Strona · s. 11strona oryginału ↗
Wybrała go Chortyca. Mozaikowy portret w epizodach literackich
Слово Просвіти, №39 за 2021 рік
Z 33 książek zaporoskiego pisarza Kostiantyna Suszka 12 poświęconych jest Chortycy. Świadczy to nie tylko o twórczych priorytetach autora, ale także zdradza stosunek do największej wyspy na Dnieprze. Mistycyzm? W żadnym wypadku. Przeczytajcie choćby te urywki – a przekonacie się o słuszności tego, co głosi nagłówek. O tym nigdy nie zaszkodzi wspomnieć, zwłaszcza w dniach, gdy autor kończy 75 lat. „Sam na sam z Chortycą” (szkice i poematy prozą, 1986) „Jeszcze w młodości przyszło mi objechać niemal całą Ukrainę, pobyć na Dalekiej Północy i na Syberii, w Azji Środkowej i Kazachstanie. Niezapomniane wrażenia z letniej tundry i jesiennej tajgi, wiosennego stepu i zimowych gór. Lecz oto co ważne: do poznania piękna i siły każdego z tych miejsc szedłem od zgłębienia dnieprzańskich, a zwłaszcza chortyckich łęgów, co wydarzyło się wcześniej; od zgłębienia rodzinnych łąk, stepów, jarów i uroczysk. Nie dlatego, że wszystko, co swoje, znajome, wydawało mi się piękniejsze i doskonalsze, lecz dlatego, że wszystko to, co znajome – jest bliskie. I nic innego, jak miłość do tego, co znajome, bliskie, wzywa nas w nieznane pustynie, w tundrę, w tajgę. Wzywa i cierpliwie czeka, kiedy my, zobaczywszy i poznawszy je, wrócimy z powrotem”. „Chortyca odkrywa tajemnice” (kwestionariusz, 1999) „W latach 80. ubiegłego wieku na Chortycy wciąż spotykano łosie. Kiedyś lubiły przypływać na wyspę z leśnictwa Krutojariwskiego, które znajduje się na przeciwległym brzegu Dniepru, lecz z czasem para osiedliła się na stałe. Wkrótce pojawił się u nich maluch, potem drugi, trzeci. Łosi zrobiło się pięć. Z 22 sztuk zarejestrowanych w obwodzie zaporoskim, pół tuzina na Chortycy – czyż to nie wynik, a co za tym idzie, dowód dobroczynnego wpływu rezerwatowego reżimu wyspy! Jednakże muzyka grała, niestety, niedługo. Jesienią 1990 roku z rąk kłusowników zginął pierwszy łoś. W kanale systemu nawadniającego znaleziono tylko odrąbane nogi i zdartą skórę. Po dwóch latach doprowadzono do śmierci drugiego łosia – z licznymi śrucinami z wiatrówki, które utknęły w skórze, biedne zwierzę znaleziono niedaleko bazy wypoczynkowej instytutu przemysłowego. Trzeci łoś zniknął bez śladu – ani rogów, ani kopyt, ani skóry. Para, która pozostała przy życiu, nie czekała na smutny los swoich współrodziców i pospiesznie przeniosła się na stały ląd”. „Wyspa Chortyca” (badanie historyczno-publicystyczne, 2001) „Nieustanne zagospodarowanie wyspy musi odbywać się poprzez odtwarzanie odwiecznego środowiska naturalnego. Jary, uroczyska, ocalałe i odtworzone kompleksy leśne, zagajniki, malownicze polany, tajemnicze ścieżki, szelest fal Dniepru – z tym wszystkim powinni obcować ludzie. Żadnej urbanizacji! W północnej części, tam, gdzie znajduje się stacja kolejowa „Zaporożska Sicz”, można urządzić duży parking, a dalej, po wyspie – pieszo. Albo – konno, na wołach czy na rowerach. W poszczególnych miejscach, powiedzmy, w ujściach jarów, niedaleko brzegu Dniepru, można pozwolić na rozbijanie namiotów, a na wyspie urządzić ruchome punkty gastronomiczne. Bliżej natury, do tchnienia heroicznej dawności! Włączenie w wieczne, wysokie, czyste! Zatem głównym pozostaje sam fakt istnienia Chortycy – cierpliwej, wytrwałej, zranionej, ale żywej. Główne, że żyje środowisko, które tyle wzięło na siebie, tyle pomieściło w sobie, żywa podstawa, na której tyle się wydarzyło w ciągu dziesięciu z okładem tysiącleci ludzkiej historii. Żywa aura, którą promieniuje zdumiewająca wspólnota skał i roślin, zwierząt i ptaków, ryb i owadów, powietrza i nieskażonych źródeł. Chortyca jest żywa, dopóki żyje Jej Natura (!!!), przed którą twórca Historii powinien pokornie, z ukłonem i z szacunkiem chylić głowę”. „Wybieram Chortycę” (powieść artystyczno-dokumentalna, 2004) „Z legitymacją inspektora społecznego ochrony przyrody w kieszeni i z pustą kaburą pistoletową przy pasie przez wiele lat obchodziłem wszystkie chortyckie łęgi i uroczyska, jednak większość moich tras zaczynała się od brodu Protowczego, przy jeziorze Osokorowym, gdzie też się kończyły. Było to coś w rodzaju rytuału – w ten sposób oddawałem hołd pozostałościom starożytnego osiedla, bo nie tylko znam prawdziwą wartość tej ziemi, ale i czuję ją. Zawsze wydawało mi się, że prawdziwe odrodzenie Chortycy musi zacząć się właśnie od Protowczego, ponieważ nigdzie indziej na wyspie Opatrzność nie splotła tak ciasno i organicznie Natury i Historii, jak tam. 1290 dni i 568 nocy mojego życia pozostało w chortyckich łęgach. Tam przeżyłem trzech dyrektorów rezerwatu, mam szczęście być współczesnym czwartego, dobrze znam ich szerokie uprawnienia, ale o wąskich możliwościach wiem jeszcze więcej. A dlatego na tle pewnego sceptycyzmu wobec perspektyw biednego rezerwatu, mam wszelkie podstawy, by być w tym względzie sceptykiem-pesymistą nr 1. Jednak nigdy nim nie zostanę. Nie wolno mi, nie mam prawa, zbyt głęboko zapamiętałem, jaki smutny los czeka naród, który traci swoje świętości. Nie wolno opuszczać rąk, i nie tylko mnie. Jak mawiał pewien wspaniały pisarz – świętej pamięci Oleg Kuwajew – ktoś przecież musi kurlikać”. „Ścieżka na Chortycy” (zbiór esejów, 2004) „Sasza (poeta Ołeksandr Ablicow. – Aut.) zamilkł, a mnie nagle ogarnął smutek. Nie przez Chortycę – ta rana jest u mnie niezagojona – żal mi się stało wszystkich, którzy są wokół. O nierozważnych kłusownikach, nie w porę romantycznie nastawionych wczasowiczach, którzy przez swoje bezdenne ignoranctwo krzywdzą Chortycę, nie mówię. Żal mi się stało tych, którzy gnębią ją świadomie. Którzy wznoszą na wyspie prywatne pałace. Którzy mają zamiar urządzić tam klub golfowy, aquapark, hipodrom. I – gdzie! Na ziemi, która jest wzorem samowystarczalności!!! Biedacy… Zamachują się na Świętość, której nic dodawać nie trzeba. Nie wolno! Po prostu – uwolnić od brudu i chodzić do niej w gości, i kłaniać się jej. Dwa tysiące z okładem hektarów – toż to kropelka z kropelek! My już kompletnie wszystko wokół opluliśmy, zadeptaliśmy, splądrowaliśmy, zasypaliśmy śmieciami, zaoraliśmy, zabudowaliśmy, utopiliśmy w szaro-zielonych śmierdzących falach sztucznych zbiorników wodnych, i Chortyca teraz – ostatni przyczółek. Nasze ratowanie. Rękojmia tego, że wciąż mamy szansę nie tylko pozostać ludźmi, ale w ogóle ocalić się na tej upokorzonej planecie. Tymczasem już zamierzają podzielić ziemię między zagranicznymi koncesjonariuszami, bo ci dają pieniądze na budowę mostów… Jeśli ten barbarzyński zamysł się ziści, Chortycy, a za nią i Ukrainie, koniec. Wyrządzone zło odbije się straszną karą”. „Sam na sam z Chortycą” (szkice i poematy prozą, wydanie 2., 2007) „Czym objawia się chortycki horyzont? Nie, nie odległą ścianą łęgów i nie grzbietem zastygłej na wzgórzu ściany lasu. Prawdziwy chortycki horyzont można ujrzeć tylko na otwartej przestrzeni. Nad pasem pozostałości dawnego stepu, które cudem ocalały. Zwłaszcza – w pełni lipcowego dnia. Pod osłoną lekkich, beztroskich chmurek. Horyzont tutaj jest tak bliski, tak kruchy i… ufny. Jak gdyby Chortyca wystawiła go umyślnie, aby stale przypominał człowiekowi: „Czy ty tutaj niczego nie naruszyłeś? Nie zaszkodziłeś? Nikogo nie poniżyłeś?”. Wszystko wokół takie dostępne, takie bezbronne… Mimowolnie oglądając się, z ulgą przekonuję się: „Chwała Bogu, zdaje się, nie naruszyłem, nie obraziłem”.
“Niespokojna Chortyca” (powieść-przestroga publicystyczno-artystyczna, 2008) “Pod koła „Sensa” ścielą się ostatnie kilometry chortyckiej ziemi, którą już nie opiekuję się jako dyrektor rezerwatu. Czy coś się przez to zmieniło wokoło? Absolutnie nic. Właściwie, tak jak żadne zmiany nie zaszły w mojej duszy. Bo moje obcowanie z Chortycą nigdy nie było utrwalane na papierze. Nie zostało przypieczętowane żadną pieczęcią. A zatem przez nikogo nie może zostać anulowane. Bo to obcowanie jest od Boga, w moim sercu. I tam ono jest – dopóki serce bije. Zjeżdżamy z mostu Prieobrażeńskiego i, skręciwszy w prawo, pędzimy Nabrzeżem. Z przyzwyczajenia rzucam okiem na rozległe zbocza przy jarze Baszmaczka, które stąd dobrze widać. Nagle łapię się na myśli, że ten malowniczy stepowy zakątek wyspy właśnie minionego lata nie ucierpiał od pożarów, i na duszy robi się cieplej. Do widzenia, Chortytso!”
“Chortyca – Wyspa Sanktuariów” (wydanie popularnonaukowe, 2013) “Chortycę zacząłem zgłębiać niemal jednocześnie ze zgłębianiem Świata Bożego. Po raz pierwszy stąpając po tej ziemi (dobrze pamiętam ten moment), poczułem pod stopami szczególną twardź, której ani przedtem, ani potem nie czułem nigdzie indziej, gdziekolwiek rzucał mnie Los. Dziwna rzecz, nie wiedząc jeszcze absolutnie nic o tym, co dzieje się pod Słońcem, nie mając najmniejszego wyobrażenia o zmaganiach Dobra ze Złem, moje dziecięce serce zbuntowało się przeciwko temu, co na Wyspie nagromadzili ludzie. Stare baraki, tęgie „fińskie domki”, wieże ciśnień i budki transformatorowe, wszelakie magazyny-ceichhauzy, warsztaty, łaźnie, obory, chlewnie i kurniki wraz ze szklarniami, nawet majestatyczne budynki szkoły i dworca na stacji kolejowej – wszystko to, co spokojnie odbierano na „wielkiej ziemi”, spotkane na Chortycy, najpierw wywoływało niepokojące zdziwienie, potem – ostre zakłopotanie. Dalej, z czasem i z czasem – zdecydowany, głęboko uświadomiony protest”.
“Zaczarowana wyspa” (studium publicystyczne, 2016) “Z mojego mieszkania przy ulicy Ukraińskiej widać znaczną część Chortycy – od najwyższego punktu na Skifskim Stanie aż po pławniowy ogon. Późnym wieczorem, kiedy miasto rozbłyska światłami, staję przy oknie. Po lewej stronie i bezpośrednio przed budynkiem wyzywająco, chaotycznie, bezceremonialnie i zupełnie nieharmonijnie, a co najważniejsze – nienaturalnie – kłębią się reklamy, światła aut, oślepiająco świecą latarnie wzdłuż Nabrzeża. A na wprost wszystko zlało się w jednolitej ciemności, tam – Dniepr i Chortyca. Ani jednego światełka. Ani jednej niestosownej kropki i dźwięku. Ciemność, cisza i spokój. A wyspa przecież całkiem blisko! I po prostu nie chce się wierzyć, jak nam się poszczęściło swego czasu odwieść od niej nieszczęście, kiedy przez pławnie zamierzano przeciągnąć potężną autostradę. A ile przekleństw wysłuchaliśmy za to, że „dla jakichś tam dzików, saren, ptaszków i kwiatuszków utrudniamy ludziom życie, poniżamy ich”! Nie, to nie my, szanowni nasi zwolennicy, „utrudniamy”, nie my „poniżamy”, a technokraci wraz z tępymi, chciwymi władcami i gospodarzami. I ja chciwie wpatruję się w jednolitą, niczym pierwotną, tajemniczą i poruszającą ciemność, w której przycichła uratowana Wyspa… Nie spostrzegłem się, kiedy i zestarzałem się, a wciąż raduję się jak dziecko, już nie wpatrując się, a wsiąkając w życiodajną ciemność – choć tam jest cisza, choć tam nie sięgnęła zachłanna ręka technokraty. (Będziemy mieć nadzieję, że i nie sięgnie-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
