Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jak wygrać wojnę informacyjną?

Слово Просвіти, №39 за 2021 рік

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło konferencję online na temat: „Wojna ukraińsko-rosyjska. Polityka informacyjna i zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Prezentujemy najważniejsze fragmenty wystąpień jej uczestników. Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: „Temat pełnej niepodległości Ukrainy nie zostanie rozwiązany, dopóki nie rozwiążemy kwestii bezpieczeństwa informacyjnego. Co przeszkadza dzisiaj w realizacji już istniejących ustaw, tych norm konstytucyjnych, które zostały już dawno sformułowane? Jeszcze ćwierć wieku temu przyjęto Konstytucję Ukrainy. Ale nie rozwiązuje się najważniejszej kwestii, która dotyczy sfery informacyjnej Ukrainy. Sfery, która dzisiaj w 90 procentach kontrolowana jest przez tych, z którymi dzisiaj ogłoszono wojnę – oligarchów. Praktycznie wszystkie kanały informacyjne należą do nich. A ta niewielka część sfery informacyjnej, która należy do państwa, nie jest wystarczająca, aby wpływać na sytuację. Przeglądając nasze poprzednie konferencje, nie mogłem nie zwrócić uwagi na tezę, którą wygłosił członek zarządu „Proświty” Jurij Badzio jeszcze w 2004 roku: „Ukraińska kwestia narodowa ma dzisiaj dwa wzajemnie powiązane aspekty: położenie ich i perspektywy Ukraińców. Haniebny stan niewoli i dyskryminacji narodu, półżywego istnienia ludu i perspektywę narodowej śmierci w razie konserwowania takiego stanu lub dosłownej integracji w inne wspólnoty wschodu czy zachodu”. Jeszcze wtedy pisał, że Rosja dla Ukrainy jest decydującym źródłem zagrożeń o skali strategicznej, aż do fundamentalnego – być albo nie być dla narodu ukraińskiego. I ta kwestia, którą dzisiaj rozpatrujemy, jest niezwykle ważna, zasadnicza i decydująca. To sfera informacyjna. Wszyscy, którzy dołączyli do dzisiejszej naszej rozmowy, uświadamiają sobie, jak bardzo jest ona strategiczna. Nieustannie staraliśmy się wpływać na sytuację. Przyjmowaliśmy odezwy, oświadczenia, przeprowadzaliśmy konferencje prasowe itp., ponieważ uświadamialiśmy sobie zagrożenia, które istnieją, które jeszcze nie zostały zdjęte z porządku dziennego. To zagrożenia dla naszego narodowego bytu. Jestem wdzięczny wszystkim, którzy dołączyli do tej rozmowy. Wasze propozycje, wasze uwagi, wasze postrzeganie dzisiejszej sytuacji są bardzo ważne dla nas”. Iwan CZYŻ, polityk, były przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy: „Głównym instrumentem zarówno tworzenia, jak i niszczenia państwa jest właśnie polityka informacyjna. Tak się złożyło, że kilka lat temu prowadziłem poważną dyskusję z naukowcami na temat konstytucyjnego prawa do rozpowszechniania informacji. Akcentowałem te momenty, które wyjaśniają, dlaczego tak daleko zaszliśmy w oddawaniu naszego pola informacyjnego. Dlaczego jest ono tak zaśmiecone, dlaczego zaśmiecone są dusze Ukraińców na wielu terytoriach? I dlaczego tak trudno nam przebijać drogę do wydawałoby się zrozumiałych rzeczy? Ukraina już 30 lat jest niepodległym państwem. Ale my do tej pory nie mamy koncepcji narodowej polityki informacyjnej. Chcę przypomnieć, że w 2003 roku składałem raport w Radzie Najwyższej Ukrainy w tej sprawie. Przeszła procedura słuchania i koncepcja została przyjęta w pierwszym czytaniu. Oczekiwaliśmy na drugie. Ale w tym czasie zaczęły już powstawać kanały oligarchiczne. Były jeszcze słabe, ale miały już lobby w Radzie Najwyższej. I tak zwana branża za pomocą lobbingu nie dopuściła do rozpatrzenia koncepcji narodowej polityki informacyjnej w drugim czytaniu. Po raz drugi powrócono do tego tematu w 2011 roku. Ale tak samo nie została przyjęta. Przez 30 lat nie zbudowaliśmy architektonicznego zespołu narodowej polityki informacyjnej. Od 1991 roku mamy wiele ustaw w sferze informacyjnej, inne dokumenty o tematyce informacyjno-prawnej. Ale one nie tylko nie wprowadziły porządku w polu prawnym, a wręcz przeciwnie, zasiały w nim chaos. Trochę historii. Jeszcze 6 czerwca 1991 roku Gabinet Ministrów rozpatrzył kwestię Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej. To stało się punktem wyjścia dla jej stworzenia. A w 1992 roku przyjęto ustawę o informacji, która jest podstawowa i działa do dziś. Od tego czasu ukraińska przestrzeń informacyjna kształtowała się dosyć świadomie. Aż dopóki nie przepadła już wspomniana koncepcja. Kiedy okrzepła tak zwana oligarchia przemysłowa, robiła wszystko, aby na wszelkie sposoby osłabić ten system, zabrać kawałki z pola informacyjnego państwa. Mówili, że przestrzeń informacyjna jest nieudolna, że trzeba do niej wpuszczać konkurentów. Już wtedy widziałem, do czego to zmierza. 11 czerwca w gazecie „Hołos Ukrajiny” opublikowałem duży materiał. Tam są tylko dwa akapity mojego autorskiego tekstu. A wszystko inne – to list do Wiktora Juszczenki, który w tamtym czasie był urzędującym prezydentem Ukrainy (wydawałoby się – najbardziej patriotyczny ze wszystkich naszych prezydentów). Tam była mowa o wszystkich tych ostrzeżeniach i zagrożeniach, które teraz przeżywamy. Aż do krymskich i sewastopolskich problemów, do tego, że straciliśmy przestrzeń informacyjną. Ogółem zaś w czasie, kiedy kierowałem Państwowym Komitetem Telewizji i Radiofonii Ukrainy, napisałem 15 listów do różnych instytucji państwowych i Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, premiera itp. Żadnej reakcji. Te problemy, które stawialiśmy wtedy, dzisiaj stały się jeszcze bardziej aktualne. Myślę, że w czasie, kiedy trwa wojna hybrydowa, kiedy informacja wyprzedza ster, państwo powinno robić wszystko, aby dać opór, kontrargumentację. Pracować tak, aby słyszał nas świat, aby dotrzeć do serc tych ludzi, którzy pozostali na okupowanym terytorium. W 2009 roku, kiedy byłem kierownikiem komitetu parlamentarnego ds. wolności słowa, zaproponowałem do rozpatrzenia ustawę „O suwerenności informacyjnej Ukrainy”, która również nie została przyjęta. W rezultacie wygrywa kanał HIT – lodówka, internet, telewizor. Znajdujemy się w niezwykle zaśmieconej przestrzeni informacyjnej. A to jeszcze bardziej komplikuje naszą ukraińską perspektywę. Miałem okazję zapoznać się z bardzo potężnym materiałem Wołodymyra Horbulina, który był sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony. On w szczególności powiedział: „Zewnętrzna agresja Moskwy uwarunkowana jest wewnętrzną wrogością tego starożytnego i, najwyraźniej, nieudanego rozgałęzienia Rusi Kijowskiej…” Niezwykle udana rozprawa historyczna. Powinniśmy rozpowszechnić ją wśród ludzi, aby rozwiać mit. Dlatego że u nas nawet niektórzy historycy chcą odebrać Ruś Kijowską i mówią, że Ukraińcy tutaj skądś przyszli i próbują udawać naród państwowy. Musimy uświadamiać sobie, że to nasza ziemia i nie możemy oddać ani piędzi jej w umysłach naszych ludzi, a tym bardziej naszych terytoriów. Nadawanie publiczne nie może istnieć w takiej formie, w jakiej jest teraz. U nas obecnie odbywa się reforma administracyjno-terytorialna. Ale wspólnotom zabrano zasób informacyjny. My również opracowywaliśmy koncepcję odpaństwowienia mediów, ale nie w takiej formie, w jakiej istnieje teraz. Dokończenie na str. 4-5

s. 4 · strona oryginału ↗

Zakończenie. Początek na str. 3. Teraz jakiś lokalny kacyk, oligarcha płaci pieniądze i uzyskuje dostęp do informacji, a społeczność tego nie ma. Obwodowe państwowe kompanie telewizyjno-radiowe zostały sprowadzone do stanu zwykłych punktów korespondenckich. A na Nadawcę Publicznego, chociaż przeznaczane są duże środki, nie może on w pełni konkurować z oligarchicznymi kanałami. Będę robił wszystko, aby zmienić tę sytuację. Wszystkie kanały, które wykorzystują zasoby częstotliwości radiowych, należące do całego narodu ukraińskiego, powinny mieć status publiczny. Niech oligarchowie finansują Nadawcę Publicznego. Wtedy pojawi się u nas konkurencja w Nadawcy Publicznym, zorientowanym na państwo ukraińskie”. Leonid MUŻUK, reżyser filmowy, laureat Nagrody Szewczenki: „Im bardziej poruszamy się rzekomo w stronę państwa ukraińskiego, umocnienia jego niepodległości, tym w rzeczywistości mamy go mniej. Już ósmy rok trwa wojna, a w przestrzeni informacyjnej do tej pory nie podjęto radykalnych kroków. Wśród doniesień informacyjnych ostatnich dni jest akt terrorystyczny presji psychologicznej z jednej strony, a z drugiej – to po prostu przypadek kryminalny. Mam na myśli ostrzał samochodu, w którym był pomocnik prezydenta. Dzięki Bogu, ludzie pozostali żywi. A interpretują to wydarzenie różnie. Prezydent powiedział, że to słaba wskazówka tego, co nam zagraża, a będzie silna odpowiedź. Czy stoi za tym ślad oligarchiczny, czy okoliczności zewnętrzne – trudno powiedzieć. Ale to tak samo operacja wojny informacyjnej w postaci ataku terrorystyczno-psychologicznego. I jeśli wychodzić właśnie od frazy prezydenta, to odpowiedź musi być właśnie ze strony państwa. I państwo powinno opracować program bezpieczeństwa narodowego zarówno przeciwko zewnętrznemu agresorowi, jak i przeciwko wewnętrznemu. Co się tyczy wewnętrznego możliwego blokowania wpływu oligarchicznego, to być może rzeczywiście trzeba doczekać się przyjęcia odpowiedniej ustawy. Ale co do zewnętrznego, muszą być inne podejścia. My dzisiaj omawiamy kwestię wojny informacyjnej, w której nie mamy ani obrony, ani strategii, całkowicie usunięci od tego, by dawać adekwatną odpowiedź rosyjskiemu agresorowi. Niby staramy się dbać o to, żeby naszych ludzi nie obrabiano, nie siano chaosu wśród naszego narodu. A wróg w tej wojnie zajmuje strategiczną pozycję niszczenia państwa ukraińskiego. Jest on całkowicie zabezpieczony przed naszą adekwatną odpowiedzią na świadomość jego populacji, czyli na świadomość imperialnego kontyngentu narodu, który znajduje się w niewoli kolonialnej. Państwo Ukraina już od 30 lat przymierza się do zdefiniowania pojęcia „wróg-przyjaciel”. A wróg jest zorganizowany i na naszym terytorium formuje piątą kolumnę z systemem zakonserwowanych agentów. W tej wojnie może być tylko jeden zwycięzca. Ale ludzie nie otrzymują odpowiedniej informacji. Nawet ci, którzy są zaangażowani w aktywną kampanię wojskową. W ukraińskiej przestrzeni informacyjnej pracuje niemało moskiewskich dziennikarzy, którzy przyjechali tutaj z różnych powodów. I oni w naszej narodowej antenie w większości odrabiają temat przyjaźni narodów. I przy tym przygotowują świadomość Ukraińców na możliwą porażkę, której my, w ich ocenie, nijak nie unikniemy. Opowiadają, jak nam potem pojednać się z państwem, które wprowadzi reżim putinowski, i jak nam układać stosunki z Rosją. Ta koncepcja jest odrabiana na oligarchicznych kanałach, neutralizuje ideę narodową jako formę naszego państwowego istnienia. I na korzyść takiego poglądu my nawet organizujemy w języku rosyjskim kanał „Dom” dla terytoriów, które zostały siłą przyłączone do Rosji. Staramy się przywrócić do ukraińskiej państwowości mieszkańców tych terytoriów jako niewinnych ludzi, na których nie można polegać. W tym wtedy, kiedy potomkowie rosyjskich kolonizatorów w większości organizują tam opór. Oni działają tam całkiem efektywnie dzięki pomocy rosyjskiej agentury i rosyjskiej armii. Oni nie mogą nauczyć się języka ukraińskiego, a my będziemy łagodnym rosyjskim słowem podlizywać się im, żeby pozostali w Ukrainie i pojednali się. To błędna droga, która odwraca uwagę Ukrainy od zrozumienia tego, jak trzeba działać. A działać z wrogiem, który stosuje siłę, trzeba tylko siłą. Jeśli mowa o usunięciu tej części ludzi, na których zorientowany jest kanał „Dom”, to trzeba rozumieć strukturę tego kontyngentu – już faktycznie sformowanego oddziału, który pracuje na naszym terytorium według praw Federacji Rosyjskiej. I wydawać siłę oraz finanse na to, żeby rzekomo obrabiać w języku rosyjskim mózgi tych ludzi, jest w najmniejszym stopniu nieracjonalne. Niech już lepiej ten „Dom” z Ganapolskim i Kisielowem pracuje na terytorium Rosji i obrabia kazańskich Tatarów, którzy mają zastanowić się, w jakim państwie żyją. Tam jest bardzo dużo problemów, o których Ukraina nie mówi z racji swojej tolerancji. Ukraina cierpliwie czeka, aż wróg okaże nam łaskę. To, oczywiście, utopijna pozycja. Chociaż niektórzy uważają, że to, być może, najłatwiejsza droga do tego, by przyciągnąć elektorat na swoją stronę. W rzeczywistości dzisiaj sytuacja wymaga od władzy bardzo aktywnych i poważnych kroków, aby zabezpieczyć nasze terytorium przed możliwym konfliktowym oporem, który jest opracowywany przez strategów Rosji. Jeśli nie będziemy się przygotowywać, to dowiemy się o tym wprost za 2-3 lata. Oligarchiczne kanały telewizyjne bardzo często po prostu powielają te żądania, te wytyczne, nad którymi pracują w na Kremlu. Chwalą się, że wygrali u Ukrainy tylko część tak zwanej Noworosji. Niszczenia ułożonego systemu państwowego żadnymi innymi siłami informacyjnymi nie da się zastąpić. Nasz wróg jest uzbrojony w niewiarygodny wpływ na terytorium Ukrainy, w tym także piątej kolumny. Ma on program, który przekazuje przez nasze kanały informacyjne. A nasz żołnierz idzie na tę wojnę z gołymi rękami. Do tej pory nie stworzono programu dla udziału Ukrainy w tej wojnie informacyjnej. A żeby zwyciężyć, trzeba działać także na terytorium wroga. Usunięcie tego problemu, który istnieje dla Ukrainy w Donbasie, jest nam proponowane w dwóch kierunkach. Albo Ukraina całkowicie zrezygnuje z tych terytoriów, albo będzie cierpieć do czasu, aż Moskwa nie „nauczy” nas, jaką decyzję podjąć. W rzeczywistości na tym terytorium teraz niezbędne jest działanie według innego programu ze zrozumieniem tego, że jest część ludzi, których trzeba ratować, z którymi trzeba pracować. A jest część, których trzeba usunąć od możliwości wpływania na świadomość społeczną Ukrainy. Problem wojny informacyjnej – to analogia do praktyki zbrojnych operacji wojskowych, które są realizowane podczas zwykłej wojny. Kiedy wróg do ciebie strzela, trzeba dawać adekwatną odpowiedź. Ale my nie mamy z czego strzelać. Nasza ukraińska przestrzeń informacyjna jest wykrwawiona. A przestrzeń oligarchiczna nie jest ukraińską. Raczej jest to nawet system imitacji po to, żeby usunąć nas od rozwiązywania naszych problemów”. Stepan WOŁKOWECKIJ, przewodniczący Iwanofrankiwskiego oddziału WUT „Proświta”: „Poruszony dzisiaj temat jest niezwykle aktualny i ważny. Daleko nie wszyscy rozumieją, że Moskiewszczyzna-Rosja jest egzystencjalnym, historycznym wrogiem Ukrainy. A zatem, musimy zrobić wiele rzeczy. Po pierwsze – niewystarczająco naświetlamy historyczne korzenie naszego bytu. Moim zdaniem, które wyraziłem jeszcze w 2014 roku, należy nazywać Rosję Moskiewszczyzną. Przynajmniej dyskusja w tej kwestii mogłaby zostać przeprowadzona na poziomie ogólnoukraińskim. Chcę przypomnieć, że Taras Szewczenko nazywał Rosję nie inaczej jak Moskowią, a Rosjan – moskalami. Znany jest fakt historyczny, że do czasów Piotra I cały świat znał Rosję jako Moskowię i do 1721 roku nazywał ją tak. Na świecie istnieje taka praktyka, kiedy każdy naród nazywa inny tak, jak uważa za stosowne. My nazywamy kraj Niemcy, Rosjanie – Giermanija, a sami Niemcy – Deutschland. To samo dotyczy Gruzji, którą Anglicy nazywają Georgią, a sami Gruzini – Sakartwelo. Można o tym mówić także w kontekście Czarnogóry. Taką dyskusję warto rozwinąć po to, aby później została podjęta odpowiednia decyzja na szczeblu Rady Najwyższej Ukrainy”. Kyryło STECENKO, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, artysta ludowy Ukrainy: „Już mówiono o tym, że kanał telewizyjny „Dom” zamierza walczyć o Ukrainę w języku rosyjskim. Tutaj bardzo ważne jest zrozumienie, że język i kultura ukraińska to nie tylko narzędzie, a faktycznie nasz cel strategiczny. Ten moment jest niedoceniany przez naszych ideologów, polityków. A ukraińscy wrogowie świadomie przeciwstawiają aspekty duchowe i materialne, które są integralne dla normalnego państwa. Jak już wielokrotnie pisałem w mediach społecznościowych, potrzebujemy silnej i ukraińskiej Ukrainy. Bo słaba Ukraina przegra w konfrontacji z Rosją, a nieukraińska Ukraina sama dobrowolnie stanie się częścią, włączy się w to imperium. Dlatego nie można dopuszczać, aby kwestie ukraińskiej kultury, języka, tożsamości przekształcały się jedynie w dodatkowe elementy. Nie można mylić celu strategicznego i praktycznego. Ta strategiczna cel, który czyni nas nami, to właśnie kultura i język. A terytorium i gospodarka (może komuś wydać się to paradoksalne) są już środkami i zasobami ochrony swojej ukraińskości. Dlatego, że jesteśmy wspólnotą i cenimy siebie jako wspólnota, bo ona jest ukraińska. Albo w jakichś okolicznościach historycznych staje się rosyjską. Dlatego kwestia fizycznego przetrwania może być w konflikcie z zachowaniem swojej tożsamości kulturowej. Nie można tępo przeciwstawiać jednego drugiemu, a trzeba umieć uzgadniać, rozdzielać na różne piętra ważności. Poziom strategiczny to najwyższy poziom; poziom taktyczny – drugi, a zasoby i środki – to trzeci poziom. Ten system działa, kiedy jednocześnie jest i cel strategiczny, i kunszt taktyczny, i posiadanie zasobów oraz środków. Właśnie wtedy ukraińska Ukraina może mieć przyszłość. Inne warianty – nieukraińska silna Ukraina przestaje być sobą. A ukraińska Ukraina, która nie jest zdolna się obronić, jeśli będzie nawet bardzo ukraińska – po prostu przegra w konfrontacji z silnym wrogiem. My, jako myśląca część narodu, jako część elity duchowej, bez wątpienia musimy wyjaśniać ważność każdego z tych elementów, ponieważ naród to system, a nie jakieś fragmenty czegoś. Taktyka zawsze musi być ofensywna. Poczytajcie prace jakiegokolwiek teoretyka wojen informacyjnych, gdzie powiedziano, że strona, która się broni, zawsze przegrywa. I naszym strategicznym błędem jest trzymanie się chłopskiej psychologii. Jest takie rosyjskie przysłowie: „Póki grzmot nie zagrzmi, chłop się nie przeżegna”. A my nie jesteśmy chłopami, my jesteśmy elitą. My jesteśmy potomkami Noego. A Noe przygotowywał się do tego, aby ratować wszystko, co żyje, przed potopem. On myślał strategicznie. A gdyby myślał sytuacyjnie, to byłby tak samo zagubiony, jak i wszystkie stworzenia, które on posadził na łódź. Aby zbudować wielką łódź, trzeba ją budować latami. Myślenie strategiczne pozwala stawiać priorytety, stworzyć hierarchiczną piramidę wartości, gdzie jest to, co najważniejsze, czym się nie handluje i nie wymienia. W wojnie informacyjnej wygrywa tylko ten, kto jest ofensywny. 1991 rok – Niepodległość, potem Pomarańczowa Rewolucja, Rewolucja Godności. Te szanse nie zostały wykorzystane. Nie można opracowywać rzeczy strategicznych wtedy, kiedy masz władzę. Trzeba je opracowywać, kiedy władzy nie ma. Tymi rzeczami można będzie skorzystać później, kiedy przyjdzie moment historyczny”. Olha KRIAŻYCZ, przewodnicząca Siewierodonieckiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, docent Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala: „Doskonale rozumiemy, że w żaden sposób nie skłonimy starszego pokolenia na stronę Ukrai-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn