności, a ona wymaga jakościowo nowego rozwoju narodowego zasobu znaczeniowego, informacyjno-psychologicznego, ideologii narodowej i koncepcji humanitarnej, nauki narodowej i edukacji po to, aby rozwój i wzmocnienie narodu, unowocześnienie jego wartości duchowo-moralnych postawić na niezawodnym fundamencie intelektualnym, co będzie sprzyjać skutecznemu pokonywaniu wyzwań czasu, zwycięstwu nad zewnętrznym i wewnętrznym agresorem, zapewni godne miejsce Ukrainie we wspólnocie europejskiej i światowej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn