Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №39 за 2019 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Akcja „Nie kapitulacji!” pod oknami prezydenta

Georgij ŁUKIANCZUK 19 września pod siedzibą prezydenta Ukrainy odbyła się akcja „Nie kapitulacji!”, której uczestnicy domagali się, aby prezydent Wołodymyr Zełenski nie zgadzał się na „formułę Steinmeiera”, która przewiduje autonomię ORDLO, wybory pod lufami rosyjskich okupantów, amnestię dla zbrodniarzy tzw. ŁRL i DRL. W wydarzeniu wzięło udział ponad tysiąc obywateli. Organizatorem akcji była zjednoczona nieformalna koalicja organizacji społecznych. Podjęto próby zerwania tego wydarzenia. Tuż przed rozpoczęciem protestu pojawiła się dość dziwna informacja, że „budynek Biura Prezydenta jest zaminowany...” W rezultacie prezydent nie podpisał żadnych dokumentów, które gwarantowałyby Rosjanom spełnienie ich warunków, a także wystąpił z kontroargumentami, które obalają oświadczenia ukraińskiego MSZ. Wszystko to stało się bezpośrednim skutkiem nacisku społeczeństwa obywatelskiego. Sam fakt, że na akcję przyszło wielokrotnie więcej ludzi, a przyłączyły się znane osobistości oraz elita intelektualna, świadczy o tym, że nie wszyscy z dalekiem od różowych okularów patrzą na działania nowej władzy. Zakończenie na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Putinowskie ultimatum i rzeczywistość

Myrosław ŁEWYCKYJ Kiedy w maju 2016 roku wymieniono Nadię Sawczenko na dwóch rosyjskich dywersantów, zaproponowałem redakcji, z którą wówczas aktywnie współpracowałem, komentarz na temat niewoli lotniczki oraz jej powrotu w statusie Bohatera Ukrainy. Powiedziano mi, że musimy wstrzymać się z takim komentarzem, ponieważ zachowanie byłej więźniarki Nadii jest dość dziwne. I można się po niej spodziewać niespodziewanych wybryków. Uderzało to, że przebywając w rosyjskim więzieniu, bez dostępu do ukraińskich mediów, dawała bardzo ostre oceny działaniom ówczesnego kierownictwa Ukrainy. Często w analitycznych komentarzach wyrażano opinię, że w więzieniu „odpowiednimi” informacjami zapewniały ją struktury powiązane z kumem Putina — Medwedczukiem. Choć oboje temu zaprzeczali, jednak fakt, że obecnie lotniczka z wykształcenia została prowadzącą autorskiego programu na kanale Wiktora Medwedczuka, świadczy: ci, którzy doszukiwali się związku Medwedczuk-Sawczenko, mieli podstawy do takich przypuszczeń. Na kanale, który kupił Medwedczuk, ona, według jej własnych słów wypowiedzianych w wideozapowiedzi, będzie prowadzić program „Komentator”, w którym opowie „sekrety Rady Najwyższej”. I choć, według jej słów wypowiedzianych w wywiadzie dla Gordona, nie będzie otrzymywać na kanale pensji, jednak to jeszcze nic nie oznacza. Znam niemało przypadków, kiedy całkiem nieźle można żyć i bez miesięcznej pensji, na honorariach. Jesteśmy świadkami tego, jak Medwedczuk z Putinem nie uspokajają się, by przed końcem i wielkim pożarem Imperium Rosyjskiego — FR z jej przerzutami w formie „ruskiego miru” i „ruskiego prawosławia” zasiać u sąsiadów wielki chaos. Ale przecież Medwedczuk swoimi „państwowymi” wizytami do Putina i komentarzami demonstruje lekceważący stosunek nie tylko do narodowo odpowiedzialnej części ukraińskiego społeczeństwa, ale i do obecnej ekipy rządzącej. Zdołał on wciągnąć do kręgu swoich adwokatów takiego „ciężarowca” ukraińskiej polityki jak pierwszy prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk, który kilka dni temu zszokował Ukrainę oświadczeniem w wywiadzie dla Bihus.info (w internecie datowany jest na 14 września 2019 r.), że ludzie rzekomo wierzyli w to, iż niepodległość będzie możliwa bez oddzielenia od Rosji. To wielka dewaluacja tytułu Pierwszego prezydenta niepodległego państwa. I wielka historyczna nieprawda! Ludzie dobrze wiedzieli, za czym głosowali w referendum 1 grudnia 1991 roku. Na karcie do głosowania wydrukowano tekst Aktu o niepodległości państwowej Ukrainy, a pod nim dwa wiersze: „Tak, potwierdzam” i „Nie, nie potwierdzam”. Tak samo, jak słowa Ł. Krawczuka, że rzekomo ludzie mu mówili: „Myśleliśmy, że to będzie Ukraina niepodległa, ale z Rosją”, szokujące jest „wychwalanie” przez niego Medwedczuka, Bojki, Szufrycza jako wielkich „patriotów Ukrainy”. Dla pełności informacyjnego (a może nie tylko informacyjnego) wpływu odrażającego „adwokata Stusa” na pierwszego prezydenta Ukrainy należy dodać straszne oświadczenie Łeonida Krawczuka, które złożył na początku lipca 2019 r. w propagandowym programie „60 minut” na kanale telewizyjnym „Rossija 1”, jakoby „Ukraina nie będzie wojować z Rosją!”. To „zapewnienie” pierwszego prezydenta Ukrainy na platformie informacyjnej okupanta jest współbrzmiące z „koncepcją” Medwedczuka-Putina o „konflikcie wewnętrznym na wschodzie Ukrainy”. W szerokim znaczeniu — to zdrada Ukrainy, bo takie oświadczenia tylko wzmacniają na Zachodzie „zmęczenie Ukrainą”, a co za tym idzie antyukraińskie nastroje. Oczywiście, Łeonid Krawczuk — to nasz „krzyż”, który musimy nieść. A jeśli chodzi o Medwedczuka, to on jeszcze doczeka się i ludzkiego sądu. Jednak on o tym na razie nie myśli. Jedynie mobilizuje wszystkie siły zdolne tworzyć chaos. Nadia Sawczenko pokazała, że jest bardzo przydatnym na tym polu „materiałem”. Dlatego dano jej czas antenowy w ZIK-u. Już teraz, kiedy przygasły emocje po pierwszej w czasach Wołodymyra Zełenskiego wymianie więźniów politycznych, trzeba stawiać pytanie: czy nie będzie wśród uwolnionych z putinowskiej niewoli, delikatnie mówiąc, problematycznych ludzi, jaką swego czasu okazała się Nadia Sawczenko? Wielkie zdziwienie, a nawet szok wywołał wywiad na kijowskim lotnisku byłego więźnia politycznego putinowskich katowni, aktywnego członka UNA-UNSO Mykoły Karpiuka, pochodzącego z obwodu rówieńskiego, którego udzielił medwedczukowskiemu kanałowi ZIK. W nim powiedział, przerywając swoją opowieść wyraźnie niestosownym śmiechem, o jego „szczególnych” relacjach z Medwedczukiem oraz Rabinowyczem — deputowanymi proputinowskiej platformy w obecnej kadencji Rady Najwyższej Ukrainy. Opowiadał, jak do moskiewskiego aresztu śledczego „Lefortowo” przyjeżdżał do niego Medwedczuk z wieściami, że praca nad jego uwolnieniem trwa, jak do więzienia „Władimirskij central” przyjeżdżał do niego Rabinowycz, przywożąc ukraińską słoninę i słowa nadziei. Szczególnie uderzyły słowa Karpiuka o Rabinowyczu: „Ale mam z nim dobre relacje od czasów ostatniego Majdanu. On nam bardzo mocno pomagał. Chociaż on teraz jest opozycyjnym politykiem, w rzeczywistości był taką majdanową osobą, że hej”… Zanim skomentuję te słowa czy jego, według twierdzenia blogera Ołeszki, „zeznania” przeciwko byłej deputowanej ludowej Tetianie Czornowoł, przyjrzyjmy się niektórym niuansom losu byłego więźnia putinowskich katowni. Podczas przetrzymywania w areszcie wobec Mykoły Karpiuka stosowano tortury, w szczególności torturowanie prądem elektrycznym. Pod torturami i groźbami rosyjskich funkcjonariuszy organów ścigania, że porwą i będą torturować żonę i syna Karpiuka, zmuszony był wziąć winę na siebie. W uwięzieniu z powodu wyrzutów sumienia, że wymuszono na nim nieprawdziwe zeznania przeciwko innym ludziom, podjął próbę samobójczą. Lecz uważam, że nie tylko ta okoliczność miała wpływ na to, że 7 września Ukraina usłyszała od uwolnionego więźnia politycznego „ody” do liderów proputinowskiej platformy w Radzie Najwyższej. To znacznie bardziej złożone zjawisko. Swego czasu natrafiłem na informację, jak świat przestępczy Włoch wytypowane przez siebie dziewczynki do seksprzemysłu „obrabiał” środkami informacyjnymi i psychotropowymi, i one składały straszne zeznania przeciwko własnym rodzicom (co było podstawą do pozbawienia praw rodzicielskich). Oczywiste jest, że putinowski reżim, który odpowiada wszystkim kryteriom reżimu kryminalno-terrorystycznego, ma jeszcze nie takie środki wpływu, jak klasyczny świat przestępczy. Zakończenie na str. 3 FAŁSYFIKAT MOSKIEWSKIEJ ROBOTY ARTYSTYCZNY PROTUBERANCJA 10-11 TO, CO GO BOLI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wego liceum im. Iwana Bohuna odbyło się spotkanie twórcze i prezentacja historyczno-publicystycznego filmu „Pyłyp Orlyk”. Na to wydarzenie do licealistów — przyszłych oficerów — przybyli przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk, piosenkarka Tetiana Niehrij oraz współprzewodniczący organizacji społecznej „Ukraińska Alternatywa”, przewodniczący partii politycznej „Patriot” Mykoła Hołomsza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Coraz więcej Ukraińców myśli o przyszłości

Po raz dwudziesty szósty udało mi się odwiedzić Forum Wydawców w rodzinnym Lwowie, które odbyło się w dniach 18–22 września. Przez pięć dni udało mi się wziąć udział w 14 wydarzeniach, posłuchać między innymi 40 pisarzy, naukowców, wydawców, działaczy społecznych, wśród których byli: Mychajło Słaboszpycki, Iryna Farion, Wira Sołowjowa, Andrij Kokotiucha, Wasyl Szczehliuk, Ołeś Djak, Petro Szkrabiuk, Wołodymyr Parubij, Myrosław Marynowycz, Jewhen Hlibowycki, Josyp Zisels, Jewhen Mahda, Mykoła Kniażycki, Serhij Żadan, Wasyl Szklar. Z Tetianą Tairową-Jakowlewą, która pochodzi z Petersburga, oraz Łesią Stepowyczką z Dniepru udało się umówić na wywiady, a wystąpienie Wasyla Szklara już oddajemy do Państwa dyspozycji. „Witam was, drodzy lwowianie, szanowni czytelnicy. Dzisiaj proponuję prezentację mojej nowej powieści „Charakternyk”. Po cyklu powieści historycznych – „Czarny kruk”, „Marusia”, „Troszcza” – postanowiłem napisać coś wesołego. Już mówiłem: serca moich czytelników już bolą od tych historii. Wyruszyłem w XVII wiek, aby napisać powieść kozacką. Interesowało mnie takie zjawisko jak charakternictwo. Znam na jego temat mnóstwo legend, fantazji. I zacząłem szukać. Przeglądając materiały historyczne, odnalazłem wyjątkową historię. Lata 70. XVII wieku, epoka Sirki. Z jednej strony epoka Ruiny, z drugiej – historia ukraińska była pełna historycznego męstwa. Wydarzenia te bardzo rezonują z dniem dzisiejszym. W jakąkolwiek epokę się nie zanurzysz, widzisz te spirale. Często te same. Wydaje się, że ludzie nie zmienili się nawet w XXI wieku. Z dreszczem na skórze widziałem, jak Iwan Brzuchowiecki pojechał do moskiewskiego cara i zaczął się płaszczyć. Po tym moskiewscy wojewodowie ruszyli na Ukrainę – i lud był tym bardzo oburzony. A prawobrzeżny hetman Doroszenko mówił: pójdziemy pod Turka. My tam nie zasymilujemy się – język inny, wiara. Dlatego lepiej: precz od Moskwy! A Brzuchowieckiego rozszarpano. To powieść, o której nie mogę mówić. Bo zdradzę wam wiele tajemnic fabularnych. W 1672 roku na Siczy pojawił się carewicz Symeon Aleksiejewicz, którego Kozacy przyjęli. Moskwa zaniepokoiła się, żeby wydali tego carewicza Moskwie. Zaczyna się gra. Szczególną rolę odegrali chłopcy-charakternicy. To naprawdę byli ludzie, którzy mieli nadprzyrodzone zdolności. Z odpowiedzi na pytania zainteresowanych czytelników • Tacy ludzie (charakternicy. – B. Z.) byli w każdych czasach. Okoliczności i pewna misja ich ujawnia. Są tacy chłopcy, którzy czynią cuda… Słowem, bohaterowie nie umierają. To nie hasło, to rodzinna prawda. • Jak ja „stoczyłem się” do powieści o nietoperzu? Wcześniej był taki elitarny magazyn „Suczasnist”. Sprzedawany był w USA, dopóki w Kijowie nie zabrał się za jego redagowanie z Iwanem Dziubą Ihor Rymaruk. Pewna pani przeczytała o nietoperzu i powiedziała, że wyrzeka się magazynu „Suczasnist”. Lubię długo się rozkręcać przed każdą książką. Jestem wdzięczny redaktorowi. Jak mówił Dowżenko: „Ta przeklęta ukraińska leniwość odebrała nam bardzo wiele utworów”. Pisarz – to styl. • Nagroda Szewczenkowska – ona ma imię tak święte dla nas, że nie można jej szkalować, choć w czasach radzieckich otrzymywali ją też ludzie, którzy na to nie zasługiwali. Są rzeczy, których nie opowiesz. Wy mnie, powiedziałby Sirko, zagoniliście w ślepy zaułek. Od Nagrody Szewczenkowskiej odmawiać też nieładnie. Powiedziałem, że od tej władzy nagrody nie wezmę, a wezmę w lepszych czasach. A lepsze czasy jeszcze nie nastały. Chyba rzeczywiście. Ale mimo wszystko – Forum Wydawców we Lwowie – to święto. Z każdym rokiem mamy okazję przekonać się, że coraz więcej lwowian i gości miasta (z Ukrainy i nie tylko) uważa za potrzebne spojrzeć na książki, kupić je, poznać się nawzajem. Czasy jednak się zmieniają. Coraz więcej pojawia się potrzebnych narodowi książek, które budzą nas, Ukraińców, do ruchu w kierunku budowy cywilizowanego ukraińskiego społeczeństwa. A wiecie, co jest najradośniejsze? Przyjazd dzieci, u których, mimo „telefonicznych zainteresowań”, błyszczą oczy, gdy widzą to książkowe bogactwo. To – ukraiński Ruch. Nie na darmo książka Łesi Stepowyczki z Dniepru, w której mowa o obronie granic Ojczyzny podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej w latach 2014–2019, nazywa się „Za Ukrainę, za Dniepr. 2014–2019…”. Więc proces ruszył. Mówimy o tym szczerze, bo możemy stwierdzić: książki są czytane, pokolenia są wychowywane. Coraz więcej Ukraińców myśli o przyszłości. I działają. Przygotował Bohdan ZALIZNIAK, m. Lwów W Bojarskim kompleksie edukacyjno-zdrowotnym Kijowskiego wojskowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Akcja «Nie dla kapitulacji!» pod oknami prezydenta

Dokończenie. Początek na str. 1. Apel do Zełenskiego podpisało wielu szanowanych ludzi, którzy uważają normandzki spisek za zdradę stanu. Sygnatariusze żądają, aby nie podpisywać porozumień kapitulacyjnych z Putinem, pod żadnym pozorem nie wdrażać formuły Steinmeiera, nie zgadzać się na zalegalizowanie prorosyjskiej autonomii Donbasu oraz amnestię dla bojowników, i wezwali do przestrzegania następującej kolejności uregulowania wojny w Donbasie: 1. Całkowite i trwałe zaprzestanie działań wojennych. 2. Wycofanie wojsk rosyjskich, rozbrojenie nielegalnych formacji. 3. Przekazanie granicy Ukrainie lub siłom pokojowym ONZ i OBWE, z późniejszym przekazaniem Ukrainie. 4. Dopiero po tym przeprowadzenie wyborów zgodnie z ukraińskim ustawodawstwem. Ponieważ w przeciwnym razie rezultatem wdrożenia formuły Steinmeiera stanie się utrata przez Ukrainę suwerenności państwowej. Wybory odbędą się pod celownikami rosyjskich automatów, a nie zgodnie z ukraińskim prawem. Rosyjscy terroryści staną się legalną władzą. 30-tysięczna armia bojowników rozpełznie się po terytorium Ukrainy. W konsekwencji działania wojenne przeniosą się z ORDŁO do pokojowych ukraińskich miast. I jako bonus, z Rosji zostaną zdjęte sankcje. To, że tak zwana „formuła Steinmeiera” niesie zagrożenie dla Ukrainy, widzą także czołowi amerykańscy analitycy. Ta „formuła” czyni kontrolowanych przez Rosję terrorystów stroną, z którą Kijów powinien prowadzić negocjacje. I to pozwala Rosji zdjąć z siebie odpowiedzialność za swoje działania w Donbasie. Radzą oni uczestnikom formatu normandzkiego przede wszystkim postawić warunki bezpośrednio Rosji, a dopiero potem kontynuować negocjacje, a także od dawna opowiadają się za tym, aby USA stały się pełnoprawnym uczestnikiem formatu normandzkiego. Wskazują oni również na inne niebezpieczeństwo wynikające z faktu, że w jednych rękach (prezydenta Zełenskiego) znalazły się wszystkie gałęzie ukraińskiej władzy — ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza. „Formuła Steinmeiera”, o której mowa wyżej, to wyliczenie kolejności, w jakiej mają być realizowane porozumienia mińskie. Jej idea jest prosta. Zaprzestanie ognia. Rozdzielenie wojsk. Po tym — ustawa o amnestii dla bojowników „ŁDR” i „DR” oraz utrwalenie specjalnego statusu Donbasu w Konstytucji Ukrainy. Potem — wybory na okupowanym terytorium. Dopiero po tym Rosja wycofuje swoje wojska i przekazuje kontrolę nad granicą. Formalnie ma ona przekazać granicę stronie ukraińskiej. Ale do tego momentu bojownicy „ŁDR” i „DR” będą już zalegalizowani w ukraińskim polu prawnym. I Moskwa całkiem może przekazać kontrolę nad granicą właśnie im. A to oznacza, że żadnej granicy de facto nie będzie. Poprzednie kierownictwo kraju „formułę Steinmeiera” uważało za nieakceptowalną. I zgadzać się na nią nie zamierzało. Wszystko, co obserwujemy, to rosyjski scenariusz realizacji „Mińska”. Odpowiedzialność za który nowa ukraińska władza próbuje przerzucić na swoich poprzedników! Ukraina konsekwentnie wykonuje wszystkie żądania Moskwy. Rozdziela wojska. Prowadzi bezpośrednie negocjacje z Kremlem. Jeśli poprzednia władza dążyła do przyjaźni z Europą przeciwko Moskwie, to nowa, niestety, chętnie idzie na to, aby Moskwa i Europa zaczęły przyjaźnić się przeciwko Kijowowi. Prezydent Zełenski może wejść do najnowszej historii Ukrainy jako człowiek, który zakończył wojnę, ale który ją przegrał. Heorhij ŁUKIANCZUK. Pokaz filmu o sławnym ukraińskim hetmanie, współpracowniku Iwana Mazepy Pyłypie Orłyku wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Filip Orlik” dla bohunowców

...wywołał u bohunowców szczere zachwycenie. Goście, autorzy filmu, opowiedzieli, że powstał on przy bezpośrednim udziale Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, partii „Patriot” oraz studia filmów dokumentalnych i fabularnych „Kinologos”. „Filip Orlik” nie jest pierwszym filmem zrealizowanym w tej współpracy. Towarzystwo „Proświta” stworzyło już cykl filmów „Bohaterska przeszłość: Od Światosława do Bohaterów Niebiańskiej Sotni”. Przedsięwzięcie to zostało pomyślane przez przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana właśnie z myślą o patriotycznym wychowaniu naszej młodzieży. Twórcy filmu rozmawiali nie tylko z licealistami, lecz także z kierownictwem placówki, w szczególności z pułkownikiem Petrem Potiechinem. Jest on uczestnikiem działań bojowych, od pierwszych dni rosyjsko-ukraińskiej wojny walczył na froncie z okupantami, został ranny w walce w rejonie Sawur-mohyły. Opowiedział, że w ich placówce wychowuje się licealistów w wieku od 13 do 15 lat (obecnie jest ich ponad 250). Pracują z nimi oficerowie-weterani, którzy wykazali się męstwem na wojnie, zostali ranni. Oczywiste jest, że placówka, mimo finansowania z budżetu, wymaga uważnej troski mecenasów, bo wyrasta i wychowuje się tu przyszła elita ukraińskiej armii, a finansowanie budżetowe jest bardzo dalekie od rzeczywistych potrzeb. Informacja własna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Putinowskie ultimatum i rzeczywistość», s. 1

Putinowskie ultimatum a rzeczywistość

Zakończenie. Początek na str. 1. Putin nie pozbył się dziwacznej idei podporządkowania sobie Ukrainy. Nic dziwnego, że putinowscy propagandyści z putinowskiego telewizora dalej narzucają myśl, że Ukraina znajduje się na skraju rozpadu. I wiele robi się dla wspomnianego już prowokowania chaosu na Ukrainie. Tym bardziej, że obecny prezydent Ukrainy dał wyraźnie do zrozumienia, że proputinowska platforma Medwedczuka-Rabinowicza w Radzie Najwyższej Ukrainy — to nie jego „bajka”… O tym powiedział w dość kontrowersyjnym wywiadzie, poświęconym 100 dniom prezydentury. Rozmowę Wołodymyra Zełenskiego w stylu „95 kwartału” 31 sierpnia 2019 roku w ramach programu „Kwartał 95” pokazywał kanał telewizyjny „1+1”. I choć strategia dojścia do władzy Wołodymyra Zełenskiego była zbudowana na eksploatacji tematu wojny, obecnie ostro wyrzuca on Medwedczukowi, że ten („partia pana Medwedczuka”) wykorzystuje terminologię wojenną dla podniesienia notowań: „To jeszcze wielkie pytanie, czy to jego partia, czy to tymczasowe zjednoczenie? I kim oni są. Są wielkie pytania, skąd u nich pieniądze na finansowanie partii, skąd pieniądze na finansowanie kanałów? Mamy odpowiedzi o wolumenach „gotówki” i skąd, z jakiego kraju oni to wszystko otrzymują. I to będzie głośna historia, która bardzo źle się skończy”. Wszystko to nie pozostało poza uwagą Rosjan. Przypadkowo natrafiłem na kanale telewizyjnym NTV na sarkastyczny komentarz w sprawie tego wywiadu. W. Zełenski, do którego mamy bardzo wiele pretensji i za zawetowanie ustawy o „Płaście”, i za niezrozumienie roli narodu w budowaniu państwa, w komentarzu w rosyjskiej telewizji dostąpił „tytułu” rusofoba, „który uważa język rosyjski za przydatny chyba tylko do zwracania się do psa”. Jednak nie to jest najważniejsze w rosyjskiej interpretacji obecnego prezydenta Ukrainy. 4—6 września we Władywostoku na V Wschodnim Forum Ekonomicznym jako „inwestor z Ukrainy” przez Putina został przedstawiony jego kum. Tam to kremlowski fuhrer dał „dobrą radę” nowej „kijowskiej” władzy: „Obecna władza w Kijowie ryzykuje nadepnięcie na te same grabie, na które nadepnęło i byłe ukraińskie kierownictwo w osobie byłego prezydenta Poroszenki. Jeśli obecna władza zacznie prześladować opozycję, nic dobrego z tego nie wyjdzie. Byłoby dziwne, gdyby zaczęło się jakieś dokręcanie śruby ... (…) I z mojego punktu widzenia, byłoby wielkim błędem, gdyby czyniono próby przeszkadzania w realizacji ich konstytucyjnych praw”. Czyli, to bezpośrednia sugestia, że Rosja nastawiona jest na destabilizację Ukrainy, jeśli nagle kierownictwo Ukrainy nie zechce działać w ramach „obopólnie korzystnych interesów”. A jakież to interesy? Putin na forum we Władywostoku już po raz kolejny je nazwał. I po raz kolejny powtórzył swoją, w istocie marazmatyczną, tezę, że „Ukraińcy i Rosjanie — to dwie części jednego i tego samego narodu”. I wychodząc z tego, twierdził na forum ekonomicznym Putin, „w perspektywie historycznej nieunikniona jest pełna normalizacja stosunków dwustronnych. A rozwój wydarzeń w najbliższej perspektywie będzie zależał od działań ukraińskiego kierownictwa”. I ani trochę od rosyjskiego. Zatem mamy klasyczny przykład mentalności gwałciciela. „Normalizacja” w putinowskim rozumieniu oznacza rezygnację z integracji europejskiej Ukrainy, jej wstąpienia do NATO, rezygnację z Krymu oraz przyjęcie rosyjskich warunków pokoju w Donbasie. Czyli pełna kapitulacja Ukrainy na warunkach Rosji. Sądząc po oświadczeniach, które składał W. Zełenski w Kwaterze Głównej NATO, UE, w Kanadzie oraz w Polsce, o takim wariancie nie może być mowy. O tym zapewniał W. Zełenski także we wspomnianym już wywiadzie w „Kwartale 95” na forum YES. Choć różnie może być. Niesławna „bursztynowa pani” z Rawy Ruskiej — Iryna Wereszczuk ze „Sługi”, która odegrała nie ostatnią rolę w usunięciu, jak piszą w komentarzach Polacy, Wołodymyra Wiatrowycza, 23 września występowała z nową „inicjatywą” — aby nie drażnić Rosji, wyraziła wątpliwość co do konieczności wstąpienia Ukrainy do NATO… Portale społecznościowe, powołując się na różne źródła, są przekonane, że sytuacja chyli się właśnie ku takiemu wariantowi, na jaki oczekują Putin i Medwedczuk. Są trzy momenty, które zmuszają do brania pod uwagę i tego wariantu. Po pierwsze, nie tylko w czasie kampanii wyborczej, ale i za czasów władzy obecny prezydent ani razu nie nazwał rosyjskich okupantów okupantami. Po drugie, pomocnik prezydenta Ukrainy Andrij Jermak nazywa okupanta „oponentami”: „My przecież rozumiemy, kto ma największy wpływ na bojowników. Myślę, że taki potężny masywny nacisk, który dzisiaj rozpoczęliśmy na naszych oponentów, doprowadzi do tego rezultatu, którego potrzebujemy. Ja rozumiem, czego pragnie prezydent Rosji”. Jeden z politycznych adwokatów Wołodymyra Zełenskiego — 3. prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko mówi o pragnieniu prezydenta Rosji: „Stosunki rosyjsko-ukraińskie dla niego wyglądały jak realizacja rosyjskiego interesu”. Jeszcze mógłbym zrozumieć, gdyby ze względów dyplomatycznych agresora nazywano przeciwnikiem. Jednak „oponent” — to zniewaga pamięci tych, którzy zginęli w walkach za Ukrainę. Po trzecie, przewodniczący Komitetu ds. Międzynarodowych Dumy Państwowej FR Leonid Słucki (ekipa LDPR Żyrinowskiego) jeszcze na początku września oświadczył, że na posiedzenie Grupy Trójstronnej do Mińska 18 września delegacja Ukrainy przyjedzie z szeregiem propozycji, które pozwolą „odblokować” proces miński. Na szczęście, „poinformowanie” Słuckiego okazało się nieco przesadzone. Leonid Kuczma nie parafował w Mińsku tego, na co miała nadzieję Moskwa. Wpływ na to miał przede wszystkim list otwarty do Wołodymyra Zełenskiego „Nie dopuścimy do kapitulacji”, który podpisał szereg czołowych ukraińskich dyplomatów-patriotów, pisarzy, działaczy społecznych. Przecież póki co słabe akcje protestu z żądaniem nieprzekraczania „czerwonej linii” i pod biurem prezydenta w Kijowie, i w innych miastach Ukrainy potencjał oszczędzania energii we wszystkich sektorach, rozwijać publiczny transport elektryczny i infrastrukturę rowerową w miastach; zakazać używania, importu i produkcji jednorazowych naczyń, torebek. Pozytywne zmiany są możliwe, są przekonani organizatorzy „Marszu dla klimatu” w Kijowie, który przeprowadziło 10 organizacji i ruchów ukraińskich ekoaktywistów, a także organizacji praw człowieka. Przejście na 100% odnawialnej energii to, właściwie, jest bezpieczna przyszłość klimatyczna. Istnieją technologie, rozwiązania naukowe — potrzebujemy tylko woli politycznej. Przecież póki co na poziomie ustawodawczym na Ukrainie jest niewystarczająco mechanizmów, aby ograniczać emisje gazów cieplarnianych, wprowadzać środki oszczędzania energii i wsparcia odnawialnych źródeł energii, kontrolować emisje z hodowli zwierząt i produkcji plastiku — i dlatego wszystkie te punkty były w manifeście marszu. Chociaż są i dobre tendencje — dzięki Umowie odbyły się już po spotkaniu w Mińsku 19 września. Uważam za stosowne skomentować jeszcze dwa miedwiedczukowsko-ukraińskie momenty już wspomnianego władywostockiego wystąpienia Putina. On, nakreśliwszy, jak to wiele Miedwiedczuk zrobił dla uwolnienia ukraińskich więźniów politycznych, rzucił uwagę, że rozmowy „prowadzone są w szczególności także z oficjalnymi władzami”. Takie sformułowanie pokazuje, że jest on wyraźnie rozdrażniony negocjacjami „z oficjalnymi władzami”. Biorąc pod uwagę, że Miedwiedczuk faktycznie jest odsunięty od procesu, fraza „między innymi” oznacza, że w negocjacjach była jeszcze jedna (póki co publicznie niewymieniona) strona, z którą Putin musiał się liczyć. Dlaczego w takiej sytuacji Zełenski poszedł na wydanie Putinowi zdrajcy Ukrainy Cemacha — póki co zagadka. Także zagadką jest fraza Putina, że Miedwiedczuk „szczególnie przeżywa za kilku figurantów”. Kiedy i w czasach Poroszenki, i obecnie mówi się, że nie ma szczególnych czy nie-szczególnych więźniów politycznych, to dla Miedwiedczuka i Putina byli „figuranci” (termin charakterystyczny dla języka funkcjonariuszy KGB) ze statusem szczególnego i nie-szczególnego przeżywania. Nie można wykluczać, że „figuranci”, za których „szczególnie przeżywał” Miedwiedczuk, to ludzie, którzy po próbie torturami i innymi środkami wpływu stali się podatni na destrukcyjne oddziaływania. I mogą być wykorzystywani do różnego wzniecania niepokojów. Czy rozumiemy złożoność momentu? Czy rozumie ją współczesna światowa elita polityczna i finansowa? Obecnie coraz aktywniej brzmią głosy, że sankcje przeciwko Rosji nie dały rezultatu, że trzeba szukać dróg do normalizacji na świecie w płaszczyźnie dialogu. Ale póki władcą Rosji jest Putin, taki dialog jest bezprzedmiotowy. Przy nim niemożliwe jest powrócenie do stanu z 1992 r., czyli do stanu, kiedy za pomocą Rosji w Mołdawii utworzyło się Naddniestrze. O bezperspektywiczności dialogu z Rosją Putina jednoznacznie powiedział 12. sekretarz generalny NATO Anders Fogh Rasmussen w wywiadzie dla jednego z zachodnich programów telewizyjnych 25 marca 2018 roku, komentując putinowską politykę Rosji. Jego słowa z naszego — ukraińskiego — punktu widzenia są straszne: „Gdybyśmy my (Zachód. — Red.) wtedy (chodzi o sierpniową okupację Gruzji przez Rosję w 2008 roku. — Red.) poważnie potraktowali sytuację, to według wszelkich danych nie byłoby aneksji Krymu i okupacji Donbasu w 2014 roku”. Jednak w 2008 roku świat okazał obojętność, za co obecnie płacimy straszną cenę. My — życiami wojowników i cywilnych mieszkańców, a Europa — ofiarami aktów terrorystycznych. A co dalej czeka świat? Tak zmusza stawiać pytanie, wydawałoby się, banalna historia z aresztowaniem niedaleko Irkucka w noc z 19 na 20 września Aleksandra Gabyszewa z Jakucji, który ogłosił się szamanem i jeszcze w marcu wyruszył w pieszą podróż na odległość 6 tys. kilometrów do Moskwy, aby tam po ofiarnej drodze-pielgrzymce wygonić diabła z Kremla. Na początku podróży oświadczył, że w przypadku jego udanego przybycia do Moskwy Rosja oczyści się i zachowa, a w innym przypadku czeka ją wielka katastrofa, rozpad… I to, okazuje się, zbiega się z wieloma prognozami analityków ekonomicznych. Oczywiście, że i RPC Gundiajewa, i władza Putina ogłosiły szamana, o którego marszu na Moskwę zaczęły mówić media, człowiekiem niepoczytalnym. A okazuje się, że jakucki szaman Gabyszew wcale nie jest głupcem. Jest historykiem z wykształcenia, choć po uniwersytecie pracował jako robotnik. W głęboką mistykę udał się po tym, jak oficjalna rosyjska medycyna nie zdołała uratować jego żony. Ta historia, która na pierwszy rzut oka może wydawać się anegdotyczna, dotyka wielu ważnych także dla nas aspektów. Portale społecznościowe żartują, że Putin, mając czołgi, broń jądrową i zastępy wojskowych, przestraszył się szamana z bębnem. Dlatego wydał rozkaz jego aresztowania. Tak, jak swego czasu Hitler rozkazał rozstrzeliwać jasnowidzów, którzy dawali führerowi negatywne prognozy. Ten przypadek z aresztowaniem to kolejne świadectwo, że w osobie rosyjskiego führera mamy do czynienia z paranoikiem. Czy można się z nim o coś umawiać, jak wzywają nas już nie pierwszy rok politycy sytego Zachodu? Po drugie, obecnie Moskwa nas przekonuje, że ich wiara i ich Cerkiew są jedynymi słusznymi. Jeśli ona swoich mistyków zalicza do grona świętych, a mistyków obcej kultury z taką łatwością nazywa pozbawionymi rozumu, to jest pytanie, czy w takiej Cerkwi jest wiara, czy może jest ona jeszcze jednym instrumentem państwa policyjnego, jak to było w czasach carskich? Drogą w miejscach postoju jakucki szaman zbierał wiece w liczbie do 700 osób. I miały one wyraźnie antyputinowski charakter. Co wyprowadzało ludzi na te wiece? Odpowiedź dała analiza strony „Sybir.Realii”. To i już wspomniana nieufność do rosyjskiego prawosławia, i nieznośne warunki życia, i wzmożona chinizacja Syberii, i bierność władzy w przeciwdziałaniu temu procesowi. I to jeszcze nie wszystko: na jednej z kaukaskich stron znalazłem wideo, jak 5 i 10 września Chiny przewoziły swój sprzęt wojskowy na terytorium Federacji Rosyjskiej. Wspominano, że to masowe zjawisko na Syberii, na Dalekim Wschodzie. Jeśli to sprzęt do jakichś wspólnych ćwiczeń, to jest go podejrzanie dużo! A jeśli jest na sprzedaż, to dlaczego ma chińskie emblematy na burcie, które dobrze odczytuje się na nagraniu? W komentarzu do wideo powiedziano, że według danych chińskiego wywiadu na Kremlu dojrzewa przewrót. I wzmożone przerzucanie do Rosji chińskiego sprzętu wojskowego to przygotowanie do godziny „W”, aby jednym skokiem odebrać wszystko to, co w XIX wieku zagrabili Chinom carowie? Tego wykluczyć nie można. Z kim więc chcą się umawiać w Rosji zachodni politycy? Czy znów będą „gryźć łokcie” i narzekać, że nie byli gotowi na taki rozwój wydarzeń?.. A czy my jesteśmy gotowi? Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Za klimat w Kijowie

Ukraina przyłączyła się do Międzynarodowego Marszu na rzecz ochrony klimatu. 20 września działacze społeczni z różnych obwodów kraju zebrali się w Kijowie, aby wyrazić swoje stanowisko w sprawie zanieczyszczenia środowiska i emisji gazów cieplarnianych, które są związane ze zmianą klimatu. Georgij ŁUKIANCZUK Uczestnicy akcji, głównie młodzież, przeszli od soboru św. Michała do Europejskiego Placu, stamtąd – do Gabinetu Ministrów i zakończyli marsz przy Biurze Prezydenta. Według danych organizatorów w marszu wzięło udział ponad dwa tysiące osób. Przekazali swoje postulaty do Biura Prezydenta i Gabinetu Ministrów, wśród najważniejszych – zakaz stosowania jednorazowego plastiku i rezygnację z paliw kopalnych. Uczestnicy ukraińskiej części Międzynarodowego Marszu wysunęli szereg żądań wobec władz, a mianowicie: ogłoszenie krajowego kursu na przejście na 100% odnawialnych źródeł energii i stopniowe osiąganie tego celu do 2050 roku; odstąpienie od budowy nowych elektrowni na paliwa kopalne oraz określenie drogi do pełnej dekarbonizacji gospodarki Ukrainy; w pełni wykorzystywać

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ustawa o języku państwowym chroni prawa człowieka

W artykule 10 Konstytucji Ukrainy zapisano: „Językiem państwowym w Ukrainie jest język ukraiński”. Sąd Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 14 grudnia 1999 roku wyraźnie wyjaśnił i skonkretyzował treść tego zapisu konstytucyjnego. Jest to jednak tylko deklaracja: wszelkie oświadczenia pozostają martwe, jeśli nie są poparte działaniami. Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Dlatego w Konstytucji, w drugiej części artykułu 10, przewidziano realizację tego zapisu: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Przez długi czas określone kręgi polityczne w kierownictwie państwa ignorowały ten wymóg konstytucyjny, a co gorsza: na różne sposoby — ustawowo i w praktyce — ograniczały używanie języka państwowego, naruszając tym samym prawa absolutnej większości społeczeństwa państwa — Ukraińców. Po co w państwie potrzebny jest jednolity język państwowy, o tym przekonująco świadczy doświadczenie krajów świata, a nieliczne wyjątki mają swoje poważne przyczyny historyczne. Ukraina jest państwem mononarodowym, stworzonym przez Ukraińców i w interesie Ukraińców, w przeciwnym razie nie miałaby podstaw do swojego istnienia. Właśnie taki cel ukraińskiej państwowości został określony w „Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy”, przyjętej przez Radę Najwyższą Ukraińskiej SRR w przededniu ogłoszenia niepodległości Ukrainy, 16 lipca 1990 r., gdzie między innymi wskazano: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego historycznej świadomości i tradycji, cech narodowo-etnograficznych, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. Przywrócenie pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego w Ukrainie to przywrócenie sprawiedliwości historycznej wobec narodu ukraińskiego. Społeczeństwu ukraińskiemu przez stulecia siłą narzucano języki obcych państw-kolonizatorów. W spadku po Związku Radzieckim niepodległa Ukraina otrzymała skutki wielkomocarstwowej polityki komunistycznych władców, skierowanej na zlanie się narodów w jeden naród radziecki, w którym dla języka ukraińskiego nie miało być miejsca. Jeszcze w Ukraińskiej SRR 28 października 1989 roku język ukraiński został ogłoszony państwowym w Ukrainie. Opracowano i przyjęto trzy programy państwowe dotyczące wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w Ukrainie: „Program państwowy rozwoju języka ukraińskiego oraz innych języków narodowych w Ukraińskiej SRR na okres do 2000 roku”, zatwierdzony uchwałą Rady Ministrów USRR z dnia 12 lutego 1991 r. nr 41 (ze zmianami wprowadzonymi zgodnie z uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1272 z dnia 17 października 1996 r.), „Kompleksowe środki dotyczące wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego”, zatwierdzone uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 8 września 1997 r. nr 998, „Program państwowy rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004—2010”, zatwierdzony uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 2 października 2003 r. nr 1546. Jednak programy te zostały zrealizowane tylko częściowo, a na wschodzie i południu Ukrainy niemal całkowicie zignorowane. Wreszcie 25 kwietnia 2019 roku, w 28. roku Niepodległości, 23 lata po przyjęciu Konstytucji, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła szczegółowo opracowaną ustawę w wykonaniu drugiej części artykułu 10 „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Stało się to nie tylko wypełnieniem wymogu Konstytucji, ale także potwierdzeniem suwerenności państwowej Ukrainy, uznaniem narodu ukraińskiego za pełnowartościowego uczestnika światowego procesu cywilizacyjnego, uznaniem przysługującego mu prawa do samodzielnego wszechstronnego rozwoju, „gwarancją zachowania tożsamości narodu ukraińskiego i wzmocnienia jedności państwowej Ukrainy”, jak powiedziano w preambule do ustawy, zerwaniem z kolonialną przeszłością. Podstawowe postanowienie ustawy wyrażone jest w artykule 6, ust. 1: „Każdy obywatel Ukrainy jest zobowiązany do posługiwania się językiem państwowym”. Państwowy język ukraiński w Ukrainie jest naturalnym językiem absolutnej większości społeczeństwa ukraińskiego. Żyć w społeczeństwie i nie znać języka społeczeństwa to oznaka albo lekceważenia społeczeństwa, albo umysłowego zacofania jednostki. Jednocześnie jest to również samoograniczenie w korzystaniu ze swoich praw obywatelskich. Tylko znajomość języka państwowego — naturalnego języka większości — zapewnia każdemu człowiekowi w państwie równy dostęp do edukacji, informacji, daje możliwość pełnowartościowego uczestnictwa w życiu społeczeństwa, w kierowaniu państwem, jednakowego komunikowania się ze wszystkimi obywatelami kraju na całym jego terytorium. To postanowienie w pełni odpowiada potrzebom każdego normalnego człowieka i wymogom międzynarodowych dokumentów prawnych, w szczególności zaleceń haskich dotyczących praw mniejszości narodowych w zakresie edukacji, przyjętych pod egidą Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (1996 rok), gdzie zaznaczono: „Osoby należące do mniejszości narodowych są zobowiązane do integracji z szerszym społeczeństwem państwa poprzez odpowiednią znajomość języka państwowego”. Człowiek integruje się z szerszym społeczeństwem poprzez język i tylko poprzez język. Takim językiem może być tylko język większości społeczeństwa, czyli język państwowy, a nie język mniejszości narodowej. Państwo, jeśli dba o swoich obywateli i o swoje istnienie, powinno na wszelkie sposoby sprzyjać rozpowszechnianiu języka państwowego, podnoszeniu jego prestiżu. W ustawie przewidziano zaangażowanie w to instytucji oświatowych wszystkich szczebli i podległości, organizację bezpłatnych kursów dla tych, którzy nie znają języka państwowego. W artykule 5, ust. 3 postawiono zadanie przed rządem: „Gabinet Ministrów Ukrainy podejmuje środki w celu stworzenia i zapewnienia działalności państwowych, komunalnych kursów nauki języka państwowego przez obywateli Ukrainy, obcokrajowców i osoby bez obywatelstwa, stwarza warunki dla rozwoju podmiotów działalności edukacyjnej, które umożliwiają każdej osobie opanowanie języka państwowego”. Aby nauczyć się języka, trzeba go słyszeć i mieć możliwość rozmawiania nim, czytania. W ustawie zostało to uwzględnione. Przede wszystkim baczną uwagę zwrócono na środki masowego przekazu: to właśnie one tworzą atmosferę językową w kraju. Tymczasem środki masowego przekazu w Ukrainie znajdują się przeważnie w rękach ludzi, którym obcy jest zarówno język ukraiński, jak i kultura ukraińska. W artykule 25 ustawy wskazano: „Drukowane środki masowego przekazu w Ukrainie wydawane są w języku państwowym”. Jeśli gazeta, czasopismo wydawane są w innym języku, to nie mniej niż 50 procent identycznego nakładu musi być publikowane i w ten sam sposób rozpowszechniane w języku państwowym. Nawiasem mówiąc, popularna gazeta „Deń” do niedawna z powodzeniem ukazywała się w trzech językach: ukraińskim, rosyjskim i angielskim — i w tej kwestii, jak widać, nie było szczególnych trudności. To samo dotyczy wydań książkowych. Ale wymóg, aby udział wydań książkowych w języku państwowym w każdej księgarni, wystawionych na sprzedaż, wynosił nie mniej niż 50 procent, nie jest na korzyść książki ukraińskojęzycznej: czytelników ukraińskojęzycznych jest o wiele więcej i ich liczba z czasem będzie rosła. Państwo powinno zapewniać stosowanie języka państwowego w sferze kultury: przedstawienia teatralne, filmy w innym języku muszą być opatrzone tłumaczeniem na język państwowy za pomocą napisów, tłumaczenia dźwiękowego lub w inny sposób. Jeśli chodzi o minimalny zakres mowy w telewizji i radiu, to w tym przypadku Ustawa odwołuje się do kwot ustalonych wcześniej Ustawą Ukrainy „O telewizji i radiofonii”. Choć normalnie kwoty powinny być ustalane nie dla języka państwowego, a dla języków mniejszości narodowych w miejscach ich zwartego zamieszkania, aby wspierać ich tożsamość narodową.Ukrainiec nigdzie w swoim państwie nie powinien czuć się jak na obczyźnie czy w kraju okupowanym przez obcych. Dlatego językiem roboczym działalności organów władzy państwowej, organów samorządu terytorialnego, przedsiębiorstw, instytucji i organizacji form własności państwowej i komunalnej, pracowników medycznych, w sądownictwie, w armii powinien funkcjonować jedyny język państwowy. Zapewnienie takiego komfortowego, sprzyjającego otoczenia językowego dla absolutnej większości ludzi jest przewidziane przez Ustawę.Dotyczy to także życia codziennego. „Językiem obsługi konsumentów na Ukrainie jest język państwowy” — zapisano w artykule 30, ust. 1 Ustawy, gdzie zaznaczono: „Usługi w sferze transportu na Ukrainie są świadczone w języku państwowym”. Jednocześnie Ustawa nie zabrania używania w tych przypadkach innego języka niż państwowy, ale tylko na poziomie interpersonalnym, aby nie naruszać przy tym praw innych ludzi. „Na prośbę klienta jego osobista obsługa może być realizowana także w innym języku, przyjętym dla stron” — zapisano w kilku artykułach Ustawy. Prawda, kiedy mowa o obywatelach Ukrainy, to trudno sobie wyobrazić, aby ktoś z nich, żyjąc na Ukrainie, nie rozumiał języka ukraińskiego.Ustawa nie przewiduje żadnej ingerencji w życie osobiste obywateli i odrzuca jakąkolwiek dyskryminację obywateli ze względu na język. Język komunikacji interpersonalnej obywatele wybierają sami. Ustawa reguluje używanie języka tylko w życiu publicznym, jak przewiduje Konstytucja Ukrainy. Jedyny język państwowy w społeczeństwie tworzy równe dla wszystkich obywateli możliwości w zakresie realizacji swoich praw człowieka.Naukę języka państwowego zapewniają placówki edukacyjno-wychowawcze, poczynając od przedszkola, a kończąc na wyższej uczelni. W Ustawie w tej sprawie zapisano w artykule 21, ust. 1: „Językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych jest język państwowy”.Kością niezgody jest zachowanie tożsamości narodowej mniejszości narodowych. Na świecie w większości państw ta kwestia pozostaje do uznania samych mniejszości narodowych: szkoły niedzielne przy towarzystwach kulturalnych, kółka nauki języka ojczystego. Ustawa Ukrainy jak najbardziej przychylnie odnosi się do mniejszości narodowych, do ich praw człowieka: zapewnia dwujęzyczne nauczanie dla dzieci mniejszości narodowych — w przedszkolach i początkowych placówkach oświatowych, dla dzieci rdzennych ludów — w przedszkolach i placówkach ogólnego średniego kształcenia, a także gwarantuje im możliwość nauki języka ojczystego także na wyższych etapach nauczania. Dwujęzyczne nauczanie dzieci mniejszości narodowych przewidziano w Ramowej konwencji o ochronie mniejszości narodowych z 1 lutego 1995 roku. Nawiasem mówiąc, Ukraińcy nawet w Ukraińskiej SRR niemal wszyscy musieli być dwujęzyczni (tym teraz spekulują wrogowie ukraińskiej państwowości), a w Federacji Rosyjskiej do dziś nie ma ani jednej szkoły, gdzie dzieci Ukraińców mogłyby uczyć się języka ojczystego.Zgodnie z Ustawą, dla realizacji jej postanowień utworzono Narodową Komisję ds. Standardów Języka Państwowego w składzie dziewięciu członków i wprowadzono stanowisko Pełnomocnika ds. Ochrony Języka Państwowego. Pełnomocnik i jego sekretariat, jak określono w artykule 49, ust. 2, realizuje, w szczególności, „ochronę prawa obywateli Ukrainy do otrzymywania w języku państwowym informacji i usług w sferach życia publicznego, określonych przez niniejszą Ustawę, na całym terytorium Ukrainy, oraz usuwanie przeszkód i ograniczeń w korzystaniu z języka państwowego”.Ustawa weszła w życie 18 lipca 2019 roku. Ale niektóre jej postanowienia będą wprowadzane w życie stopniowo. W Ustawie przewidziano wystarczający czas na stworzenie warunków dla przygotowania obywateli, struktur społecznych i państwowych do należytego opanowania języka państwowego. Działanie niektórych jej artykułów odroczono o dwa-trzy lata.Odpowiedzialność za wykonanie Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” nałożono na Gabinet Ministrów Ukrainy. Gabinet Ministrów, oprócz innych środków, do 16 stycznia 2020 roku powinien zatwierdzić Państwowy program wspierania opanowania języka państwowego, który, jak zapisano w artykule 5 Ustawy, „określa główne cele strategiczne i priorytetowe zadania polityki państwowej w zakresie wspierania języka państwowego w ciągu odpowiedniego okresu czasu, a także środki, które planuje się zrealizować dla osiągnięcia wskazanych celów i realizacji zadań”. Gabinet Ministrów ma zorganizować i finansowo zapewnić wykonanie Programu, a także działalność Narodowej Komisji ds. Standardów Języka Państwowego oraz Pełnomocnika ds. Ochrony Języka Państwowego.Nieugięte uczciwe wykonanie tej Ustawy wzmocni nasze państwo. Język ukraiński jako jedyny język państwowy stanie się, jak zapisano w artykule 1, ust. 8, „gwarancją ochrony praw człowieka dla każdego ukraińskiego obywatela niezależnie od jego pochodzenia etnicznego, a także… czynnikiem jedności i bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Zamek sztuki» z obołońskiego piasku: dlaczego nie zrealizowano koncepcji ciągłej edukacji artystycznej?

Olha BENCH, Artystka Ludowa Ukrainy „Ignorancja częściej rodzi pewność siebie niż wiedza”. Karol Darwin Chciałabym opowiedzieć o Koncepcji ciągłego kształcenia artystycznego pierwszego rektora Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk, profesora, akademika M. I. Czembierży, którą on stworzył jako IDEĘ i która za jego życia nigdy nie została zrealizowana. Koncepcja pozostała jedynie na słowach, którymi bardzo zręcznie posłużyli się i nadal posługują się ignoranci. Każda koncepcja to tylko idea, zamiar czegoś zrealizowania, ogólne założenia, które przede wszystkim mają ułożyć się w logiczną strukturę, na płaszczyźnie prawnej i mieć podstawę metodologiczną oraz metodyczną. U podstaw Koncepcji ciągłego kształcenia artystycznego profesora M. I. Czembierży leżała idea wychowania artysty w jednym nieprzerwanym procesie kształcenia: szkoła – kolegium – szkoła wyższa, od pierwszego roku nauki – aż do licencjatu i magistra. Tak złożona pionowa struktura kształcenia artystycznego w jednej placówce powinna być regulowana odpowiednią bazą prawną. Ale stało się inaczej, niż zakładano… Kiedy objęłam stanowisko rektora pod koniec października 2018 roku i zaczęłam analizować dokumenty, zobaczyłam, że Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk miała tylko DWIE licencje na swoją działalność. Jedna – na ogólnokształcącą szkołę średnią, a druga – na szkolnictwo wyższe (licencjat). Zacznijmy od szkoły. Po analizie planów nauczania ogólnokształcącej szkoły stało się jasne, że Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk nie miała u swoich podstaw SZKOŁY ARTYSTYCZNEJ! U podstaw była ogólnokształcąca szkoła średnia z pogłębionym nauczaniem języków obcych! Dzieci uczyły się czterech języków obcych: angielskiego, niemieckiego, francuskiego i rosyjskiego. Logika zatem jest taka: dzieci wchodziły niby do Akademii Sztuk (!!!), a w rzeczywistości znajdowały się w ogólnokształcącej szkole średniej! Interesująco wyglądał taki fakt: licencja na ogólne średnie wykształcenie została wydana dla Wyższego Kolegium Artystycznego Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk. Trzeba więc rozumieć, że szkoła znajdowała się wewnątrz jakiegoś WKA (Wyższego Kolegium Artystycznego). Licencji na to Kolegium nigdy nie było. Dla każdego, kto związany jest z edukacją, całkiem jasne jest, że szkoła to jedno, a kolegium to coś innego. Uczniowie po ukończeniu ogólnokształcącej szkoły otrzymują bowiem świadectwo, a po ukończeniu kolegium – dyplom. Dzieci, które ukończyły Kijowską Dziecięcą Akademię Sztuk, otrzymywały jedynie świadectwo ukończenia ogólnego średniego wykształcenia (bez jakiegokolwiek komponentu artystycznego), a kończyły z „Wyższym Kolegium Artystycznym”. I tyle… Gdzie więc było tu sztuki w tej akademii? A sztuka istniała wyłącznie na zasadzie PŁATNEJ (!), za pieniądze rodziców. Okazuje się, że przy przyjęciu do WKA Akademii rodzice podpisywali „Umowy o kształcenie” od razu na 11 lat, z ustaloną kwotą opłat. Na przykład od 2008 do 2019 r. – po 500 hrywien miesięcznie, od 2010 do 2021 r. – po 800 hrywien miesięcznie. Od 2017 do 2028 r. – po 1700 hrywien miesięcznie. Te pieniądze rodziców wpływały do funduszu specjalnego Akademii i z nich wypłacano pensje pedagogom przedmiotów zawodowych, artystycznych. Absurdalność polega na tym, że dzieci zapisywały się na naukę na podstawie Umów, opłacając pieniądze „za naukę” bez określonego zakresu nauczania (liczba godzin, wykaz przedmiotów itd.…). Taki „innowacyjny model kształcenia na podstawie umów” bardzo przypomina projekt komercyjny, ale nie ma żadnego związku z kształceniem artystycznym jako takim. Na pytanie, w czym zatem polega unikalność i innowacyjność placówki, otrzymałam następującą wyczerpującą odpowiedź: uczniowie szkoły nazywani są studentami, a klasy – kursami…. Zatem innowacja placówki polegała właśnie na tym, że działała ona poza polem prawnym Ukrainy, żyła w wyimaginowanej równoległej rzeczywistości, a co najważniejsze – wszystkim to się podobało! Teraz szukamy szkoły wyższej. Druga licencja dla Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk na szkolnictwo wyższe została wydana w 2006 roku. Roczny limit licencyjny wynosił 90 studentów na kierunki: muzyka, sztuka sceniczna, sztuki plastyczne (po 30 osób na kierunek). Po ukończeniu szkoły (WKA KDAS) absolwenci w większości szli na uczelnie niezwiązane ze sztuką (!!!), a ci, którzy wybrali sztukę, szli do innych artystycznych placówek szkolnictwa wyższego Ukrainy. Doprowadziło to do zmniejszenia limitu licencyjnego naboru studentów trzykrotnie! O innowacji w zakresie ciągłości kształcenia artystycznego w ogóle mówić nie trzeba, ponieważ faktycznie jej nie było. Szukamy innych strukturalnych jednostek wyższej szkoły KDAS. W Ustawie Ukrainy „O szkolnictwie wyższym” określono, że wydział może być: „strukturalnym podziałem wyższej placówki edukacyjnej, łączącym nie mniej niż trzy katedry <...> (art. 33 ust. 4). Katedra jest podstawowym strukturalnym podziałem zakładu szkolnictwa wyższego w państwowej (komunalnej) formie własności (art. 33 ust. 5). W skład katedr wchodzi nie mniej niż pięciu pracowników naukowo-pedagogicznych, dla których katedra jest głównym miejscem pracy, a nie mniej niż trzech z nich posiada stopień naukowy lub tytuł naukowy (honorowy) (art. 33 ust. 5)”. Szukam katedr — nie ma. Szukam pracowników naukowo-pedagogicznych — nie ma. Szukam części dydaktycznej — nie ma… Ciekawe… Znalazłam stanowiska dziekanów i prorektorów, ale wszystkie figurowały w WMK KDAM! A ponieważ licencji na Kolegium nie było, te stanowiska w istocie znajdowały się w szkole średniej i miały dziwne nazwy: prorektor-dziekan, prorektor-dziekan-dyrektor Wyższego Kolegium Artystycznego! Piękne nazwy, ale nie odpowiadają one Państwowemu klasyfikatorowi zawodów! I tak — przez 24 lata… Wprowadzano w błąd pedagogów, rodziców i wszystkich wokół! Całkowita nieodpowiedzialność i ignorowanie obowiązującego prawa — to właśnie nie pozwoliło wcielić w życie Koncepcji ciągłego kształcenia artystycznego. Natomiast nieznajomość i ignorowanie ustaw dały doskonałą możliwość osobom bliskim rektorowi oraz niektórym rodzicom, by równolegle, na bazie Akademii, tworzyć sobie korzystne schematy biznesowe. I tak mijały lata. Podczas gdy profesor Czemberży pisał muzykę, „znawcy” sztuki za jego plecami budowali sobie zgrabne schematy zarobkowe! Każdy miał swoją specjalność: ktoś zajmował się sprzedażą produktów „Mary Kay” w Akademii i równolegle, obok pracy pedagogicznej, działał jako dystrybutor; niektórzy rodzice poza Akademią założyli sobie fundacje charytatywne, które istniały dzięki pieniądzom innych rodziców; były też sposoby zarabiania pieniędzy za pomocą ubezpieczeniowych schematów biznesowych. Tym wszystkim żyła placówka! Ktoś bardzo mocno trzymał to wszystko w swoich rękach! W 2017 roku ta anarchia przybrała tak szeroki zakres, że próba byłego rektora, profesora, akademika M. I. Czemberżego, by wziąć sytuację pod kontrolę, zakończyła się tym, że „zainteresowani” rodzice zaczęli pisać skargi do różnych instytucji, a ten chaos uzyskał potwierdzenie dokumentalne w wyniku kontroli placówki. 16 października 2018 roku, po wyniku konkursu, objęłam stanowisko rektora. Po zapoznaniu się z dokumentami i sytuacją w sferze dydaktycznej, finansowej i gospodarczej Akademii, bezwzględnym priorytetem stało się dla mnie doprowadzenie wszystkich aspektów działalności placówki do norm obowiązującego prawa. Trzeba to było zrobić, aby studenci mogli otrzymywać potwierdzenie swojego wykształcenia artystycznego według wzoru państwowego, aby staż pracy i wynagrodzenie nauczycieli zaczęły być naliczane zgodnie ze wszystkimi zasadami, aby Akademia zaczęła otrzymywać należne finansowanie jako placówka szkolnictwa wyższego (a nie średniego czy średniego specjalistycznego), aby opłaty za naukę były kierowane na rozwój placówki edukacyjnej. Pierwszym ważnym krokiem była zmiana nazwy placówki z „Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk” (KDAM) na Miejska placówka szkolnictwa wyższego „Kijowska Akademia Sztuk”. W nazwie „Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk” pojawiał się termin „dziecięca”, który nie koreluje z pełnym wyższym wykształceniem i nie pozwala nostryfikować dyplomu licencjata jako stopnia pełnego wykształcenia wyższego (Licencja KDAM z 09.02.2015 r., seria AB nr 636053). Właśnie nazwa „Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk” była główną przyczyną odpływu absolwentów średniego szczebla KDAM do innych placówek w celu uzyskania pełnego wyższego wykształcenia w dziedzinie sztuki, w związku z czym realizacja koncepcji ciągłości kształcenia była niemożliwa. Ten fakt stał się podstawą do przemianowania Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk na Miejską placówkę szkolnictwa wyższego „Kijowska Akademia Sztuk” (decyzja Kijowskiej Rady Miejskiej z 6 grudnia 2018 roku nr 235/6286 „W sprawie zmiany nazwy Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk”). Zmiana nazwy Akademii przyniosła już pozytywny rezultat. W wyniku kampanii rekrutacyjnej 2019 roku obsadzono 100% licencjonowanych miejsc budżetowych, 80% licencjonowanych miejsc na uzyskanie wyższego wykształcenia na poziomie „licencjat” za środki osób fizycznych, a także zapełniono wolne miejsca na drugim roku na kierunku „sztuki plastyczne”. Od 01.01.2019 roku nastąpiła zmiana programu finansowania budżetowego. Z KPKWK 1011020 — Udzielanie ogólnego kształcenia średniego przez ogólnokształcące placówki edukacyjne (w tym szkołę z przedszkolem, internat przy szkole) wyspecjalizowane szkoły, licea, gimnazja, kolegia na KPKWK 1011080 — Udzielanie ogólnego kształcenia średniego przez wyspecjalizowane szkoły z internatem o pogłębionym nauczaniu wybranych przedmiotów i kursów w celu pogłębionego przygotowania dzieci w dziedzinie nauki i sztuki, kultury fizycznej i sportu, w innych dziedzinach, licea z rozszerzonym przygotowaniem wojskowo-fizycznym. Z KPKWK 1011120 — Kształcenie kadr w wyższych placówkach edukacyjnych I-II poziomu akredytacji (kolegiach, technikach, szkołach zawodowych) na KPKWK 1011130 — Kształcenie kadr w wyższych placówkach edukacyjnych III-IV poziomu akredytacji (uniwersytetach, akademiach, instytutach). 1 stycznia 2019 roku przystąpiliśmy do programów finansowania budżetowego pod kodami 1130 (wyższe placówki edukacyjne) oraz 1080 (szkoły artystyczne i szkoły z internatem). Dla Akademii oznacza to istnienie wszystkich prawnych podstaw do wydawania dyplomów o wyższym wykształceniu, świadectw ukończenia wyspecjalizowanej szkoły artystycznej, możliwość legalnego wypłacania wynagrodzenia nauczycielom przedmiotów specjalistycznych z budżetu państwowego (komunalnego) oraz zatrudnienia w etacie wychowawców, którzy pracują z dziećmi w drugiej połowie dnia. (Do tego momentu wynagrodzenie nauczycieli przedmiotów specjalistycznych nie mogło być wypłacane z ogólnego budżetu, lecz wyłącznie z funduszu specjalnego, który tworzono z comiesięcznych opłat za naukę, co uniemożliwiało przeznaczanie środków na rozwój edukacji artystycznej studentów). Otwiera to nam także możliwości pozyskania najlepszych kadr na poziomie profesorskim. Dokonano zmiany etatów. Schemat etatów MZWO „Kijowska Akademia Sztuk” doprowadzono do zgodności z ustawą Ukrainy „O oświacie” nr 1556-VII z 01.07.2014, ustawą Ukrainy „O szkolnictwie wyższym” nr 1556-VII z 01.07.2014 r., ustawą Ukrainy „O ogólnym kształceniu średnim” nr 651-XIV z 13.05.1999 r. W strukturze MZWO „KAM” działa nieodłączny podział strukturalny — Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk im. M. I. Czemberżego, w skład której wchodzi Wyspecjalizowana szkoła artystyczna. Taka struktura pozwala wdrażać koncepcję ciągłego kształcenia artystycznego (szkoła — kolegium — szkoła wyższa). Do tej pory KDAM pracowała według programów nauczania ogólnokształcącej szkoły średniej z pogłębionym nauczaniem języków obcych. Od 1 września 2019 roku Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk im. M. I. Czemberżego pracuje według programów edukacyjnych opracowanych dla wyspecjalizowanych szkół artystycznych — szkół z internatem. Zatem pod koniec roku absolwenci KDAM im. M. I. Czemberżego po raz pierwszy otrzymują świadectwa wzoru państwowego z oficjalnie wpisanymi przedmiotami specjalistycznymi. Dziś Kijowska Akademia Sztuk zyskuje uznanie. Przed nami wciąż dużo pracy, ale cały zespół jest gotów pracować, doskonalić proces kształcenia i tworzyć warunki do rozwoju kulturalnego naszych uczniów i studentów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Falsyfikat moskiewskiego rozlewu

Historycy w Federacji Rosyjskiej nieustannie potwierdzają znaną prawdę. Oleg HRYNIV, profesor, Lwów. W jednym chórze z rosyjskimi ukrainofobami znalazł się „fachowy (i jednocześnie legalny) prywatny przewodnik w Atenach” Aleksiej Elpiadis, o czym przekonuje jego artykuł „Bywajut li russkije bywszymi? (Ukrainskij krizis głazami grieka)”. Chwali się on tym, że z jego usług korzystają nawet rosyjscy urzędnicy, w szczególności były minister obrony i szef administracji prezydenckiej S. Iwanow. Ciekawostką jest, że Elpiadis urodził się w 1977 roku w Moskwie, ale po jedenastu latach jego rodzina przeprowadziła się do Grecji, gdzie uważa się go za „russkogo”. Jako przewodnik prowadzi wycieczki, które sam nazywa „zanimatielnoj analitikoj”, w językach angielskim i rosyjskim. Na tej podstawie, że kształtuje on wyobrażenia turystów z różnych krajów, jego poglądy na obecną Ukrainę wymagają należytej analizy, wszak nazywa on rosyjską agresję przeciwko naszemu państwu „ukraińskim kryzysem”, a jego wizja ukraińskiej historii świadczy o wyraźnym niezrozumieniu genezy Ukraińców jako odrębnego narodu. Dla adekwatnego postrzegania poglądów A. Elpiadisa niektóre cytaty warto przekazać w języku oryginału, czyli po rosyjsku. Od razu trzeba zaznaczyć, że nienawiść przewodnika z Aten do narodu ukraińskiego dochodzi do zwykłej patologii. Choć Elpiadis deklaruje, że wykłada stanowisko greckiej szkoły historycznej, każdy, kto jest zaznajomiony ze stanowiskiem obecnych rosyjskich ukrainofobów od historii, od razu zobaczy, że w rzeczywistości Grek odtwarza moskiewską imperialistyczną pozycję w jawnej zoologicznej formie. Próbuje on przekonać, że Ukraińcy to „bywszyje russkije”, a „russkije bywszymi nie bywajut” (przez analogię do KGB). Podobna pozycja nie wymaga żadnych komentarzy, a cel jest jasny jak słoneczny dzień! Zaprzeczając prawu Ukraińców do odrębności jako wspólnoty narodowej, szuka on analogii w relacjach Cypryjczyków z Grekami, Macedończyków z Bułgarami. Prawda, mógłby wziąć przykład z innych jednojęzycznych (niemieckojęzycznych) narodów: Niemców, Austriaków i głównej części Szwajcarów czy, na przykład, Anglików, Amerykanów, Kanadyjczyków, Australijczyków, Nowozelandczyków, którzy nie tylko uznają język angielski za państwowy, ale mają też wspólne cele historyczne. Ale gdzie tam! Ukrainofob stawia inne zadanie: zhańbić nasz naród za rzekome odstępstwo od „russkogo” korzenia po leninowskiej „korienizacji”, którą jeszcze drwiąco nazywa „tuziemizacją”, choć ma ona wyraźną nazwę „ukrainizacja” i oznacza powrót zrusyfikowanych Ukraińców do tradycyjnej macierzystej podstawy. Szkalując proces, który na naszej ziemi rozpoczął się jeszcze na początku zmagań narodowowyzwoleńczych 1917—1921 lat i dopiero później został wykorzystany przez bolszewików, ukrainofob przezywa go „chutoryzacją”, czyli powrotem w zacofaną przeszłość w przeciwwadze do postępowej przyszłości, choć jego wyświechtane koncepcje powtarzają imperialistyczne wymysły jeszcze z przedwczorajszego wieku. Jednak obecna putinowska ideologia, której trzyma się Grek moskiewskiego rozlewu, niczego nowego wymyślić nie może. Dla Elpiadisa naród jako wspólnota różni się od innych skupisk „wspólną pamięcią”. Na tej podstawie ukrainofob atakuje już sam tytuł znanej książki „Ukraina — nie Rosja”, bo wychodzi ona z tezy o etnicznej niekompatybilności Ukraińców i Rosjan, opierając się na „trzech historycznych idolach: Ruś Kijowska, Małorosja, Galicja”. Alogiczność takiego twierdzenia jest oczywista, wszak Ukraina i Małorosja to lód z płomieniem. Choć Elpiadis uznaje dawność terminu „Ukraina”, narzuca myśl, że Ukraińcy to „mieszkańcy obrzeży”, czyli traktuje nazwę naszego państwa jako termin geograficzny. Do jakich to sztuczek nie ucieka się manipulator! W jednym miejscu nazywa naszą Ojczyznę obrzeżem („okrainoj”) Rosji, w innym — obrzeżem Polski, choć po raz pierwszy kronika używa nazwy „Ukraina” jeszcze w 1187 roku, kiedy o Rosji nawet nie śpiewały kurskie słowiki, a o przynależności naszego państwa do Polski nie mogło być mowy. Przy okazji, uściślijmy, że nazwę rosyjskiej stolicy po raz pierwszy wspomniano dopiero w 1272 roku, a nie w 1147 roku, bo wtedy w kronice mowa nie o mieście, a o rzece. Prawda, w dawnych czasach nasi przodkowie nazywali swoje państwo Rusią, jednak moskwini „pożyczyli” ją dla siebie. Najdłużej nazwa „Ruś” zachowała się w Galicji i na Zakarpaciu, które nie należały do Imperium Rosyjskiego i były oddalone od niego geograficznie. Nasz wielki historyk M. Hruszewski pisał, że kijowscy władcy „zjednoczyli wokół siebie wszystkie kraje, zaludnione południowymi ukraińskimi plemionami, podbili je pod swoją władzę, a także i te północne plemiona, z których poszedł naród białoruski i wielkoruski”. Aby sfałszować swoją genezę, dopiero w XIX wieku rosyjscy historycy zaczęli używać terminu „Ruś Kijowska” dla oznaczenia pierwszej „fazy własnej państwowości”. Jako ukrainofob Elpiadis potępia „świadków tekstów Hruszewskiego” za „prywatyzację” Rusi Kijowskiej, przeciwstawianie pojęć „ruski” wobec samych Ukraińców i naszych przodków oraz „russkij” wobec późniejszych moskwinów. Dalej drwiąco pyta: „Z jakiej racji potomkowie Rosjan, którzy poskakali na majdanie, zdecydowali, że w zastosowaniu do przeszłości to pytanie w ogóle jest stosowne?”. Zwolennik moskiewskich fałszerzy historii oburza się tym, że w ukraińskiej historiografii słowo „Ruś” oznacza „całkiem NIE Rosja”. A czyż nasi uczeni nie mają racji? Przywłaszczenie przez moskwinów naszego etnonimu usprawiedliwia tym, że „każda nowa nazwa nie negowała rosyjskiej tożsamości wszystkich poprzednich okresów”. Jak wiadomo historykom, państwo na północnym Zalesiu niejednokrotnie zmieniało swoją nazwę: początkowo nazywało się „Państwem Moskiewskim”, od Iwana Groźnego — „Carstwem Rosyjskim”, a za Piotra I stało się „Imperium Rosyjskim”, po rewolucji — „Związkiem Radzieckim”, teraz — „Federacją Rosyjską”. Zmieniały samonazwę i inne państwa. Wychodzi paradoks: inni mają takie prawo, a Ukraińcom — nie wolno, bo nie mogą różnić się od obecnych „russkich” (moskwinów), którzy w sposób rajdowy przywłaszczyli naszą samonazwę. Jeśli Grecy nie widzą różnicy między nazwami „Ruś” i „Rosja”, to dla Ukraińców oni po prostu nie mają racji. I wszystko! Przeciwstawiając się moskwinom, którzy „pożyczyli” nasz tradycyjny etnonim „Ruś”, nasi przodkowie zaczęli nazywać swoją ojczyznę Ukrainą. O takiej spuściźnie świadczy nazwa głównej pracy M. Hruszewskiego „Historia Ukrainy-Rusi”, bo „okres kijowski przeszedł nie we włodzimiersko-moskiewski, a w halicko-wołyński XIII w., potem litewsko-polski XIV—XVI w.” Innymi słowy, północne ziemie późniejszej Moskowii podbili nasi kijowscy książęta, a „schemat ruskiej historii” moskiewskich pisarzy nie może mieć podstaw naukowych. Dla narodu białoruskiego, zaznacza nasz historyk, „wielkoruskie państwo narodowe staje się czynnikiem historycznym właściwie tylko od 1772 r.”, a „na historię Ukrainy zaczyna wpływać wiek wcześniej, ale tylko jednym krańcem”. Wychodzi na to, że Elpiadis powtarza „schemat historiograficzny moskiewskich pisarzy”, który M. Hruszewski poddał argumentowanej krytyce jeszcze ponad sto lat temu. Trzeba oddać sprawiedliwość rosyjskim historykom, którzy odważyli się wydrukować artykuł ukraińskiego uczonego w zbiorze akademickim „Statji po sławianowiedieniju” (1904 r.) w języku ukraińskim. Podstawą było to, że historyk mieszkał we Lwowie, a nie na Naddnieprzu. Zaprzeczając praktyce szkolnej okresu radzieckiego, Elpiadis twierdzi, że z nauczania „wykluczono ogólną historię narodu rosyjskiego”. Bezzasadność takiego zarzutu zostaje obalona faktem, że wówczas nauczano historii ZSRR, która w rzeczywistości była historią niemal wyłącznie „narodu rosyjskiego”, gdyż przeszłości innych narodów poświęcano zaledwie kilka stron. Jeśli wziąć pod uwagę jego tezę „naród — to wspólna pamięć”, to nieuchronnie dochodzimy do wniosku o zaplanowanej zgubie innych narodów „imperium zła i kłamstwa”. Kierownictwo kompartyjne nawet nie ukrywało, że ostatnią szkołę z ukraińskim językiem nauczania w republice przewidziano zamknąć w 2017 roku, czyli do stulecia bolszewickiego przewrotu listopadowego w Piotrogrodzie. Bolszewicką politykę narodowościową przenikało faryzeuszeństwo. Dopiero pod wpływem wydarzeń historycznych Lenin ogłosił prawo narodów do samostanowienia, ale sprowadził to hasło do deklaratywności. 10 marca 1921 roku na zjeździe partyjnym Stalin odpierał próby zaprzeczenia odrębności ukraińskiej narodowości jako rzekome „wymyślone przez Niemców”, przyznawał, że „ukraińska narodowość istnieje”, dlatego „nie można iść przeciwko historii”. Co prawda, dziesięć lat później „wódz narodów” przorientował się na utwierdzanie rosyjskiego wielkomocarstwowego szowinizmu i imperializmu, co osiągnęło apogeum po drugiej wojnie światowej. Grek Elpiadis sprowadza „ukrainizację” do „derusyfikacji” części „Rosjan”, aby stworzyć Ukrainę („Republikę Krańcową”), choć od razu zaznacza, że „ostateczna derusyfikacja (tubylcza) Ukrainy zakończyła się dopiero po rozpadzie ZSRR”. Ciekawe, mowa nie o „rozwaleniu” bolszewickiego imperium, a o jego „rozpadzie”, czyli o naturalnym procesie bez wpływu aktywnych sił politycznych. Zatem taki rozpad był prawidłowy. Jednak od razu Elpiadis pisze o skutkach rozpadu ZSRR: „administracyjne rozdrobnienie na oddzielne narody polityczne (państwa) prowadzi do rozłamu ogólnonarodowej pamięci historycznej (etnorozpad)”. Po tym inne stwierdzenie: „na Rusi obecnie są trzy państwa (narody polityczne), ale Rosjanie, Białorusini i Ukraińcy — jeden naród (etnos)”, bo „oni wszyscy trzej — to Rosjanie”. Jak wiemy, za czasów ZSRR stale podkreślano, że Rosjanie, Białorusini i Ukraińcy to „trzy bratnie narody”. A. Elpiadis podkreśla, że „bratni naród — niekoniecznie przyjazny”, a slogan „Ukraińcy — bratni naród” oznacza: „Ukraińcy — to nie Rosjanie”. Ciekawa jest jeszcze jedna teza ukrainofoba. Okazuje się, że „leninowska polityka inżynierii etnicznej”, która rzekomo spowodowała podział jednego narodu ze wspólną pamięcią historyczną na trzy niby „bratnie”, doprowadziła do wojny w Donbasie. To już „odkrycie”! Komu nie wiadomo, że konflikty w byłych „republikach związkowych” wybuchały głównie dlatego, że moskiewska kamaryla nie może pogodzić się z istnieniem niepodległych państw na terenach byłego imperium. Jednak ukrainofob zmuszony jest pisać o „rosyjskojęzycznym ukraińskim nacjonalizmie”, bo w obronie Ukrainy jako Ojczyzny stanęli nawet rosyjskojęzyczni Ukraińcy. Co zatem łączy trzy narody jako „Rosjan”? W przedrewolucyjnej Rosji głównym cementem „trójjedynego narodu” uważano religię prawosławną, a teraz nacisk kładzie się na tak zwaną „Wielką Wojnę Ojczyźnianą”, którą na całym świecie nazywają drugą wojną światową. Dlaczego tak nazwano ją w ZSRR, a teraz w jego rudymencie — Federacji Rosyjskiej? Cel Kremla jest całkowicie pragmatyczny: ukryć wspólne zbrodnicze działania stalinizmu i hitleryzmu od zawarcia słynnego „paktu Mołotow-Ribbentrop” do ataku nazistowskiej „Trzeciej Rzeszy” na bolszewickie imperium! Inaczej — Moskwę trzeba uznać za jednego z inicjatorów drugiej wojny światowej obok Berlina! Potępiając kierownictwo ZSRR, Elpiadis twierdzi, że wówczas „ogromna część właśnie narodu rosyjskiego, zamieszkującego kiedyś na odwiecznie rosyjskich ziemiach, przestała być właśnie rosyjską w ciągu ostatnich 100 lat”. Chyba nie wie, że za bolszewickich rządów dziesiątki narodów zniknęły właśnie na terytorium RFSRR, na rdzennych ziemiach, które nie były „odwiecznie rosyjskimi ziemiami”. Jeszcze jedną zbrodnię wywraca Elpiadis do góry nogami. Chodzi o Wielki głód 1932—1933 lat w USRR. Znajduje usprawiedliwienie, że z głodu umierała także ludność w Rosji i Kazachstanie. Tak! — zgadzam się, bo Moskwa niszczyła głodem nie tylko Ukraińców, ale i Kazachów; jednak w Rosji głodem objęte były tereny tradycyjnie zamieszkane przez Ukraińców (Kubań, Powołże itd.). Wtedy wszystko staje na swoim miejscu! A łgarstwo — to nie usprawiedliwienie! Cynizm Elpiadisa ujawnia się w jego stosunku do agresywnej rosyjskiej wojny przeciwko naszemu narodowi. Pisze bez żadnego wstydu: „Wojna w Donbasie potrzebna jest ukraińskim nacjonalistom (tym samym byłym komsomolcom, którym do ogródka wpadł diament) dla narodzin ukraińskiej etnonacji (powiązać krwią), przy czym, im więcej trupów, tym lepiej”. Ukrainofob nie zastanawia się, dlaczego oczerniani przez niego nacjonaliści radzili sobie bez wojny do 2014 roku, kiedy rosyjskie wojska bez jej wypowiedzenia wdarły się na terytorium naszego suwerennego państwa: najpierw zajęły Krym, a następnie rozpoczęły działania wojenne w Donbasie. Już sam fakt, że Rosja przetrzymuje w swoich więzieniach naszych obywateli, o historii jako polityce, która jest zwrócona w przeszłość. Taki wniosek dotyczy przede wszystkim ich podejścia do historii narodu ukraińskiego, którego samo istnienie jest dla nich jak drzazga w oku. Na ukrainofobii schodzą się zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy putinowskiego reżimu. Opierają się na takim przysłowiu: „Widzimy świat nie takim, jakim jest, ale takim, jakimi my jesteśmy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zatem obecna wojna rosyjsko-ukraińska nie jest przypadkowa! Solidaryzując się z rosyjskimi klerykałami, Elpiadis pokazuje swoje niezrozumienie stosunków międzywyznaniowych na ziemiach ukraińskich. Taką ignorancją podyktowany jest jego stosunek do nadania przez Patriarchat Ekumeniczny Tomosu naszej Cerkwi prawosławnej. A ponadto próbuje on podsycać waśnie między ukraińskimi grekokatolikami, co potwierdzają jego słowa: „Jest dzisiaj na Ukrainie otwarcie rusofobiczny UKGK (Ukraiński Kościół Greckokatolicki), ale są też rusińscy grekokatolicy Zakarpacia, szczerze kochający Rosję i rosyjskie prawosławie, oni nawet nazwę ruską zachowali — Rusini”. Oczywiście, z Grecji lepiej widać miłość naszych zakarpackich mieszkańców do putinowskiej Federacji Rosyjskiej! Charakteryzując obecną wojnę rosyjsko-ukraińską, Elpiadis podkreśla, że trwa ona „nie o terytorium, ona toczy się o dusze ludzi”. Trudno zgodzić się z takim twierdzeniem: wojna rzeczywiście rozpoczęła się o dusze tego najbardziej „zsowietyzowanego” (zrusyfikowanego) regionu naszego państwa, aby następnie podporządkować Moskwie całe terytorium Ukrainy, tak jak obecnie Kreml uzależnił Białoruś Łukaszenki. Putinowski rudyment przeszłości dla przyszłości. Przekonuje o tym jednoznaczny wniosek A. Elpiadisa: „...Naród — to nie jedno pokolenie, a ich historyczna suma (i dotyczy to nie tylko minionych pokoleń, ale i przyszłych), i jeśli jedno pokolenie stało się niepoczytalne, zapominając o swojej przeszłości, to nie oznacza, że ich dzieci nie zmądrzeją”. Nie ma wątpliwości, że „niepoczytalnym”, czyli nieprzytomnym, oszołomionym, nierozsądnym, ukrainofob uważa obecne pokolenie Ukraińców, a już następne pokolenia pod wpływem rosyjskiej „inżynierii etnicznej” będą „mądrzejsze” i zgodzą się ponownie włożyć szyję w moskiewskie imperialne jarzmo. Czy nie po to putinowska machina wojenna zastrasza ludność Naddniestrza w Mołdawii, Donbasu na Ukrainie, Abchazji i Osetii Południowej w Gruzji, aby zmusić niepodległe państwa na obszarze poradzieckim do zgody na jakiś wariant odrodzonego „imperium zła i kłamstwa”, którego upadek przywódca Federacji Rosyjskiej uważa za największą katastrofę XX wieku? Logicznie nasuwa się pytanie: katastrofę dla kogo? Dla narodów, które zdołały stworzyć niepodległe państwa? Ależ nie! Rozpad ZSRR — to katastrofa dla najbrutalniejszego rosyjskiego imperializmu jako zagrożenia dla światowego pokoju! Sala pamięci czci pamięć Wystawę kończy sala kinowa, gdzie demonstrowana jest Wystawa poświęcona Markijanowi Pasowi Co do planów na przyszłość, pani Pidsocha „Naszego kwiatu po całym świecie”. I jak

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Amerykański Bohater Ukrainy

przekonuje: ona występuje jako bezpośredni uczestnik działań wojennych. Rozważania o potrzebie wojny dla ukraińskich nacjonalistów w celu narodzin narodu nie mają podstaw, gdyż nasz etnonaród w nowoczesnym znaczeniu potwierdził swoje istnienie jeszcze podczas rewolucji narodowej pod wodzą hetmana Bohdana Chmielnickiego, kiedy o swoje wyzwolenie powstał cały naród, który zachował pamięć o wielkoksiążęcym Imperium Kijowskim Włodzimierza Wielkiego, Jarosława Mądrego, Włodzimierza Monomacha. W 1919 roku ogłoszono Akt Zjednoczenia dwóch ukraińskich państw — Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W końcu rzeczywistość takiego etnicznego i politycznego narodu potwierdziło Ogólnonarodowe referendum 1 grudnia 1991 roku, na którym nasze obywatelstwo oświadczyło przed całym światem o swoim dążeniu do życia w jednolitym niepodległym państwie po rozpadzie „imperium zła i kłamstwa”. Grekowi nie podoba się ukraińska idea narodowa. Niezrozumienie przyczyn wojny rosyjsko-ukraińskiej potwierdzają jego słowa, że „na Donbasie „Rosjanie rąbią Rosjan”, po prostu jedni pamiętają, że są Rosjanami, inni — nie”. Stanowisko Elpiadisa jest szkodliwe, ponieważ nie rozumie on historii stosunków ukraińsko-rosyjskich, począwszy od 1169 roku, kiedy suzdalski książę napadł na naszą złotogłową stolicę. Olga MOCYJAKA Historia muzeum, opowiedziała nam dyrektor Oksana Hryhoriwna Pidsucha, rozpoczęła się 25 maja 1999 roku. Impulsem do tego stało się odnowienie kontaktów z ukraińskimi emigrantami po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy w 1991 roku. W tym celu w Ministerstwie Kultury utworzono nawet specjalną komisję, a sami przedstawiciele diaspory zaczęli przekazywać dzieła sztuki oraz artefakty historyczne, które stały się podstawą kolekcji Muzeum Dziedzictwa Kulturowego (właśnie tak muzeum nazywało się do 2014 roku). W szczególności jedną z pierwszych była przesłana kolekcja dzieł sztuki Ołeksy Buławyckiego, który wyemigrował z Ukrainy w 1943 roku. Uczennica znanego ukraińskiego artysty i pedagoga Fedora Kryczewskiego, Ludmyła Morozowa z USA, również podarowała swoje prace muzeum. Do dziś napływają różnorodne eksponaty od Kateryny Kryczewskiej-Rosandić, a także materiały z osobistego archiwum tancerza baletowego i choreografa Serża Lifara, przekazywane przez szwajcarską kancelarię notarialną w imieniu jego wdowy. Przez 20 lat istnienia placówki konceptualne podejście do kolekcji i samej tematyki muzeum istotnie się zmieniło. Według słów wiodącego pracownika naukowego placówki, kandydata nauk historycznych Nazarija Rozluckiego, muzeum ma przedstawiać diasporę jako zjawisko we wszystkich jej przejawach: nie tylko kulturowym, ale także ekonomicznym, politycznym, społecznym, naukowym, sportowym itd. Chodzi również o badanie przyczyn emigracji oraz dalsze losy różnych pokoleń i warstw społecznych emigrantów. Obecnie przestrzeń muzealna dzieli się na trzy lokalizacje. W stałej ekspozycji zaprezentowano dziedzictwo kulturowe dynastii Kryczewskich (od Wasyla Hryhorowycza Kryczewskiego do Kateryny Kryczewskiej-Rosandić) oraz Serża Lifara, wspomniane już dzieła artystyczne Ołeksy Buławyckiego i Ludmyły Morozowej, a także dorobek twórczy urodzonego w Nieżynie Wadyma Dobroliża, Petra Chołodnego i Petra Kapszuczenki. Oprócz tego w muzeum działa stała wystawa „Nasz Sikorski”, poświęcona wybitnemu konstruktorowi lotniczemu Igorowi Sikorskiemu. W jednym z niedawno odnalezionych listów uczony identyfikuje się jako etniczny Ukrainiec. Na wystawie zaprezentowano jego drogę życiową i twórczą — od progu rodzinnego domu w Kijowie do potężnej i znanej na całym świecie korporacji lotniczej w USA. W lokalizacji dla wystaw czasowych niedawno otwarto projekt poświęcony Markijanowi Pasławskiemu — Amerykaninowi ukraińskiego pochodzenia, szeregowemu batalionu ochotniczego „Donbas”, który zginął podczas walk o Iłowajśk 19 sierpnia 2014 roku. W jej tworzeniu, według słów Oksany Pidsuchy, brali udział krewni Markijana Pasławskiego, jego przyjaciele i towarzysze broni, a także Muzeum Rewolucji Godności. Bolszewickie imperium nie może istnieć bez wojny. Czyż przypadkiem kierownictwo Federacji Rosyjskiej ingeruje w sprawy wewnętrzne tak odległych od niej państw, jak Syria i Wenezuela! Trzeba wziąć pod uwagę, że bez Ukrainy nie może być mowy o restauracji dawnego imperium na przestrzeni euroazjatyckiej. Na wojnę przeciwko narodowi ukraińskiemu Moskwa wysyła nie tylko etnicznych Moskali, ale także przybyszów z innych narodów Powołża, Północnego Kaukazu, Buriatów... Oto w takim kontekście warto oceniać wspomniane przez ukrainofoba przysłowie: „Kiedy ziemia miesza się z wodą, zamienia się w błoto, ale kiedy miesza się z krwią, staje się Ojczyzną”. Czyż taką „Ojczyzną” dla tych, których w Rosji nazywają nacmenami, nie ma stać się, jak myśli putinowska kamaryla, wielostradalna Ukraina, gdzie przelewają krew? Na takiej podstawie warto analizować zwrotkę z wiersza: Nie bywa byłym tylko Rosjanin, Ponieważ setki lat z rzędu Zostawia za sobą mogiły, Zamieniając Ziemię w istne piekło. Jeśli wychodzić z założenia, że historia to polityka zwrócona w przeszłość, to można twierdzić, że historia służy również do uzasadniania polityki. Markijan Pasławski (po lewej) z towarzyszem broni, oddanym swojej historycznej Ojczyźnie. W pomieszczeniu przechowywane są hełmy, maski przeciwgazowe, kawałki bruku, barykady, flaga z Majdanu, którą Markijan wysłał do Ameryki, aby zademonstrować, jak właśnie Ukraińcy bronią własnego honoru i niepodległości. Są zdjęcia, które świadczą, że pan Pasławski przebywał na Majdanie w najbardziej niebezpieczne i krwawe dni — 18–20 lutego 2014 roku na ulicy Instytuckiej, gdzie rozstrzelano Niebiańską Sotnię. Kurator wystawy Nazarij Rozlucki prowadzi autorskie wycieczki, podczas których opowiada zwiedzającym niezwykłą historię tego amerykańskiego Ukraińca. Wystawa znajduje się w pięciu salach. W pierwszej z nich umieszczono eksponaty dotyczące amerykańskiego okresu życia Marka Pasławskiego. Na centralnym stoisku przechowywane są zdjęcia jego przodków (wyjechali z Ukrainy w 1944 roku), a obok — książki, na których wyrastał Markijan Pasławski (wśród nich anglojęzyczna praca o Tarasie Szewczence), eksponaty o jego nauce w ukraińskiej szkole parafialnej i udziale w organizacji „Płast”. Właśnie dzięki sportowi, znajomości historii i pomocy nauczyciela Markijan wstąpił do akademii wojskowej West Point, dalej służył w 75. pułku rangersów i w końcu rozpoczął studia magisterskie na Uniwersytecie Monmouth, po których pracował jako konsultant finansowy i inwestycyjny. Po przeprowadzce na Ukrainę w 1992 roku Markijan Pasławski kontynuował swoją karierę zawodową. Trzecia sala poświęcona jest udziałowi Markijana Pasławskiego w wojnie ukraińsko-rosyjskiej. Posiadając stopień kapitana armii USA, poszedł na front jako szeregowy ochotnik, ponieważ marzył nie o awansie służbowym, a chciał po prostu bronić Ojczyzny. Mężczyzna wybrał sobie pseudonim „Franko” na cześć znanego ukraińskiego pisarza i działacza politycznego Iwana Jakowycza Franki. Według wspomnień jego towarzyszy broni, Markijan Pasławski bardzo barwnie przeklinał — z amerykańskim akcentem, a także po każdej walce przeprowadzał briefing: analizował, jak przebiegła walka, dlaczego zginęli lub zostali ranni żołnierze, wskazywał na zalety i wady. Oprócz tego sam wybierał sobie pozycję podczas walki i najczęściej były to niebezpieczne odcinki. W ekspozycji przedstawiono... W drugiej sali zaprezentowano artefakty z czasów Pomarańczowej Rewolucji 2004 roku oraz Rewolucji Godności 2013—2014 lat, w których Markijan brał aktywny udział. Mając ukraińskie korzenie, nigdy nie był obojętny na osobiste rzeczy pana Marka, przekazane przez jego przyjaciół, wśród których znajduje się również jego mundur. Prezentowane są także typologiczne przedmioty z wojny, w szczególności rzeczy ukraińskich wojskowych oraz elementy amunicji. Markijana Pasławskiego. Na ścianach umieszczono zdjęcia grobu bohatera na Askoldowej Mogile. Co roku jego krewni i towarzysze broni z batalionu „Donbas” odwiedzają go. Zgodnie z amerykańską tradycją na jego trumnie położono flagę USA, złożoną w trójkąt — jest ona również prezentowana w tej sali. Taki szczegół przywołuje jeszcze dawniejsze wspomnienia, gdyż flagę kupiła kuzynka Markijana Pasławskiego jeszcze podczas jego udziału w Pomarańczowej Rewolucji. prezentowany jest 15-minutowy zwiastun filmu o Amerykaninie z ukraińskimi korzeniami w reżyserii Ołeha Uszczenki. Pełna wersja ma ukazać się w przyszłym roku. Pasławskim, zachwyca skalą i głębią. Muzeum Ukraińskiej Diaspory troskliwie czci pamięć o bohaterze z ukraińskim sercem. Niestety, muzeum nie może pochwalić się dużym personelem pracowników. Oksana Hryhoriwna żartuje: „Mamy mniej naukowców niż kontynentów”. Jeszcze jednym problemem jest niewystarczające finansowanie muzeum ze strony państwa. Jak zaznacza dyrektorka, państwo kompensuje jedynie podstawowe potrzeby placówki — usługi komunalne i minimalne wynagrodzenia. Mimo to zespół robi wszystko, co możliwe, aby muzeum było interesujące dla współczesnego zwiedzającego. Tak, w szczególności w muzeum działa kawiarnia, w której, według słów dyrektorki, „można poczuć atmosferę dawnego Peczerska, poczytać ciekawą książkę lub podziwiać historyczne fotografie przy filiżance aromatycznej kawy”. zauważyła, że strategicznym celem zespołu naukowego placówki jest stworzenie nowej interaktywnej stałej ekspozycji, a także tworzenie ciekawych projektów wystawienniczych i wydawniczych. Zespół zainicjował klub „Dobrodzieje Muzeum”, do udziału w którym zaprasza mecenasów, nieobojętnych na los dziedzictwa kulturowego i historycznego ukraińskiej diaspory. dobrze, że w stolicy ukraińskiego państwa stworzono muzeum, które czci pamięć wybitnych przedstawicieli ukraińskiej zagranicy. W Muzeum Ukraińskiej Diaspory żyje duch prawdziwego patriotyzmu, poświęcenia, dumy i odpowiedzialności za ziemię swoich przodków. Tak bardzo chce się, aby jak najwięcej ludzi poczuło te niepodrobione emocje, odwiedzając, w szczególności, wystawę o Markijanie Pasławskim, którą profesjonalnie i z oddaniem przygotowali pracownicy muzeum. Echa przeszłości spotykamy na każdym kroku. Swoistym ich uosobieniem są muzea. To prawdziwe skarbce przeszłości. Koncentruje się w nich wszystko, co najważniejsze z tego, co niesie nam na siwych skrzydłach historia. Trudno określić, które dokładnie muzea mogą najlepiej zaprezentować oblicze Ukrainy, ale jednym z takich z pewnością jest Muzeum Ukraińskiej Diaspory w Kijowie przy ulicy Moskiewskiej 40-b.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Walerij Szewczuk bez Nobla…

Nadia ONYSZCZENKO, Centrum Naukowe Badań nad Problematyką Pokolenia Szestdziesiatników Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, którego współorganizatorem jest Centrum Współpracy Humanitarnej z Ukraińską Diasporą Uczelni Gogolowskiej, wspólnie z Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy przeprowadziło okrągły stół na temat: „Artystyczno-intelektualny synkretyzm twórczości Walerija Szewczuka”. Nawet niewielka wystawa „Ogród życiowy”, którą zaprezentowała jej kuratorka, starszy pracownik naukowy muzeum Ołena Krukiwska, w sposób treściwy przedstawiła bardzo znaczący dorobek poety, prozaika, historyka, tłumacza, kulturoznawcy, autora prawie 200 książek, 500 rozpraw naukowych, laureata wielu nagród literackich, w tym Szewczenkowskiej z 1988 roku za powieść „Trzy liście za oknem”. Cytaty prozaika, prace graficzne Natalki Mychajłyczenko — ilustratorki jego ostatnich 30 książek, kostiumy i dekoracje „Jasełek” Kijowskiego Teatru na Podolu nastrajały do intelektualnej rozmowy, której moderatorem była kierownik Centrum Naukowego, doktor nauk filologicznych, profesor Ludmyła Tarnaszynśka. Jeszcze w 2001 roku w Kijowskim Wydawnictwie imienia Ołeny Telihy wydała ona monografię „Galaktyka artystyczna Walerija Szewczuka. Postać współczesnego ukraińskiego pisarza na tle literatury zachodnioeuropejskiej”, dedykując ją pamięci Iwana Maksymowycza Koszełiwcia. Znany w diasporze literaturoznawca, absolwent Uczelni Gogolowskiej, w książce „Współczesna literatura w USRR” (Monachium: Prolog, 1964) napisał: „Ale gdybym chciał nazwać coś najbardziej oryginalnego we współczesnej radzieckiej prozie, musiałbym wskazać na początkowe kroki jeszcze całkiem młodego Walerija Szewczuka. Z jego biografii znana jest zaledwie ta notatka, wydrukowana w „Literaturnej haziecie” (20.II.1962) z okazji publikacji kilku jego nowelek: „Walerij Szewczuk — student-historyk Uniwersytetu Kijowskiego. Pochodzi z Żytomierza. Dwudziestodwuletni. Próbuje pisać nowele. Marzy, by napisać kiedyś powieść”. Zainteresowanych zapoznaniem się z tymi nowelkami odsyłam do „Panoramy najnowszej literatury w USRR”, w której przedrukowałem „Mój ojciec postanowił zasadzić ogród”, „Nie śpiewajcie mi tej pieśni”, Inesa ATAMANCZUK, Zaporoże — Kijów Powiem od razu: na prezentacji nie byłam. Odwiedziłam muzeum w przeddzień. Kiedy, przygotowując się do prezentacji szóstego wydania „Słonecznych klarnetów”, w salonie artystycznym Literacko-Memoriałowego Muzeum-Mieszkania P. H. Tyczyny „Październik, miesiąc, ogród” i „Po co ja o tym wspominam”. Wrażenie z tych utworów jest takie, jakby autor, odpychając się od zgranych wzorców radzieckiej prozy, wziął sobie za wzór nowoczesnych autorów zachodnich. W jego manierze fabuła ma drugorzędne znaczenie. Właściwie za nią służy wycinek ze zwykłego nurtu życia bez wyraźnego początku i zakończenia. Kanwa codziennych wydarzeń (podkreślenie codziennych) służy autorowi zaledwie do psychologicznych obserwacji nad postaciami, co daje przestrzeń dla ogromnego podtekstu, i trzeba powiedzieć, że ta przestrzeń u W. Szewczuka jest bardzo intensywnie wypełniona. Wszystkie nowelki to czysto psychologiczne szkice, bez żadnego śladu polityki czy choćby jakichś „odchyleń”. A jednak ostro go krytykowano i zmuszono do milczenia”. Dlaczego? Odpowiedź znajdujemy u Ludmyły Tarnaszynśkiej („Ukraińskie szestdziesiatnictwo: profile na tle pokolenia. Aspekty historyczno-literackie i poetyckie”. Kijów, Smołoskyp, 2010). „Bez przesady można powiedzieć, że właśnie indywidualne „Ja”, otwarcie i głośno zadeklarowane przez młodych ukraińskich poetów w latach 60. ubiegłego wieku, nie tylko stało się swoistym antropologiczno-personalistycznym markerem pokolenia literackiego, ale w znacznej mierze określiło jego artystyczno-stylistyczne poszukiwania. W tamtych latach taką akcentację na personalnym, wyróżnionym „spośród wszystkich” „Ja” ideolodzy od sztuki traktowali jako prawdziwe wyzwanie dla społecznych nakazów z ich dogmatem totalnego masowizmu, standaryzacji, ustalonego i wszelkimi sposobami wspieranego przez instytucje władzy bezosobowego kolektywnego „my”. Taką opinię naukowca poparli i rozwinęli uczestnicy okrągłego stołu. Intertekstualna przestrzeń Walerija Szewczuka – to przede wszystkim dialog z Biblią, odwoływanie się do mitologemów jako artystycznie uzasadnionego sposobu przenikania w głąb psychologii ukraińskiego etnosu, wzbogacanie tradycyjnych narodowych osiągnięć artystycznych łącznie ze stylistycznymi poszukiwaniami prozaików szkoły europejskiej. O tym — cenny referat doktor nauk filologicznych Iryny Prylipko. Wielowymiarowość trudów i dni jubilata dowodziła doktor nauk filologicznych Raisa Mowczan. Ogrom wydrukowanego, napisanego i jeszcze nieopublikowanego dorobku poety, prozaika, tłumacza i badacza literatury porównywała z osiągnięciami Iwana Franki. Z drżeniem przekazywaliśmy z rąk do rąk właśnie wydaną w „Klio” „Mądrość przedwieczną. Aforyzmy ukraińskich myślicieli XI—XIX wieku”, wspominając jedną z duchowych cegieł, z których artysta budował swoją świątynię. W jednym z wywiadów Szewczuk powiedział o tym tak: „Człowiek, kiedy zna historię swojego rodu, jednych z niego naśladuje, innych neguje — i tak przechodzi jedną ze szkół życia. I chce on tego czy nie, kontynuuje swoich przodków, bo jest ostatecznym wynikiem ich genetycznego założenia. Ale, niestety, u nas, kraju upośledzonego, który nie raz wpadał w obce jarzmo, pamięć genetyczna jest osłabiona: dalej niż dziadkowie i babcie rzadko kto ma możliwość pociągnąć swoją linię – i to człowieka, jako cząstkę etnosu, osłabia. Wobec tego jedyne dla niego wyjście: nie tracić genetycznego rodowodu na poziomie duchowym, stając się wykształconym i napełnionym kulturą swojego narodu. Bo naród — to nie tłum, złożony przez ruch chaosu, a istota Boża, nazywają ją jeszcze noosferą, w której ludzie łączą się na etnicznym, psychologicznym, kulturowym, duchowym czy państwowotwórczym poziomie. Kiedy zaś człowiek te cechy straci, staje się istotą, którą żywiołowo niesie nurt istnienia. Takiego człowieka nie można nazwać oświeconym, i on, w pewnej mierze, jest ułomny”. bo nie może przeciwstawić mętnemu nurtowi życia swojego czystego i uczciwego „ja”. Człowiek zaś świadomy ma ostateczne poczucie bycia żywym składnikiem narodu, w którego łono wpędziła go Boża wola, i nigdy o tym nie zapomina. Jest to mu niezbędne, aby stać się pełnowartościowym, świadomym składnikiem tej wspólnoty, a nie człowiekiem tłumu, który chaotycznie łączy się i rozpada”. Zdaniem profesor Tarnaszynskiej, a zgadzają się z nią literaturoznawcy ukraińskiej emigracji Marko Pawłyszyn, Romana Bahrij, Iwan Fizer, Anna Berehulak, wejście Ukrainy, w szczególności jej kultury, do europejskiej wspólnoty jest niemożliwe bez twórczego dorobku Wałerija Szewczuka, który należy do prozaików-intelektualistów nurtu filozoficznego i bodaj najbardziej spośród swoich współczesnych wchłonął tendencje rozwoju literatury światowej. Ta postać może godnie reprezentować współczesną ukraińską prozę za granicą, zyskać jej sławę na światowych obszarach, co nieporównywalnie podniosłoby autorytet ukraińskiego piśmiennictwa, sprzyjałoby wzmocnieniu pozycji ukraińskiej kultury, skłaniałoby do rozwoju nowych talentów w niepodległej Ukrainie. Utwory Wałerija Szewczuka na świecie przedstawione są w 22 językach. Jest on honorowym profesorem Żytomierskiego Uniwersytetu oraz Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, honorowym doktorem Uniwersytetu Lwowskiego. Uhonorowany tytułem zasłużonego działacza kultury polskiej (za przekłady utworów J. Iwaszkiewicza i K. Iłłakowiczówny). Wszystko to są podstawy do nominacji do Nagrody Nobla. Ludmyła Tarnaszynska zebrała w tym celu wszystkie niezbędne dokumenty, które… zagubiły się w gabinetach piątego prezydenta Ukrainy. „Jak odniósł się do tego incydentu sam artysta?” — zapytacie. Publicznie przemilczał. Tak jak i nieprzyznanie tytułu Honorowego obywatela miasta w rodzinnym Żytomierzu. A to dodatkowe 40 tysięcy hrywien rocznie do 3 tysięcy miesięcznej emerytury. Wałerij Szewczuk tymi codziennymi kłopotami się nie przejmuje. On kopie studnię w sobie, wyrywając się ku niebiosom, aby poznać i stworzyć siebie poprzez własną twórczość. Aby uczynić go mitem Żytomierza, troje naukowców — Wiktor Musijenko, Wołodymyr Danyłenko i Sniżana Czerniuk — zainicjowało bezpieniężną nagrodę Wałerija Szewczuka, którą nominowali twórczość współczesnych ukraińskich pisarzy. Znaleźli się mecenasi, którzy opłacali samą ceremonię. „Wszystko to odbywa się bez udziału Muzeum Literackiego w Żytomierzu, władz miejskich czy obwodowych” — podkreśliła uczestniczka Okrągłego Stołu, kandydat nauk filologicznych Sniżana Czerniuk. Wywiązała się dyskusja z powodu studiowania twórczości Wałerija Szewczuka w szkołach i na uczelniach. Okazało się, że naukowcy z Instytutu Literatury nie wpływają na formowanie szkolnego czy uniwersyteckiego programu. W wyznaczonych w tym celu komisjach czasem pracują przypadkowi ludzie. I dlatego studenci-filolodzy czytają tylko „Dom na górze” i nie znają jeszcze lepszej, zdaniem literaturoznawców, powieści „Trzy liście za oknem”. Pozwolę sobie zakończyć niepatetyczne notatki o naszym współczesnym Wałeriju Szewczuku jego własnym wyznaniem: „…Skoworoda nauczył zadowalać się tym, co mi dano, i kopać studnię w sobie samym, czyli nauce świętej samotności; Wełyczko nauczył mnie szaleństwa (uważam również świętego) pracy twórczej, kiedy pracujesz bez rachuby na sławę i wynagrodzenie; Franko nauczył mnie pracować przy najróżniejszych warstwach naszej literatury i równać swoją pracę do światowych standardów, uzgadniać ją ze światowym procesem literackim. Miałem śmiałość być samym sobą w każdym czasie i nigdy nie goniłem za marnościami tego świata, bo sława świata mija, a miłość po wszystkim zostaje…” ...rewolucjonistą, który niósł coś nowego, niepodobnego do innych poetów”. Technika litografii, w której wykonane są prace Dmytra do „Słonecznych klarnetów”, współbrzmi z młodymi latami Pawła Tyczyny, z jego nauką malarstwa u Mychajła Żuka. Książka wyszła nowoczesna i przyjazna zarówno poecie, jak i czytelnikowi. Poezje haftowane czerwono-czarną czcionką, ilustracje zielonkawo-błękitne, z dodatkiem czerwono-czarnego, niepokojącego. Na okładce książki — autograf wiersza Tyczyny z 1918 roku „Nie patrz tak przyjaźnie”, oryginał którego przechowywany jest w Centralnym państwowym archiwum-muzeum literatury i sztuki Ukrainy. Nowe „Klarnety” — to zwrócenie się współczesnej młodzieży ku młodości poety, zrozumienie czystej muzyki jego duszy. Zdjęcie udostępnione przez Literacko-memoriałowe muzeum-mieszkanie P. H. Tyczyny. 80-lecie Wałerija Szewczuka stało się powodem dla literaturoznawców, znawców jego twórczości do analizy ukraińskiej literatury jako samodzielnego estetycznego fenomenu, jeśli rozpatrywać ją jako zjawisko oryginalne i zarazem międzynarodowe, zintegrowane w kontekst światowego piśmiennictwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Jak rodzą się książki. Nowe brzmienie «Słonecznych klarnetów»

została wydana trzykrotnie. A w latach 1930–1980 wczesna poezja Tyczyny znalazła się pod faktycznym zakazem. Dużymi nakładami wychodziły zbiory wierszy napisanych w stylu socrealizmu. Nowe „Słoneczne klarnety” już ukazały się drukiem, mogłam potrzymać je w rękach, rozumiejąc, że chcę mieć taką książkę. I będę mieć. I mam. Książka narodziła się ze współpracy muzeum i młodego poligrafa. Taka oto historia. Dla mnie, sowieckiej uczennicy, poezja Tyczyny była zamulona treściami, jakich wymagały okoliczności jego późniejszego życia. A na początku szczery głos poety brzmiał tak, jak sto lat później usłyszał go absolwent Instytutu Poligraficznego przy Politechnice Kijowskiej, artysta Dmytro Hryczenko, który wykonał opracowanie graficzne książki. Główny kustosz muzeum memorialnego Serhij Prudywus napisał historię „Słonecznych klarnetów”. „To nasz wspólny projekt — zaznaczyła dyrektor Muzeum Literacko-Memorialnego Mieszkania-Muzeum P. H. Tyczyny Jewhenija Słyzjuk. — Muzeum miało środki, by wydać książkę, ale nie było pieniędzy na przygotowawczą pracę... Prawdziwymi sponsorami wydania są Dmytro, który bezpłatnie opracował makietę i ilustracje książki, oraz Serhij, który wykonał skład”. Bezpłatnie, na zasadzie wolontariatu. Dmytro od szkoły interesuje się twórczością Pawła Tyczyny. „Właśnie prawdziwą twórczością, poezją wczesnych lat — precyzuje młody artysta. — Widzę go takim

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Artysta jest zawsze optymistą, niesie ludziom światło, radość życia

Ołena FESZCZENKO Dlaczego tak się dzieje? Odpowiedź jest prosta: słowo poety jest uzdrawiające, soczyste, ono też wynosi na szczyty W. Za tuływitry, a on jak sztafetę przekazał je nam, abyśmy zachowali i przekazali następnym pokoleniom. Jak wiadomo, poeta usiłował ogarnąć cały świat, wcisnąć go w siebie, ogrzać, wyleczyć duszę, pomóc, poprawić życie każdemu. Swoją misję widział w tym, aby ludzie stali się równi, szczęśliwi i wolni, aby zniknęły wojny, rasizm, nędza… Jednocześnie rozumiał: nie ma siły, by poprawić świat, za to ma Słowo, które i nas jednoczy z artystą, między sobą, z silnym słowem Tarasa Szewczenki. Czerkaskie obwodowe zrzeszenie organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” wspólnie z Literacko-Artystycznym Funduszem Wołodymyra Za tuływitry w dniu jego urodzin przeprowadziły święto literacko-artystyczne z okazji jubileuszu „Zła nie trzymaj w duszy na mnie, okrutny czasie niezgłębiony” w Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim w Kaniowie. Do wielce duchowego wydarzenia dołączyli proświcianie Kaniowszczyzny: przewodnicząca miejsko-rejonowego zrzeszenia „Proświty” Wira Nosenko, pracownicy muzeum Literackiej Kaniowszczyzny, kierowniczka Iryna Jurczenko, zastępca dyrektora Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego Ihor Lichowyj, członkowie Funduszu i jego przewodniczący, deputowany ludowy VII kadencji Łeonid Dacenko, wykładowcy i studenci Kaniowskiego Kolegium Kultury i Sztuki, uczniowie, przewodnicząca Czerkaskiego obwodowego zrzeszenia „Proświty”, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, kandydat nauk pedagogicznych Ołena Feszczenko, uczniowie Czerkaskiego Kolegium „Berehynia”, pisarze oraz inni miłośnicy twórczości poety. Wieczór pamięci otworzył przedstawiciel Ministerstwa Kultury Ukrainy Wiktor Kowrej, odczytując powitanie dla uczestników zgromadzenia. Prowadzący — Iryna Jurczenko i nauczycielka Kaniowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia Ludmyła Chołodowa zapoznali obecnych z twórczą biografią poety. Łeonid Dacenko, który dołożył wiele starań do wydania książek, przedstawił nowości prozatorskie poety, wydane na jego jubileusz przy wsparciu przedsiębiorców Czerkaszczyzny. „Bytije wid Serafima” — zbiór psychologicznie głębokich, różnorodnych pod względem formy utworów. Obrazując ukraińskie charaktery, pisarz dokładnie odzwierciedla tło historyczne i stosunki społeczne słowami charakterystycznymi dla tamtego czasu. Pomyślało się, że ta proza jest potrzebna młodzieży do uświadomienia sobie historii Ukrainy poprzez percepcję artystyczną. Dlatego wybrano 10 utworów, których bohaterami są dzieci w różnym wieku, i wydano „Diżę”, zilustrowaną przez zasłużonego artystę, profesora Narodowej Akademii Sztuki Henriego Jahodkina. A „Zołotyj korin” — to artykuły Wołodymyra Za tuływitry o Buczaku, jego wywiady, badania jego twórczości przez wybitnych literaturoznawców współczesności, wierszowane dedykacje dla poety i wybór jego wierszy. Utwory poetyckie Wołodymyra Iwanowycza Za tuływitry po mistrzowsku czytali studenci kolegium, w szczególności „Pora wże…”, „Deś na meżi”, „Ne wirszi pyszem”, „Czy ne załełko” oraz inne. Ihor Lichowyj w słowie powitalnym zaznaczył znaczenie dorobku twórczego W. Za tuływitry w historii rozwoju współczesnej literatury ukraińskiej, symboliczność zbliżenia Tarasa Szewczenki z W. Za tuływitrą: pierwszy stał się strażnikiem Góry Mnisią, a drugi — góry Kozacki Szpila i wsi Buczak, i obaj — wielcy krzewiciele ukraińskiego Słowa. Nie trzeba zbyt wysokich pomników — wyższych od poziomu serca. Muszę widzieć własne miejsce w życiu: gdzie podstawić ramiona… Łeonid Dacenko i Ołena Feszczenko zaznaczyli, że Wołodymyr Iwanowycz miał silny charakter, a jego dążenie do wzbogacenia kultury ukraińskiej, języka ojczystego pokonywało wiele trudności. Wira Nosenko na Kaniowszczyźnie popularyzuje utwory poety w szkołach rejonu i miasta, poświęciła cykl wierszy jego pamięci. Sztafetę od kaniowian przejęli czerkascy — Czerkaskie Kolegium „Berehynia”, gdzie odbył się cykl wydarzeń poświęconych 75. rocznicy urodzin Wołodymyra Za tuływitry. Uczniowie klas 8 i 9 przeprowadzili ustny magazyn poetycki „Ja — wże zemla. A wam szcze treba neba”, prezentację badania naukowego „Gramatyczne formy wcielenia neologizmów w twórczości poetyckiej Wołodymyra Za tuływitry” w ramach miejskiego oddziału obwodowej Małej Akademii Nauk oraz czytanie książki prozatorskiej dla dzieci „Diża”. Uczniowie przygotowali referaty, komunikaty, z zainteresowaniem dzielili się swoimi przemyśleniami. Kolegianci są przekonani, że W. Za tuływitra należy do tych ludzi, którzy potrafią dostrzegać osobliwości rozwoju społeczeństwa, mogą opoetyzowywać życie, oczarowywać twórczością, pomagać pokonywać trudności, tworzyć własny świat. Uczniowie zachwycali się niepowtarzalnym losem poety, który jest wypełniony wielką pracą, szczerym dorobkiem. Spod jego pióra ujrzało światło dzienne dziesięć zbiorów poetyckich, przekłady poetów litewskich, mołdawskich oraz książki prozatorskie. W swoich komunikatach podkreślali ważność myśli w wywiadzie W. Za tuływitry: „Moja upartość — to moje sumienie. Jest ona wewnętrznym cenzorem, który zmusza w każdych warunkach społecznych pozostawać samym sobą…” Rzeczywiście, żywo tworzył pisarz zgodnie z sumieniem, jego spuścizna nikogo z nas nie może pozostawić obojętnym, ona wabi w świat marzeń, filozoficznego bytu, zmusza do wielu przemyśleń, do refleksji, a nawet do cierpienia. Brzmiały utwory pisarza: „Wstawajte, batku!”, „Czy ne załełko”, „Wynohrad cwite”, „Trijcia”, „Szczerbyk”, „Deś na serci”, „Doszcz u seredu”, „Mynys nawczora”, „Ostannie słowo meni” oraz inne. Nie lada zainteresowanie u kolegiantów wywołała prezentacja badania naukowego, które wykonała Anna Fartuch (klasa 9) pod kierunkiem nauczycielki języka ukraińskiego i literatury Ołeny Feszczenko. Opracowano utwory poetyckie ze zbioru „Czasza żertowna”, przeanalizowano neologizmy autorskie, wyciągnięto wniosek, że poeta najczęściej stosował morfologiczny sposób tworzenia neologizmów, głównie sufiksację, składanie podstaw, a także wyodrębniono oryginalne rzeczownikowe, przymiotnikowe, czasownikowe nowotwory, za pomocą których W. Za tuływitra przekazał w wierszach emocje, uczucia, działania, procesy. Łącznie w wyniku analizy częściomownej neologizmów autorskich opracowano 172 nowotwory, z nich: 72 — przymiotniki, 64 — rzeczowniki, 34 — czasowniki, 8 — przysłówki, a także sporządzono „Krótki słownik neologizmów autorskich W. Za tuływitry” (według zbioru „Czasza żertowna”). Badanie naukowe będzie kontynuowane na temat „Rola składni zdania pojedynczego w osiąganiu przez autora filozoficzności wierszy”. Badanie prowadzi Ołeksandr Bondarenko (klasa 9) na podstawie książki utworów prozatorskich „Diża”. Najbardziej zainteresował go problem kształtowania charakterów ukraińskich dzieci, które żyły w latach wielkiego głodu i wojen. A szczególnie poruszyło ucznia to, że świadomość bohaterów opowiadań szybko się kształtuje, i pod wpływem okoliczności historycznych hartują się ich charaktery, uzupełniają się nieśmiałością, a czasami obłudą. Kolejnym krokiem w uczczeniu pamięci W. Za tuływitry była praca na lekcjach języka ukraińskiego (klasy 8 i 9) dotycząca wykorzystania zdań z jego utworów, którym przypadł szczęśliwy los: są czytane, uczone na pamięć, przeprowadzane są czytania literackie na uczelniach Czerkaszczyzny, a także wśród nauczycieli polonistów. Znaczącym wydarzeniem w roku jubileuszowym stały się Siedemnaste Czytania Zatulywitrowskie, które odbywają się w dniu świętego Włodzimierza — w kozackim Buczaku nad Dnieprem, gdzie spoczywają prochy poety. Jak zawsze, w tym roku wydarzenie rozpoczęło się przy grobie — na górze Kozacki Szpyl z siedemnastoma dzwonami czaszy. Słowo Zatulywitra połączyło wielbicieli jego twórczości: kijowian, mieszkańców obwodu czerkaskiego, mieszkańców Kaniowa. Niezmiennym prowadzącym był pisarz Petro Zaseńko, który przekonująco oznajmił: “My wszyscy wiemy, kim jest Zatulywiter Wołodymyr Iwanowycz. Jeśli powiedzieć, że poeta — to bardzo mało, jeśli powiedzieć, że pisarz, działacz kulturalny Ukrainy, redaktor, wydawca, tłumacz, to tym też nie zostanie powiedziane wszystko. To tylko część zasług i część tej wielkiej pracy, którą wykonał Wołodymyr Iwanowycz. Gdzieś w archiwach ma taki zapis: “Czasu zostało tylko na pracę”. I zapewne, przez Boga było dane, że wybrał pod koniec swojego życia Buczak, był zakochany w tych pradawnych zboczach Dnieprowych, w tych chmurach, w słońcu. Kochał tę ziemię, jego rodzice byli rolnikami. I w jego twórczości temat rolnictwa brzmi pełnym głosem, w głębokim, filozoficznym odbiorze. W. Zatulywiter — rolnik na niwie literatury. Wchodził do literatury spokojnie, bez hałasu, epatujących wystąpień. Wydaje mi się, wchodził do literatury, jak kosiarz w pole, by zacząć kłaść pierwszy pokos, obliczając czas i siłę swoich umiejętności na długi słoneczny dzień. Zrobił bardzo wiele, o nim i jego twórczości mówiło wielu znanych krytyków: Iwan Dziuba, Mychajło Słaboszpycki, poeci Borys Olijnyk, Pawło Mowczan i inni…” Prawdziwą opiekunką pamięci i twórczości poety jest Lubow Wasyliwna Snisar, która podziękowała proświcianom za to, że rok 2019 na Czerkaszczyźnie ogłoszono rokiem W. Zatulywitra, że tak nieprzerwanie prowadzone są prace wokół twórczości jubilata. Słowo wdzięczności zostało skierowane do przewodniczącego Fundacji Wołodymyra Zatulywitra Leonida Dacenki, który pomógł w wydaniu trzech książek prozatorskich pisarza, prezentowanych na Siedemnastych czytaniach. Mile widzianymi gośćmi czytań stała się grupa czerkaskich pisarzy, której przewodził jej przewodniczący, doktor filologii Wołodymyr Poliszczuk. W swoim wystąpieniu powiedział: “Wołodymyr Zatulywiter był jednym z najbardziej zauważalnych poetów swojego pokolenia, i chyba nie tylko swojego pokolenia, ale i całej przestrzeni literackiej. I chcę wyrazić nadzieję, że tradycja corocznego zbierania się tutaj, na grobie poety, będzie żyła, bo jest szlachetna i potrzebna, ponieważ sam pisarz był szlachetny, niósł w świat wielką miłość do wszystkiego, co ukraińskie…” Pisarka Ludmyła Taranenko (była szefowa obwodowej organizacji NSPU) kontynuowała myśl słowami, które zapadły głęboko w duszę wszystkim obecnym: “Niejednokrotnie spotykałam się z poetą na wydarzeniach w ramach tradycyjnego poetyckiego października. Zapamiętałam go jako wielkiego i prostego, niezwykle skromnego, soczystym słowem oczarowywał każdego człowieka, oczy promieniowały światłem, a cała jego istota generowała ciepło. Najbardziej wyróżniał się spośród obecnych tym, że był poetą nie swojego czasu, a przyszłości, i o tym pisał: “Jak ciasno w swoim pokoleniu!”. Przez pięć ostatnich lat uczestnikami czytań literackich byli wychowankowie Czerkaskiego Kolegium “Berehynia” Diana Tołstiuk, Daria Bucheńska oraz Kabir Labib (obecnie studenci kijowskich i czerkaskich uczelni). Szczerze i z natchnieniem czytali poezje “Jedyna wieczność”, “Herb”, “Kategorie gramatyczne”, “Garbaty grudzień” i inne. Żaden konkurs recytatorski, czy to młodzieżowe Czytania Zatulywitrowskie, które corocznie przeprowadza Czerkaskie obwodowe zjednoczenie Towarzystwa “Proświta”, nie odbywały się bez udziału członka Ogólnoukraińskiego stowarzyszenia kompozytorów, historyka sztuki, proświcianki Natalii Sauch, która prawdziwie przejęła się motywami poezji i ułożyła muzykę do kilku wierszy, dwa sonety wykonała a cappella. Uczestnikiem wszystkich Czytań Zatulywitrowskich był zasłużony działacz sztuki, pisarz Wasyl Dowżyk, który oczarował obecnych mistrzowskim czytaniem prozy artystycznej “Alenkij cwietoczok”. Nie odstają od tego artysty chórzyści grupy “Homin” Leopolda Jaszczenki, którzy i w tym roku byli ozdobą czytań literackich. …Buczackie podwórze W. Zatulywitra stało się bliskie każdemu, kto choć raz postawił stopę na jego ziemi, wciągnął aromaty jabłoni, kaliny, ziół, bo artysta zawsze był optymistą, ludziom niósł światło, radość życia. Rok 2019 proświcianie Czerkaszczyzny — wielbiciele poetyckiego słowa — ogłosili rokiem Wołodymyra Zatulywitra, ponieważ właśnie w tym roku skończyłby 75 lat. Los sprawił, że już wiele zimowo-lutowych dni, które wypadają raz na cztery lata, obchodzone są bez niego, ale z jego drżącym słowem, ojcowską radą, którą pozostawił nam w spadku na stronach zbiorów — poetyckich i prozatorskich. I nie tylko dlatego, że rok jest jubileuszowy, ale i dlatego, że jego utwory mają magiczną siłę: brzmią w Jabłucznem, co na Sumszczyźnie (jego ojczyźnie), w Kaniowie i Czerkasach, a zwłaszcza — w Buczaku, gdzie spoczywają prochy artysty, nie jest on obcy stolicy, gdzie minęły płodne lata twórczości, gdzie niejednego początkującego pisarza wsparł, udzielił rady, pomógł wydać utwory.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Artystyczny protuberancja Poświęcenie pamięci Romany Kobalczynskiej

Iwan KOBALCZYNSKI Podczas kilku wizyt u Marii Prymaczenko, złożonych przez Romanę na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, nagrywała ona na taśmę magnetofonową rozmowy z malarką oraz jej bliskimi: synem Fedorem, synową Kateryną i siostrzenicą Tatianą. Na pytanie Romany: „A proszę powiedzieć — jaka jest tematyka prac mamy?”, Fedor odpowiedział: „Jak ja mogę wyjaśnić wielkiego mistrza? Ja tak uważam, że to bezdenna studzienka. To człowiek, który oddaje (malarstwu. — I. K.) całą duszę, ona urodziła się dla tego!”. Jak widzimy, syn M. Prymaczenko, wydawałoby się, prostym symbolem codziennego życia z głęboką ludową mądrością zaznaczył wielkie zjawisko artystyczne tworzenia przez matkę szczególnego świata piękna, jego pierworodną, często podświadomą naturę, zagłębioną w daleką przeszłość. Jeśli powrócić do źródeł narodzin tego wielkiego talentu, odnosi się wrażenie, że ma tu miejsce wybuch, rozbłysk twórczej siły samej przyrody, zjawisko (według Ludmyły Łysenko) „rzadkich ludzi-meteorów”. Posłuchajmy samej Marii Prymaczenko: „Ja urodziłam się w Bołotni i malowałam, ja przecież wam mówię, jeszcze gęsi pasłam jako mała. Nie miałam co robić, bo byłam kaleką, i (ja. — I. K.) po piasku malowałam patyczkiem kwiaty, przeze mnie widziane. A potem nabrałam w fartuch (zaczerpnęłam od przyrody! — I. K.) sinawego gliny i dawaj po ścianach malować”. Pozostawmy do pełniejszego rozszyfrowania zapisu rozmów Romany, jeśli jest to jeszcze możliwe, historię życia, czy „chodzenie po mękach” tego wielkiego talentu. Odnotujmy tylko, jak ten unikalny talent, ryzykując życiem, podczas katastrofy czarnobylskiej odmówił oderwania się od swoich korzeni, rodzinnego Polesia, Bołotni, które zrodziły i hojnie żywiły jego twórczość. W rozmowie z Romaną Maria Prymaczenko wspomina: „Czarnobyl, a ja (nic. — I. K.) nie wiem. Przybiega moja siostrzenica Tatiana. Wy zbierajcie się, matka jedzie z ojcem, zbierajcie się i jedźcie! Ja się rozpłakałam, no jak to ja pojadę? (Skonstatowała: „Moja chata pięćdziesiąt lat czeka żołnierza”, czyli jej męża z wojny). Rodzina tutaj, a ja pojadę gdzieś! Nie pojadę. Zostałam, usiadłam za stołem i dawaj malować. I maluję, maluję, i zapominam cały ból, był nastrój — robić, robić i robić!”. A gdyby pojechała? Czy zostałby stworzony cały pokład jej prac w nowym miejscu? Intuicyjnie geniusz Marii Prymaczenko czuł genetyczny związek z geniuszem rodzinnych stron! I nawet tę kosmiczną katastrofę ona z humorem sprowadziła do prawdy życia: „Jechali ludzie tam na atomową, i do mnie zajeżdżają, i opowiadają… Oto, mówią, dziadka widzieli (gdzieś koło atomowej. — I. K.). Przewiązał nogi nylonowymi woreczkami (pewnie obuł się w celofanowe reklamówki? — I. K.) i pasie krowę na trawce. Mówię, dobrze, zrobię obraz, to oni zabrali. A jeden i do Moskwy zabrali. To powtórzyłam pracę, ale drugi raz nie wychodzi tak jak pierwszy raz”. Chodzi o geniusza, który nie tylko pokazuje nam unikalność piękna świata, jego postrzeganie i rozumienie przez nieznane struktury i asocjacyjne związki mózgu, możliwości jego twórczej siły, ale i tworzy coś unikalnego – fantastykę i filozofię piękna żywej przyrody jednocześnie. Często jego twórcza wyobraźnia jakby odsyła nas w dalekie epoki geologiczne Ziemi, w odpowiednich pokładach której paleontolodzy znajdują prawdziwe cuda, tworzone przez niedoścignione możliwości żywej przyrody. Jak zaznaczała Ludmyła Łysenko (artykuł „Homocreator — krzywa Maria”, Ukraina mołoda, 18 sierpnia 2009 roku nr 150): „Chodzi o życiowy i artystyczny wyjątek od reguł „insitu” w światowej kulturze i dlatego to odrębne „zjawisko Prymaczenko” należy postrzegać również „insitowo”. Czyli, jako minimum — „inaczej, osobno”, a jako maksimum — tylko na poziomie indywidualno-autorskiej duchowej konstytucji bołotniańskiej malarki”. Konstatując również obecną „poniżalność w ocenie jej dorobku” w ostatnich latach, co często zdarza się przy ocenie, postrzeganiu twórczości nawet utalentowanych ludowych mistrzów, L. Łysenko zaznacza: „Ja z bardzo wielkim trudem (i, podkreślam, nie w swoim imieniu jako specjalisty) używam terminu „sztuka naiwna” wobec twórczości genialnej bołotniańskiej mistrzyni. Trzeba było znać silną introwertyczną (skupioną na swoim wewnętrznym świecie. — I. K.) naturę tej kobiety, jej potencjał oraz organizację psychologiczną, żeby bardzo zwątpić w „naiwność”. Moim zdaniem, zasadniczo należy zauważyć paradoksalne (przypomnijmy: kalectwo, wojna, śmierć męża, okupacja, nieakceptacja, etyczno-estetyczna niezgoda z jej twórczością ziomków. — I. K.): cała działalność Marii Prymaczenko była sumą życiowych okoliczności i osobistych potrzeb estetycznych” (podkreślenie moje. — I. K.): ona nie mogła nie tworzyć zgodnie z naturą swojej osobowości, jej zagłębieniem w podświadomość. Jako paralelę, przypomnijmy „podziemne” początki twórczości poetyckiej T. Szewczenki w pierwszych latach jego życia w Petersburgu). Zaproszona… w 1935 roku do Kijowa na naukę i pracę w Centralnych warsztatach eksperymentalnych… Maria … trafiła do świata swojego dawnego marzenia… Grandiozny, spontaniczny wybuchowy talent Marii był skazany na sukces… Samo środowisko stolicy, atmosfera improwizacji (podkreślenie moje. — I. K.) – wszystko to organicznie zakończyło się sukcesem jej fantastycznych w formie, nowych w języku i treści malowniczych obrazów sesyjnych. To był początek samostworzenia oryginalnej osobowości (właściwie, trzy ludowe geniusze uformowały klasyczny dekoracyjno-obrazowy język Ukrainy: Maria Prymaczenko, Hanna Sobaczko-Szostak i Kateryna Biłokur)”. Skomponujmy jeszcze kilka zdań z tego, co udaje się rozszyfrować z taśmy dyktafonowej sprzed ćwierćwiecza. Na pytanie Romany: „A proszę powiedzieć, Mario Oksentijiwno, jakie Pani bardziej lubi malować obrazy, — te kwiaty czy to, — różne zwierzęta, jak to Pani na duszę przychodzi?”. Maria Oksentijiwna podkreśla: „Z głowy maluję, co przyjdzie do głowy (czyli wyobraźnia, pamięć uformują fabułę w ogólnych zarysach, a „najbardziej dominują przy tym odtworzone wrażenia, które były przeżyte wtedy”. — I. K.), to maluję”, „Jeśli na wsi żyć, to kwiaty bardziej robię, a jak takie (coś demonstruje; idzie- Maria Prymaczenko o kwiatach, ptakach, ludzkich postaciach. — I. K.), to takie robię”; Pytanie Romany: “A to co leży?” M. O.: “To wszystko robiłam jakieś sekundy, ale do tego szłam całe życie. To — psychologiczny znak kobiety (wyrażony. — I. K.) przez linie, ale połączenie to — nie tylko linie… To kiedy ona była w takim stanie, — delikatna, otwarta, muzyczny etiud (kobiety? — I. K.)… Kobieta — planeta, ona piękna, i takim wianuszkiem rozkwita. Oto jakaś euforia rozkoszy, (ona. — I. K.) gdzieś płynie, płynie, prosi o pomoc (teraz? — I. K.), ciężko jej (? — I. K.)”; “A to moje kobiety lecą — kwiaty wielkie, takie kobietki, takie one kwiaty, oto one lekko-lekko się podnoszą”; — “A to jakiś mężczyzna zagubił się między trzema kobietami, tak ja go właśnie przedstawiłam”. — “Oto znowu kobiety; i kwiaty, i planety — wszyscy lecą”. — “A to znowu temat, gdzie mężczyzna zaplątał się wśród trzech kobiet. Jedna schwyciła go i leci z nim, a te doganiają ich, ale ona przeplotła się z nim….” — “A to takie jak ikona (?): dużo kwiatów, oto wilczek, a oto byczek; jednak poszła (udała się. — I. K.) ta seria!” Z tego nacisku oczywiste jest, że M. Prymaczenko miała twórcze trudności z rysowaniem jakiejś serii na początku lat 70. i pokonała je. Zapewne chodziło o prymaczenkowską serię “zwierzęcą” — “zjawisko unikalne, które nie ma analogów ani w rodzimej, ani w światowej sztuce”. (N. I. Welihoćka. Maria Prymaczenko. Album, Kijów, “Mystectwo”, 1989 r., s. 5—12). Przytaczam te urywki opowieści-rozważań M. Prymaczenko, które nie poddają się jednoznacznie zakończonemu rozszyfrowaniu, aby dodatkowo zilustrować słuszność wątpliwości Ł. Łysenko w “prymitywność sztuki” tej genialnej malarki, unikalność postrzegania przez nią zjawisk artystycznych i życiowych na poziomie świadomym, i na poziomie podświadomości. Ł. Łysenko w cytowaniu artykułu dodatkowo ilustruje słowami M. Prymaczenko jej “widzenie” przyszłości i swojego losu — sprzed ponad trzydziestu lat we śnie, podkreślając, że tematyka wielu jej obrazów rodziła się w podświadomości, “podczas snu”: “Ja przecież ją (wojnę. — I. K.) duszą czułam jeszcze przed czterdziestym pierwszym. Śniło się: sad wiosną do góry dnem stanął. Kwiat w ziemi zakopany, a korzenie, jak ręce poparzone, do nieba modlą się. A co było dalej — to nie zgadnę, bo czyż nie zemdlałam we śnie…” (!!!) Kto bez duchowego bólu może postrzegać ten symbol wszechświatowej katastrofy, Romana Kobalczynśka uformowany wyobraźnią M. Prymaczenko na poziomie podświadomości i ponad 30 lat później interpretowany przez nią także jako proroczy znak jej osobistej przyszłości: na tej wojnie zginął jej mąż, krajan Wasyl Maryńczuk, – “…Rozsądny, piękny postawny porucznik rezerwy i kawaler orderu za Chasan, … (który) szanował jej rysowanie, troszczył się o nią i myślał o rodzinie” (Ł. Łysenko). A była to strata “późnej, szczerej i szalonej miłości” trzydziestodwuletniej Marii i ojca nowo narodzonego syna Fedora, którego Wasyl tak i nie zobaczył! W rozmowie z Romaną ona dwukrotnie powtarza: “Moja chata pięćdziesiąt lat czeka na żołnierza!” Faktycznie od tych słów i zaczęła się zapisana przez Romanę rozmowa, która świadczyła o ciągłym odczuwaniu przez M. Prymaczenko bólu tej jej osobistej tragedii jako niepowetowanego złamania losu i tak wycierpianego szczęścia. O tym samym świadczą też przytoczone przez Ł. Łysenko słowa samej Marii, (która), … nie wierzyła w stratę aż do samej śmierci i odmawiała mężczyznom, którzy swatali się do niej: “Może być wszystko, może pomyłka jakaś zaszła, tak bywa w życiu. Ja wciąż czekam — czekam — czekam…” Jak głęboka była jedność, zanurzenie jej mentalnej istoty w twórczość, świadczą przytoczone wyżej słowa M. Prymaczenko w odpowiedzi na wiadomość siostrzenicy Tatiany o katastrofie czarnobylskiej: malować, malować, malować! I to reakcja prawie 80-letniej kobiety, której życiowa droga zaczęła się od kalectwa, przez znane nam wszystkim ciernie lat 20—30., do niepomyślanej osobistej tragedii podczas wojny i do czarnobylskiego apokalipsy, tego “rodowego czarnobylskiego przekleństwa — jako kary za nieodpokutowane grzechy ludzkości” (Ł. Łysenko). Nasuwa się myśl, że właśnie to wszechogarniające oddanie twórczości, sztuce przez całe życie ratowało jej geniusz dla ludzkości. Powróćmy do treściwie głębokiego, z tragicznym zabarwieniem tytułu artykułu Ł. Łysenko o M. Prymaczenko: “Homocreator — krzywa Maria”, czyli “Człowiek-twórca — krzywa Maria”. W przedmowie do artykułu Ł. Łysenko zaznacza: “Chodzi o życiowy i artystyczny wyjątek … (który) należy postrzegać … tylko na poziomie indywidualno-autorskiej duchowej konstytucji bołotniańskiej malarki”. I ten “artystyczny wyjątek” już wiele dziesięcioleci analizują specjaliści najwyższego poziomu zarówno z twórczości ludowej, jak i profesjonalnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...mistectwa. Tym bardziej, że w 2017 roku minęło 20 lat od dnia śmierci M. Prymaczenko, co ożywiło i poszerzyło zakres rozumienia zjawiska „twórczość Marii Prymaczenko”. Od czasu kontaktów Romany z M. Prymaczenko (były tylko dwa spotkania) minęło już ćwierć wieku. Dziś trudno odtworzyć wszystkie zamiary i plany Romany, tym bardziej że badania i poznawanie Polesia (Hołotni) nie były regionem jej obowiązków służbowych jako etnografa i regionalisty, pracownika muzeum. Najprawdopodobniej była to próba zrozumienia, choćby w ogólnych zarysach, tego „artystycznego wyjątku”, wychodząc z tych przesłanek, które tak wyraźnie zostały ukształtowane przez Romanę przy pisaniu książki „Złote klucze”: ukazać ukraińskiemu światu, choćby w ogólnych zarysach, całe bogactwo jego kultury duchowej, obyczajowej i artystycznej, wskazać jej wpływ na sztukę profesjonalną. Przypomnijmy, że wszystkie dwanaście rozdziałów „Złotych kluczy” zamykają wiersze genialnego Ihora-Bohdana Antonycza! A w jedenastym rozdziale (miesiąc listopad) krótka nowela pod tytułem „Z ludowych źródeł”, które są obecne we wszystkich dwunastu rozdziałach książki, poświęcona jest M. Prymaczenko. Jeszcze tylko o Halinie Siewruk, która również nie należy do artystów Ukrainy Zachodniej, analogiczna nowela została zamieszczona w rozdziale o wrześniu. Po raz pierwszy Romana odwiedziła Hołotnię, towarzysząc gościom z USA, zdaje się, w 1992 roku. W ciągu ponad ćwierćwiecza pracy Romany jako etnografa, najpierw we Lwowie, potem w Kijowie, badań sztuki ludowej, pisania książki „Złote klucze”, musiała ona kontaktować się z dziesiątkami, jeśli nie setkami, rzemieślników i profesjonalnych artystów, konsultować wielu z nich, poznawać ich twórczość; przygotowując książkę „Złote klucze”, opracowywała masę literatury regionalistycznej, etnograficznej, historyczno-artystycznej: bibliografia wykorzystanych materiałów liczy 75 pozycji, w tym także nieopublikowanych wówczas na Ukrainie. Ponadto wykorzystano setki zapisów z dzienników wypraw, informacje o kontaktach z autochtonami całej Ukrainy Zachodniej i poszczególnych regionów całej Ukrainy. Ale nie przypominam sobie przypadku, aby ktokolwiek z tego grona partnerów Romany we współpracy tak ją zaskoczył, wzbudził w niej taki zachwyt, połączony ze zdziwieniem, jak M. Prymaczenko. I dotyczyło to przede wszystkim cech jej myślenia, formułowania własnych myśli, jakiegoś duchowego napięcia: nieoczekiwanych przejść od bajkowej narracyjności do jasnej logiki ich formułowania. Przypomnijmy, że rozmowy Romany z M. Prymaczenko odbywały się mniej więcej w 83–84 roku życia malarki! Dziwi jeszcze jedna okoliczność. W kontaktach z ludowymi twórcami, profesjonalnymi artystami Romana zawsze delikatnie starała się określić osobliwości ich artystycznego widzenia, oryginalności twórczego myślenia i zamysłów, ich osiągnięć na tle szerszych dokonań kierunku artystycznego. I jeśli twórcza osoba odpowiadała jakimś zasadniczym wymogom jej widzenia etnografii i sztuki jako jednej całości przejawu duchowości Ukraińców, to pozostawała ona na zawsze w polu widzenia Romany. Z pewnością, w razie potrzeby, o niej pisano i drukowano artykuły, przygotowywano broszury i banery reklamowe, organizowano wystawy. W szczególności na osiągnięciach niektórych z nich, jak już wspomniano, podkreślono to w książce „Złote klucze”. W przypadkach obniżenia poziomu artystycznego zamysłu, mistrzostwa wykonania Romana dość ostro wskazywała na to artystom, jak na przykład zaznacza zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Ochapkin w swoim dodatku do książki D. Stepowyka „Romana Kobalczynska: etnograf i historyk sztuki”. Celem jej drugiej wizyty u M. Prymaczenko było jednoznacznie – pełniej zrozumieć jej twórczość, „zasilić się” autorskim spojrzeniem na istotę tego „niepowtarzalnego fantastycznego świata”. Jednak Romana ograniczyła się do krótkiej noweli „Maria Prymaczenko” w książce „Złote klucze” na s. 116–117, przy czym ograniczyła swoje spojrzenie podtytułem – doprecyzowaniem – (dekoracyjne malowanie). W samej noweli rozszerzyła „dekoracyjne malowanie” do szerszego – „artystycznego odzwierciedlenia życia”. Aby zilustrować to uogólnione postrzeganie twórczości M. Prymaczenko przez Romanę, przytoczmy główny kontekst noweli: „Na początku lat 60. w twórczości M. O. Prymaczenko rozpoczął się nowy okres. Mistrzyni odnalazła swój styl, wzbogacając tradycyjną sztukę ukraińskich ludowych malowideł dekoracyjnych o oryginalne formy artystycznego odzwierciedlenia życia. Wszystko w jej dziełach wywodzi się z ziemi – kwiaty, zwierzęta, ptaki. Maria Oksentiivna postrzega rzeczywistość w cudownym barwnym świetle, siłą swojej twórczej wyobraźni zmienia ją (podkreślenie moje. – I. K.), i przed nami staje niepowtarzalny fantastyczny świat. Począwszy od lat 70. Maria Prymaczenko pracuje nad tworzeniem kompozycji fabularnych i ornamentalnych na podstawie folkloru. Nieodłączną częścią treści obrazów artystki są oryginalne autorskie podpisy w postaci przysłów, w których wyraża swoje rozważania „o czasie i o sobie”. Sądzę, że drugi akapit przytoczonego fragmentu ilustruje pewne skryte żale samej Romany, że nie udało jej się połączyć swojej głębokiej wiedzy etnografa-regionalisty z unikalnymi artystycznymi możliwościami M. Prymaczenko, jak to miało miejsce we współpracy z Zofią Homeniuk. „Ale – zaznacza L. Łysenko – do ukraińskiej niepodległości w 1991 roku M. Prymaczenko stworzyła 99,9 procent swojego dorobku. Przez ostatnie 5–6 lat choć słabo widziała, drżącą ręką jeszcze coś malowała”. W tych warunkach Romana powstrzymała się od publikacji szerszego własnego przemyślenia twórczości M. Prymaczenko, choć podkreśliła „folklorystyczną podstawę” wielu kierunków jej twórczości, co było bezpośrednio związane z głównymi kierunkami pracy przez całe życie samej Romany. Obserwując przez wiele lat osobliwość naukowego rozumienia przez Romanę większych i mniejszych zjawisk artystycznych, jej nieprzezwyciężone pragnienie ich popularyzacji dla szerokiego grona odbiorców, naukowej atrybucji jako osiągnięć sztuki i twórczości ludowej, zauważyłem prawidłowość: prawie we wszystkich przypadkach najbardziej owocne były rezultaty, gdy wspomniane naukowe rozumienie zachodziło jakby „równolegle” z rozwojem twórczości artystów, często jako wariant współpracy – Romany i artysty. Wychodząc z tego stwierdzenia, uważam za konieczne zaznaczyć następujące kwestie: Po pierwsze, Romana rozumiała, że w tym przypadku praktycznie niemożliwa jest twórcza współpraca „…na poziomie indywidualno-autorskiej konstytucji malarki z Hołotni”, gdyż „chodzi o życiowy i artystyczny wyjątek od reguł… w kulturze światowej” (L. Łysenko), a poza tym nie była już na to pora. Chyba że Romana musiała od samego początku po przeprowadzce do Kijowa w 1973 roku powtórzyć wyczyn L. Łysenko: „…kilkadziesiąt lat obcowania z Marią Oksentiivną… żyć i pracować według szczególnych zasad altruizmu i pozytywnego spojrzenia na życie”. Ale życie jest życiem. Po drugie, i to najważniejsze: do początku lat 90. ubiegłego stulecia o M. Prymaczenko napisano i powiedziano już na wszystkich poziomach, wiele wybitnych ocen i różnych. Coś nowego trzeba było przemyśleć na poziomie homokreator – człowieka twórcy, do czego konieczne byłoby zagłębienie się w takie „horyzonty” świadomego i podświadomego w jej twórczości, które dostępne są chyba tylko naukowcom sztuki wysokiego poziomu z pełną znajomością tzw. creative psychology – psychologii twórczości. Romana wyraźnie to rozumiała, ograniczając się tylko do noweli „Maria Prymaczenko” w książce „Złote klucze”. Wierzmy, że kilka skromnych szkiców do portretu twórczego wielkiej malarki, zarejestrowanych przez Romanę, posłuży za impuls dla przyszłych badań twórczości Marii Prymaczenko, jej unikalnego twórczego mentalno-psychologicznego obrazu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Uświęcony modlitwą mamy

Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy „Mama składa trzy paluszki mojej małej rączki, uroczyście podnosi do czoła i cicho, modlitewnie mówi swoim serdecznym, śpiewnym głosem: „W imię Ojca, i Syna, i Ducha Świętego. Amen”… Nie przypomnę sobie, kiedy nauczyłem się Modlitwy na pamięć, by nie zapominać jej przez całe życie. …Módlmy się, jak dzieci, niekłamanymi ustami, a Modlitwa nasza zostanie przyjęta”. Te pełne nadziei słowa wychowanek Uniwersytetu Lwowskiego, pisarz Jarema Hojan wpisał, niby kazanie księdza przed mszą świętą, w jednym z trzytomów „Markijan Szaszkewycz „Czytanka dla dzieciątek” (Kijów, wydawnictwo „Ukraińska myt” In Jure, 2017). Trzytom ukazał się na 205. rocznicę urodzin poety i duchownego, budziciela Rusi Halickiej. Zamieszczono tu kazanie metropolity Andrzeja Szeptyckiego (1912) oraz błogosławieństwo błogosławionego Światosława. Wolumin jest ilustrowany rycinami akademika Wasyla Kasijana i stał się już naukową skarbnicą dla bibliotek uniwersyteckich. Apostołem Ducha nazywa Jarema Hojan młodego poetę i nauczyciela, który po raz pierwszy wprowadził do nauki szkolnej słowo „czytanka”. I zaznaczył, że słowo to, jak powiedział Markijan, „zmartwychwstało z modlitwy … jeśli choć pozornie wyświadczyłem przysługę mojemu ukochanemu ukraińskiemu narodowi, mam pod dostatkiem błogosławieństwa Boga nad sobą”. Ślubne zdjęcie Petra Hojana i Oleny Kasijan Nie, nie nadaremnie nosił się Jarema Petrowycz z marzeniem wydania w wydawnictwie „Weselka” poetyckiego i oświatowego dziedzictwa Markijana Szaszkewycza. Wcześniej w „Weselce” został wznowiony „Elementarz” Tarasa Szewczenki. Razem dzieła te stały się fundamentem dla ukraińskiego szkolnictwa jeszcze w tamtych odległych czasach. Pamiętam, jak z Jaremą Petrowyczem przygotowywaliśmy jego cotygodniowy autorski program w Radiu Ukraińskim „Światła ziemi ukraińskiej” na 2000-lecie chrześcijaństwa na Ukrainie. Tutaj wybrzmiały jego rozważania o krzewicielach ukraińskiej kultury i duchowości, poszczególne rozdziały tego programu — „Światło z nieba” (które jaśnieje z niebios na ukraińskich ikonach), „Modlitwa do Szewczenki”, „Cud Kasijana”, „Tytani narodu” (Prorok T. Szewczenko), „Jasnowidz” (Iwan Franko), „Zwiastunka” (Łesia Ukrainka), „Wierzę”, „Spowiedź przed Mamą”, „Modlitwa w rodzinnej świątyni”, „Przysięgam Wam, Ukraino!”. Myślą przewodnią tych audycji radiowych stała się aksjomat, zapisany przez niego w książce „Zmartwychwstaniemy!”: „Wiara chrześcijańska jednoczy ród nasz i naród ukraiński. Jestem szczęśliwy, że wiara ta uświęciła mój ród i świeci, niczym słowo modlitwy, w pokoleniach i nie zagubi się w wiekach nasza wiara, jak i skarby duchowe, które rodzą się w jej promiennej aureoli”. W tym samym językowo-stylistycznym kluczu autor programów radiowych podawał wszystkie rozważania-teksty, nawiązując do Ewangelii w swoich kolejnych dziełach. Ilustrowana jest ta książka tak samo unikalnymi dziełami Wasyla Kasijana, gdzie ukazał się życiorys rodu Kasijanów-Hojanów. Swój literacko-artystyczny serial o wybitnym artyście, a jego wuju, starszym bracie matki, został wcielony w autorski program pisarza „Szewczenkiana Wasyla Kasijana”. Przez trzy lata brzmiała ona w dwudziestu audycjach Radia Ukraińskiego. Przypominam sobie, jak jeden z lektorów, zasłużony artysta Ukrainy protojerej Petro Bojko mówił autorowi: „Powinien był Pan zostać księdzem, znacznie wzbogaciłby Pan ukraińską teologię. W Pana dziełach: „Modlitwa i Słowo przyszły razem, jak Bóg, i Niebo, i Mama, i Tata, i Mowa, i Ukraina. Gdyby to ode mnie zależało, uczyłbym języka ukraińskiego na podstawie Pana dzieł”. Jarema Hojan jako redaktor naczelny, a potem wieloletni dyrektor wydawnictwa „Weselka”, rozwinął swój szczodry i błogosławiony talent. Był wrażliwy na słowo literackie i wydał ponad dwadzieścia książek klasyków literatury ukraińskiej, w szczególności w zbiorze szkiców „Zwiastuni”. Za osiągnięcia twórcze Jarema Petrowycz został uhonorowany Nagrodą im. Szewczenki. Wiosną 1993 roku tę najbardziej prestiżową nagrodę wręczył mu akademik Ołeś Honczar. Dmytro Pawłyczko nazwał wyróżnioną powieść „Tajemnica Lesykowej skrzypiec” książką, dzięki której powinien dorastać świadomy, duchowo wyrafinowany obywatel Ukrainy. 14 maja 2018 roku Jaremie Hojanowi za książkę „Zmartwychwstanie Słońca” (portret literacki Wasyla Stefanyka) jednocześnie z rodakami — poetą Myrosławem Popadjukiem (przewodniczący Śniatyńskiej „Proświty”), prozaikiem i działaczem społecznym Dmytrem Zacharukiem (zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej obwodowej „Proświty”) wręczono obwodową nagrodę im. Wasyla Stefanyka. 28 września mija rocznica od czasu, gdy w 79. roku życia odszedł w zaświaty członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jarema Hojan, wielki pracownik na niwie pięknego piśmiennictwa Ukrainy. W słowie pożegnalnym na grobie pisarza ksiądz Roman (Nebozhuk) powiedział: „Jarema Hojan odszedł w czasie obchodów Podwyższenia Krzyża Świętego. Godnie i uczciwie poniósł swój Krzyż pisarza i obywatela”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Serhij Jefremow: „Całe dnie siedzę nad komentarzem do Dziennika Szewczenki…”

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Tym razem Wołodymyr Melnyczenko poświęca artykuł wybitnemu szewczenkoznawcy, akademikowi S. O. Jefremowowi (1876—1939), który jest zapewne najsłynniejszym odkrywcą szczegółów życia poety, przede wszystkim w komentarzach do Dziennika Szewczenki, wydanego pod jego kierownictwem w 1927 r. Opierając się na dziennikach S. O. Jefremowa, nasz autor opowiada o tej wybitnej pracy naukowej. Ważne jest, aby zaznaczyć, że po ponad 90 latach Wołodymyr Melnyczenko również przygotował fundamentalną pracę „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki”. Artykuł jest poświęcony 80. rocznicy śmierci S. O. Jefremowa w jednym z obozów GUŁAG-u w Rosji oraz 30. rocznicy jego rehabilitacji w 1989 r. „z braku znamion przestępstwa”. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Codziennie robię porcję komentarza do Dziennika Szewczenki” Na początku lat 20. XX w. we Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN) zaplanowano Pełny zbiór utworów Tarasa Szewczenki w 8-10 tomach, ale światło dzienne pod ogólną redakcją i z przedmowami akademika S. O. Jefremowa ujrzały tylko 3. tom (1929 r.) z listami poety (225) i listami do niego (198), a także 4. tom (1927 r.), w którym zamieszczono Dziennik (Żurnał) Szewczenki z komentarzami naukowymi1. Trzeciego stycznia 1924 r. S. O. Jefremow odnotował w dzienniku2: „Posiedzenie Komisji zabytków ukraińskiego piśmiennictwa nowoczesnego. Rozdzielaliśmy między sobą tematy do komentarzy do Dziennika Szewczenki. Pracy dużo, a czasu mało”. Po dwóch i pół miesiąca — 18 marca 1924 r. — S. O. Jefremow krótko notuje o rozwijaniu pracy: „Komentarze do »diariusza« Szewczenki rozrastają się. Siedzę nad nimi bardzo starannie, a kiedy skończę — nie wiem. Zdaje mi się, że im końca nie będzie”. Pod koniec 1925 r. — 14 grudnia — znów notuje: „Całe dnie siedzę nad komentarzem do Dziennika Szewczenki. A praca jakby wciąż rośnie i rośnie. I końca-brzegu jej nie widać”. Bardzo dobrze odczuwam stan uczonego, bo sam, zanurzywszy się w tę, wydawałoby się, nieogarnioną i niewyczerpaną pracę, szybko zrozumiałem, że bez szczególnej staranności, rzetelności i wytrwałości nie da się obejść, wszak w każdej chwili pojawia się potrzeba nowych komentarzy do zupełnie różnych tematów i problemów. S. O. Jefremow pokazał, że pod względem gatunkowym komentowanie Dziennika poety jest osobną ważną dziedziną szewczenkoznawstwa, która podsumowuje najlepsze osiągnięcia wcześniejszych badań i jednocześnie daje nowe impulsy do opracowania dojrzałych wielkich i mniejszych, ale ważnych problemów życia i twórczości Kobziarza. Obciążony pracą, S. O. Jefremow od czasu do czasu skarżył się: „Nijak nie dają mi skupić się nad komentarzami do Szewczenki: tuzin prac trzeba robić naraz…” (7 marca 1926 r.); „Codziennie, jak zwykle, robię porcję komentarza do Dziennika Szewczenki, ale wszelka drobnostka odciąga od pracy” (2 lipca 1926 r.). Mimo to rozumiał, jaka praca jest dla niego główna: „Już mi praca ponad głowę się przelewa. Gonię Dziennik Szewczenki…” (14 grudnia 1926 r.); „Brzeg już widać; ostatnie strony komentuję” (30 stycznia 1927 r.); „Skończyłem przedmowę do Żurnału Szewczenki oraz słowo wstępne od redaktora. Jeszcze zostaje trochę komentarzy do dokończenia… Może w tym tygodniu skończę. W każdym razie brzeg już widać” (6 lutego 1927 r.). I wreszcie odnotował 22 lutego 1927 r.: „Skończyłem i oddałem do drukarni komentarz do Żurnału Szewczenki. A oddawszy, powiedziałem z ulgą — uff!”. Sam S. O. Jefremow zrobił ponad 400 (!) komentarzy, a jeszcze około 250 komentarzy napisali zaangażowani przez niego specjaliści z różnych dziedzin wiedzy. Byli to: A. M. Łoboda — ukraiński folklorysta, etnograf, literaturoznawca, lingwista i kulturoznawca, akademik WUAN; W. W. Mijakowski — ukraiński archiwista, literaturoznawca, historyk i działacz muzealny, w latach 1922–1929 dyrektor Centralnego Archiwum Historycznego im. W. Antonowycza; M. M. Nowycki — ukraiński literaturoznawca, od początku lat 20. XX w., pracując w WUAN, zbierał rękopisy Szewczenki oraz inne materiały związane z jego życiem i twórczością; O. P. Nowycki — ukraiński historyk sztuki, akademik WUAN, założyciel naukowego badania spuścizny artystycznej Szewczenki; D. M. Rewucki — ukraiński historyk sztuki, folklorysta, literaturoznawca i tłumacz, autor prac „Szewczenko i pieśń ludowa”, „T. Szewczenko w muzyce”; P. I. Rulin — ukraiński teatrolog i krytyk, przez całe życie pracował nad teatralną Szewczenkianą; P. P. Fyłypowycz — ukraiński literaturoznawca, poeta i tłumacz, jeden z fundatorów nowoczesnego naukowego szewczenkoznawstwa. Zatem najsilniejsza w tamtym czasie ekipa szewczenkoznawcza na czele z S. O. Jefremowem błyskotliwie poradziła sobie z gigantyczną pracą, która stała się, mówiąc słowami P. I. Zajcewa, „wzorem wydań typu naukowo-akademickiego”. Już cztery lata po tym ponad pół tysiąca komentarzy S. Jefremow. Połowa lat 20. XX w. S. P. Szesterikowej zostało zamieszczonych w moskiewskim wydaniu „Dniewnika” z 1931 r. Ale nie można ich porównać z głęboko naukowymi opracowaniami S. O. Jefremowa i jego zespołu. Setki komentarzy w kolejnych radzieckich i zagranicznych wydaniach zrobili znani szewczenkoznawcy I. Ja. Ajzensztok, W. S. Borodin, P. I. Zajcew, Ju. O. Iwakyn, Je. P. Kyryluk, A. I. Kostenko, M. A. Plewako, W. O. Sudak, L. I. Sukaczow, S. M. Szachowski. Mimo to, jak zaznaczał L. N. Bolszakow, „tamtego, »jefremowskiego«, poziomu osiągnąć się nie udało”. Był to prawdziwie patriotyczny wyczyn w imię Ukrainy w duszącej atmosferze stalinowskiego represyjnego przedburza. S. O. Jefremow, który nienawidził bolszewików i władzy radzieckiej, nie ukrywał tego w dziennikach. Powiedzmy, zapisał w związku z przesunięciem wskazówki zegara o jedną godzinę do tyłu od 1 maja 1924 r.: „Właściwie manipulacje z zegarem — to była jedyna reforma, która błyskotliwie i bezsprzecznie udawała się bolszewikom”. Jeszcze na początku pracy nad komentarzami – 29 marca 1924 r. – S. O. Jefremow nie ukrywał obawy, że ogromny wysiłek może okazać się daremny, a jego i kolegów trud nie ujrzy światła dziennego: „A główna praca mimo wszystko – komentarze do dziennika Szewczenki. One wciąż się rozrastają i zabiorą więcej czasu, niż myślałem. A jednak, co do żadnej pracy nie mam pewności, czy się ukaże. To cenzura, to kłamliwe wydawnictwa – i może na próżno tylko katorżniczą pracę dźwigam na sobie”. W każdym razie prawdziwe niebezpieczeństwo nieuchronnie nadciągało ze strony znienawidzonej przez niego władzy radzieckiej. Jej postrzeganie przez S. O. Jefremowa wydaje się najsilniej wyrażone w stosunku do W. I. Lenina. Dzień po śmierci wodza – 23 stycznia 1924 r. – zapisał w dzienniku: „Czerwona arakczejewszczyzna – dorobek Lenina jako polityka… Orator na jednym z dzisiejszych wieców doszedł do tego, że trzeba przemianować Moskwę na Lenińsk”. Swoją drogą, na początku lat 90. XX w. zdarzyło mi się znaleźć w archiwum ówczesną zbiorową propozycję przemianowania ZSRR na… „Leninię”. Serhij Ołeksandrowycz zanotował niemało ówczesnych anegdot o W. I. Leninie. Powiedzmy, po jego śmierci zapisał 26 stycznia 1924 r.: „Dzisiaj znów co nieco słyszałem z nowszego folkloru. Rzekomo Marksa dopiero co świeżo wpuszczono do raju, a tak to gdzieś błąkał się w przestworzach. Za nim uczepił się i Lenin. Na bramie stop – nie wpuszczają. „Przecież ja jego uczeń!” Nie, nie można, poczekaj. Wtedy jeden ze strażników „z naszych” wpadł na pomysł. „Leź, mówi, do worka”. Lenin wlazł. Wtedy tamten podał worek przez bramę: „Tam przeszedł Marks – więc to jego graty. Przekażcie!” Jeśli wziąć pod uwagę skalę twórczą postaci S. O. Jefremowa, to ze względu na ogromne wewnętrzne napięcie osobistej antyleninowskiej, antysowieckiej postawy, można go porównać chyba tylko z I. A. Buninem, który jednoznacznie uważał, że „lepiej czarty, niż Lenin” i dlatego kategorycznie niemożliwe jest „przyjąć nadchodzącą nowość w jej odrażającej nagości”. Buninowskie „Przeklęte dni” napisane w gatunku dziennika w Moskwie i Odessie w latach 1918–1920 obiektywnie niewiele wyprzedzały dzienniki Jefremowa. W każdym razie I. A. Bunin, który oświadczył, że „Szewczenko – zupełnie genialny poeta!”, wyemigrował z kraju radzieckiego w 1920 r., a S. O. Jefremow mógł otrzymać najwyższy wymiar kary za jeden tylko zapis w dzienniku. W czerwcu 1929 r. uczony odnotował, jak dzienniki jego znajomego, pedagoga i krytyka literackiego W. F. Durdukiwskiego trafiły do GPU – „wydał człowiek, który je przechowywał” (tamten został aresztowany już miesiąc później): „To i dla mnie groźne memento. Czy nie zniszczyć i swoich zapisów? Szkoda niszczyć. Niech się dzieje, co chce…”. Szóstego lutego 1927 r. w dzienniku wyrwało mu się: „Gdyby tak wydać książkę przed możliwą zawieruchą”. Między innymi, w tym lutym – 24 dnia – Biuro Polityczne KC KP(b)U podjęło decyzję o wysłaniu S. O. Jefremowa za granicę, ale do tego nie doszło. Choć w rzeczywistości mogło to uratować uczonemu życie. W ciągu 1928 r. z inicjatywy tego samego Biura Politycznego rozwijała się kampania przeciwko S. O. Jefremowowi w lokalnej prasie oraz poprzez organizacje społeczne. Siedemnastego grudnia 1928 r. Serhij Ołeksandrowycz odnotował w dzienniku swój stosunek do knowań władzy partyjnej: „Na kolana nie padnę, kajać się nie będę – zatem perspektywa się wyjaśnia: wycieczka, i chyba niedaleka, pachnie”. W każdym razie oczywiste jest, że liczył jedynie na wysłanie… Na samym początku wiosny zgubnego dla niego 1929 r. S. O. Jefremow zapisał: „Mówią – sam nie widziałem, że „Weczirnij Kyjiw” wydrukował notatkę, że trzeba dni Szewczenkowskie wykorzystać do walki z „jefremowszczyzną”. To nawet pikantne: u Jefremowa oczy nad Szewczenką wyłażą, a oni imieniem Szewczenki będą walczyć z „jefremowszczyzną”! No, niech tam: zobaczymy, czyj ojciec silniejszy!”. Historia przekonująco pokazała, że ostatecznie najsilniejszym okazał się ojciec Szewczenko, jednak pod koniec lat 20. XX w. w ZSRR i na Ukrainie wszystkim i wszystkimi rządził „ojciec” Stalin… S. O. Jefremow doskonale rozumiał, że okres tak zwanej ukrainizacji kończył się. 28 maja 1929 r. zostawił takie wersy: „Chyba całą ukraińską inteligencję z tradycjami chcą usunąć. Ukrainizacja bez Ukraińców, albo lepiej – na zgubę Ukraińcom… Oczywiście sprawa idzie już o fizyczne wyniszczenie ukraińskości!”. Szczególnie przejmujące wersy Serhij Ołeksandrowycz zapisał 18 czerwca 1929 r.: „Każdego dnia, każdej nocy spodziewam się gości i zaczynając jakąś pracę czy sprawę, nie wiem, czy przyjdzie mi ją dokończyć. Pracuj w takich okolicznościach!… Władza chce, żeby ludzie przestali logicznie myśleć i w tym największe dla niej niebezpieczeństwo. Może nauczy i działać. I w końcu nauczy. Kiedy to będzie – nie wiemy, ale musi być, bo „słońce stanie i splugawioną ziemię spali””. Po tych słowach notatka z następnego dnia wygląda heroicznie-spokojnie: „Wszystko jedno – wyrokowany. Zginiesz rok wcześniej czy później – czyż nie wszystko jedno?”. Ostatni zapis w dzienniku S. O. Jefremow zrobił 20 lipca 1929 r. Oto on: „Niespodziewanie dla siebie jeździłem na grób Szewczenki. Dzisiaj wróciłem. Cudowna podróż parowcem, ale o grobie lepiej nie mówić! „Niedouki zmarnowali Boży raj”… Przewracają się gdzieś, zapewne, kości Kobziarza w grobie, na taką zniewagę patrząc!”. Czyż tak niespodziewana była podróż S. O. Jefremowa do Szewczenki? Wydaje się, że była ona darowaną mu przez Boga i mistycznie nieuniknioną, jakby Szewczenko ostatni raz wezwał go do siebie na grób, o który S. O. Jefremow martwił się w dziennikach, zwłaszcza z powodu zburzenia krzyża nad prochami Kobziarza. Jak by nie było, następnego dnia – 21 lipca 1929 r. – został aresztowany, później skazany na karę śmierci w sfalsyfikowanej przez radzieckie organy karne sprawie „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, w której S. O. Jefremow stał się głównym oskarżonym jako przewodniczący „kontrrewolucyjnej organizacji”. Najwyższy wymiar kary zamieniono na 10 lat więzienia. Zmarł Serhij Ołeksandrowycz w marcu 1939 r. w jednym z obozów GUŁAG-u. Zrehabilitowany w sierpniu 1989 r. z powodu braku znamion przestępstwa. Wśród uczestników grupy twórczej S. O. Jefremowa byli represjonowani: W. W. Mijakowski w 1929 r. aresztowany i zesłany na pięć lat do Karelii (zwolniony w październiku 1933 r.); M. M. Nowycki w 1937 r. aresztowany i zesłany, powrócił do Kijowa w 1946 r. bez oficjalnej rehabilitacji. Zrehabilitowany w 1964 r.; P. I. Rulin aresztowany w 1936 r., zmarł w 1940 r. w Magadanie. Zrehabilitowany pośmiertnie; P. P. Fyłypowycz aresztowany w 1935 r., a w następnym roku skazany na 10 lat pozbawienia wolności w poprawczych obozach pracy, etapowany na Sołowki. Następnie w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W 1937 roku sprawę ponownie rozpatrzono i w tym samym roku P. P. Filipowicza rozstrzelano w urocziszczu Sandarmoch. Zrehabilitowany w 1958 roku. Godne byłoby upamiętnienia wybitnej jefremowskiej ekipy szewczenkoznawców w dziele malarskim lub, dajmy na to, w płaskorzeźbie. „Dokument, któremu niewielu znajdzie się równych w literaturze światowej…” Jedenastego lutego 1925 r. była już gotowa korekta samego tekstu Dziennika, jednak S. O. Jefremow martwił się, że „z komentarzami jeszcze nie wszystko gotowe…” A także w korekcie, jak się zdawało, starannie porównanej z oryginałem Dziennika przez M. M. Nowyckiego, Serhij Ołeksandrowycz „zauważył… sporo niedorzeczności i niewyjaśnionego…” (9 marca 1925 r.). Dwudziestego piątego maja sam wyjechał do Czernihowa, gdzie przechowywano oryginał Dziennika, i pracował z nim do 9 czerwca: „Dwa tygodnie siedziałem nad katorżniczą pracą, porównując z oryginałem Szewczenkowy Dziennik, pracując codziennie po 7–10 godzin. Dopiero teraz przekonałem się, jak mało znaliśmy ten nadzwyczajny pomnik po wielkim człowieku i jak zbrodniczo-lekkomyślnie go lekceważyliśmy. Wszyscy dawni redaktorzy i wydawcy, łącznie z Ajzensztokiem, tylko pobieżnie przerzucali rękopis, polegając na przepisywaczu, a ten jedno nie rozczytał, a drugie pomijał4. Teraz, kiedy sprawdziłem słowo po słowie5, widzę, że przed tą pracą nikt jej nie wykonał… Nie żałuję straconego czasu, bo stałem się mądrzejszy od tego rękopisu. Nie mówię już o tym wzruszeniu, które mnie ogarniało, gdy wspominałem, kiedy, gdzie i w jakich okolicznościach pisano te ciasne-ciasne, aż w oczach migoczące wiersze, gęsto upchane na papierze…” W cytowanym tekście, jak nigdzie indziej u S. O. Jefremowa, w skoncentrowanej formie zintegrowane są rozmyślania, wnioski, olśnienia i przeżycia wybitnego szewczenkoznawcy dotyczące przygotowania i wydania dziennika poety z komentarzami naukowymi: surowe potępienie niedoceniania wybitnego dzieła Kobzarza, zwłaszcza na poziomie państwowym; wysokie zrozumienie sakralnego znaczenia Dziennika w biografii narodowego geniusza; wycierpiana pewność, że głęboka znajomość Dziennika poety przez wszystkich Ukraińców uczyni cały naród duchowo doskonalszym i silniejszym. Nie zaszkodzi przypomnieć, co S. O. Jefremow pisał we Wstępie do wydania Dziennika Szewczenki: „Biorąc pod uwagę bezlękową szczerość autora, śmiałość i otwartość, zupełny brak pozowania, w dzienniku Szewczenki mamy dokument wyjątkowej wagi, któremu niewielu znajdzie się równych w literaturze światowej… Znajdujemy w nim najlepszą autocharakterystykę poety, jego prawdziwy autoportret, który dodaje tak wiele wielkich i drobnych rysów do obrazu znanego z innych źródeł. Ile dowcipnych ocen, wyrazistych charakterystyk wszelkim ludziom, którzy spotykali się z Szewczenką na drodze życia, tu rozsypano; ile trafnych myśli o wszelkich zjawiskach i wydarzeniach interesujących poetę, zwłaszcza w sferze sztuki i polityki; ile głębokich uwag psychologicznych między wierszami, ile ciekawych sądów o tym, co widziane i czytane!..”6 W tym nie ma żadnego patosu. Istotnie, dziś szczególnie ważne jest, byśmy szczerze i czystym sercem odbierali nie tylko Szewczenkowski „Kobzar”, lecz także Dziennik jako fundamentalne dzieła nieustannej samoświadomości Ukraińców i ich ideowego pozycjonowania w obecnym i przyszłym świecie. B. Rubczak słusznie zauważył, że tekst Dziennika to „wysokiej wartości dzieło literackie, które stanowi swoistą parę z maksymalnie swobodną strukturą „Kobzarza”. Co więcej, są one połączone jak dusza i serce w bycie Szewczenki. Niech dusza każdego z nas wsłuchuje się w słowa poety, „a serce bije — ożywa, gdy je usłyszy!..” Bo od miłosiernego Boga i narodowego Proroka i ten głos, i te słowa… Zatem koncepcyjnie ważnym jest podejście do Dziennika Tarasa Szewczenki jako „podyktowanego sercem” prawdziwego dokumentu, schronienia jego duszy, cennego świadectwa i potwierdzenia wysokiej, rzeczywiście europejskiej erudycji poety, jego intelektualnej wielkości, bezprecedensowego pomieszczenia światopoglądowych objawień Szewczenki o życiu, sztuce i Bogu, a także wyobrażeń codziennych i sprzecznych ludzkich ocen, które razem odsłaniają istotę narodowego Geniusza, nieprowadzalną do żadnych koniunkturalno-politycznych schematów i prymitywno-przeciętnych interpretacji. Trudno wyobrazić sobie wyczerpującą opowieść o dziełach Kobzarza, zwłaszcza o Dzienniku. Lecz szewczenkoznawstwo powinno dążyć do jego wszechstronnego, wielowymiarowego, pełnego badania i interpretowania. Takie podejście wyraźnie zaprezentował S. O. Jefremow, a autor tego artykułu je wyznaje. Wreszcie o tym, że uczony, który umysłem i sercem przejął każde słowo Szewczenki, miał prawo wyrazić krytyczny sąd pod adresem swoich poprzedników, zwłaszcza młodszego kolegi, literaturoznawcy I. J. Ajzensztoka, który jako pierwszy w 1925 r. przygotował i wydał w Charkowie Szewczenkowski „Dневник” z własnymi komentarzami. Przed nim jedynie pisarz i literaturoznawca B. S. Lepkyj opracował „Objaśnienia” do przetłumaczonego przez siebie na język ukraiński Dziennika poety7. „Zapiszemy wszystko, co podyktuje serce…” W XXI wieku najpełniejszymi można uważać komentarze do publikacji z 2001 roku Dziennika poety w piątym tomie Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach8. Napisał je (przy udziale N. O. Wyszniewskiej) znany szewczenkolog L. N. Bolszakow, który uzasadnił swoje komentarze szeregiem prac monograficznych, w tym specjalnym wydaniem9. Naukowo precyzyjne komentarze opracował S. A. Hałczenko, który jako pierwszy wydał „Kobzarza” i Dziennik w jednej księdze10, a także zrealizował unikalne wydanie faksymilowe rękopisu Dziennika, wydane według oryginału, z lapidarnymi, interesującymi komentarzami11. Wreszcie do najnowszego wydania Dziennika zwięzłe i trafne uwagi przygotował literaturoznawca L. W. Uszkałow12. Co do mojego badania, to o jego nowości przede wszystkim świadczy znaczne rozszerzenie liczby komentarzy. Jeśli we wspomnianym wydaniu akademickim jest ich około 930, to w autorskim – ponad 2,5 tys., zatem powstało 1,5 tys. zupełnie nowych komentarzy. Jednocześnie krytycznie przemyślano i znacznie uzupełniono ważnymi informacjami większość już znanych interpretacji tekstu Szewczenki. Na nowo napisano wszystkie komentarze do najmniej zbadanych w ubiegłym stuleciu zapisów dziennikowych dotyczących Moskwy; w szczególności obalono twierdzenie S. O. Jefremowa, że Szewczenko Moskwę „znał mało”. Nowe są komentarze związane z przyjaciółmi poety: O. M. Bodiańskim, M. O. Maksymowiczem, W. M. Riepniną, M. S. Szczepkinem, S. T. Aksakowem, a także N. W. Gogolem i A. S. Puszkinem. Rzetelność współczesnych komentarzy zapewniają ponad dziesięć naukowych monografii autora. Podobnie po specjalnym badaniu13 do komentowania po raz pierwszy włączono M. S. Hruszewskiego, który w artykule „Na progu nowego stulecia” (1901) podkreślił, że spośród utworów Szewczenki szczególnie interesujący jest jego „Dziennik”. Również po raz pierwszy w emocjonalnym, duchowym zanurzeniu się w zapisy Szewczenki pomagają autorowi poezje wielkich Ukraińców – I. F. Dracza, L. W. Kostenko, P. M. Movczana, B. I. Olij- Przy grobie Szewczenki. Pocztówka fotograficzna. Początek lat 1920. …nika, D. W. Pawlyczka, W. A. Symonenka, W. S. Stusa. Znaczne rozszerzenie duchowej i komunikacyjnej przestrzeni komentowania niemal dwukrotnie powiększyło Indeks nazwisk do Dziennika, który obecnie zawiera około 2 tys. nazwisk. Odzwierciedlają one intelektualny kosmos poety w realnej i wirtualnej komunikacji–przenikaniu z jego współczesnymi i potomnymi, w tym z biografami Szewczenki i jego pieśniarzami. Klucz do zrozumienia i przemyślenia Dziennika poety dają wciąż niecałkowicie rozszyfrowane słowa Szewczenki, zapisane przez niego na samym jego początku, 13 czerwca 1857 r.: „… Zapiszmy wszystko, co widziane i słyszane, i wszystko, co podyktuje serce”. Jest to zgodne z maksymą poety, sformułowaną już we Wstępie do wydania poematu „Hajdamacy” (1841): „Serce boli, a opowiadać trzeba…” Co więcej, opowiadać trzeba nawet wtedy, gdy „serce rozdarte, pobite…” W historycznie ważnym wierszu „Czyhyrynie, Czyhyrynie…”, napisanym podczas pierwszego przybycia do Moskwy (19 lutego 1844 r.), Szewczenko wyjawił, po co płacze–dąży jego serce w imperialnej Pierwoprzestolnej: „Niech więc serce płacze, prosi / Świętej prawdy na ziemi”. Kiedyś w Dzienniku wyznał, że istnieje uczucie, „którym przepełnione jest moje serce i które mogę wylać jedynie łzami przy osobistym moim spotkaniu…”, jednak w rzeczywistości nawet tak silne i serdeczne uczucia poety zostały na wieki zachowane dzięki właśnie jego zapiskom. A jeszcze bardzo ważne: Dziennik stworzył mężny i nieugięty Ukrainiec, który nieustraszenie stanął do sporu z caratem i przez lata katorżniczego zesłania, jak sam mówił, „nie zczerstwiał sercem, które przyjmuje piękno”. Szewczenkowy Dziennik jest prawdziwie serdeczny i czytając go, słyszymy stukot czystego i strapionego serca Szewczenki, ten unikalny utwór jest werbalnym obrazem jego kardiogramu. Badania i komentowanie Dziennika przekonująco świadczą o tym, że ten wybitny dokument autobiograficzny szczególnie olśniewająco ujawnił ukraiński mentalny kordocentryzm, który, jak wiadomo, przenika całą twórczość Szewczenki. U Kobzarza, mówiąc jego słowami, „serce z wolą rozmawia z Bogiem…” W tym — siła i wielkość geniusza, który złożył duszę i serce, aby Ukraińcy nie przespali Ukrainy. Pamiętacie w tym samym ognistym „Czyhyryniu, Czyhyryniu…”? Pomodliwszy się, i ja bym zasnął… Tak przeklęte dumy Rwą się duszę zapalić, Serce rozerwać. 1 Pełne zebranie utworów Tarasa Szewczenki. T. 4. Notatki dzienne (Dziennik). — Kijów: Państwowe Wydawnictwo Ukrainy, 1927. Po raz pierwszy wznowione w 2018 r. przez wydawcę O. M. Tretiakowa ze wstępem W. I. Pacharenki. 2 Dzienniki S. O. Jefremowa po raz pierwszy, bez skrótów i poprawek, zostały wydrukowane w 1997 r. Zob.: Jefremow S. O. Dzienniki. 1923–1929. — Kijów: ZAT „Hazeta Rada”, 1997. — 848 s. 3 Pierwszy zapis został dokonany już 17 lutego 1924 r.: „Znów widziałem obrazy dzisiejszej mogiły Szewczenki. Zgroza!... Krzyż zrzucono, rozbito i wraz z postumentem zrzucono do jaru — tam leżą do dziś szczątki, a na nich pozostał napis: »Szewczenko«. Symbolicznie dla bolszewików!... Wielokrotnie cierpiąca mogiło Szewczenki! Jak odbija się na tobie historia Ukrainy!”. Po dwóch z górą latach — 26 kwietnia 1926 r. S. O. Jefremow znów cierpi: „Byłem też na mogile Szewczenki. Merzost' zapustenija i gidotnosti. Zamiast cudownego prostego krzyża… czarny niezgrabny słupek, a na nim lichy popiersie, z którego widać samą czapkę”. I znów przypomniał mi się wybitny rosyjski pisarz I. O. Bunin, który pisał o przedrewolucyjnej mogile wielkiego ukraińskiego poety: „Bywałem na grobach wielu wielkich ludzi, lecz żaden z nich nie wywarł na mnie tak wzruszającego wrażenia, jak grób ukraińskiego kobzarza”. 4 Właśnie S. O. Jefremow jako pierwszy postanowił sfotografować Dziennik Szewczenki, o czym zapisał 26 sierpnia 1925 r., a trzy dni później (29 sierpnia) tę pracę zakończono, choć Serhij Ołeksandrowycz „na tę sprawę pożyczył”. 5 Jak zauważał znany literaturoznawca W. S. Borodin, „redaktorzy odmówili wszelkiej krytyki tekstu autorskiego, trzymali się dosłownego odtwarzania wszystkich cech oryginału, aż po oczywiste przepisy i błędy. W rezultacie wartość naukowa części tekstowej wydania okazała się co najmniej problematyczna…” Jednak w rzeczywistości nie wszystko jest tak jednoznaczne. Przede wszystkim pamiętajmy, że S. O. Jefremow dostrzegał „w tej mnogości błędów i widocznych pomyłek, które rzucają się w oczy na pierwszy rzut oka… tak nieskorygowany nawet przy pobieżnym, powierzchownym czytaniu czarny rękopis”: „Ale właśnie to czyni go dla nas cennym źródłem do studiowania twórczości Szewczenki”. Ponadto S. O. Jefremow rzeczywiście wykazał się troskliwie mądrym stosunkiem do tekstu Szewczenki. Powiedzmy, 28 lipca 1857 r. poeta zapisał w Dzienniku, że on wraz ze swoimi przyjaciółmi A. Obereменkiem i F. Fiałkowskim postanowili w niedzielę posiedzieć na łonie natury z dala od fortecy, usmażyć baraninę, wypić po kieliszku „i dla tej samotnej radości znaleźli miejsce w wąwozie…” W wydaniu akademickim (2001 r.) współcześni redaktorzy przerobili: „nazwali miejsce”, a w jednym z wydań Dziennika (1931 r.) — nawet „naznaczyli miejsce…” Na to S. O. Jefremow nie pozwalał, gdyż Szewczenko użył słowa, które znajduje się w Słowniku W. I. Dala: „Nazn'avat' — doznawat'sia czego, uznawat' i razuznawat'”. Tak samo jest ono traktowane w Słowniku współczesnego języka ukraińskiego. Zatem, moim zdaniem, można nie zgadzać się z S. O. Jefremowem co do publikacji Dziennika Szewczenki w postaci „brulionu”, czyli „czarnego rękopisu”, lecz nie należy odstępować od naukowych zasad komentowania tekstu poety, które on realizował. 6 Jefremow S. Literacki autoportret Szewczenki // Pełne zebranie utworów Tarasa Szewczenki. T. 4. Notatki dzienne (Dziennik). — Kijów: Państwowe Wydawnictwo Ukrainy, 1927. S. XXX. 7 Szewczenko T. Utwory. T. III. Kijów; Lipsk; Kołomyja, 1919. S. 433–467; Pełne wydanie utworów Tarasa Szewczenki. T. IV. Kijów; Lipsk; Kołomyja, 1920. S. 555–587. 8 Okres prowadzenia Dziennika przez Szewczenkę (od 12 czerwca 1857 r. do 20 maja 1858 r.) wynosi 343 dni, z których 34 dni pominął, a jeszcze 10 dni zapisy wykonali jego przyjaciele i znajomi. Tym sposobem Szewczenko pozostawił w Dzienniku 299 dni bezcennych własnoręcznych notatek. 9 Дневник Тараса Шевченко с комментариями Л. Н. Большакова. Оренбург, 2001. 10 Taras Hrihorowycz Szewczenko. Kobzarz. Po raz pierwszy z dziennikiem autora. Charków, 2012. 11 Szewczenko T. Dziennik. Lwów: Wydawnictwo „Świt”, 2014. 12 Taras Szewczenko / Dziennik. Redaktor, autor wstępu i przypisów L. Uszkałow. Charków: wydawca Ołeksandr Sawczuk, 2018. 13 Melnyczenko W. Ju. Mychajło Hruszewski: „Szewczenko — święty narodowy sztandar”: 100 historii i opowiadań o dwóch ukraińskich geniuszach. — Kijów: Lybid, 2017.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Dmytro Czyrypiuk: «Wystawiam to, co mnie boli»

W historii każdego teatru są znaczące spektakle, według których przyszłe pokolenia weryfikują swoje artystyczne dążenia i upodobania. Dla Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki jedną z takich inscenizacji przez wiele lat był spektakl «Tewje Tevel» według sztuki Hryhorija Gorina, napisanej na podstawie utworów Szolema Alejchema. Swój jubileuszowy sezon teatr otworzył spektaklem «Modlitwa żałobna», który stał się wznowieniem legendarnego przedstawienia. O obu spektaklach frankowców rozmawiamy z reżyserem-inscenizatorem, ludowym artystą Ukrainy Dmytrem Czyrypiukiem. — Proszę przypomnieć, jak trzydzieści lat temu rodził się spektakl «Tewje Tevel». — Byłem na stażu u Marka Zacharowa w Lenkomie w Moskwie. Byłem obecny na próbach «Modlitwy żałobnej», gdzie główną rolę wykonywał Jewgienij Leonow. Poprosiłem o sztukę Hryhorija Gorina i muzykę Michaiła Gluza. Przyjechałem do Kijowa do teatru im. Iwana Franki. Zaproponowałem Bohdanowi Stupce. Wcześniej uczyłem się w studiu teatralnym i wszyscy mnie tutaj dobrze znali. Razem z Bohdanem Sylwestrowyczem poszliśmy do kierownika artystycznego teatru Serhija Danczenki i zaproponowaliśmy wystawienie tego spektaklu, w którym B. Stupka grałby główną rolę. Danczenko początkowo się nie zgadzał, ponieważ w tym czasie miał inną sztukę według utworów Szolema Alejchema. Mimo to namówiliśmy Danczenkę i zaczęliśmy pracować. Reżyserzy-inscenizatorzy — Serhij Danczenko i Dmytro Czyrypiuk. Scenografia — Danyło Lider, który początkowo odmówił pracy, bo nie podobała mu się sztuka. Ja, jeszcze student, zostałem sam ze wszystkimi problemami. Danczenko w tym czasie wystawiał spektakle w moskiewskim MChAT-cie i polskim teatrze. Szkice scenografii proponował Mychajło Hlejzer, scenograf. Jego scenografia mi nie odpowiadała. Po raz kolejny zwróciłem się do D. Lidera, zgodził się i stworzył fantastyczną scenografię. Muzyka do spektaklu już była, a Borys Kamieńkowicz przygotował tańce. Dodał do muzyki Michaiła Gluza (żydowski taniec w karczmie) ukraińskie elementy muzyczne. Przecież Ukraińcy i Żydzi mieszkali w jednej wsi. Dlatego postanowiłem połączyć je w jednym tańcu. I zrobił to bardzo udanie. Praca nie była łatwa. Wykonaliśmy już znaczną pracę, kiedy wrócił z delegacji twórczej Serhij Wołodymyrowycz, nieco zmienił — i wyszedł spektakl. Pokazano go ponad trzysta razy. Z nim braliśmy udział w różnorodnych festiwalach, byliśmy na występach gościnnych w USA i większości krajów Europy. I wszędzie — niezmienny sukces. Nową inscenizację dedykujemy pamięci Serhija Danczenki i Bohdana Stupki. Właśnie dlatego staraliśmy się zachować ją w pierwotnym wyglądzie. W spektaklu dzisiaj niezwykle aktualnie brzmi zarówno tematyka religijna, jak i społeczna. Widz bardzo dobrze odbiera spektakl, biorąc pod uwagę te rzeczy, które u nas teraz się dzieją. Pomysł wznowienia spektaklu mieli zarówno kierownictwo teatru, jak i aktorzy. Minęło ponad siedem lat, odkąd «Tewje Tevel» nie jest grany. Odeszli ci ludzie, którzy wtedy pracowali. Od razu nie chcieliśmy go brać. Potrzeba było, aby minął czas. — Dlaczego do roli Tewjego wybrano właśnie ludowego artystę Ukrainy Bohdana Beniuka? — Prawie trzydzieści lat temu został wyznaczony do tej roli razem z Bohdanem Stupką. Minęły lata, teraz Bohdan ma co powiedzieć ludziom, sobie. Uważam, że spektakl wyszedł psychologiczny, głęboki. Z poprzedniego spektaklu w nowym grają Jewhen Szach (Stepan), Wałerij Dudnyk (Urzędnik), Natalija Omelczuk (mama Menachema), Wasyl Mazur (Lejzer), Natalja Perczewśka (Dziewczyna z miasta). Jeśli reżyserowi udało się w 50 czy 60 procentach wcielić na scenie to, co zaplanował, — spektakl się udał. Tym razem wcieliliśmy więcej niż połowę zamierzonego. Bez wątpienia spektakl jest jeszcze w pracy. Jest ekscytacja. Tak będzie jeszcze przez 5—7 pokazów. Potem będzie zadowolenie z pracy. To właśnie to, co jest potrzebne. Ale już pierwsze pokazy były dość udane, już sprzedane są bilety na kolejne. Jestem pewien, że spektakl będzie rósł. — Jakie miejsce w Pańskiej twórczości zajmuje ukraińska klasyka? — Wystawiam dużo klasyki. Już nie pierwszy sezon teatralny teatru imienia Franki otwiera się moim spektaklem «Przecinające się ścieżki» według Iwana Franki. Przed tym były prace według utworów Ołeksandra Olesia, Jurija Fedkowycza, Tarasa Szewczenki. Jeszcze wystawiałem «Pieśń lasu» i «Bojarynię» Łesi Ukrainki. Klasyka mówi sama za siebie. Większość z tego, co napisano dzisiaj, z czasem odejdzie w zapomnienie, ale nie klasyka. Tak samo nie przyjęło się wiele z tego, co napisano w latach 20. Ale to był ruch teatru, próba odkrywania czegoś nowego. I taki ruch, bez wątpienia, jest potrzebny. — Kilka lat temu wystawił Pan spektakl «Wielcy kombinatorzy» według powieści Ilji Ilfa i Jewgienija Pietrowa «Dwanaście krzeseł». Co skłoniło Pana do zwrócenia się ku temu utworowi? — «Wielkich kombinatorów» wystawiałem po «Przecinających się ścieżkach». Sam robiłem inscenizację. Znalazłem jedną linię fabularną. Po tak niełatwym materiale postanowiłem po prostu «pohuliganić na scenie». Chciało się lekkości. Tego potrzebował też czas — trwał 2014 rok. Starałem się dać ludziom światło, jasne sceny, więcej śmiechu. Postanowiłem przerobić utwór. Wziąłem za podstawę kolizję stosunków między Benderem a Worobianinowem. Tutaj mam i kulturę trypolską, i jeszcze wiele czegoś niezwykłego. W spektaklu z Hrycacujewą żeni się Worobianinow, a nie Bender, jak w powieści. Początkowo chciałem, żeby wszystkie role kobiece grała jedna aktorka, jednak zamysłu nie udało się wcielić w życie. Dlatego ten obraz rozdrobniono na Mamę, Aktorkę, Hrycacujewą, Rewolucjonistkę i Banderszę. — Kto był inicjatorem wystawienia spektaklu «Droga Pamela»? — To mój pomysł. Wystawiam to, co mnie boli. Pamela — to człowiek, który, choćby było jej ciężko, niesie światło, potrzebne ludziom. Wszyscy musimy nieść dobro, być szczerymi i bezinteresownymi. Chodzi o rzeczy, które trzeba odczuwać na podświadomym poziomie. Rolę głównej bohaterki wykonuje ludowa artystka Ukrainy Ołena Chochłatkina, to jej pierwsza duża rola w naszym teatrze. Razem z nią pracowaliśmy już przy spektaklu «Wielcy kombinatorzy». Bardzo ciekawa aktorka. «Drogę Pamelę» robiłem właśnie dla niej. — Wystawia Pan spektakle także dla dzieci. — Co roku przygotowuję spektakle dziecięce na święta noworoczno-świąteczne. Kilka lat z rzędu odbywały się na scenie Pałacu Kultury SBU. W tym roku — w Narodowej Akademii Muzycznej im. Piotra Czajkowskiego. Nowy spektakl będzie według sztuki współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Nedy Neżdanej «Aladyn». Przed tym mieliśmy z Nedą już kilka wspólnych projektów. — Nad czym jeszcze Pan teraz pracuje? — Na 100-lecie teatru Franki przygotowujemy wielki wieczór, który ma się odbyć w maju. Obecnie trwa przygotowanie do filmu o teatrze. każda dziennikarka i operator zyskują bardziej negatywne zabarwienie niż w sztuce. To prawdziwi wrogowie. Od czasu do czasu na scenę wychodzą ukraińscy żołnierze, co jest odzwierciedleniem męstwa, szlachetności i moralnej czystości. Obok rosyjskich, na scenie można zobaczyć ukraińskie matki, które dzisiaj czekają na swoich synów z wojny. Wyraziste postacie stworzyli aktorzy teatru Daria Barichaszwili (Dziennikarka), Artem Martynyszyn (Den), Borys Orłow (Kola), Ołeksij Trytenko (Serhij) oraz Mark Drobot (Andrij). Jednak najbardziej zapadają w pamięć Natalia Klenina, Iryna Krawczenko, Ołena Kułikowska, Ołena Krużylina, które grają matki — Starszą, Wirę, Młodszą i Rozę. Tragizmu spektaklowi dodaje scenografia Borysa Orłowa. Na scenie znajduje się 16 cynkowych skrzyń na „ładunek 200”. Właściwie cały spektakl zdaje się wyłaniać z cynkowych trumien. Inscenizacja nie jest łatwa. Nie powinny jej oglądać osoby niepełnoletnie oraz osoby o niestabilnej psychice. Ale ta brutalna inscenizacja pomoże wielu wyjść ze strefy komfortu i przypomnieć sobie, że w Ukrainie trwa dzisiaj wojna, trwa walka o niepodległość kraju. Po aprobującej reakcji młodej publiczności podczas finału spektaklu można stwierdzić, że swoje zadanie reżyser i zespół twórczy wykonali. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia udostępnione przez teatry

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Spowiedź wroga

Sztuka „Mamusie” oparta jest na faktach. W 2005 roku rosyjski muzyk i dramaturg, autor około trzydziestu sztuk, Wołodymyr Zujew, jeździł z koncertami do Czeczenii. — Jechaliśmy „Gazelą” dwie doby tam i dwie doby z powrotem — wspomina Wołodymyr. — Matki opowiadały, jak odprowadzały swoich synów do wojska, jak dowiedziały się, że zaginęli bez wieści. Jak pojechały do Czeczenii szukać swoich dzieci. Zrozumiałem wtedy: jedyne, co mogę zrobić dla tych mam, to napisać o nich, opowiedzieć wszystkim o ich miłości i ich matczynym wyczynie. Dzięki Bogu, powstała sztuka. Cieszę się, że o „Mamusiach” dowiedziały się tysiące ludzi, mam nadzieję, że sztuka i spektakl coś w nich zmieniły. W tej sztuce wymownie brzmi stanowisko części zwykłych Rosjan wobec działań ich głównodowodzącego. Koszmary wojny pokazane są przez ból matek tych rosyjskich chłopców, którzy zginęli w bezsensownej krwawej wojnie. W ukraińskiej dramaturgii temat wojny rosyjsko-ukraińskiej w Donbasie jest jak dotąd przedstawiony słabo. Wśród głośnych premier na ten temat można wspomnieć jedynie spektakle „Sasza, wynieś śmieci” (Kijowski Młody Teatr) oraz „Złe drogi” (Kijowski Teatr Dramatu i Komedii) — autorką obu sztuk jest Natalka Worożbyt, reżyserką-inscenizatorką Tamara Trunowa. Zapewne brak jakościowej ukraińskiej dramaturgii na ten temat skłonił Andrija Biłousa do sięgnięcia po utwór rosyjskiego autora. Czas płynie, ale najeźdźca się nie zmienia, Repertuar Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru niedawno wzbogacił się o spektakl „Witamy w piekle”. Za podstawę inscenizacji dyrektor artystyczny teatru Andrij Biłous przyjął sztukę rosyjskiego dramaturga Wołodymyra Zujewa „Mamusie”, poświęconą wydarzeniom wojny w Czeczenii, ale równolegle z Czeczenią w ukraińskim spektaklu wydarzenia rozgrywają się także we współczesnym Donbasie. Takie podejście nadało zupełnie nowe brzmienie historii o tragedii żołnierskich matek. nie naprawia błędów historii, nie zatrzymuje natarcia. I dziś słowa powiedziane o wojnie czeczeńskiej można słowo w słowo powtórzyć o wojnie w Donbasie. Sztuka „Mamusie” pomogła Młodemu Teatrowi spojrzeć w twarz wroga, zobaczyć śmierć jego oczami, spróbować znaleźć sposób na zatrzymanie koszmaru, ukaranie agresora i życie w pokoju. A gatunek nowego spektaklu określono jako „Spowiedź wroga bez antraktu”. W dramacie Zujewa cztery kobiety szukają w Czeczenii swoich synów lub przynajmniej ich szczątków. Obok są synowie, ale już nieboszczycy. Te dwa światy istnieją równolegle, prawie się nie przecinają. Jedyny sposób dla mamuś, by znów odnaleźć synów, to tak jak oni umrzeć. Właśnie taki los czeka dwie bohaterki. Reżyser nie zaczął zmieniać wizerunków matek. A wszyscy pozostali bohaterowie — polegli rosyjscy żołnierze Kola, Serhij i Andrij, a także

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Krym Fedora Zacharowa

Nowy sezon wystawowy Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy otworzyło ekspozycją z własnej kolekcji. Wystawę poświęcono 100-leciu urodzin zasłużonego działacza sztuki, ludowego artysty Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Fedora Zacharowa. W wieku 16 lat przyszły artysta wstąpił na wydział dekoracyjno-malarski Moskiewskiego Technikum Artystyczno-Przemysłowego, gdzie uczył się u utalentowanego rzeźbiarza, malarza, artysty-ceramika, a zarazem wspaniałego pedagoga B. Langge. Potem była nauka w Moskiewskim Instytucie Artystycznym im. W. Surikowa. Tutaj jego pedagogami i mentorami zostali A. Lentulow, I. Czekmasow, S. Gierasimowa, D. Moczański, G. Riażski. Uczyli go tajników zawodu, przekazywali swoje doświadczenie. Podczas nauki w głodnych latach wojennych i powojennych młody artysta wytrwale i celowo zdobywał wiedzę, szlifował kunszt. Po instytucie Fiodor otrzymał skierowanie na Krym, do Symferopolskiej Szkoły Artystycznej im. M. Samokysza, która po wojnie odradzała pracę i pilnie potrzebowała profesjonalnych kadr nauczycielskich. Od 1950 roku Fiodor Zacharowycz zaczyna wykładać malarstwo. Nie tylko przekazywał uczniom profesjonalną wiedzę, ale, co najważniejsze, oczarowywał ich sztuką, przyzwyczajał do wymagającego stosunku do tej sprawy. Jak wspominał ludowy artysta Ukrainy Wałentyn Bernadski, Fiodor Zacharow przyjechał do Symferopola z upragnionym marzeniem: by prawdziwie, poważnie zająć się pejzażem. A działalność pedagogiczna stała się początkiem jego twórczego zanurzenia w malownicze piękno Krymu. Popracowawszy w szkole trzy lata, w 1953 roku F. Zacharow przeprowadza się do Jałty. Właśnie w tym okresie rozpoczyna się jego aktywna działalność twórcza. Podróżuje, często bywa w Gurzufskim i Siedniewskim domach pracy twórczej. Przyroda południa i północy Ukrainy jest bardzo niepodobna — różny nastrój, inne motywy pozwalały artyście urozmaicić podejście artystyczne. Egzotyczny, jaskrawy, kontrastowy Krym i cicha, czarująca, spokojna północ Ukrainy. Obrazy Zacharowa są emocjonalne, napełnione potężną energią życia. Zmarł Fiodor Zacharow 29 września 1994 roku w Jałcie, pozostał w swoich dziełach w kolekcjach muzealnych i prywatnych. O życiowej i twórczej drodze artysty opowiedziała historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. — Takiej kolekcji tego artysty, jak u nas, zapewne nie ma w żadnym muzeum świata — zaznaczyła pani Iryna. — Oryginalny artysta nigdy nie malował na zamówienie. Ale stał się bardzo poszukiwany. Zacharowa wyróżniają wieloma regalią. Artyści-profesjonaliści go cenią i szanują. Jednocześnie artysta pozostaje na peryferiach ruchów artystycznych. Artysta łączył krymskie i siedniewskie plenery. Jako człowiek twórczy, bardzo cenił różnorodność. Krajobrazy siedniewskiego pleneru przypominały jego małą ojczyznę. A w krymskich pracach brzmiała energetyka tego kraju, który otwierał dla artysty nowe możliwości twórcze. Lata 1960. — okres innowacji, twórczego poszukiwania własnego charakteru pisma. A lata 1970. — rozkwit twórczości. W tym okresie pracował bardzo aktywnie, impulsywnie i zamaszyście. Aby przekazać swoje odczucia, często w ruch szły i pędzel, i szpachla, i palce oraz dłonie. Czasami nie zdążył zakończyć pracy za jednym razem. Wracał, ale stan duszy był już zupełnie inny. Wszystko ścierało się, zaczynał się nowy etap. I tak było bez końca. Artysta stale doskonalił się, był niezadowolony z wykonanego. Początkowo Fiodor Zacharow nie miał swojej pracowni. W tym okresie bardzo pomagała praca na plenerach. Z czasem Wałentyn Bernadski zaprosił go do swojej pracowni. Pracowali razem, dzielili się wrażeniami z tego, co stworzyli. Chociaż Fiodor był dość zamkniętym człowiekiem. Siebie i swoje wewnętrzne odczucia przekazywał w pracach. Zapoznać się z tymi pracami można w naszym muzeum. W dwóch salach przedstawiono obrazy wczesnego okresu, a w dwóch kolejnych — prace z lat 1970 — 1980. Każdy widz będzie mógł znaleźć na wystawie coś bliskiego właśnie jemu. A niektórzy rozpoznają te miejsca Krymu, w których zdarzało się bywać. Będziemy wpatrywać się w prace, które wiele powiedzą o artyście nie tylko jako o profesjonalnym mistrzu, ale i jako o wielkim człowieku. Wspomnieniami o Fiodorze Zacharowie podzielili się artyści Petro Zykunow, Wiktor Kozik oraz Łeonid Wusatyj. Wspomnieli o kontaktach z artystą podczas plenerów na Krymie i w Siedniewie, opowiedzieli o niektórych tajemnicach twórczości Fiodora Zacharowycza. Na zakończenie na wszystkich obecnych czekała wspaniała muzyka w wykonaniu laureatów międzynarodowych konkursów pod kierownictwem znanego ukraińskiego kompozytora Pawła Kołpakowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kosmiczna energia

Galeria sztuki „Manufaktura” zaprezentowała wystawę młodego kijowskiego artysty Dmytra Kowala „Mistyfikacja miłości”. Tym razem twórca zaprasza widzów do refleksji na temat miłości. Dmytro jest uczestnikiem wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw, laureatem licznych nagród artystycznych. W 2019 roku artysta został zdobywcą grantu prezydenta Ukrainy dla wybitnych działaczy w dziedzinie sztuki. Jego dzieła znajdują się w muzeach Zaporoża i Czerniowiec, prywatnych kolekcjach w Niemczech, Chinach, Czechach, Rosji i na Ukrainie. W szczególności w kolekcji trzeciego prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Głównymi kierunkami w twórczości malarza są impresjonizm i puentylizm, połączone ze sztuką abstrakcyjną i dekoracyjną. — Lato było dla mnie bogate w plenery artystyczne i spotkania twórcze — wspomina Dmytro Kowal. — A galeria „Manufaktura”, z którą mam dawne więzi twórcze, zaproponowała przeprowadzenie wystawy indywidualnej. Zdecydowaliśmy się zrobić kombinowaną ekspozycję, gdzie zostaną zaprezentowane zarówno najlepsze dzieła stworzone w minionych latach, jak i nowe prace. Wystawa poświęcona jest tematowi miłości. To nie jest po prostu przejaw ludzkiego uczucia, to kosmiczna energia. Ekspozycja przedstawia szerokość artystycznego spojrzenia na ten wieczny temat. Miłość może być w różnych przejawach: do otaczającego środowiska, do ludzi, którzy cię otaczają, do ulubionego zajęcia… Otwarcie wystawy odbyło się w sposób czarujący i ciepły. Nawet nie oczekiwałem, że przyjdzie tylu widzów, którym nie jest obojętna sztuka współczesna. Wśród nich byli moi przyjaciele, koledzy, uczniowie, dziennikarze. Dla mnie zaszczytem jest, że wystawę odwiedziła żona trzeciego prezydenta Ukrainy Kateryna Juszczenko, znani ukraińscy artyści Wasyl Czebanyk, Anatolij Marczuk, Filip Czornobrow, zasłużony dziennikarz Ukrainy Serhij Komisarow oraz wielu innych znanych ludzi. Wielu krytyków uznało wystawę za jeden z najlepszych projektów artystycznych 2019 roku. W ramach wystawy odbyło się spotkanie twórcze. Ci, którzy nie mogli być na otwarciu, mieli okazję porozmawiać ze mną na temat ekspozycji. Opowiedziałem o zaprezentowanych dziełach, koncepcji wystawy, stylistyce mojej twórczości. Przecież tutaj zebrane są różne cykle, przedstawione różne okresy mojego życia. Począwszy od 2010 roku, kiedy wstąpiłem do Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, aż po dojrzałe dzieła, gdzie jestem już ukształtowanym mistrzem ze swoim spojrzeniem na sztukę. Niektóre płótna tworzyłem latami, zaczynałem malować, a potem wracałem do nich z zupełnie innym spojrzeniem na życie, z inną filozofią życiową i doświadczeniem. Po kilku latach otwierały się przede mną inaczej. Na wystawie zaprezentowano 45 prac, wszystkie one były znaczące dla pewnych okresów mojej twórczości. Jedno z centralnych miejsc w ekspozycji zajmują portrety, stworzone w ostatnich latach. Większość portretów malowałem z natury. Ale moja ukochana kobieta nigdy mi nie pozowała, czasami nawet była daleko ode mnie, kiedy ją malowałem. Portret „Lili” jest mistyczny. A w portrecie „Narodziny żywiołu” starałem się stworzyć romantyczny i tajemniczy obraz. Nie stawiałem sobie za cel oddania podobieństwa, dla mnie ważne było poprzez kolor, poprzez kompozycję przekazać moje odczucie tej osoby. Centralne płótno wystawy to „Urodzona, by stać się sercem życia”. To swoiste know-how. Ten i cykl innych utworów rozwiązano w przestrzeni 3D. Staje się dla mnie ciekawsze wychodzenie poza ramy standardowego rozwiązania płaszczyzny obrazu, standardowej budowy kompozycyjnej. Lubię eksperymentować. Zacząłem pracować nad tą pracą jeszcze kiedy studiowałem w Akademii. Lubię pracować w gatunku pejzażu. Lubię intymny, liryczny pejzaż. Staram się przekazać powietrze i swój stan, kiedy obcuję z naturą. Każdy pejzaż jest indywidualny i charakterystyczny. Na przykład bardzo różnią się od siebie pejzaże „Zimowy wiatr” i „Letnie miraże”. Różnią się zarówno podejściem malarskim, jak i kompozycyjnym, powstawały w różnych zakątkach naszego kraju i pod zupełnie innymi wrażeniami. Wielu widzów wyróżnia właśnie pejzaż „Letnie miraże”, ale nikt nawet nie domyśla się, że powstawał on na Krymie. Pracą „Dziewczynka w jesiennych liściach” starałem się przekazać swoją miłość do ukraińskiej wsi. Wielu zachwyca tajemniczy obraz wdowy z obrazu „Kobieta w czerni”. Jedna z ostatnich stworzonych na dziś serii to „Duchy starego jeziora”. Składa się ona z obrazu o tym samym tytule oraz prac „Wspomnienia o lecie” i „Miasto rozpaczy”. Tutaj można zobaczyć obraz niewidzialnego bytu, obraz zaświatów. „Zimowa noc” to jedno z ważnych dla mnie dzieł. Tutaj eksperymentowałem i odkrywałem dla siebie technikę puentylizmu. W obrazie „Ludmiła” spróbowałem połączyć technikę iluzjonizmu z abstrakcyjno-dekoracyjną płaszczyzną. To jeden z pierwszych takich eksperymentów, ale uważam, że dość udany. Obecnie pracuję nad stworzeniem serii obrazów „Requiem” i cyklu „Tajemnicza Ukraina”. Mam nadzieję zakończyć je do końca roku i zaprezentować na mojej dużej wystawie indywidualnej w Muzeum Historii Miasta Kijowa. Tam planuję pokazać ponad 200 swoich prac. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Zdjęcia autora.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Słowo to promień mądrości XVIII międzynarodowy festiwal literacko-artystyczny „Pieśń lasu”

Maria LUDKEWYCZ, laureatka nagrody literackiej im. Łesi Ukrainki Uczestnicy święta obejrzeli spektakl „Pieśń lasu” w Wołyńskim Obwodowym Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Tarasa Szewczenki, wybrali się na wycieczkę po wieczornym Łucku, spotkali się z uczniami, studentami, wykładowcami i czytelnikami w placówkach oświatowych oraz bibliotekach miasta. Wszędzie rozbrzmiewała poezja, pełne pasji słowo o Łesi Ukraince, która obecnie dla wielu jest przykładem męstwa i odwagi w życiu oraz twórczości. Błogosławiona wołyńska ziemia w tym roku znów przyjmowała pisarzy, wielbicieli twórczości genialnej poetki Łesi Ukrainki. Przyjechali oni, by pokłonić się jej małej ojczyźnie, która zainspirowała Łesię do stworzenia „Pieśni lasu”. Opowiada przewodnicząca Wołyńskiej Organizacji Pisarzy, poetka Olha Laszniuk: Dziękujemy za lwią część wsparcia finansowego i organizacyjnego Radzie Miejskiej Łucka. Również w przeprowadzenie święta włączyły się Wołyńska Obwodowa Administracja Państwowa, rada obwodowa oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. — Po raz pierwszy przyjechali do nas goście z pięciu krajów, aby odwiedzić Łuck i rejon kowelski, wystąpić przed ludźmi, wymienić się doświadczeniami, opowiedzieć, jak w ich stronach szanuje się twórczość naszej Łesi. Przekłady zagranicznych autorów jakościowo i terminowo przygotował wydawca, pisarz i tłumacz Mykoła Martyniuk. Aktywnie włączyli się w święto nasi znani wołyńscy pisarze Wołodymyr Łys i Nadija Humeniuk. Szczególne podziękowania dla gości: gruzińskiego dramaturga i poety Raguli Wlasidze, białoruskiego poety i naukowca Serża Minekiewicza, polskiego poety i muzyka Adama Marka, poetek Bożeny Boby-Dygi i Julii Dygi, bułgarskiego poety Wołodymyra Kołarowa, czeskiej poetki Bronisławy Volkovej. Dopiero co wróciłam z Włodawy (Polska), gdzie otrzymałam nagrodę literacką na międzynarodowym festiwalu „Trójstyk”. Podpisaliśmy umowę o współpracy z brzeską i lubelską organizacją Związku Pisarzy. Będziemy tworzyć almanach autorów w trzech językach i realizować wspólne projekty. A to również wzmocni festiwal „Pieśń lasu”. Przemyśleniami dzieli się poetka, prozaiczka, tłumaczka Ania Bagriana z Bułgarii: Prozaik Wasyl Trubaj sadzi dąb w uroczysku Neczymne — Jestem na festiwalu po raz trzeci. Wspaniale, że na święcie są goście z tych krajów, w których przebywała Łesia Ukrainka. Stworzyliśmy w Sofii ukraiński klub dziecięcy z rodzin mieszanych, aby dzieci ćwiczyły język i świętowały ważne daty. Wspominam wyjazd do wsi Władaja pod Sofią, dokąd Łesia przyjeżdżała do wuja M. Drahomanowa. W tym miejscu, gdzie kiedyś stała chata, posialiśmy kwiaty, nasiona przywiozłam z Kołodieżnego. Kwitną aksamitki — jako wspomnienie rodzinnych stron Łesi. A jeszcze przy pamiątkowym kamieniu chcemy posadzić jeżyny, które tak kochała Łesia. Tutaj napisała cykl „Pieśni niewolnicze”. O tej podróży napisałam wiersz: Pieśń władajska Gdzie osiki stare uczepiły się korzeniami skał, gdzie granica – z jeżyn, gdzie paproć wierzy w kwiat, zwolnimy kroki i naprawdę wolni staniemy, niby prawnuki Mawki i Tego, co w skale siedzi. Wodospadem szumieć będzie pieśń wałdajskiego lasu, i nie rozerwą tamy ani duchy górskie, ani wiatry, ciepły wrzesień tkać będzie dywan ze słońca i liści. Tylko fujarka wierzbowa zapłacze gdzieś tam w górze. I my po raz kolejny wspomnimy pieśń Łesi z Neczymnego. I drzwi tak samo otwarte – Do chaty. Do Mawki. Do Tego, co w skale siedzi. I łzy fujarki rozpuszczą się w ciele wody. Tylko niebo – to samo. W Kołodieżnem goście obejrzeli muzeum Łesi Ukrainki, spotkali się z mieszkańcami Kowla w bibliotece rejonowej. A w uroczysku Neczymne odbyły się czytania literackie i występy zespołów folklorystycznych na scenie pod gołym niebem. Na pamiątkę festiwalu „Pieśń lasu” poeci posadzili 10 dębów. A jeszcze goście festiwalu byli na art-show „Noc w Zamku Łuckim”, które odbyło się z okazji 590-lecia miasta. Twórcza inspiracja, radość z towarzyskiego spotkania pozostały w sercach poetów Wiktora Melnyka, Mykoły Hrycenki, Tetiany Pjankowej, Wasyla Kuzana, Wasyla Trubaja oraz innych uczestników festiwalu „Pieśń lasu”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 9 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrywny 33 kopiejki

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 195 UAH 02 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn