Słonecznik na przedpiersiu. Zdjęcie Leonida Łohwynenki
WALENTYNA SEMENIAK
PETRO ANDRIJCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor SKORYK, obserwator „SP”
Zrozumiałe jest, że życie przeciętnych obywateli w czasie wojny jest przeciążone jej trudami, dlatego psychologicznie próbują oni przełączyć się na coś adekwatnego dla ludzkiego życia, a nie na koszmary wojny. Zatem przebieg działań wojennych, jak to widać z dyskusji i tematów w mediach społecznościowych, obecnie wcale nie jest na topie, są nim zwykłe sprawy życiowe, w tym, niestety, sztuczne waśnie. Jednak wszystko to wcale nie świadczy o „zdradzie”, to jedynie samoobrona społecznej i osobistej ludzkiej psychiki. Wojna sama w sobie jest kolosalnym wyzwaniem dla wszystkich, a długotrwała wojna przeciwko nam, ludobójcza, na wyniszczenie narodu, na dodatek w tak podstępnym i jednocześnie cynicznym diabelskim formacie, do którego uciekło się imperium diabła, to wyzwanie najwyższej próby, które przypadło w udziale naszemu heroicznemu narodowi ukraińskiemu. Wojna trwa i nie mamy innego wyjścia, jak zwyciężyć – w pełnym wymiarze, ostatecznie, na zawsze, bo to wojna przeciwko samemu naszemu istnieniu jako Ukraińców, jako narodu. Dlatego potrzebujemy odwagi, cierpliwości, wiary w swoje zwycięstwo i jedności w naszych wysiłkach, by osiągnąć zwycięstwo. Nasz wróg przez wiele dziesięcioleci nie tylko zgromadził ogromne siły wojskowe, celowo przygotowując się do wojny przeciwko nam, on jeszcze za czasów swojego nikczemnego istnienia zgromadził ogromne doświadczenie podstępu i zdradzieckości, którymi próbuje zmusić nas do zwątpienia, zmęczenia, rozłamu i społecznego pesymizmu. Obecnie wojna, według mojego przekonania, osiągnęła równik, punkt środkowy – punkt bifurkacji, przełomu, po którym nadejdzie jej nowa faza i otworzy się prosta droga do naszego zwycięstwa. Wytrwałość i jedność naszej narodowej siły to to, co czyni nas niezłomnymi. Jedność w naszej brzemiennej w skutki tołoce – w wojnie o naszą przyszłość – jest gwarancją naszego zwycięstwa. Jedność wokół nas samych, a nie jakichś figurantów, wodzów i atamanów czy hetmanów, jedność dla siebie, a nie kogoś, jedność istotna, jako oznaka własnej siły, każdego z nas jako jednostki, a nie pokładanie nadziei w kimś, kto nas poprowadzi, stanie na czele i uratuje. Zwycięstwo w tej wojnie, ratunek narodu, czyli nas samych – to nasz życiowy obowiązek i wkład w wolną przyszłość naszych dzieci, wnuków i wszystkich przyszłych pokoleń. I do tego jesteśmy zmuszeni zabijać – niszczyć wrogów, podoba nam się to czy nie; bo jesteśmy u siebie w domu, a rozbójnik, który wdarł się do naszej izby, musi zostać zniszczony w jakikolwiek sposób. Śmierć wrogom! Poprzednie tygodnie były bogate w wydarzenia. Odbył się nowy Ramstein, który przeszedł medialnie cicho, ale według wszelkich oznak bardzo produktywnie, bez hałasu i rozgłosu rozdzielając między swoich uczestników wysiłki w bieżącej pomocy Ukrainie w wojnie o swoją wolność. Odbyła się sesja ONZ, a także związana z nią wizyta ukraińskiej delegacji w USA, potem – szereg wizyt i spotkań z przywódcami państw. Te wydarzenia i wizyty można uznać w całości za udane, nawet pomimo nieadekwatności niektórych oświadczeń i działań naszej delegacji na czele z Zełenskim i jego pierwszym wizjerem Jermakiem; z ich przejawami nieadekwatności nasi zachodni partnerzy już nauczyli się radzić sobie i właśnie dlatego wszystkie te przedsięwzięcia zakończyły się względnym sukcesem, który będzie pracował na zwycięstwo narodu ukraińskiego w wojnie z imperium zła. Tym bardziej, że takie wizyty i spotkania są starannie przygotowywane i wszystkie decyzje w całości są wcześniej przygotowane. Daleko nie wszystko jest upubliczniane, zwłaszcza to, co dotyczy współpracy wojskowej, dlatego o tym możemy sądzić po dalszych działaniach. A one już są, przynajmniej niektóre się przejawiły. Kilku naszych partnerów ogłosiło nowe pakiety pomocy i nazwało nowe perspektywy dotyczące pomocy Ukrainie – dostawami zbrojeniowymi i finansami. W szczególności, znamienną i niegłośną, ale istotną stała się wiadomość o tym, że Szwedzi przekazali Ukrainie jeszcze 10 swoich czołgów „Stridsvagn 122”. Ten czołg jest szwedzkim wariantem nowoczesnego niemieckiego czołgu modyfikacji Leopard 2A5, ale w nim jest swój, szwedzki szereg modernizacji, w szczególności znaczne ulepszenia w opancerzeniu – posiada on dodatkowy pancerz modułowy, a także inne efektywne ulepszenia systemów prowadzenia walki. Tamże, na spotkaniu, Joe Biden potwierdził, że wkrótce – „w przyszłym tygodniu” – odbędzie się dostawa pierwszej partii czołgów USA „Abrams”. Kiedy to mówił, to trochę skłamał (i to jest normalne w sprawach wojskowych), bo w rzeczywistości czołgi w tamtym czasie już przekraczały granicę Ukrainy, o czym stało się wiadomo po kilku dniach, 25 września, z publikacji w The New York Times, potem potwierdził to Zełenski. Kontynuacja na str. 2—3. Ja trochę odczekałem w ciągu dwóch tygodni, nie robiłem bieżących przeglądów, czekałem, aż zakumuluje się wystarczający strumień wiadomości, pojawią się najnowsze zarysy działań wojennych i decyzji, związanych z przebiegiem wojny.
Tłumaczenie maszynowe
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach Ukrposzty za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy »Prasa pocztą« na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą:
1 miesiąc – 28,39 hrn. 2 miesiące – 56,78 hrn. Naszą gazetę można także zamówić na stronach Ukrposzty https://peredplata.ukrposhta.ua/ oraz Państwowego Przedsiębiorstwa „Presa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Закінчення. Поч. на стор. 1 Не забігати наперед!
Наступ ЗСУ потребує відповідної сучасної наступальної техніки, де саме танки мають чільне місце. Проходи в мінних полях, насіяних ворогом, вже зроблені після тривалої і виснажливої роботи, тепер слово має сказати важка бронетехніка. Не одразу, не валом, але починати можна. Розглянемо останні поточні події безпосередньо на фронтах. Почнемо з найбільш гарячого і перспективного відтинку фронту – навколо Роботиного. Кілька днів тому я зробив на своїй сторінці у Фейсбуці обережне OSINT-спостереження на межі прогнозу, що дійсно на цьому напрямку нашому війську нарешті вдалось пробитися крізь лінію Суровікіна настільки суттєво, що відкриваються перші можливості вводу в дію важкої техніки, насамперед БМП і БТР, а потім, після більш впевненого опанування всіма висотами на цій місцевості, настане черга і можливість застосувати танки для рішучого прориву до омріяної мети на цьому етапі – до Токмака, важливого фортифікаційного і логістичного центру оборони окупантів. Саме тому постачання танків, про які написав вище, зараз на часі і вкрай жадане, бо настає їх час дій. Досі просування вперед здійснювалось переважно піхотою, важко, обережно, поволі через мінні поля. Тепер, після довгої, важкої і витратної роботи нашої героїчної піхоти, саперів і артилерії, яка їх послідовно і наполегливо прикривала, складаються сприятливі умови для початку наступної фази наступу – визвольної ходи силами механізованих засобів. Нові сприятливі умови приводять до ще більш сприятливих умов, як це буває в житті і на війні також, тому після введення механізованих засобів у хід наступу складається реальна можливість вийти на Токмак, а після Токмака, в разі успіху, відкривається широкий степ і шлях до морів і Криму. Але не забігаємо наперед, бо тут ще теж чимало роботи. Аби цей прорив був успішним, він має бути ширшим і з добре захищеними флангами, щоб убезпечити свій наступ від флангових атак противника, а тим більше уникати ризику самим потрапити в оточення. Саме над цим і працює зараз наше військо. Тому ведеться наступ і на схід від Роботиного – у бік Копанів, і на захід – у бік Вербового. Є більші успіхи, є й менші. У бік Копанів нашим вдалось дещо просунутись, але мінімально, а в бік Вербового все значно краще, бо наші підрозділи вже зайшли у Вербове й бої ведуться в самому селі, західна частина якого цілком контролюється ЗСУ. І саме тут наші взяли під контроль висоти, з яких тепер відкриваються хороші можливості для переваги й подальших успіхів у просуванні вперед. Окрім розширення плацдарму, наші війська просуваються й углиб, на південь, і тепер нарешті увійшли в Новопрокопівку, де йдуть бої і проводиться зачистка. Тобто в основному шалений опір противника зі спробами зустрічних контратак подолано. Варто зауважити, що з огляду на особливу важливість цієї ділянки фронту ворог спішно перекинув сюди свої найкращі підрозділи, які був змушений прибрати з інших напрямків, у тому числі з Бахмутського. Отже, наше просування навколо Бахмута теж набуває нової доброї перспективи (про це детальніше скажу пізніше). Тож, подолавши ці елітні резерви, наше військо може не тільки вийти на оперативний простір наступу, а й позбавити ворога останніх резервів. Я не стверджую, що далі оборона окупантів посиплеться за принципом доміно, але все може бути, бо резерви навчених військових підрозділів у нашого лютого ворога точно не є нескінченими. На цьому відрізку фронту наше військо знищило вже кілька добре підготовлених і сильно оснащених бригад. Як свідчить неупереджена OSINT- оцінка, наша бригада варта приблизно 8-ми бригад противника, відповідно, і втрати в такому співвідношенні – 1 до 8. Не тільки на цій ділянці фронту, а загалом. І ось тут ми можемо перейти до огляду подій навколо Бахмута, звідкіля, як написав вище, ворог був змушений перекинути частину своїх підготовлених підрозділів у район Роботиного. На війні все пов’язане, наші успіхи в Роботиному дають перспективи для успіхів на Бахмутському відрізку, і навпаки – успіх у Бахмуті впливає на успіхи на інших фронтах. Якщо пригадати історію Бахмутської битви від початку, то вона тривала майже рік, і наше військо цілком успішно перемелювало живу силу і зброю ворога на цьому фронті протягом пів року. Цьому сприяли дві обставини – майстерність і героїзм наших оборонців, а також ледь не ідеальні умови цієї місцевості для оборонної битви... аж доки трапився прорив ворогом нашої оборони з півночі, в районі Соледару, де одна з наших бригад таки не втримала лінію оборони, а командування вчасно і оперативно не зреагувало на цю халепу. Відтоді ситуація на цьому фронті для нашого війська серйозно ускладнилась, але попри це тут продовжувалось успішне перемелювання сил ворога ще майже пів року, аж доки Бахмут під шаленим натиском ворожих сил (для яких Бахмут став ідеєю фікс, незважаючи на свої важкі втрати), опинився ледь не в повному оточенні, коли всі логістичні шляхи з міста опинилися під вогневим контролем. Це змусило наше командування послідовно, планомірно і поступово виводити наші війська з міста, в результаті чого Бахмут був окупований. Але горювати на війні нам ніколи, тому 3-тя десантно-штурмова бригада негайно після цього почала наступ на південь від Бахмута, перемелюючи при цьому російські бригади, не маючи істотних власних втрат. Їй на допомогу на північ від міста підтяглись інші наші частини, яким вдалось з ходу трохи просунутися в бік Берхівки. Не можна сказати, що це неабиякий успіх, але тиск на ворога був стабільно продовжений. Зі сходу наші війська швидко повернули свої позиції і знову підійшли до міста, але не стали штурмувати Бахмут, бо в лоб це робити недоцільно, вкрай витратно та й не розумно, значно ефективніше вести вогонь зовні, із зручних висот навколо зруйнованого міста. Це дає значні переваги, розуміючи, що Москва з політичних піар-міркувань буде істерично намагатися утримати Бахмут в окупації, що у воєнному плані абсолютно безглуздо. Тому, користуючись комплексами манії величі ворога, Бахмут продовжує свою благородну місію для України, тут і далі перемелюються значні сили ворога фактично з ідеальних для цього позицій – з панівних висот на сході, півночі та півдні від міста. А щоб війна ворогу не здавалась медом, а справжнім пеклом, наше військо на півдні від Бахмута поступово просунулось – до Кліщіївки та Андріївки, оскільки саме тут пролягає дуже важлива автомагісвати опиратися і залишатися, попри все, в Бахмуті, маючи перспективу оточення в умовах браку логістики для оборони, або ж залишити його. Наше військо не штурмуватиме Бахмут, немає сенсу нести безглузді втрати, треба лише тиснути і стискувати логістичні лещата доти, поки тут сили окупантів зчахнуть. Це саме те, що треба для нас: перемелювання сил ворога у зручній позиції для себе, а якщо ворог не здасться, то його оточать і знищать. До речі, останнім часом, принаймні за моїми спостереженнями, значно зросла кількість полонених окупантів, як ніколи протягом цієї війни. А також знову, майже як при Харківському наступі, помітно зросла кількість трофейної техніки. Це, з одного боку, свідчить про успішність дій нашого війська, а з другого – про виснаження та падіння морального духа фашистів-окупантів. Прошу звернути увагу, це добрий знак, який свідчить про те, що кількість важкої і тривалої роботи наших військовиків починає переходити в нову якість, що наступальний імпульс наших Збройних Сил накопичив достатній потенціал, щоб відкрити нову фазу нашої визвольної ходи. І ось тут і зараз важливо зазначити: дуже добре, що командування ЗСУ не зосереджувалось на одному напрямку прориву, як це радили багато хто з наших партнерів – західних офіційних осіб, а
Вони захищають Україну. Фото Леоніда Логвиненка траль, що з’єднує Бахмут з окупованою Горлівкою. Втрата цієї автодороги створює великі проблеми для оборони окупованого Бахмута. А коли наші війська після важких боїв-таки оволоділи цими селами, то ворогу зовсім припекло, бо далі, поруч, залізнична магістраль, яка веде в ту ж Горлівку, а втрата ще й цієї артерії загрожує ворогу в недалекій перспективі можливості утримати Бахмут у своїх руках. Тому противник кинувся в шалені контратаки на ці села. Ось це саме те, що й треба було для нас, бо одна наша українська бригада в сприятливих умовах, займаючи зручні висоти у цій місцевості, послідовно і успішно знищила аж три бригади ворога. Знищила і перейшла в подальше просування, дійшла до залізничної дороги, яка тепер стала не придатною для постачання ворожих вантажів у Бахмут, і тепер саме тут пролягає нова лінія фронту. Зараз ворогу треба вирішувати, чи продовжу-віддало перевагу саме множинному створенню загроз ворогу, гнучкій аритмії у веденні бойових дій на різних ділянках фронтів. Це наш стиль і наша українська вдача – бути гнучкими, мобільними і креативними. Мої читачі знають, що я постійно наголошував на необхідності саме такої і стратегії, і тактики ведення бойовий дій. Солодкі сирени, які кликали до їхніх стратегічних берегів, не для наших вух. Це той випадок, коли своє краще, коли ми маємо бути самими собою. Ці стратегія й тактика йдуть ще від розуміння того, що московит діє кондово, що їхнє командування, як і споконвіку все суспільне життя в московії, централізоване, не гнучке, діє за усталеними стандартами, що будь-який прояв креативу там не тільки не вітається, а й карається. Логістика дій московитського війська повільна і не скоординована. Їхній світ – це світ невільних людей, ментально і світоглядно, це світ рабів імперії, світ навали і тупої сконцентрованої сили мас, яких не шкода, поголів’я яких або “баби нарожают”, або примножаться новими загарбаннями. Усі досягнення в цій імперії, якщо вони й були, найбільше робились саме в неволі – в тюрмі, шаражках, засланнях тощо. Особливо ця ментальна властивість “русского народа” проявилась у часи Сталіна, де вчені працювали по тюрмах або в смертельному страху туди потрапити чи бути страченими. Світ вільних людей не має гучних реляцій, він лише робить свою справу, на свій розсуд і свою вдачу, тому він має розвиток і перспективи розвитку. Ми з вільним світом, ми хочемо й будемо разом із ним, він, світ волі й демократії, це бачить і тому нам допомагає. Але при тому “всяка імєєт свой ум голова”, як казав Сковорода. Тож за допомогу нашим партнерам дякуємо, але нам своє робити! Що ми й робимо. Ось що мені хотілось би підкреслити: може, й несподівано комусь це здасться, але мені з потоку новин чи не найбільше сподобалось те, що Велика Британія днями передала велику партію обладнання для розмінування території, понад 1500 комплектів як автомобільного, так і особистого обладнання для розмінування та знешкодження боєприпасів. Очікується, що у наступних пакетах військової допомоги Британія надасть “додаткові можливості для розмінування”. Крім того, сапери Королівського інженерного корпусу провели для українських військових тренування зі знешкодження мін, боєприпасів та інших вибухових пристроїв. Навчання включало проведення короткого огляду загроз, планування операцій з розмінування, а також практичні уроки про те, як розчищати не тільки великі ділянки землі, а й системи траншей, бункери та цивільні будівлі. Все-таки розумні ці британці, і вони наші вірні друзі, бо надали нам те, що саме зараз для нас кричуще потрібне, – обладнання для розмінування! Без метушні, цілеспрямовано і влучно. Та ще йне просто надали, а й встигли навчити наших воїнів ним користуватися, натренували для дій у всіх випадках і за будь-яких обставин, а також пообіцяли невдовзі надати ще таке обладнання. Без широких можливостей швидкого розмінування наш жаданий наступ неможливий, тому така допомога – найвищого ґатунку. Тепер пройдімось іншими фронтами. Херсонщина. На лівобережжі наші війська укріплюють свої плацдарми та “освоюють” острови. Інших значущих новин у цьому регіоні наразі нема. Була наполеглива розвідка і навіть спроба форсуванням Дніпра увійти в Енергодар. Для цього проводився збір інформації від наших партизанів, було проведено кілька висадок на берег розвідгруп, береги обстежували наші водолази, але переконались, що тут оборона окупантів міцна, тому відмовились від цього плану. А от в Криму цими днями було надзвичайно весело і жваво! Перед тим була проведена тривала підготовча робота: кілька тижнів поспіль послідовно й успішно знищувалась система ППО на півострові, принаймні дірок у систе-
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wrogiej obrony przeciwlotniczej narobiły sporo. Po tym przeprowadzono kilkudniowe, wytrwałe i udanie zorganizowane, starannie przemyślane wielofalowe ataki bezpilotowcami, rakietami, już słynnymi Storm Shadow i Scalp oraz już legendarnymi naszymi „Neptunami”. Tylko w ciągu doby na Krym poleciało około 100 bezpilotowców i dziesiątki rakiet. Taki zmasowany wał ataków znacząco przygniótł wrogą obronę przeciwlotniczą, dlatego dziesiątki naszych zwiastunów szybkiego powrotu Krymu do domu, na Ukrainę, doleciały do adresatów: baz lotniczych, obiektów wojskowych, odwiedziły infrastrukturę wojskową przeciwnika, mocno przeszły się po różnych składach paliwa i amunicji. Jednym słowem, urządzili wrogom silny Szturm wraz z Grozą, zdjęli Skalpy z niektórych ich nazistowskich głów, a do tego jeszcze porządnie nadziali na widły naszego rodzimego Neptuna. A dlaczego wszystko tak udanie wyszło? Bo przygotowywali się starannie i całym ukraińskim światem. Temu sprzyjali i nasi partyzanci na półwyspie, i przygotowawcze dziurawienie systemu obrony przeciwlotniczej wroga, o którym wspomniałem wyżej, i wdrożenie przez naszych inżynierów w życie potężnego „Neptuna”, i dobra pomoc swoją amunicją naszych brytyjskich oraz francuskich partnerów. Czy nie najważniejszym osiągnięciem naszych niebiańskich aniołów zwycięstwa stało się zniszczenie sztabu Floty Czarnomorskiej Moskowii wraz z całym jego wyposażeniem, a mianowicie: 34 oficerów tego gniazda agresji, wśród nich, chwała Bogu i Siłom Zbrojnym Ukrainy, skonał także dowódca tego szczególnie niebezpiecznego przestępczego ugrupowania ordyńskiego imperialnego faszyzmu; jeszcze 105 okupantów zostało rannych, ale i na nich czeka wieczny zov piekła, jeśli nie uciekną w porę z naszej ziemi; budynek sztabu nie podlega odbudowie. Dobra robota! Nie będę wyliczał mnóstwa wrogich obiektów wojskowych na całym terytorium Krymu, dokąd przylecieli nasi posłańcy, nie będę nazywał, ile tam zniszczono i uszkodzono, zamieniono w śmieci materialnych obiektów okupacyjnych. Jedynie przypomnę, że niedawno w dokach stoczni remontowej w Sewastopolu zostały zniszczone wraz z dużym okrętem desantowym oraz okrętem podwodnym wraz z całą załogą – ponad 60 wyszkolonych zawodowych okupantów, którzy zamierzali po zakończonym remoncie odpłynąć, aby siać śmierć Ukrainie. Cóż, ten, kto do nas ze śmiercią przyszedł, ten ją sam otrzymał. I na koniec jeszcze jedna dobra wiadomość – mój nieskomplikowany prognoz. Zapewne w tym tygodniu zostanie ogłoszone rozpoczęcie dostaw amerykańskich rakiet balistycznych ATACMS! A to odblokuje rozpoczęcie dostaw przez Niemcy lotniczych rakiet manewrujących TAURUS, bo Niemcy mają taką zasadę – dostarczać coś „smakowitego” Ukrainie tylko po tym, jak analogiczna broń zostanie dostarczona przez kogoś innego, jak to było z dostawami swoich czołgów „Leopard” po dostarczeniu brytyjskich „Challengerów”. Przy czym dla nich ważny jest sam fakt, bo potem dostarczają więcej niż ci, których naśladują. Oto i teraz, według pewnych informacji insiderskich, pierwsza partia amerykańskich ATACMS (typu kasetowego) będzie liczyć tylko 30 jednostek, natomiast Niemcy planują do 10 listopada w dwóch transzach przekazać TAURUSy w liczbie 50+45 jednostek, czyli prawie 100. Oczywiście 30 jednostek ATACMS pogody nie zrobi, tak jak pierwsza jaskółka nie czyni wiosny, ale jest ona zwiastunem wiosny. Tak i pierwsza dostawa tych potężnych rakiet jest zwiastunem bardziej masowych dostaw zarówno ATACMS-ów, jak i TAURUS-ów. Jest jeszcze pytanie, jakiej dokładnie modyfikacji ATACMS zostaną nam przekazane. Prawie na pewno – z głowicami kasetowymi, nie z unitarnymi. Pesymiści mówią, że o zasięgu 150 km, optymiści (na przykład ja) – 300 km. Bo TAURUSy mają zasięg 500 km, a Niemcy nie zgodziliby się ich dostarczać Ukrainie, gdyby Amerykanie przekazywali nam ATACMS o zasięgu tylko 150 km. Wпрочем, może być tak, że Amerykanie przekażą rakiety różnego zasięgu, na próbę (o tym powiem szczegółowiej niżej). Dlaczego ATACMS właśnie z głowicami kasetowymi, a nie unitarnymi? Bo to stare rakiety, które produkowano w latach 90. i do 2008 roku, dlatego wyprodukowano ich najwięcej. Tych modyfikacji Amerykanie już nie produkują, a głowice kasetowe zmieniają na unitarne, ale to kosztowna, powolna i żmudna sprawa, zrobili to mniej więcej dla 300 rakiet i przestali się tym zajmować. Wszystkie rakiety, które pozostały, planowano spisać i zutylizować, co również wymaga czasu, wysiłku i odpowiedniego finansowania. Przekazanie tych rakiet Ukrainie było niełatwą decyzją dla Białego Domu. Bo broń kasetowa, tym bardziej o takim zasięgu, delikatnie mówiąc, nie jest mile widziana na świecie, ponieważ pewna część subamunicji nie wybucha i pozostaje na powierzchni gruntu, co przez dziesięciolecia zagraża życiu i zdrowiu ludności cywilnej. Kiedy USA przekazywały nam zwykłą amunicję z głowicami kasetowymi, to i wtedy nie była to dla nich łatwa decyzja. Ale wcześniej stopniowo przerabiali ją w taki sposób, aby maksymalnie zminimalizować liczbę niewybuchów subamunicji i doprowadzili tę liczbę do 3,6%. Dla porównania: moskiewska amunicja kasetowa ma od 20 do 40% niewybuchów, co czyni użycie takiej amunicji barbarzyństwem. Oto i problem, że te kasetowce dla ATACMS nie przechodziły modyfikacji i sprawdzeń pod kątem niewybuchów, jednak są to stosunkowo nowe rakiety, dlatego ten procent powinien być niezbyt duży, ale jaki dokładnie – nie wiadomo. Dlatego z trudem przychodziła ta decyzja Stanom Zjednoczonym i przyczyna nie jest taka, o jakiej krzyczeli różni konspiratorzy zewsząd. Dlatego dają niechętnie i na początek mało, aby wyciągnąć pewne wnioski w praktyce. Następny przegląd będzie po 1 października. A teraz chcę gorąco powiedzieć: Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! Teraz wszyscy uświadomili sobie, że nasi obrońcy – to świętość dla naszego życia, to gwarancja naszego istnienia. Oni są Bohaterami i naszymi aniołami stróżami. Więc z naszym największym świętem – z Dniem Obrońców i Obrończyń Ukrainy!
Wiktor SKORYK
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET. Szlakami Donbasu Tatarzy chodzili palić Moskwę, by trzymać ją w posłuszeństwie. Ukraińskie stepy czarnomorskie i nadazowskie to prastara kolebka kozaczyzny, nasze słynne Dzikie Pole, które powstało na zachodnich terenach stepu kipczackiego po tym, jak z historycznej areny zniknęli wojowniczy Połowcy. Dzikie Pole było częścią Wielkiego Pogranicza między cywilizacją chrześcijańską a muzułmańską, dlatego posiadanie tu stałych osad i prowadzenie gospodarki było dla Ukraińców niezwykle trudne. Jednak nasi przodkowie nie należeli do bojaźliwych: „nasze chaty na skraju, pierwsze wrogów witamy!” – mawiali. Na terytorium współczesnej Doniecczyzny i Ługańszczyzny Dzikie Pole przecinały tatarskie szlaki – „sakmy”, które biegły między tutejszymi rzekami Bachmut, Berda, Wowcza, Doniec, Ługań, Sołona, Kalmius, Kazennyj Toreć, Kalczyk, Krynka, Mius i omijały kompleksy leśne. W szczególności Szlak Murawski zaczynał się na Perekopie, biegł przez terytorium współczesnej Doniecczyzny i kończył się w Moskwie. Tym szlakiem od dawna Tatarzy chodzili palić Moskwę, trzymać ją w posłuszeństwie. Wszak moskiewscy władcy byli wasalami najpierw Złotej Ordy, a potem – chanów krymskich. Toteż i Kozacy, którzy mieszkali nad Morzem Azowskim, byli sojusznikami Krymczyków – odwiecznych wrogów Moskowii. Właśnie z Dzikiego Pola wywodzą się charakternicy – legendarni strażnicy prastarych praktyk duchowo-bojowych. Potrafili zaklinać kule, zsyłać marę na wroga, stawiać na nogi ciężko rannych i niepostrzeżenie wyzwalać pobratymców z niewoli. A w czasie medytacji – inspirowali się zapachami stepu porośniętego ostnicą, jarami, białymi górami muszlowca i piaskowca oraz kamiennymi posągami, które pozostawili po sobie połowieccy mistrzowie. Do Moskwy nieustannie donoszono o zagrożeniu ze strony ukraińskich Kozaków z Dzikiego Pola: „...A przychodzili oni z Dońca z Bachmutowa, a na Bachmutowie ich człowiek ze 70, a chcą oni po Dońcu i w górę po Oskole carskich ludzi, którzy chodzą po Dońcu i po Oskole dla swoich interesów, zabijać”. Praktycznie każda osada tego kraju to dawna kozacka słoboda, zimownik czy chutor. Pierwsze stałe osady, które powstały w międzyrzeczu Dońca i Toru – Bachmut, Majaky, Tor (współczesny Słowiańsk), Horodok (współczesny Rajhorodok) były ukraińskimi miasteczkami sotennymi. A obok nich z czasem zakładano także kozackie słobody. Na przykład wieś Iwaniwśke – jeden z epicentrów oporu w obecnych walkach o Bachmut, została założona na początku XVIII wieku przez bachmuckiego protopopa Iwana Łukjanowa, który przyjmował u siebie starszych Kozaków „na odpoczynek i pod opiekę”. W 1755 roku Palanka Kalmiuska Wojska Zaporoskiego Niżowego liczyła 61 zimowników w 9 uroczyskach. I są one nam w rzeczywistości dobrze znane. Na miejscu ukraińskich kozackich osad Ołeksandriwki i Krutohoriwki położone jest miasto Donieck. Dawne zimowniki Kamjanyj Brid, Krasnyj Jar oraz chutor Werhunka stały się podstawą miasta Ługańska. Kozacki zimownik Łysyczij Bajrak dał nazwę współczesnemu Lisiczańskowi, a na miejscu centrum palanki Domacha (później – Słoboda Kalmiuska) powstało miasto Mariupol. Ukraińcy założyli wiele miejscowości w granicach dawnego Dzikiego Pola, wśród których są Zymohirja (od lat 1640. – Czerkaskyj Brid), Kreminna (od 1679 r. – Nowohłuchiw), Rowenky (od lat 1710. – Rowenećka Słoboda), Swatowe (od lat 1660. – Swatowa Łuczka) oraz Starobilśk (od 1686 r. – Stara Biła), Suchodilśk (od lat 1690. – Duwanne), Awdijiwka (od lat 1740.), Horliwka (od lat 1710. – słobody Zajciwka i Mykytiwka), Drużkiwka (od lat 1750.), Łyman (od 1667 r.), Krasnohoriwka (od lat 1690. – słobody Penkiwka i Sofijiwka), Makijiwka (od 1690 r. – zimownik Jasyniwka), Mykołajiwka (od lat 1720.), Selydowe (od lat 1780. – słoboda Selydiwka) oraz Siwerśk (od lat 1680. – Staryj Młyn, od 1768 r. – Radywoniwka) i inne. Ta lista jest dość długa, praktycznie każda osada tego kraju to dawna kozacka słoboda, zimownik czy chutor. Dlatego, cokolwiek powtarzaliby jak mantrę kremlowscy propagandyści, Doniecczyzna i Ługańszczyzna to Ukraina. Historycznie, mentalnie, prawnie, etnicznie – całkowicie i w pełni. Po raz pierwszy w Bachmucie niebiesko-żółtą flagę podniesiono w 1917 roku. Po tym, jak 7 listopada 1917 roku Centralna Rada swoim Trzecim Uniwersałem ogłosiła utworzenie Ukraińskiej Republiki Ludowej, nad Bachmuckim Powiatowym Zarządem Ziemskim po raz pierwszy w Donbasie podniesiono niebiesko-żółtą flagę narodową. W tym samym roku w Bachmucie zaczęło działać Towarzystwo „Proświta”, którego władze imperialne nie pozwoliły otworzyć w 1914 roku, komórki ukraińskich partii, od lata 1917 roku organizują się struktury „Wolnego Kozactwa”. Komórki „Proświty” pojawiają się także w okolicznych wsiach, w szczególności w Andrijiwce, która 14 września 2023 roku została wyzwolona spod okupacji przez Siły Obronne Ukrainy. W grudniu 1917 roku, jednocześnie z bolszewickim buntem w Ługańsku, w Bachmucie do władzy dochodzą bolszewicy, którzy w lutym 1918 roku ogłaszają Doniecko-Krzyworoską Republikę Radziecką. Jednak już 26 kwietnia 1918 roku wojska Grupy Słowiańskiej Oddzielnej Dywizji Zaporoskiej Armii URL pod dowództwem pułkownika Wołodymyra Sikewycza przywróciły w Bachmucie i okolicznych wsiach władzę ukraińską. Niestety, niedługo. Już w grudniu tego samego roku miasto i powiat zajmują rosyjscy białogwardziści... Dziś Bachmut i okoliczne wsie z powodu intensywnych działań wojennych są niemal całkowicie zniszczone. Teraz Dzikie Pole to kamienie i żelazo. Okupanci nie oszczędzają tu niczego, bo przyszli na naszą ziemię tylko po to, by niszczyć, grabić, pustoszyć. A nasi rycerze-wyzwoliciele przełamują się, przedzierają, wgryzają, wybijają i zabijają wroga, brocząc krwią i potem, mielą go z ziemią. Mimo głośnych haseł propagandystów i terroru okupantów, Ługańszczyzna i Doniecczyzna, Zaporoże i Chersońszczyzna, Krym i Sewastopol – Dzikie Pole, ukraińskie południe czekają na Siły Zbrojne Ukrainy, czekają na wyzwolenie z moskiewskiego jarzma. Siła Ukraińców tkwi w miłości do ojczystej ziemi, w szacunku do historii i przodków. Walczymy o sprawiedliwość – historyczną, polityczną, społeczną. O dziedzictwo kulturowe, o demokratyczny ustrój państwowy, o wolność we wszystkich jej przejawach. Tak twardnieje grunt narodu. I żadne moskiewskie pęta nie są w stanie powstrzymać dążenia Ukraińców do bycia takimi, jakimi są od wieków. Wszak to, co Moskwa próbuje zatrzeć i zniszczyć – jest niezniszczalne. Powstaje z popiołów, zwycięża śmierć. W tej świętej walce Dzikie Pole staje się prawdziwie Ziemią Obiecaną, która odradza siłę, sławę, bogactwo i przestrzeń państwa ukraińskiego. ...Biesy zdychają, słońce wschodzi, Ta ziemia wojowników rodzi! Niech śmiałych śmierć omija! Hulaj, Dzikie Pole! Wróg napiera bez ustanku, Ze ziemi pradziadowie powstaną! I zaciągnie na tamten świat, wrogu, Nasze dzikie pole!.. Obecnie jednym z najgorętszych kierunków na froncie jest bachmucki. Co wiadomo o tym kraju?
Tłumaczenie maszynowe
Wira BODNARUK, przewodnicząca Towarzystwa Języka Ukraińskiego (USA)
W niespokojnym czasie wojny Ukrainy z Moskowią prawie cała pomoc diaspory idzie na pomoc humanitarną i medyczną dla narodu Ukrainy. Ale część środków, choć niewielka, jest wykorzystywana na działalność wydawniczą – książki, czasopisma, gazety. Potrzeba słowa drukowanego jest obecnie bardzo duża, a obwodowe „Proświty” na Ukrainie starają się przynajmniej niewielkimi nakładami wydawać książki i zbiory utworów dla młodzieży oraz dorosłych. W Połtawie w serii „Biblioteczka Proświatowa” w 2022 roku wydano książkę „Hetman Ukrainy Pyłyp Orłyk” Ludmyły Szendryn oraz „Hryhorij Kytastyj. Autobiografia”, a w 2023 roku – „W naszej chacie Związku Radzieckiego nie było”, wspomnienia Mykoły Kulczynskiego, przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej „Proświty”. Rówieńska „Proświta” wydała „Z głębi serca proświatowego” (dzienniki Rówieńskiej „Proświty” Jewheniji Hładunowej-Borejko) w 2021 r., a w 2023 r. – „Przyrost”, almanach literacki twórczości młodzieży oraz „Skarbnik ducha proświatowego”, poświęcony 90-leciu Mychajła Borejki, wybitnego proświatowca i działacza społecznego Rówieńszczyzny.
Namiot do zbierania środków na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy przez aktywistów organizacji społecznej „Praga*Majdan” na Rynku Staromiejskim w Starym Mieście w Pradze
Chersońska „Proświta” zdążyła wydać przed wrogą nawałą „Szkice z historii klubu literackiego „Elini”, 1987–2022” Oksany Ołeksiuk oraz „Społeczny śpiewak i działacz społeczny Iwan Burłana” Ołeha Ołeksiuka. Autorzy musieli opuścić dom i jechać na zachód Ukrainy. Literacko-oświatowy magazyn „Bukowińska Jaskółka” założony w 1922 r. Tutaj drukowane są utwory młodych pisarzy oraz artykuły o współczesnych bohaterach. Powieść historyczną „Czyny leśnego chłopca” Jurija Kusznira, poświęconą bohaterom poległym za niepodległość Ukrainy, wydano w 2022 r. Iwano-Frankiwska „Proświta” wydała
Z głównej sceny na placu przed Wystawą podczas wiecu i koncertu wystąpili przedstawiciele strony ukraińskiej i czeskiej: przewodniczący ŚUK Pawło Grod; przewodniczący Europejskiego Kongresu Ukraińców, przewodniczący Ukraińskiej Inicjatywy w RCz Bohdan Rajczyniec; tymczasowy chargé d’affaires Ukrainy w Republice Czeskiej Witalij Usatyj, minister spraw wewnętrznych RCz Vít Rakušan,
Symboliczna flaga Zwycięstwa edukatorów niepokonanych miast Ukrainy w Pradze: obywatele Ukrainy i dyplomaci Ambasady Ukrainy w Republice Czeskiej na schodach Ambasady Ukrainy w RCz. Flagę trzymają: tymczasowy chargé d’affaires Ukrainy w Republice Czeskiej Witalij Usatyj (po lewej), honorowy wysłannik edukatorów niepokonanych miast Ukrainy Ołeksandr Jurow (po prawej)
„Pod kopułą nieba twego, Ukraino” Olhy i Romana Bojczuków. Jest to literacko-artystyczne wydanie poezji, tekstów prozatorskich i piosenek dla dzieci i młodzieży o tematyce patriotycznej. Wydano również „Modlitewnik obrońcy Ukrainy – „Matko Boża, zmiłuj się nad Ukrainą”. Gazeta „Halicka Proświta” ukazuje się raz w tygodniu. Zbiór poezji „Wieczne Zmartwychwstanie” przewodniczącej Samborskiej „Proświty” Ołeksandry Sumaruk wydano w 2022 roku. Do zbioru weszło 98 wierszy, napisanych w różnych latach. Duża część zbioru poświęcona jest walce Ukrainy o niepodległość. Oprócz pomocy finansowej na działalność wydawniczą „Proświty” Ukrainy, Towarzystwo Języka Ukraińskiego (TJU) pomaga również czasopismom i gazetom na Ukrainie: periodykom „Universum” (Lwów) i „Borysfen” (Dniepr); gazetom „Swit-info” (Czernihów) oraz „Słowo Proświty” (Kijów). Pomoc na pracę wydawniczą „Proświty” na Ukrainie stała się możliwa dzięki hojnej pomocy od śp. Myrosławy Naływajko, śp. Omelana Melnyka, Demus Foundation, Heritage Foundation, Selfreliance Foundation. Wielka im wdzięczność! Ze swojej strony redakcja „Słowa Proświty” szczerze dziękuje naszym amerykańskim przyjaciołom za pomoc w wydaniu tygodnika w najtrudniejszym czasie.
Ukraińskie mistrzynie z wyrobami artystycznymi na kiermaszu charytatywnym z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy w Pradze pełnomocnik rządu RCz ds. praw człowieka Klára Šimáčková-Laurenčíková, pełnomocnik rządu ds. odbudowy Ukrainy Tomáš Kopečný, wiceminister kultury RCz Ondřej Chrást, honorowy wysłannik edukatorów niepokonanych miast Ukrainy Ołeksandr Jurow, Ukraińcy-wolontariusze, przedstawiciele organizacji charytatywnych i innych organizacji społecznych Ukrainy oraz Czech. Główny lejtmotyw tych, którzy występowali na święcie, – niezmienna wiara w Zwycięstwo Ukrainy i sukces jej Sił obronnych, potwierdzenie jedności Ukraińców, gdziekolwiek teraz są, oraz zamiaru dokładania wysiłków dla przybliżenia Zwycięstwa. Ważne jest, aby zaznaczyć, że według stanu na sierpień 2023 r. w RCz zarejestrowano około 350 tysięcy Ukraińców, którzy zmuszeni byli opuścić swoje miasta i domy z powodu pełnoskalowej agresji FR. W wystąpieniach naszej strony podkreślono, że Ukraina jest szczerze wdzięczna Republice Czeskiej za zrozumienie, pomoc i opiekę nad naszymi współobywatelami! Szczególne podziękowania wyrażono stronie czeskiej za wsparcie Ukrainy – przekazanie amunicji i uzbrojenia, szkolenie żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, nastawienie na powojenną odbudowę naszego kraju. Uroczyste wydarzenie Ukraińców w Pradze z okazji Dnia Niepodległości odbyło się pod hasłem „Razem do Zwycięstwa! Ramię w ramię w obronie niepodległości i wolności!” i pokazało wysoki poziom przyjaznych stosunków ukraińsko-czeskich pomimo obecności trudności.
Tłumaczenie maszynowe
Otwarty list do Przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Czausa W. A.
Szanowny Wiaczesławie Anatolijowiczu!
Do zwrócenia się do Pana w taki sposób skłoniły okoliczności, które rozwijają się wokół najważniejszej książnicy regionu – Czernihowskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Zofii i Ołeksandra Rusowych. Niedawna decyzja władz regionalnych o zdjęciu z proporca biblioteki znienawidzonego imienia W. Korolenki wzbudziła nadzieję i przekonanie, że odtąd ze ścian tej placówki na zawsze zniknie duch „russkiego mira”, że ideały prawdziwych ukraińskich patriotów-państwowców, którzy właśnie zakładali tę książnicę, ostatecznie zakorzenią się tutaj, dadzą siłę i dalszy impuls spóźnionym procesom ukraińskiego odrodzenia w całym regionie. Jednak nie może nie budzić niepokoju jedna okoliczność: dotarła do nas wiadomość o zamiarach zwolenników „starej” ekipy bibliotecznej, by przekonać władze do ponownego przedłużenia kadencji dyrektorskiej obecnej kierowniczce Innie Aliferenko (jej kontrakt wygasa 1 października bieżącego roku). Nie było tajemnicą, że przez wiele lat to właśnie dzięki protekcji towarzyszki Aliferenko tak swobodnie czuli się tu ci, którzy podzielają idee rosyjskojęzycznego myślenia i proroseyjskiego działania Korolenki. Tutaj stawiano jawny opór procesom dekomunizacji i derusyfikacji. Tutaj nie chciano słyszeć o Rusowych i ich następcach. Tutaj narodziła się idea „neutralnego Hlibowa”, którego imieniem chciano osłabić aktywność niepozostających obojętnymi, a laureatką nagrody jego imienia została w tym roku dyrektorka biblioteki. Całkiem prawdopodobne, że może powstać paradoksalna sytuacja: biblioteką o nowej nazwie w oficjalnym tytule nadal kierować będzie osoba, która do ostatniej chwili stawiała opór spóźnionej zmianie nazwy, która zarówno mentalnie, jak i swoimi działaniami była i pozostaje otwartą przeciwniczką wzorowego dzieła Zofii i Ołeksandra Rusowych w sprawie uczciwej i ofiarnej służby ukraińskiej Ukrainie. Więc o jakiej odnowie działalności może być mowa?
Powoływanie się na opinię „zbiorowości pracowniczej”, za którą przez długi czas chowali się inicjatorzy ruchu „Nie oddamy naszego Korolenki!”, jest nieprzekonujące i nieprawdziwe: w warunkach obojętności i rozczarowania znacznej części pracowników budżetowej sfery intelektualnej, obawy przed utratą pracy, taka zbiorowość zależy, niestety, w nowoczesnej Ukrainie całkowicie od decyzji samego kierownika. Czy można dziś, w warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny, dopuścić do utrwalenia metod i stylu pracy, ddalekich od budowania państwa, tego ważnego naukowo-oświatowego ośrodka regionu?
Mykoła Tymoszyk, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz (pochodzi ze wsi Danyna w rejonie niżyńskim)
Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Heorhij Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Halina Datsiuk, dziennikarka, pisarka, działaczka społeczna, laureatka nagrody im. Zofii Rusowej
Tłumaczenie maszynowe
Aleksander JUROW, Kijowskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»
Ukraińska wspólnota w Pradze 27 sierpnia obchodziła 32. rocznicę Niepodległości Ukrainy. Uroczystości z okazji tej daty odbyły się na placu przed światowej sławy centrum wystawienniczym Vystaviště w dzielnicy Praga 7, pod przewodnictwem Ambasady Ukrainy oraz organizacji społecznej Ukraińska Inicjatywa w Republice Czeskiej (RCz), z udziałem SKU, Europejskiego Kongresu Ukraińców, Praskiego Domu Mniejszości Narodowych, przedstawicieli czeskich kręgów urzędowych, społeczeństwa, ukraińskich i lokalnych organizacji wolontariackich oraz Ukraińców czasowo mieszkających w Czechach. W ramach obchodów przeprowadzono zbiórkę funduszy na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy, odbyły się warsztaty różnych rodzajów twórczości, jarmark wyrobów ukraińskich rzemieślniczek i rzemieślników z ukraińską symboliką, prezentacje-spotkania z organizacjami pomagającymi Ukraińcom w Czechach, a także wielki koncert charytatywny z udziałem lokalnych dziecięcych ukraińskich chórów, młodzieżowych zespołów oraz gości. Uroczystości, mimo deszczowej pogody, trwały około 8 godzin i objęły kilka tysięcy uczestników.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stwa w bitwie pod Połtawą, a 8 lipca 1990 roku aktywiści Ludowego Ruchu i klubu „Ridne słowo” przy udziale tysięcy połtawian i gości miasta przeprowadzili akcję „Łańcuch Zjednoczenia: od kata Piotra do kata Stalina”. Właśnie podczas tych wydarzeń po raz pierwszy wybrzmiały myśli o dekolonizacji Połtawy poprzez usunięcie z przestrzeni publicznej rosyjskich imperialnych markerów, które wysławiają moskiewskiego cara Piotra I oraz zwycięstwo Moskwitów pod Połtawą. Pustowhar podkreślił, że zgodnie z ustawą „O potępieniu i zakazie propagandy rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie oraz dekolonizacji toponimii” Rada Miejska Połtawy do końca roku musi usunąć z placów miasta rosyjskie pomniki imperialne, ponieważ są one wojennymi symbolami imperialnymi, które upamiętniają zwycięstwo nad Ukrainą i jej sojusznikiem Szwecją, podkreślają kolonialny, zależny stan Ukrainy, sławią rosyjską armię i nadal utrwalają rosyjskie spojrzenie na ukraińską historię. W tym celu czas stworzyć na terenie Państwowego Muzeum-Rezerwatu „Pole Bitwy pod Połtawą” klaster poświęcony rosyjskiej propagandzie monumentalnej. Połtawski oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Модерував розмову координатор прес-центру Українського кризового медіа-центру, кандидат історичних наук Ігор Стамбол. Спікерами просвітницького заходу стали: Ольга Ковалевська, доктор історичних наук, професор, провідний науковий співробітник Інституту історії України НАН України; Олена Даниліна, доцент кафедри міжнародної журналістики Київського університету імені Бориса Грінченка, кандидат філологічних наук та Володимир Панченко, науковий співробітник Музею Гетьманства, кандидат історичних наук. Учасники розмови висловили думки про одного з найвідоміших українських борців проти московського імперіалізму, розбудовника українського бароко, політика і мислителя, ім’я якого на довгі десятиліття стало синонімом українства. Також з’ясовували, як ім’я та діяльність Івана Мазепи допомагає українцям у боротьбі проти геноцидних планів Кремля. Олег Пустовгар також розповів про понад десятирічну боротьбу за встановлення пам’ятника Іванові Мазепі у Полтаві. Наголосив на тому, що представники МЗС Росії у 2008 і 2016 роках офіційно проголошували позицію: поява монументу суперечитиме національним інтересам Росії. Тож годі й дивуватися, що малороси у деяких владних кабінетах десять років (!) чинили опір встановленню пам’ятника українському гетьману, адже служили не своїй країні, а інтересам ворога. Також йшлося про важливі переду. Бо відповіді на запитання “Чому так сталося? Хто “запросив” в Україну війну?” – якщо і промовляються, то пошепки... Хтось продовжує з огидою кидати: “Спасибі жителям Донбасу за президента...” Але запевняє Україна: Ні горді клейноди, ні нашу весну, Ні гирло Дніпрове, ні штреки Донбасу Не зрадимо, браття! ...А на теренах тимчасово окупованого Донбасу з гранітних п’єдесталів “згадують” щось своє валлієць Джон Юз (засновник Юзівки, первісно саме на його честь називався Донецьк) та Карл Гаскойн, що вважається засновником Луганська. І не можна було не згадати, що легендарний паровозобудівний завод (пізніше – тепловозобудівний, який виробляв 99 з кожних 100 радянських тепловозів) був споруджений німецьким промисловцем Густавом Гaртмaном. Хоча не обминути твердження: “Історично Донбас – Україна”. І далі як було не поміркувати про землі Кальміуської паланки Запорозької Січі, на яких розташувалась Донецька область, а Луганська – на землі Слобідської України. “Результати останнього перепису (за Анатолієм Герасимчуком) зафіксували 58 відсотків українців в цих областях, при тому, що росіянами себе на цих територіях вважали не більше 39 відсотків. Причому корінне сільське населення майже стовідсотково є українським”. Далі сторінки документів свідчать, що... Отже, ба-бібліотеки Тетяна Зівак, яка на прикладах свого дитинства, маленьких есеїв про свою бабусю та її настанов привносить у дискусії клубу колорит різних містечок України, стимулюючи співрозмовниць згадувати цікаві родинні традиції, географічні особливості мовлення, цінність живого діалекту саме для естетики розмовного спілкування. Переходячи до спілкування українською мовою в побуті, учасники клубу поринають у предмет і не просто засвоюють новий матеріал, а проживаподії історії Полтави: у 1989 році патріотична спільнота міста ефективно протидіяла спробам організації “Россия молодая” із міста Санкт-Петербург провести масштабне святкування 280-річчя перемоги Московського царгато почуттів, думок, запитань залишив прем’єрний перегляд фільму “Євродонбас”, до якого серце наполегливо додавало попереднє слово “український”. Уклінно дякую осередку Кіноспільнота (очільниця Наталя Соболєва), що веде активну битву за наші душі і серця в таких нелегких окопах сучасного кіномистецтва! Велика подяка ведучій заходу – легендарній “Кіно- Музі” Людмилі Горделадзе, яка створила щиру, відверту атмосферу для розмови. І, звісно, особлива подяка творчій групі, яка подарувала фільм нехрестоматійного жанру і дає можливість сподіватися на продовження “відкриття” світові нерозгаданого феномену “Донбас”. Втім, під впливом бажання розширити назву фільму словом не для прикраси, процитую наостанок лише один абзац, яким починається книга Ігоря Зоца “Донбасія” (К.: Ярославів Вал, 2021. – С. 8): “Українські сліди на окупованій наразі частині Донеччини – це не тільки пам’ятники Тарасові Шевченку, Іванові Франку та Богданові Хмельницькому, фантастичні мозаїки Алли Горської на кількох будинках в центрі Донецька, це насамперед люди, які останніми роками робили наш край невід’ємною і природньою складовою України. Власне, таким він і є завдяки багатьом моїм землякам, які вимушено виїхали з окупованих територій чи мужньо і непомітно для ворожих очей тримають там українське небо”.
ють його, продумують, промовляють, проводять крізь душу та серце. Цього року український простір Вишгорода розширився через доєднання до вивчення рідної мови учасниць від “Жіночого простору “Вільна” м. Вишгород”. Адже, щоб краще знати нашу історію, наше коріння, наш родовід, потрібно поглиблювати спілкування українською, інакше не буде належного результату. І так – мова має значення!
У межах серії розмов з циклу “Навколо постаті” днями в Києві Український кризовий медіа-центр влаштував розмову про видатного українського гетьмана Івана Мазепу. У режимі ЗУМ-відеоконференції до просвітницького заходу долучився представник Українського інституту національної пам’яті (УІНП) в Полтавській області Олег Пустовгар. Метою таких публічних бесід в експертному середовищі є з’ясування значення видатних та призабутих українських діячів для сучасного суспільства та культури.
Tetiana DEJNEHINA, zasłużona dziennikarka Ukrainy
Tych dni w ośrodku Kinospilnota odbyła się premierowa projekcja filmu „Eurodonbas” w reżyserii Kornija Hryciuka. Nawet my wraz z ziomkami z Donbasu Natalją Parapanową, Olhą Liszczik i Mykołą Skurydinem, jednym z bohaterów premierowego filmu, tego wieczoru na wiele spraw spojrzeliśmy na nasz ukraiński Eurodonbas po nowemu. Powiem szczerze: nie spodziewaliśmy się takiego szczerego zainteresowania ze strony młodych dokumentalistów filmowych, bo dziś różnie postrzega się tajemniczy, niezbadany i niezrozumiały fenomen „Donbas”. Raczej nie sposób, by większość obecnych na premierze rozumiała różnicę między piecem martenowskim a wielkim piecem, sztrekiem a ławą, koprem a terykonem... – najpewniej nawet takich słów nie słyszeli. I najczęściej, niestety, jako synonimy traktuje się słowa „Donbas” i „Doniecczyzna”. Ale dla milionów Ukraińców to nie tylko słowa. Za plecami mamy prawie dziesięciolecie gorycz, cierpienia, poniżenia, utraty krewnych, przyjaciół, znajomych i obcych ludzi. Okupacja, ewakuacja. Czarny czwartek 24.02.2022 r. „wyjaśnił” mieszkańcom większości obwodów Ukrainy, co przeżyliśmy już wtedy, w 2014 roku... Ale praca nad błędami, za które zapłacono zbyt wysoką cenę, wciąż po-
Tłumaczenie maszynowe
Oleg OLEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Zarządu Chersońskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
We wrześniu 2023 roku w chersońskim wydawnictwie «Oldi+» ukazała się drukiem już czwarta książka Alony Mowczan – powieść-kronika «Okupacja». Książka zastępczyni przewodniczącej Zarządu Chersońskiego Obwodowego Oddziału Organizacji Społecznej «Młoda Proświta» Alony Mowczan w porządku chronologicznym opowiada o tych straszliwych dziewięciu miesiącach okupacji, które jej przyszło przeżyć z niemowlęciem na rękach. Wszystko, co widziała i przeżyła sama autorka, jej mąż Wiktor Riewenko oraz przyjaciel rodziny Kostiantyn Zwierjew, legło u podstaw powieści-kroniki, której wydanie wsparł Ukraiński Fundusz Kultury. To właśnie chersończycy inspirowali młodą literatkę do twórczych osiągnięć, oni też ją wspierali, gdy powieść przygotowywano do druku. Redaktorką naczelną książki została –
Chersonianka Lilija Knyha, autorką okładki jest chersonianka Nadija Telenczuk. Od 19 do 26 września Alona prezentowała powieść w Chersoniu i Mikołajowie, Odessie i Kropywnickim, Kijowie i Żytomierzu, Winnicy i Lwowie. Chersończycy, którzy obecnie rozjechali się po różnych zakątkach Ukrainy, mieli możliwość spotkać się i porozmawiać z rodaczką. Takie spotkania dodają sił dobrem i wiarą w zwycięstwo Sił Zbrojnych Ukrainy nad zaciekłym wrogiem, dla którego kością w gardle stały się ukraińska kultura i ukraiński język. Zarówno przed wojną, jak i obecnie, proświtianie Chersońszczyzny pomagali rodakom przezwyciężyć kryzys informacyjny, poznać prawdę historyczną i wyleczyć się z językowego kalectwa. Alona Mowczan zawsze uczestniczyła w proświtiańskich imprezach w bibliotekach i na uniwersytetach Taurydy. Efektem żmudnej pracy Proświty Chersońszczyzny i wszystkich narodowo-demokratycznych sił były wielotysięczne protesty w pierwszych miesiącach szerokoskalowej inwazji Moskwy – zarówno w ukraińskim Chersoniu, jak i w ukraińskich Berysławiu, Skadowsku, Kachowce, Aleszkach i Hołej Prystani. Miło stwierdzić także ten fakt, że pierwsze zbiory poetyckie Alony Mowczan „Ekonomika miłości” i „W niewoli zielonych oczu” ujrzały światło dzienne w Chersońskim oddziale Wydawniczego Centrum „Proświta”. Wiem, że na długiej niwie literackiej przed laureatką pierwszej nagrody Otwartego konkursu młodych literatów „Pokolinnia – XXI”, założycielką i kierowniczką projektu młodzieżowego „Poetycka szafa”, członkinią młodzieżowej Proświty Aloną Mowczan jeszcze sporo pracy. I podziękujemy jej za ukraiński niepokój twórczy i życzymy nowych urodzajnych lat na drodze do zwycięstwa światła nad ciemnością.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana HUSEJNOWA, m. Wyszhorod
W zeszłym tygodniu wznowił swoje spotkania Klub Języka Ukraińskiego, który drugi rok z rzędu prowadzi w komunalnej placówce „Publiczna Biblioteka Rady Miejskiej Wyszhorodu” zajęcia z nauki mówionego języka ukraińskiego. Zajęcia prowadzi zapalona i doświadczona przedstawicielka miejskiej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Mój starszy brat Hryhorij (1928–1996) był człowiekiem hojnie obdarzonym przez naturę. Prawie całe życie pracował jako budowniczy, kierownik remontowo-budowlanych biur w różnych miastach, zarządzał dużym zarządem konserwatorskim we Lwowie i miał swój udział w odrodzeniu wielu zabytków historycznych, religijnych i kulturowych. Był on również swoistym poszukiwaczem, odnalazł niemało miejsc pochówku bohaterów narodowowyzwoleńczych zmagań, wreszcie zrobił niemało dla wzniesienia im pomników, kaplic, kompleksów memorialnych, jak we wsiach Pyriatyn, Nowa Kamianka, Rawskie, Riczky, Kipti, Kariw, Łypnyk w rejonie żółkiewskim, na miejscu pochówków strzelców siczowych i żołnierzy Ukraińskiej Armii Halickiej na cmentarzach Łyczakowskim i Janowskim we Lwowie. Hryhorij miał również zdolności literackie, swego czasu wydał zbiór nowel „Świerkowa kolumnada”, opublikował w lokalnej prasie dziesiątki szkiców i artykułów. Jeszcze od czasu nauki w szkole w Rawie Ruskiej słyszałem od niego o legendarnym sotniku Emie, który zasłynął na Rawszczyźnie w latach 40. XX wieku. Brat przez długi czas zbierał materiały o odważnym dowódcy UPA, opublikował kilka niewielkich artykułów pod tytułem „Rycerz Ukrainy”, jednak przedwczesna śmierć nie pozwoliła mu dokończyć pracy nad szkicem. Oddając hołd naszemu sławnemu ziomkowi sotnikowi Emowi i swojemu bratu, dokończyłem ten szkic, łącząc w całość wszystkie materiały i dokonując redakcji literackiej. Oles ŁUPIJ wobec władz okupacyjnych, a gestapo wraz z policją zaczęło na nich polować. Dwie obławy w grudniu 1941 roku w Hołym Rawskim nic nie dały. Trzecią próbę podjęli w księżycową noc wigilijną. Czterech gestapowców w towarzystwie dwóch policjantów o północy przybyło do wsi i od razu uciekło się do podstępu. Aby nie spłoszyć Dmytra i zabezpieczyć siebie, obudzili sąsiadkę Katerynę Dorosz i zmusili ją, by zaprowadziła ich do domu Pełypów i poprosiła o otwarcie drzwi. Kobieta opierała się, jak mogła, ale zagrozili jej aresztowaniem. Rozległo się pukanie do okna, w domu zapanowało poruszenie. Po tętencie butów na ganku Dmytrowi nietrudno było domyślić się, że to zasadzka na niego. W mgnieniu oka obudził żonę Jewę, chwycił pistolet i w samej bieliźnie, boso, wybiegli do sieni, a potem po drabinie udali się na strych. Matka zapaliła lampę, a potem poszła otwierać drzwi. Dwaj gestapowcy wdarli się do pokoju, przejrzeli wszystkie kąty. Zobaczywszy w sieniach drabinę, jeden z nich wszedł na strych, mówiąc drugiemu, żeby wyszedł z domu i był w pogotowiu. Ale ledwie gestapowiec z granatem w ręku pojawił się na strychu, Dmytro, wyskoczywszy zza klapy, uderzył go w głowę rękojeścią pistoletu i wyrwał granat. Gestapowiec z hukiem zwalił się na podłogę, nie minęło kilka sekund, jak Dmytro przez uchylone drzwi wyrzucił granat na ganek. Od wybuchu zadrżał budynek, upadł śmiertelnie ranny gestapowiec, a tymczasem inni zaczęli strzelaninę. Dmytro, korzystając z tego, wyskoczył z domu przez tylne drzwi, dobiegł do stodoły, znalazł między snopami karabin i z zasadzki celnymi strzałami zabił jeszcze dwóch gestapowców, jednego przy bramie, a drugiego za drzewem w ogrodzie. Policjanci szybko zorientowali się w sytuacji i, rzuciwszy broń, podnieśli ręce. Pełyp rozkazał im natychmiast wracać do Rawy Ruskiej i oświadczyć w komisariacie krajowym, że gestapowcy pierwsi zaatakowali go, zginęli w strzelaninie, a powstańcy wycofali się do lasu. Jeszcze tej samej nocy młody sąsiad Stanisław Czernenko odwiózł Dmytra Pełypa i jego żonę Jewę z dwiema małymi córeczkami do odległej wsi Nowa Kamianka, gdzie na chutorze Krywim mieszkał starszy brat Mychajła Łupija, Wasyl. Gospodarze nie spodziewali się tak późnych gości, dlatego nie od razu otworzyli. Mychajło, który na święta przyjechał z Rawy Ruskiej do domu, przez okno rozpoznał swojego przyjaciela i pospieszył na ganek. Wstrząśnięci opowieścią Dmytra, nikt ze starszych w rodzinie nie mógł już zasnąć do rana. Umówili się, że wszystkie święta Pełypowie spędzą u nich, a dla sąsiadów, jeśli ci zajrzą, przedstawią ich jako daleką rodzinę. Najbardziej przeżywała żona Wasyla, Parania – matka czworga dzieci, bo wciąż nie mogła zapomnieć, jak w zeszłym miesiącu w biały dzień wpadli do nich gestapowcy, szukali partyzantów, którzy rzeczywiście zaglądali poprzedniej nocy, ale po kolacji od razu odeszli do lasu milawskiego. Wśród sąsiadów był informator. W swoich modlitwach błagała Najwyższego o ochronę dla swojej rodziny i gości, przez wszystkie te dni zabraniała dzieciom wychodzić za bramę. W niedzielę po Bożym Narodzeniu znów przyjechał Stanisław Czernenko i przywiózł złe wieści – gestapowcy, przybywszy do Hołego Rawskiego, najpierw otoczyli całą wieś, złapali wszystkich krewnych Dmytra Pełypa – ojca, matkę, braci, ich rodziny – wszystkich trzynaście osób i wywieźli do więzienia w Rawie Ruskiej. Potem sąsiad Fedir Dorosz, któremu zagrozili zniszczeniem całego majątku, a jego samego aresztowaniem, zmuszony był podpalić dom Pełypów. Z pięknego, zbudowanego jeszcze przez dziadka domu został tylko popiół – tam zginęły święte obrazy, książki, odzież oraz dokumenty, ukryte pod schodami na ganku. Tego samego wieczoru Dmytro z Mychajłem odwiedzili Jewę w Nowej Kamiance, przekazali leki, bo ona i dzieci chorowali, potem naradzili się z Wasylem, co dalej mają robić w następnych dniach, i przez chutor Struky skręcili na drogę prowadzącą do Hołego Rawskiego. Wtedy Dmytro po raz pierwszy opowiedział Mychajłowi o planie ataku niewielką bojówką na niemiecki garnizon, który ochraniał młyn na rzece Racie w Borowym, po czym jeńców można ogłosić zakładnikami. Dla zrealizowania takiego planu niezbędne było zdobycie około trzydziestu kompletów odzieży wojskowej, obuwia i broni, co stanowiło wielki prob-
Tłumaczenie maszynowe
Hryhorij ŁUPIJ Poczucie Ojczyzny, rozumienie tego świętego słowa rozpoczyna się od domu rodzinnego, grobów przodków, od tych miejsc, gdzie dorastasz, gdzie dusza twoja zlewa się z duszą rodzinnej ziemi, gdzie człowiek tysiącami niewidzialnych nici wrasta w swój naród, w historię. Imię legendarnego rycerza Ukraińskiej Powstańczej Armii, sotnika Ema – Dmytra Pełypa – zlało się z duszą rodzinnej ziemi, wrosło w heroiczną historię Ukrainy; jego imię znane jest mi z kilku epizodów jego walki z niemieckimi najeźdźcami w latach 1942–1944 oraz drugiego przyjścia bolszewików na ziemie zachodnioukraińskie latem 1944 roku. Wiosną 1942 roku uczyłem się w szkole w Rawie Ruskiej na Lwowszczyźnie. Pewnego razu po mieście rozeszła się wieść, że na ulicy Kolejowej niemiecki oficer wstawił się za prostymi wieśniaczkami. W tamtym czasie było to niezwykłe wydarzenie, bo Niemcy mogli nie tylko odebrać człowiekowi jego rzeczy, ale też pobić, a nawet zastrzelić na miejscu. A tutaj nagle niemiecki oficer zatrzymuje żołnierzy Wehrmachtu i nakazuje im zwrócić wszystko, co odebrali wieśniaczkom. Rabusie osłupieli i nie wiedzieli, co robić, bo przecież im, zwycięzcom Rzeszy, dotąd nikt się nie sprzeciwiał. Lecz oburzony oberlejtnant za niewykonanie jego rozkazu wymierzył jednemu żołnierzowi policzki, a ten natychmiast się podporządkował, inni również zwrócili wieśniaczkom masło, jajka, śmietanę. Wkrótce okazało się, że ów oberlejtnant włada nie tylko niemieckim, ale i ukraińskim językiem, bo powiedział przerażonym wieśniaczkom: ”Czego stoicie jak wryte? Zabierajcie swoje dobro i idźcie stąd!”. Przekazywano, że był to Dmytro Pełyp, rozpoznali go ziomkowie. Z czasem ludzie dowiedzieli się o nowych mężnych czynach i akcjach wojskowych ziomka i wszyscy jednym głosem mówili o nim jako o niezawodnym obrońcy, zaczęli interesować się, kim jest naprawdę i skąd pochodzi. Dmytro Petrowycz Pełyp urodził się w 1910 roku we wsi Hołe Rawskie w rejonie żółkiewskim (dawniej rawsko-ruskim) na Lwowszczyźnie. Rodzice byli rolnikami, ich dostatek nie wystarczał, by opłacić naukę uzdolnionego syna w wyższych szkołach, dlatego po ukończeniu siedmioklasówki był zmuszony zostać w domu. Codziennie pracując w gospodarstwie, mimo wszystko znajdował czas na kontynuowanie edukacji, przeczytał prawie wszystkie książki, które były w miejscowej świetlicy Proświty, wyuczył się na pamięć wielu utworów Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, stał się inicjatorem stworzenia kółka dramatycznego i z przyjaciółmi wystawił na wiejskiej scenie “Natalkę Połtawkę”, zorganizował chór, z którym występował na festiwalach ziemi rawskiej. Miał dowcipny, artystyczny charakter, był swoistym charakternikiem, całkiem wprawnie grał na skrzypcach i harmonii, lubił chodzić w wyszywanej koszuli i modnych wtedy płóciennych szarawarach. Dmytro wiele przejął od ojca – byłego siczowca, strzelca Ukraińskiej Armii Halickiej, uczestnika zaciętych walk w obronie Rawy Ruskiej i Lwowa podczas wojny ukraińsko-polskiej 1918–1920 lat. W młodości Dmytro był aktywnym uczestnikiem Płastu aż do czasu, gdy zmuszony był iść do służby w polskim wojsku, gdzie doznał niewiarygodnych upokorzeń od oficerów-szowinistów, którzy wykorzystywali najmniejszą okazję, by znęcać się nad ukraińskimi młodzieńcami, zwłaszcza narodowo świadomymi. W czasie powrotu do domu zastał w rodzinnych stronach jeszcze większą nędzę ziomków, rozpasanie polskich kolonistów i osadników, którzy pełzli z głębi Rzeczypospolitej na ukraińskie ziemie i od razu okazywali okrutny stosunek do rdzennej ludności. Najbiedniejsi byli skazani na nędzę lub emigrację. Dmytro od razu nawiązał kontakty z Płastem oraz powiatowym ośrodkiem zakazanej Ukraińskiej Organizacji Wojskowej, z przyjaciółmi wziął udział w antypolskich akcjach, w napadzie na majątki panów Czajkowskiego i Sapiehy, co stało się przyczyną aresztowania i sądu. Dmytra Pełypa skazano na 7 lat więzienia, jego towarzyszy broni Danyła Czarnego, Jurija Czarnego i Danyła Pełeszka – na 5 i 2 lata. Wszyscy oni doświadczyli inkwizycji w więzieniu w Rawie Ruskiej, we lwowskich „Brygidkach”, a później w osławionej „Berezie Kartuskiej”. Czasami wydawało się, że im, młodym bojownikom, nigdy już nie uda się wydostać zza więziennych murów. Lecz z czasem nieco wzmocnili się duchem, zwłaszcza po tym, gdy dowiedzieli się, że w tej samej „Berezie Kartuskiej” i innych więzieniach jest niemało ukraińskich patriotów, a wśród nich – uczeni, lekarze, dziennikarze, pisarze, nauczyciele, nawet tacy czołowi nacjonaliści jak Stepan Bandera, Roman Szuchewycz, Mykoła Łebid, Mykoła Kłymyszyn, którym zasądzono dożywotnie więzienie. Od tego na duszy stało się pewniej i zrozumiałe, że walka o niepodległość Ukrainy to najważniejsza sprawa w ich życiu. Dmytro Pełyp mężnie wytrzymał wszystkie więzienne udręki. We wrześniu 1939 roku rozpoczęła się wojna niemiecko-polska. Dzięki Bogu, że Polacy wtedy jeszcze nie nabyli okrutnego doświadczenia bolszewików – niszczyć ideowych przeciwników, i wszyscy więźniowie polityczni wyszli na wolność. Już po dwóch tygodniach Dmytro Pełyp z przyjaciółmi przybył do rodzinnej wsi, spotkał się z ukochaną Ewą, a po kilku dniach zaczął nawiązywać kontakty z byłymi więźniami politycznymi i najpierw odwiedził ziomka z sąsiedniego Ławrykowa, członka nadrejonowego prowodu OUN w Rawie Ruskiej Myrona Połuhę, u którego wtedy przebywali Stepan Bandera i Roman Szuchewycz. Od nich dowiedział się o ostatnich nowinach – Niemcy w porozumieniu z bolszewikami mieli ustępować z Lwowszczyzny aż do rzeki San. Niezbędne było natychmiastowe zmienianie taktyki dalszej walki, tworzenie nowych podziemnych ośrodków, organizowanie wyjazdu do Krakowa i innych polskich miast tysięcy patriotów, którym zagrażało niebezpieczeństwo ze strony bolszewików. Następnego dnia Dmytro z towarzyszami broni już wsiadł do pociągu i przez Rzeszów udał się do Krakowa, gdzie już wcześniej była dość rozgałęziona sieć ukraińskich organizacji. W budynku bursy ukraińskiego gimnazjum przy ulicy Luterańskiej spotkał niemało znajomych z Berezy Kartuskiej, tamże z gazety „Krakowskie Wieści” dowiedział się o szkole przygotowania wojskowego dla Ukraińców, gdzie jednym z przywódców miał być już znany mu Roman Szuchewycz. Takie szkoły planowano otworzyć w Zakopanem, Krynicy i Krośnie. Dmytrowi nie trudno było zgadnąć, że właśnie tam odrodzi się ukraińskie wojsko narodowe, dlatego od razu podjął decyzję o wstąpieniu do takiej szkoły. Już od pierwszych dni nauki w szkole w Szczepiatynie czuł się jakby uskrzydlony. Jego nieprzeciętne zdolności do spraw wojskowych bardzo szybko zauważyli i odpowiednio ocenili oficerowie-wychowawcy. Wkrótce Dmytro został przeniesiony na kursy starszyzny do Zakopanego. Tam, oprócz wszystkiego, uczono języka niemieckiego, nowych środków łączności i wywiadu wojskowego. Po szkole starszyzny w Krynicy nadano mu stopień porucznika.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
le. Jedynym wyjściem było wykraść je z wagonów na stacji kolejowej, w czym nie mogliby pomóc nawet znajomi policjanci. Wtedy Michał Łupij zaproponował prostszy wariant – pożyczyć gdzieś te komplety, a po przeprowadzeniu operacji zwrócić. Pelipowi spodobał się ten pomysł i już następnego dnia, w stroju kolejarza, w towarzystwie Hryhorija Struka wyjechał do Lawrykowa na spotkanie z komendantem posterunku Michałem Łuciykiem. W końcu po długich wątpliwościach ten zgodził się pomóc, a Hryhorij Hnidiec i Berezyna obiecał zgromadzić wszystkich chłopców z okolicznych wsi, z którymi pracowali i uczyli się w Niemczech, służyli w batalionie „Nachtigal” („Słowik”). Co ciekawe, prawie wszyscy zachowali mundury i broń. Jeszcze kilka kompletów obiecał dać Petro Fedak, który pracował w ochronie Arbeitscamp w Rawie Ruskiej. Była już pewna nadzieja na sukces, choć wszyscy rozumieli, z jakim ryzykiem to wszystko wiąże się. Następnego dnia Dmytro Pelip przez znajomych Michała Łupija wynajął kryty brezentem samochód ciężarowy i razem z mechanikiem gorzelni Michałem Kondratowiczem wyruszył do młyna na Borowym. W drodze uzgodnili, jak dalej się zachowywać i co mówić wartownikom. Przyjął ich znajomy przyjmujący zboże, który pomógł im obejrzeć pomieszczenia, teren, miejsca, gdzie stali wartownicy. Z jego opowiadania dowiedzieli się o godzinach zmiany straży, przywożeniu zboża i wywożeniu mąki. Jeszcze dzień później Stanisław Czerneńko, Michał Łupij i Michał Kondratowicz w umówionym miejscu za Berezyną zebrali całą grupę bojową, w której było trzydziestu młodzieńców z okolicznych wsi i miasteczek: Uhnowa, Hołego Rawskiego, Lipnika, Nowej Kamianki, Hijcze, Lawrykowa, Starego Sioła, Byszkowa. Po rozmowie z każdym osobno Dmytro Pelip zapytał, czy zgadzają się od tego dnia zmienić swoje życie, bo chodzi nie o jedną akcję antyniemiecką, lecz o ciągłą walkę z okupantami. Kto się nie zgadza, może od razu wracać do domu. W odpowiedzi usłyszał: „Wszyscy z tobą!” Tego było więcej niż dosyć. Pocieszony takim poparciem Dmytro powiedział im, co mają robić podczas napadu na młyn. Potem wszyscy przebrali się, otrzymali broń i wyruszyli do Borowego. Operacja w młynie trwała nie dłużej niż dziesięć minut. Sam Pelip w mundurze niemieckiego oberleutnanta poinformował wartownika o przybyciu zmiany straży. Zauważywszy, że ten coś podejrzewa, dał znak swoim ochroniarzom, by go schwytali. Strażnik ze strachu rzucił automat na ziemię, podniósł ręce i sam otworzył usta na knebel. Bojownicy rozproszyli się po terenie młyna, rozbroili oficera, żołnierze, którzy po obiedzie odpoczywali w pokoju, także nie stawiali oporu. Dmytro po niemiecku oświadczył im, że wszyscy są tymczasowo aresztowani, że ich życiu nic nie grozi, jeśli będą zachowywać się cicho i spokojnie. Wkrótce potem bez jednego strzału udało się zatrzymać przed młynem oficera, dwóch żołnierzy i kierowcę samochodu. Nawet podczas krótkiego odpoczynku nie opuszczały Dmytra myśli o żonie i dzieciach, o ojcu i matce, ciężko chorym bracie Iwanie i całej rodzinie, która w tym czasie cierpiała w celach więziennych. Wziąwszy czyste kartki z teczki wziętego do niewoli oficera, Pelip zaczął pisać list-ultimatum do niemieckiego zarządu w Rawie Ruskiej. Na początku oskarżył miejscowe gestapo, które podstępnie w świętowany przez Ukraińców wieczór przed Bożym Narodzeniem napadło na dom jego rodziców, obrzuciło granatami i zmusiło go do zbrojnej samoobrony. Poniósłszy porażkę i straciwszy czterech zabitych, to samo gestapo następnego dnia z zemsty spaliło ich obejście i wtrąciło do więzienia niewinnych trzynaścioro członków jego rodziny. Takie działania zmusiły go do wzięcia niemieckich żołnierzy jako zakładników, którzy odtąd są zakładnikami. Dalej podał listę jeńców, a na końcu postawił żądanie: „Jeśli chcecie, abym zwrócił żywych waszych żołnierzy, musicie nie później niż za dwa dni uwolnić spod aresztu wszystkich moich krewnych”. Tekst ultimatum wydał się nieco zuchwały, ale z dyplomatycznym podtekstem. I w końcu zrozumiał, że tylko tak należy rozmawiać z Niemcami.
Nazajutrz z Rawy Ruskiej przybył Michał Łupij, przekazał pieniądze od życzliwych na utrzymanie zakładników i opowiedział, co dzieje się w mieście. Gestapowcy aresztowali wszystkich pracowników młyna – świadków napadu na garnizon. Trwa śledztwo. Na ulicach pełno wojskowych, sprawdzają dokumenty, podejrzanych aresztują. Potem uzgodniono, jak przekazać list-ultimatum. Michał Łupij obiecał to zrobić przez członków OUN, którzy mieli znajomych w zarządzie powiatowym; ci stale przekazywali im wszystkie wiadomości i z wyprzedzeniem planowane akcje przeciwko ludności ukraińskiej. Jednak, jak się później okazało, nikt nie odważył się wręczyć takiego listu urzędnikom. Za radą Hryhorija Struka kopertę zaadresowano bezpośrednio do szefa gestapo i wrzucono do skrzynki pocztowej. Już następnego dnia było widać, że gestapowcy szaleli jak oparzeni, ale w końcu zmuszeni byli zamienić gniew na miłosierdzie. Zastanowiwszy się nad sytuacją, w jakiej znaleźli się ich żołnierze, poszli na upokarzające dla siebie warunki, by uwolnić swoich z niewoli. Już po dniu dwanaścioro członków rodzin Pelipów i Baluchów (teściowie) było we wsi Hołyj Rawski. Nie wrócił tylko najstarszy brat Dmytra, Iwan, który, będąc ciężko chory jeszcze przed aresztowaniem, zmarł w więzieniu. Bardzo ucieszyli się powrotem sąsiedzi i wieśniacy, bo przez cały ten czas martwili się, czy Niemcy nie postanowią zemścić się także na nich. Wieczornym pociągiem do kolonii Wanzin przybył Hryhorij Struk. Dmytro, spotkawszy przyjaciela na korytarzu i zauważywszy na jego szczupłej twarzy powściągliwe zadowolenie, głośno zapytał na całą izbę: – No i jak? Wypuścili? – Tak? Twoja rodzina jest we wsi. – Zwycięstwo! – wykrzyknął Dmytro i objął Hryhorija. – A co ja wam mówiłem? Inaczej być nie mogło. Ciężko go dotknęła wiadomość o śmierci brata w więzieniu, ale nic nie mógł już zaradzić. W tym czasie przybyło jeszcze dwóch przyjaciół z Uhnowa – bracia Michał i Taras Onyszkiewiczowie, którzy razem z Michałem Łupijem i Hryhorijem Strukiem jeszcze tej nocy przewieźli samochodami zakładników na stację Zielona, gdzie posadzili ich w pociągu Kowel – Rawa Ruska. W ostatniej chwili Pelip powiedział zakładnikom, by i dalej zachowywali spokój, nie zwracali na siebie uwagi postronnych, a na następnej stacji w Rawie Ruskiej mieli wysiąść i dojść pieszo do swojej jednostki wojskowej. Nie domyślali się, że w dwóch sąsiednich wagonach siedzą przebrani bojownicy i przez cały czas ich obserwują. Dowiedziawszy się, że wymiana się odbyła, Dmytro Pelip podziękował za pomoc miejscowemu wójtowi, pożegnał się z braćmi Onyszkiewiczami i pospieszył do umówionego miejsca w lesie za Borowem, gdzie miał spotkać się ze wszystkimi swoimi towarzyszami broni. Zebrało się ich ponad trzydziestu. Byli znowu w swoim cywilnym ubraniu, tylko ich spojrzenia świadczyły, że to już prawdziwi żołnierze i są gotowi pójść za swoim dowódcą. Podziękował im za pomoc, za solidarność i godne zachowanie. Dmytro cieszył się swoim zwycięstwem i szczerze powiedział, jak wcześniej się mylił, próbując walczyć z wrogami małą bojówką. Teraz, gdy mają całą czotę, można prowadzić większe operacje. Pierwszy przysiągł wiernie służyć Ukrainie, a gdy będzie taka potrzeba, oddać życie za jej samodzielność, potem złożyli przysięgę wszyscy pozostali. Tak powstała pierwsza na Rawszczyźnie bojówka UNS, do której weszli: Dmytro Koliewicz, Hryhorij Sałamacha, Jakim Kohut, Hryhorij Hnidiec, Hryhorij Cuciek, Petro Dorosz, Wasyl Korycki, Stepan Pidsudok, Iwan Zahirnyj, Stefan Cimerman, Nestor Załużnyj, Wołodymyr Banach, Iwan Sulim, Hryhorij Salo, Stepan Salo, Mykoła Czyr, Iwan Dmytryna, Danko Peleszko, Iwan Horyk, Dmytro Cuszczak, Dmytro Ohorilko, Petro Buczma, Michał Drobotij, Wasyl Soltys, Oleksa Cuciek, Michał Tanas, Mykoła Zelenyj, Iwan Stanczuk oraz jeszcze z dziesięciu, którzy przyłączyli się w następnych dniach. Dmytro Pelip zaraz w obecności wszystkich wyznaczył trzech roiowych i potem radził się z nimi o następnym spotkaniu, miejscu zbiórki, hasłach, gdy nagle cała przestrzeń wypełniła się ciężkim warkotem silników, a po chwili niemal całe niebo przysłoniły niemieckie samoloty z krzyżami. Niosły przez Ukrainę na front wschodni tony bomb, min, nabojów, zdumiewały swoją militarną i zgubną siłą. I wydawało się w tej chwili, że w porównaniu z nią niewielka grupa ukraińskich powstańców niemal nic nie znaczy, jednak każdy przepełniał się nienawiścią do najeźdźców i wiarą w przyszłe zwycięstwo. Jesienią 1942 roku Dmytrowi Pelipowi na terenie Rawszczyzny udało się sformować jeszcze dwie bojówki, a wkrótce zaznaczyła o sobie cała sotnia. Dowódca przybrał sobie pseudonim Em i pod tym imieniem wszedł do historii narodowowyzwoleńczej walki. Niemal co tydzień w różnych wsiach i miasteczkach zaznaczały się poszczególne czoty, a nawet cała sotnia Ema – nocnymi napadami na niemieckie składy broni, produktów, umundurowania w Rawie Ruskiej, Belzu, Uhnowie, Magierowie, Ławrykowie, Wielkich Mostach. Setki młodych ludzi uwolnili powstańcy z obozu bawdienstu w Smalisie. Dzięki dobrze zaplanowanemu atakowi na obóz pod Wowkowyciami udało się uratować życie kilkudziesięciu jeńców wojennych, z których niektórzy zostali powstańcami. Gestapowcy i żandarmeria szaleli ze złości z powodu zuchwałości nieuchwytnego setnika Ema, który zawsze umiał nie tylko zręcznie przeprowadzić operację wojskową, ale i w porę zatrzeć ślady. Jego dobrze wyszkoleni bojownicy „zdobyli” od wroga dwa samochody, dzięki czemu oddziały mogły często zmieniać miejsce bazowania. Już jesienią 1943 roku sotnia miała wystarczającą liczbę automatów, karabinów maszynowych, nawet przeciwpancerne i przeciwlotnicze działa. Do tego czasu poszczególne czoty i bojówki rozrosły się do sotni „Berkut” i „Niedołużnyj”. Oddzielną sotnię sformował Taras Onyszkiewicz; po jego śmierci w Wielkanoc we wsi Ostriw dowództwo objął Dmytro Pelip. Wkrótce wszystkie sotnie zostały połączone w kureń „Halajda”. W czasie działań operacyjnych podporządkowane mu były sotnie Tychołysa i Mirnego. Dowiedziawszy się od agentów, że setnik Em przebywa we wsi Kariw, Niemcy postanowili się z nim rozliczyć i skierowali przeciwko kurniowi silną grupę bojową, wysuwając przed siebie czołgi. Ale powstańcy nie przestraszyli się groźnej broni, bo mieli działa przeciwpancerne. Przy jednym z nich stał sam dowódca i unieruchomił trzy czołgi, sześć kolejnych zatrzymali jego przyjaciele. W tej walce zginęło wielu niemieckich żołnierzy i gestapowców. Otrzymawszy rozkaz dowódcy UPA-Zachód pułkownika Szelesta, by stanąć w obronie ludności ukraińskiej przed polskimi szowinistami na Zakerzoniu, sotnia Ema wraz z innymi grupami UPA wyruszyła na Hrubieszów, a dalej na Chełmszczyznę, gdzie odpierała bezczelne napady zbójeckich band. Nieco później i aż do zbliżania się frontu od wschodu setnik Em wraz ze swoimi grupami strzegł granicy za Rawą Ruską, powstrzymując przenikanie na ukraińskie ziemie polskiej Armii Krajowej, która na rozkaz rządu emigracyjnego z Londynu chciała utworzyć tzw. wolny korytarz do Lwowa. Za wzorowe wykonanie tego rozkazu i innych operacji setnik Em – Dmytro Pelip został odznaczony najwyższym orderem Złotego Krzyża Zasługi Bojowej I stopnia. Ale niestety, oprócz zwycięstw były też porażki, straty przyjaciół, bliskich, krewnych. Zbliżał się niemiecko-radziecki front, rosło zagrożenie dostania się do niewoli u nie mniej okrutnych okupantów. Już w pierwszych dniach po odejściu Niemców sotniom kurenia „Halajda” w różnych wsiach rejonu przyszło walczyć z nowymi najeźdźcami, a przede wszystkim z oddziałami karnymi NKWD. Pierwszą dużą bitwę razem z sotniami Mirnego i Tychołysa stoczono w niewielkiej wsi Pyriatyn. Właśnie na Spasa, 19 sierpnia, zza Białego Lasu wyszli enkawudziści, ale po silnym odparciu przez powstańców musieli się cofnąć, a po pewnym czasie znów poszli do natarcia, już od południowego zachodu od Drabenarów. Po kilkugodzinnej zaciętej walce dowódca zdołał wyprowadzić swoje sotnie z okrążenia w kierunku Byszkowa, Pohariska, Bobrojdy. Rozwścieczeni enkawudziści postanowili zemścić się na ludności cywilnej. Jeszcze tego dnia spalili wieś Pyriatyn, a w Białym Lesie rozstrzelali 47 mężczyzn i młodzieńców, schwytanych podczas obławy w okolicznych wsiach. Hryhorij Ława i Hryhorij Stadnicki spłonęli we własnych chatach. Podobny los spotkał mieszkańców wsi Zubejki, gdzie okrutni okupanci rozstrzelali 15 chłopów, nie oszczędzając nawet 13-letniego chłopca Łukasza Wichotia. W tych dniach zginął także polityczny wychowawca Michał Łupij, który podczas odwrotu wbiegł do domu, by pożegnać się z żoną, i został schwytany przez enkawudzistów. Dwie duże bitwy stoczyły sotnie Ema pod koniec sierpnia w Hołyju Rawskim i Sieńkowicach. I tu, poniósłszy straty, enkawudziści bezlitośnie, jak wcześniej robili to gestapowcy, zemścili się na ludności cywilnej – w święto Przenajświętszej Bogurodzicy spalili 22 domy, a 18 chłopów wyprowadzili nad brzeg rzeki i rozstrzelali. Setnik Em był zmuszony odprowadzić swoje grupy do Zabirskiego Lasu, skąd po krótkim odpoczynku atakowały one oddziały karne. Pod koniec września stoczono udane walki we wsiach Piddowhe i Szałasze. Wtedy też setnik Em otrzymał rozkaz dowództwa UPA-Zachód, by przekroczyć granicę w pobliżu wsi Rzeki i na terytorium Polski bronić ukraińskich wsi, które bardzo cierpiały od zbójeckich napadów szowinistów i maruderów. W październiku przez Wierchracki Las, w pobliżu Potelicza, sotnia powróciła na ojcowiznę. W listopadzie 1944 roku poszczególne sotnie i bojówki przeniesiono do lasów na Radechowszczyźnie. Setnik Em przygotowywał się do wykonania nowego zadania głównego dowódcy UPA generała Tarasa Czuprynki – walki na Zakerzoniu z polskimi oddziałami karnymi, które często okrutnie znęcały się nad ludnością ukraińską, mordowały niewinnych ludzi, rabowały, wypędzały z rodzinnych domostw. Ale już w połowie listopada na chutorze Dworyska, we wsi Jastrubiczi, wydarzyło się rzecz nieprzewidziana. Setnik Em ledwie wsiadł na konia i zbierał się, by jechać na spotkanie z dowódcami grup, gdy nieopodal na skraju lasu rozległy się dwa strzały. Kule trafiły w pierś i w głowę. Przyjaciele przenieśli rannego Dmytra Pelipa do chaty Petra Iwaniwa we wsi Radwanci, gdzie powstańczy lekarze zabrali się do jego ratowania. Trzeba było przeprowadzić pilną operację w warunkach szpitalnych, ale nazajutrz przestało bić serce legendarnego dowódcy, rycerza Ukrainy. W nocy, aby nie zwracać uwagi enkawudzistów, powstańcy i miejscowi mieszkańcy pochowali go na wiejskim cmentarzu. Kureń „Halajda” i oddzielna sotnia Ema jeszcze długo bohatersko walczyły z najeźdźcami po obu stronach granicy radziecko-polskiej. Kurenem dowodził Wasyl Wasylaszko – „Peremoha”, pozostałe sotnie – Hryhorij Szklanka – „Kulisz”, „Berkut” i „Niedołużnyj”. Wszyscy oni później zginęli jak bohaterowie w walkach z wrogami narodu ukraińskiego. Oddzielnie działała bojówka, składowa część sotni, pod dowództwem Oleksy Łuciaka we wsiach Nowa Kamianka, Bytkiw i Łypnyk. Wiosną 1947 roku przy pomocy agentów oddział MBP wytropił powstańców na chutorze Kipty we wsi Ławryków. Wszyscy oni odmówili poddania się i zginęli w płonącym domu. Latem tego samego roku w nierównej walce pod Hołyjem Rawskim zginęli wszyscy żołnierze z bojówki Hryhorija Sałamachy – przyjaciela Dmytra Pelipa, z którym zaczynał tworzyć sotnię. Mijały lata, a nasi poniewieracze robili wszystko, by nowe pokolenia narodu ukraińskiego nie wiedziały, gdzie są groby patriotów, nie dowiedziały się o ich imionach. Ale pozostała historyczna pamięć narodu. Już w latach niepodległości, z pomocą dobrych ludzi, miejscowej inteligencji, prawdziwych patriotów, weteranów UPA udało się odnaleźć miejsca pochówku poległych bohaterów. W październiku 1991 roku przeniesiono szczątki Dmytra Pelipa – setnika Ema do rodzinnej wsi Rawskiej, później tam wzniesiono pomnik. Dzięki pomocy krewnych udało się odnaleźć miejsce pochówku polityczного wychowawcy sotni i kurenia „Halajda” Michała Łupija; na jego grobie postawiliśmy pomnik. Już stoją kaplice i znaki pamiątkowe – nasypane mogiły z krzyżami w Pyriatynie, Rzekach, Karowie, Kiptach i innych wsiach i miastach, poświęcone krwią samoofiarnych bojowników o wolność naszego narodu i Samodzielną Ukraińską Державę.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij KOMISAROW, zasłużony dziennikarz Ukrainy Zdjęcie autora
Zbliża się Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu lat 1932–1933. W tym roku upamiętnienie ofiar stalinowskiego reżimu odbywać się będzie podczas pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie. “Tak jak 90 lat temu, przeciwko naszemu miłującemu wolność narodowi Rosjanie stosują praktyki ludobójcze. Przecież Federacja Rosyjska w tej krwawej wojnie realizuje ten sam cel, co podczas Wielkiego Głodu – zniszczyć ukraińską tożsamość i naród – powiedział podczas konferencji naukowej z okazji obchodów tej strasznej daty ukraiński działacz społeczny, dziennikarz i polityk, poeta, tłumacz, scenarzysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. – Nie zapomnimy. Nie wybaczymy. Nie pozwolimy dokonać ludobójstwa na ukraińskim narodzie. A uczynić to pomoże nam współczesna sztuka plastyczna”. Po zakończeniu konferencji, która odbyła się 18 września w siedzibie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, otwarto wystawę zasłużonego artysty Ukrainy Wasyla Krasiochy „Oblicza wojny”. Groza wojny, strach, rozlew krwi – wszystko to na twarzach ludzi. Wszystko, co było miłe i drogie przez wiele lat, w jednej chwili zostało zdeptane, spalone i rozszarpane… Wszystkie marzenia, wszystkie plany milionów naszych rodaków od pierwszych dni wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie zostały żywcem pogrzebane… Ale spokój, pewność w oczach i duma ze swojego kraju dają nadzieję, że nasze Zwycięstwo jest już blisko – bliżej, niż się wydaje! Trwożny poranek, terror przedstawicieli „ruskiego miru”, splądrowana przez Rosjan Bucza, dzieci Azowstali – taką rzeczywistość, w której obecnie przychodzi żyć milionom naszych rodaków, odtworzył na płótnie utalentowany artysta Wasyl Krasiocha. Ekspozycja wystawy pod tytułem „Oblicza wojny” składa się z 42 superaktualnych i superprawdziwych płócien malarskich. Sztuka zawsze była bronią. Tym bardziej – podczas wojny.
Obecnie większość twórczych ludzi, patriotów Ukrainy, trzyma nasz artystyczny front. Dlatego nasi artyści, którzy nigdzie nie wyjechali z Ukrainy, uzbroili się w pędzel, słowo, instrumenty muzyczne… Robią wszystko, co od nich zależy na artystycznej linii frontu – aby nie tylko zachować, ale i rozpowszechnić za granicą rodzimą kulturę. Wasyl Andrijowycz Krasiocha również nie pozostaje na uboczu tego procesu. Właśnie dlatego odtworzył wydarzenia wojny, swoje osobiste przeżycia na płótnie… Sztuka to promień Nadziei… To coś, co przywraca rozmyte przez wojnę granice człowieczeństwa, przypomina o naszej przeszłości i łączy nas z nią.
Artysta Wasyl Krasiocha w kręgu wielbicieli. Ból całego naszego, niepokonanego przez raszystów Państwa – w każdym obrazie mistrza… Dziękuję ci, drogi przyjacielu, że razem z najlepszymi artystami-patriotami trzymasz front duchowości i kultury w czasach nieszczęść! Nie jesteś sam! Razem zwyciężymy nieludzi, którzy postanowili, że zdołają powtórzyć ludobójstwo naszego miłującego wolność narodu – tak jak to było 90 lat temu. Nic im z tego nie wyjdzie. Jak sami mówią – „kiszka cienka”… I jeszcze jedno. Decyzją uczestników konferencji naukowej, poświęconej Dniu Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu lat 1932–1933, malarza Wasyla Andrijowycza Krasiochę jednogłośnie wysunięto do zdobycia nagrody imienia Iwana Ohijenki. Tą nagrodą, ustanowioną w 1995 roku przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo Iwana Ohijenki, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Żytomierskie Obwodowe Administracje Państwowe i radę obwodową, Fundację Wspierania Rozwoju Sztuki, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, wyróżnia się najlepszych działaczy w sferze rozwoju duchowości, kultury, zgody między narodami i wyznaniami. Jako członek Międzynarodowego Stowarzyszenia Artystycznego „Wracaj żywy!” Wasyl Krasiocha uczciwą i pełną poświęcenia pracą na rzecz naszej Ojczyzny już dawno zasłużył na to wysokie wyróżnienie twórcze. I, moim zdaniem, nie tylko na nie. On już dawno jest prawdziwie ludowym artystą Ukrainy. P.S. Wystawa Wasyla Krasiochy została zorganizowana przy wsparciu Ukraińskiej Konfederacji Dziennikarzy. Mija kolejny dzień od początku pełnoskalowej inwazji rosyjskich wojsk na naszą ziemię. Wierzymy w wielkie Zwycięstwo nad wrogami… I każdego dnia swoimi dobrymi uczynkami przybliżamy jego szczęśliwą chwilę! „Walczmy – zwyciężymy! Bóg nam pomaga…”
Tłumaczenie maszynowe
Pierwsza antywojenna wystawa artysty odbyła się w już odległym 2001 roku. Ołeksandr Melnyk mówi, że wyrażone wtedy przez niego myśli i fabuły obrazów obecnie stały się jeszcze bardziej aktualne na tle moskiewskiej agresji: „rosja rozpętała tę straszną wojnę, naruszając wszystkie umowy międzynarodowe, lekceważąc Statut ONZ, rozumiejąc swoją bezkarność, wszak jako stały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ może nałożyć weto na każdą decyzję skierowaną na zakończenie wojny i potępienie jej jako agresora”. „Samospalona planeta. Ostrzeżenie”, „Rozpłomieniony kwiat”, „Na zgliszczach”, „Niepalna”, „Nadzieja”, „Marzenie”, „Zwycięstwo”, „Odrodzenie” – każdy z przedstawionych na wystawie obrazów kijowskiego artysty monumentalisty, wieloletniego kuratora projektu wystawienniczego „Ukraina od Trypola do współczesności” Ołeksandra Melnyka – to artystyczny manifest pokoju i szczególny dokument współczesnej epoki. Wyżej wymienione oraz inne płótna zaprezentowano na trzeciej antywojennej wystawie malarza „Widzę czyny twoje, Człowieku!”, która otworzyła się w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki z udziałem deputowanych ludowych, dyplomatów, artystów – kolegów z branży twórczej. W centrum ekspozycji znajduje się wielkoskalowe płótno „Przebudzenie”, napisane przez mistrza w 2013 roku, jeszcze przed inwazją putinowskiej rosji na Ukrainę. Nie tylko ten, ale i inne obrazy artysty przedstawione na wystawie, a także te, które znajdują się w muzeach i pozostały w jego pracowni, to apel do ludzkości, ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem zniszczenia świata, przyrody, milionów ludzi na rzecz imperialnych ambicji barbarzyńcy-dyktatora, który rozpoczął i kontynuuje ludobójczą wojnę przeciwko suwerennej Ukrainie. Antywojenna wystawa Ołeksandra Melnyka to zarówno ból, jak i nadzieja oraz wiara w nasze przyszłe Zwycięstwo! W obrazach, które namalowano głównie jasnymi czerwonymi kolorami, jest ogień i tęsknota narodu ukraińskiego za stratami, ale jednocześnie są w nich symbole naszego Zwycięstwa. Zresztą sama wystawa to kolejny krok do Zwycięstwa i wezwanie, by nie ustawać, lecz działać i zwyciężać! Dzieła Ołeksandra Melnyka to wycierpiane podczas wojny filozoficzne myśli doświadczonego artysty i wielkiego mistrza. Twórczość malarza to jedna ogromna freska. Obecny projekt to unikalny epos, stworzony sercem patrioty Ukrainy, czystą duszą człowieka, który głęboko kocha ten świat i płonie miłością do Ukrainy. Jego unikalne oczy Pana Boga „Widzę czyny twoje, Człowieku!” stały się jednym z symboli Euromajdanu i Rewolucji Godności. A na odwrocie obrazu – napis: „Ludzie, kocham was”. Wśród eksponowanych na wystawie jest obraz „Samospalona planeta. Ostrzeżenie”, który odbierany jest jako przestroga dla całego świata. Wystawę Ołeksandra Melnyka trzeba pokazywać w krajach, które wpływają na podejmowanie decyzji dla współczesnego świata. Artysta akcentuje, że stając przed zagrożeniem III wojny światowej, ludzkość musi uświadomić sobie konieczność połączenia wysiłków w taki sposób, aby przeważyły one w konfrontacji z agresją wojenną i przezwyciężyły ją. Artysta intuicyjnie proponuje stworzenie skutecznego Międzynarodowego Instytutu Pokoju – placówki naukowo-badawczej, która badałaby przyczyny wojen między narodami w retrospektywie historycznej oraz współczesności, prognozowałaby zagrożenia i proponowałaby sposoby ich zapobiegania. Chciałoby się, aby taki instytut został założony na Ukrainie, w Kijowie, gdzie zostałby położony fundament świata bez wojen! Zwieńczeniem otwarcia była prezentacja filmu dokumentalnego „Ołeksandr Melnyk. Widzę czyny twoje, Człowieku!” reżysera Stanisława Łytwynowa. Wystawa będzie czynna do 7 października. Kuratorką wystawy jest Łesia Koczerhina. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK. Ołeksandr Melnyk prezentuje wystawę „Widzę czyny twoje, Człowieku!” w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
W muzeum „Twierdza Kijowska” odbyło się otwarcie wystawy „Obraz wojownika”, na której zaprezentowano obrazy stworzone przez ukraińskich wojskowych podczas warsztatów arteterapeutycznych prowadzonych przez artystę Lwa Skopa. Informuje o tym korespondent Ukrinformu. „Przeprowadziliśmy serię warsztatów w różnych miastach i miejscach, gdzie wojskowi przechodzą rehabilitację. Uczestnicy po raz pierwszy w życiu stworzyli swoją pierwszą pracę, którą możemy teraz zobaczyć. Mieliśmy cztery obwody, a po zakończeniu projektu stworzyliśmy taką wystawę”, – powiedział współorganizator projektu Kostiantyn Kliacikin. Zaznaczył, że projekt zamierzano zrealizować jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji Rosji. „Wtedy również uważaliśmy, że sztuka może być dobrym pomostem między tymi, którzy wrócili z wojny, a ludnością cywilną”, – powiedział Kliacikin. Jak mówił, po pełnoskalowej inwazji projekt „Obraz wojownika” stał się jeszcze bardziej aktualny. Artysta i wolontariusz Lew Skop zauważył, że podczas warsztatów wojskowi malują anioły, ponieważ właśnie ich nikt w swoim życiu nie widział, a każdy zaczyna malować go tak, jak sobie wyobraża. „Rozpoczyna się wewnętrzny proces twórczy. Każdy zaczyna widzieć swojego anioła. W każdej pracy jest jakiś kosmos, jakieś fantasy. I każdy człowiek zaczyna się otwierać. Zasada warsztatów jest w istocie zasadą sztuki średniowiecznej”, – powiedział artysta. Dodał, że warsztaty mogą trwać do trzech, czterech godzin. Podczas otwarcia wystawy, która potrwa do 15 października, zaprezentowano także krótki film dokumentalny o autorskiej metodzie arteterapii Lwa Skopa, opracowanej w ciągu lat pracy z rannymi weteranami.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZOC
Tak bywa: znajomość z jedną osobą otwiera drogę do innych spotkań. Tak stało się i ze mną, kiedy trafiłem do Centralnego Domu Artysty w Kijowie na wystawę z okazji Dnia Niepodległości. Zwiedzających było niewielu: tego dnia wystawa kończyła swoją pracę, więc przyszedłem w porę. Szczęście dopisywało dalej, gdy spotkałem jednego z uczestników, którego prace zostały zaprezentowane. Wołodymyr Pyłypczuk pochodzi z Winnicy, pracuje jako artysta dekorator w Akademickim Ukraińskim Muzyczno-Dramatycznym Teatrze im. M. K. Sadowskiego. Pokazał swoje obrazy: „Bajki podolskiego lasu”, z serii „Majowe okno” oraz figurki w stylu Jeana Lurçata, powiedział, że obok znajdują się obrazy innych twórców z obwodu winnickiego, którzy wystawiają się jako kandydaci do przyjęcia do Narodowego Związku Artystów Ukrainy. „Dzisiaj mają rozpatrzyć sprawę naszego przyjęcia” – dodał. Okazało się, że mimo swojej niemałej drogi twórczej Wołodymyr Terentijowycz jeszcze nie dołączył do NZAU, chociaż profesjonalnym artystą został po ukończeniu Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Według jego słów, zamiłowanie do rysowania odziedziczył po dziadku, który malował dla siebie i stał się znany swoim bliskim oraz mieszkańcom wsi. Wnuk poszedł dalej w sprawach artystycznych i przydał się tam, gdzie się urodził: po ukończeniu uczelni wrócił do miasteczka Kalinówka, gdzie założył studio artystyczne, które przez pewien czas z powodzeniem działało. Wspomina jedną z utalentowanych uczennic – Marynę Mulską, ale nie wie, jak potoczyły się jej losy twórcze. Swoich nauczycieli uczniowie nie zawsze wspominają. Całe życie Wołodymyra Pyłypczuka związane jest z Kalinówką i Winnicą, gdzie przez długi czas wykładał na uniwersytecie technicznym, zanim trafił do teatru. Jego prace były prezentowane na wystawach we Lwowie, Łucku, mieście Sosnowiec w Polsce, znajdują się w kolekcjach muzeów Ukrainy oraz w zbiorach prywatnych. W ubiegłym roku nadszedł czas na wystawę indywidualną, która odbyła się w Winnickim Obwodowym Muzeum Sztuki. W zwięzłej informacji prasowej dotyczącej wydarzenia podano, że na wystawie uwadze widzów
Petro HAJWORONSKI
Kołysała matka syna i wykołysała. Wychowała, wykarmiła i na nogi postawiła. Rósł szybko, niepostrzeżenie, jak grzybki w lesie. Już by własne dzieci miał, pieściłby, wychowywał, ale wojna wszystko przerwała. Napadł na naszą ziemię wróg drapieżny, zazdrosny, okrutny, bożkiem przeklęty. Przeklinała matka złego kata z sąsiedniej chaty, o kłodę zmiażdżyłaby, zadusiłaby gada. Wszystko mówił o jedności, nazywał braćmi, uśmiechał się… Naśmiewał się! Nóż ostrzył, przeklęty! Zapłonęło pole chleba, poczerniało niebo. Poszedł synek bronić rodzinnej ziemi, miast, wsi, chat, dzieci małych, staruszków,
Wołodymyr Pyłypczuk przy ekspozycji artystów z obwodu winnickiego zaprezentowano 44 obrazy, stworzone w technice malarstwa olejnego na szkle, kartonie, płytach pilśniowych w ciągu ostatnich 10 lat. Uwagę przykuwa seria prac na szkle, którą autor nazwał „Bajki podolskiego lasu”, odzwierciedlająca jego stosunek do przyrody rodzinnego kraju, czarownego lasu. Świat na obrazach artysty Wołodymyra Pyłypczuka ukazuje się widzowi w fantastycznych, alegorycznych obrazach i zmienionych formach, co podkreśla tajemniczość i majestat przyrody. Na wystawie mamy wspaniałą okazję poczuć piękno rodzinnej przyrody, bogactwo i szczerość duszy artysty, niezłomną miłość do Ukrainy – nawet ta zwięzła opowieść świadczy, że mamy do czynienia z twórcą nietuzinkowym. Wszakże artysta skromnie ocenia swoje osiągnięcia i pokazuje prace swoich ziomków Serhija Bortka, Stanisława Skrypnyka… – A ten martwy natura z dzbankiem Wiktora Hrycyny, który obecnie jest w składzie Sił Zbrojnych Ukrainy – wyjaśnia W. Pyłypczuk. – A oto tutaj prace mojego kolegi z pracy w teatrze Witalija Matuszczaka, który walczył w ATO, jego syn Jurij zginął pod Iłowajskiem w 2014 roku… Oto tak niespodziewanie w ostatnim dniu pracy wystawy, na którą trafiłem przypadkiem, natknąłem się na ślad swoich ziomków. O Juriju Matuszczaku wiele wiedziałem z przedwojennego Doniecka – ten młodzieniec, jeszcze gdy studiował na wydziale historycznym, wystąpił z inicjatywą nadania Donieckiemu Uniwersytetowi Narodowemu imienia Wasyla Stusa, organizował w centrum miasta ukraińską szopkę, a latem 2014 r. jako ochotnik poszedł na wojnę. Zginął w kotle iłowajskim, pośmiertnie odznaczony orderem „Za męstwo”. W Kijowie imieniem Jurija Matuszczaka nazwano zaułek, a w Winnicy na jednym z budynków Donieckiego Uniwersytetu imienia Wasyla Stusa ustanowiono tablicę pamiątkową. W jej stworzeniu brał udział ojciec Witalij Wołodymyrowycz. I oto teraz wystawił w Kijowie swoją dawną pracę – portret syna Jurija, datowany na 31 maja 1999 r. Bardzo ucieszyłem się z tego niespodziewanego spotkania! Takim samym dobrym wydarzeniem tego dnia stał się telefon od byłego pracownika Donieckiego Teatru Operowego Witalija Wołodymyrowycza Matuszczaka, artysty scenografa Akademickiego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. M. K. Sadowskiego. Porozmawialiśmy. Powspominaliśmy. Zgodziliśmy się, że wojna potrwa długo. Weteran
Prace Witalija Matuszczaka wojny rosyjsko-ukraińskiej przyznał, że drugiego dnia po 24 lutego prosił się do służby, ale nie wzięli go ze względu na wiek… Otrzymałem od bojowego ziomka rozkaz pozdrowienia ochotnika z 2022 r. Stanisława Fedorczuka i tych, którzy nie zapomnieli poległego za Ukrainę Jurija Matuszczaka. Tych, którzy pamiętają, jest wielu. Zaskakująco hojne w pozytywne emocje okazały się niezaplanowane odwiedziny wystawy artystów, dlatego radzę nie omijać takich wydarzeń, gdziekolwiek byście nie byli, w stolicy czy daleko od niej.
ziewki daje. Jeden tylko syn jej nie śmieje się, nie drwi, rozmyśla, bo matka była tak mądra, że kiedy coś podpowie – nie rozmyślaj – rób. A i racja była oczywista: tam w zagłębieniu nad jeziorem, w zaroślach, a jeszcze i wzgórza osłaniają, lepsza pozycja, jak nie patrzysz. Wreszcie odważył się, dał komendę zmienić pozycję. A matka tymczasem zebrała puste torby, szybko z synem pożegnała się i ruszyła w drogę powrotną. Towarzysze broni mruczeli pod nosem, oczami strzelali, a mimo to broń i swój niechytry dobytek przenieśli nad jezioro. Ledwo to zrobili, jak zagrzmiało na niebie, zadrżało powietrze, zapłonęły wściekłe błyskawice. Ale to nie grzmot był, nie niebo się gniewało. Spojrzeli żołnierze na pas leśny, a tam ogień płonie, a tam ołów świszczy, a tam żelazo lata. Ziemia dęba stanęła, niebo do dołu spadło. Groza! Tam, gdzie przed chwilą chłopcy stali, żywego miejsca nie zostało, tylko zwęglone pniaki sterczą. Rzucili się matce dziękować, a jej już śladu nie ma. Po miesiącu czy dwóch przyjechał nasz rycerz do domu, zaczął matce dziękować, a ona dziwi się, nie rozumie, o co chodzi, a kiedy zrozumiała, powiedziała: – Synku mój drogi, zbierałam się do ciebie przyjechać i raz, i dwa, ale choroba nie puściła, a i kto by mi pozwolił na pierwszą linię frontu przejść. Tylko po kilka razy dziennie modliłam się do Matki Boskiej, żeby ochraniała ciebie. A dusza moja zawsze była obok – w każdej chwili, w każdej minucie, każdego bożego dnia. Zamyślił się syn: a ktoż to był tam, na pierwszej linii, kto mądrą radę dał i życie im uratował? Dusza matki, która w ciężkich chwilach zawsze go osłaniała, czy sama Matka Boska przychodziła? I oparzyła jego serce domysły: obie zjawiły się w jednym obrazie, w jednej osobie.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
swoich sióstr, matkę. Zwycięsko walczył wojak, dzielny był. Wroga się nie bał, nie lękał się ani samolotów, ani czołgów, nie bał się nawet śmierci – to oni bali się jego. I inni wojacy patrzyli na niego i sami niczego się nie bali, jakby zaczarowani. Minął rok, poszedł i drugi. Rozleciała się dobra sława po całym froncie, na całą jego długość, z obu stron. Wrogowie, ledwie usłyszawszy, że odważny wojownik pojawił się na ich odcinku, drżeli całym swoim wrogim ciałem. A duszami? Dusz w nich nie było. Bali się i w milczeniu zaciekle nienawidzili rycerza. Skrycie polowali na niego, lecz nie upolowali. Dzień był ciężki: kula świstała za kulą, syczał pocisk za pociskiem, atak wznosił się za atakiem. I dzień, i dwa, i trzecią dobę. Pod wieczór trzeciej wszystko ucichło. Podstępny wróg zamarł, przyczaił się. Cichy wietrzyk, stosowny w sierpniowy upał, kołysał trzcinę nad jeziorem nieopodal, w pasie leśnym nad chłopcami kołysały się gałązki drzew, darując ostatnie tegoroczne dojrzałe morele. Odetchnęli i nasi bojownicy, ledwie ledwie rozluźnili się sami, rozluźnili swoje pasy, poluzowali pancerze. Ktoś wyciągnął papierosa, by zapalić, ktoś cukierka, by posmakować, ktoś zasiadł do lektury, ktoś wróżył nad telefonem – każdy miał zajęcie. Oddychać stało się lżej, życiowe barwy zaróżowiły się, na zmęczone dusze rzuciły się głodne marzenia. Ktoś wspomniał żonę, ktoś dziewczynę, ktoś matkę – i wszyscy o zwycięstwie. Już i późny wieczór nadszedł, kiedy usłyszał się szelest zza krzaków i trzask łamanych gałęzi. Wzmogło się napięcie. I znowu trzask… – Kto tam? Głucha cisza, tylko chrzęst cieniutkich gałązek pod czyimiś nogami. – Nie wypada żartować z nami. Wychodź, komu powiedziałem! Strzelać będziemy. Z rozsuniętych gałęzi wyłoniła się kobieta. W rękach trzymała niepomiernie wielkie torby, jak tylko niosła! Śmiało ruszyła naprzód. – To kolację dla was przyniosłam. I nagle: – Mamo! Podbiegł do matki bohater. Zajaśniały ich twarze jasnym blaskiem, który zalał całą okoliczną ziemię i gaj, i zasadzenie, i staw, jeziorko, i niebo, i z samym słońcem się zmagał. I całkiem nieoczekiwana radość spotkania, i delikatne wzruszenie. A jak trafiła tutaj, na front, w samo piekło? Nie ma dla matki żadnych przeszkód, kiedy szuka syna. Czasu tracić nie zaczęli – zbudowali stół, wielki przeogromny, jak na wesele. Skądś wzięła się lekka serweta, legła na stole. Tutaj matka zaczęła torby rozpakowywać. Na stół legły rzędem chleb i sól, pieczyste i pieczywo, ryba, mięso, wędzone i suszone, słodycze i kiszonki, miód, pachnące winko domowe, herbata, kakao, kawa, mleko, czosnek, cebula, cukier – wszystkiego nie sposób wyliczyć. Już i stół pełny, a torba jeszcze pełniejsza. Nakarmiła i napoiła matka syna i wszystkich jego towarzyszy broni. Wszystkiego dla wszystkich wystarczyło, jeszcze i zostało. Dziękują chłopcy matce, zebrali się snem spocząć, a kobieta mówi: – Synkowie moi drodzy. Oto pobyłam ja tu u was w gościnie ledwie chwilę, ale cały ten czas jak na szpilkach. Złe to miejsce, niedobre. Sercem czuję. Przeszlibyście do jeziora, tam i zieleń gęstsza, i pagórek obok osłania. To niedaleko, ani milimetra wy wrogowi swojej ziemi nie oddacie, a siebie uratujecie. Posłuchajcie mojej rady, nie pożałujecie. Wojacy milczą, krzywo się uśmiechają, żarty puszczają, za oczy „strategiem” i Joanną d’Arc ją nazywają. Kilka godzin na pozycji, a już we wszystkim się rozeznała, wska
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SEMENIAK, Tarnopol. Zgromadzenie trwało od 21 do 25 sierpnia 1943 roku na chutorze Wesniwka niedaleko wsi Złota Słoboda na Tarnopolszczyźnie. Nazwiska i imiona 27 osób, które wzięły w nim udział pod kierownictwem Romana Szuchewycza, zostały wyryte na kamiennej steli ustawionej na podwórzu przed chatą, w której wszystko się odbywało. Opracowano szczegółowy plan, w którym mowa była o podniesieniu narodów do powstania przeciwko Związkowi Radzieckiemu, o przygotowaniu zbrojnego oporu przeciwko niemieckiemu terrorowi wobec miejscowej ludności. Przytaczam ważny cytat z uchwały zgromadzenia: „OUN jest przeciwna temu, aby jeden naród, realizując imperialistyczne cele, wyzwalał, brał pod ochronę, pod opiekę inne narody, ponieważ za tymi obłudnymi słowami kryje się odrażająca treść – zniewolenie, przemoc, grabież. Będziemy walczyć przeciwko rosyjsko-bolszewickim i niemieckim najeźdźcom, dopóki nie oczyścimy Ukrainy ze wszystkich okupantów i wyzwolicieli, dopóki nie zdobędziemy Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa, w którym chłop, robotnik i inteligent będzie mógł swobodnie, zamożnie i kulturalnie żyć i rozwijać się. OUN jest za pełnym wyzwoleniem narodu ukraińskiego spod moskiewsko-bolszewickiego i niemieckiego jarzma, za budową ukraińskiego samodzielnego państwa bez obszarników, kapitalistów oraz bez bolszewickich komisarzy, enkawudzistów i partyjnych pasożytów”. Z tej okazji na chutorze Wesniwka, niedaleko Denysowa, odbyło się uroczyste zgromadzenie, na które przybyli mieszkańcy okolicznych wsi z hromady Kupczyńce. Wśród gości byli tarnopolscy działacze Proświty Nadija Szymkiw, Mykoła Wasyłeczko, Inna Makuch, z Ługańszczyzny – Jewhen Dziubak i wielu innych. Także Natalija Osmak – córka ukraińskiego uczonego-agrarzysty, działacza społecznego i politycznego odrodzenia narodowego, przewodniczącego podziemnego rządu Ukrainy w 1944 roku, Prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej. Jej ojciec był bojownikiem o niepodległość Ukrainy. Pochodzący z Połtawszczyzny, został skazany przez radzieckie służby specjalne, uwięziony i zmarł w więzieniu „Władimirskij central”. Kyryło Osmak brał udział w Wielkim Zgromadzeniu. Przy okazji pani Natalija podarowała autorską książkę o ojcu (napisaną na podstawie listów, które wysyłał z więzienia) gorliwemu miłośnikowi pamięci historycznej rodzinnego kraju, dyrektorowi Muzeum Krajoznawczego w Denysowie, który opiekuje się również muzeum-zagrodą Iwanny Błażkewycz – Bohdanowi Sawakowi. „Kyryło Osmak: autoportret w listach na tle Władimirskiego centralu” to niezwykle ważny skarb historyczny dla przyszłych pokoleń. Nawiasem mówiąc, postać wspomnianego bojownika o wolność w swoim czasie tak bardzo poruszyła Dmytra Pawłyczkę, że napisał on poemat „Kyryło Osmak”. „Więzienie nocą nie śpi. / Jest jak jedno wielkie ucho. / Gdzieś brzęczą klucze. / Kroki brzmią głucho. / A o świcie znów, / gdy więźniowie śmierci czekają, / Kyryłę Osmaka / na przesłuchania prowadzą” – tak zaczyna się poemat słynnego patriarchy ukraińskiej literatury. Fragment wystąpienia pani Natalii Osmak: „Wielki Zjazd wybrał Kyryłę Osmaka na Prezydenta UGRW. Najwyraźniej dlatego, że właśnie on mógł najlepiej połączyć dwie tradycje ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego. Był uosobieniem ciągłości ukraińskiej tradycji państwowej od Ukraińskiej Centralnej Rady i Ukraińskiej Republiki Ludowej do UGRW oraz odrodzonego państwa ukraińskiego, a także bliskości wschodu i zachodu Ukrainy. Ważną rolę w wyborze Kyryły Osmaka bez wątpienia odegrał niezwykle wysoki autorytet Romana Szuchewycza. W 1948 roku napisał on w artykule „Do genezy Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej”: „Uroczysta cisza zapanowała na sali obrad, gdy Przewodniczący Prezydium UGRW stanął przed Przewodniczącym Wielkiego Zjazdu UGRW, położył rękę na ukraińskim godle państwowym i zaczął powtarzać słowa przysięgi… To przysięgał Prezydent Ukrainy przed całym narodem ukraińskim”. Z perspektywy 79 lat dotarły do nas słowa Przysięgi UGRW: „My, Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza, przysięgamy Tobie, Narodzie Ukraiński: Naszym celem jest Ukraińskie Samodzielne Soborne Państwo na ukraińskich ziemiach etnicznych. Naszą drogą jest rewolucyjno-wyzwoleńcza walka przeciwko wszystkim najeźdźcom i ciemiężycielom narodu ukraińskiego. Będziemy walczyć o to, abyś Ty, Narodzie Ukraiński, był gospodarzem na swojej ziemi. Na ołtarzu tej walki składamy naszą pracę i nasze życie. 15 lipca 1944 r.”. Odbyło się uroczyste specjalne kasowanie jubileuszowego znaczka i koperty, poświęconych 80. rocznicy III Nadzwyczajnego Wielkiego Zjazdu OUN. Autorem ilustracji jest znany ukraiński artysta Ołeh Kinal. Jego praca twórcza została również uwieczniona na banerze, który rozwinięto podczas wydarzenia na improwizowanej scenie. Trzy lata temu Ukrposzta wydała kopertę z portretem Kyryły Osmaka. W odtworzeniu wydarzeń z przeszłości wzięli udział aktorzy Tarnopolskiego Ludowego Amatorskiego Teatru Dramatycznego imienia Oresta Sawki oraz amatorzy z hromady Kupczyńce. Przedstawiciele władz złożyli kwiaty pod pamiątkową stelą. Minutą ciszy zebrani uczcili pamięć poległych w walce wyzwoleńczej o Niepodległość Ukrainy we wszystkich czasach, a także w obecnej – przerażającej wojnie z moskiewskim okupantem. Obecni księża z hromady wyrazili szczere słowa współczucia i odprawili panichidę za poległych. Nadzwyczajny Wielki Zjazd OUN, który odbył się 80 lat temu, to ważne wydarzenie w historii naszego narodu, które zmieniło jej bieg. Przecież banderowcy mieli na celu danie odpowiedzi-odparcia nie tylko bolszewizmowi, ale i nazizmowi. 80 lat temu zadeklarowano główne punkty ogólnoludzkich wartości moralnych, które powinny być podstawą współczesnego budowania państwa, o czym Europa dopiero teraz zaczyna mówić. Dlatego Ukraińcy, mający za sobą cenne doświadczenie walki kozactwa, strzelców siczowych, UPA, muszą się dziś zjednoczyć i pracować na rzecz Zwycięstwa.
Tłumaczenie maszynowe
Jego ojciec, będąc już człowiekiem w podeszłym wieku, nie przerywał walki o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo. Imieniem Wołodymyra Pokotyły nazwana jest obecnie ulica na stołecznej Borszczahówce, gdzie mieszkali wraz z Robertem. Narodowe wydawnictwo prasowo-książkowe pod koniec 2018 roku wydało poruszającą autobiograficzną książkę Wołodymyra Pokotyły „Rycerze złotego tryzuba”, w której opisał całe swoje życie od dzieciństwa oraz drogę walki o Wolną Ukrainę, na którą wstąpił w wieku piętnastu lat. Robert aktywnie pomagał ojcu w pracy nad książką oraz w jej wydaniu. Jestem dumny, że również miałem swój udział w powstaniu tej książki – pierwszą prezentację zrobiliśmy 1 stycznia 2019 roku, w dniu urodzin Stepana Bandery, w biurze KUN przy ulicy Wołodymyra Antonowycza... Od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji Robert, pod bojowym pseudonimem „Sokyra” (Siekiera), dołączył do obrony Kijowa w składzie ochotniczego batalionu OUN. W lutym 2023 roku wraz z towarzyszami broni z OUN wstąpił do nowo sformowanego w Zaporożu 415. samodzielnego batalionu strzeleckiego. I w szeregach tej jednostki do ostatniego dnia mężnie bronił naszej ziemi... Wieczna pamięć szlachetnemu Robertowi Pokotyle, godnemu synowi wielkiego ojca. Pomścimy! Jewhen BUKET Minęło 40 dni, odkąd w hromadzie Banyliw pożegnano poległego żołnierza-bohatera Ołeksandra Małakanowa. Przypomniały mi się rozmowy z żołnierzami, którzy znali poległego obrońcę. Towarzysze broni Ołeksandra do tej pory nie mogą uwierzyć, że już go nie ma. Jeden z nich – mieszkaniec tej samej wsi Jurij Bendas, główny sierżant, starszy technik kompanii, w której razem walczyli przeciwko wrogowi, znów wraca do swojej jednostki, aby pomścić śmierć Ołeksandra. Jurij opowiedział, że ze strzelcem-granatnikowym Ołeksandrem Małakanowem spotkali się po raz pierwszy w lutym 2023 roku w Czerniowieckim samodzielnym batalionie strzeleckim. Na początku czerwca batalion wysłano na wschód Ukrainy, pod Słowiańsk. Dziesiątego czerwca odbył się pierwszy chrzest bojowy w walce pod Kreminną w obwodzie ługańskim, gdzie toczyły się i trwają krwawe walki. Ołeksandr z godnością i męstwem wytrwał – wraz z towarzyszami broni odparli kontratak raszystów. Według słów Jurija, Ołeksandr był odpowiedzialnym żołnierzem, a towarzysze broni zawsze na nim polegali, bo wiedzieli, że nie zawiedzie. Pewnego razu pomógł rannemu wydostać się z pola walki, a potem i jego życie uratowali towarzysze. Podczas ostrzału artyleryjskiego żołnierzy zasypało ziemią w ziemiance. Dzięki zgranym i szybkim działaniom usunięto zawalisko. Chłopcy zostali uratowani, ale doznali silnej kontuzji. Po badaniach lekarskich skierowano ich do szpitala w Kramatorsku, a po leczeniu przeszli 10-dniową rehabilitację i wrócili do wykonywania zadań bojowych. Jednak dla Ołeksandra noc 16 sierpnia 2023 roku okazała się tragiczna. Podczas walki raszystowska kula przerwała jego życie… W szkole w Bereżonach są dumni z wyczynu swojego byłego ucznia. Wychowawczyni Maria Marunczak wspomina, że w klasie go lubiano, szanowano za szczerość, życzliwość i pracowitość. Mieszkańcy wsi również mówią, że nie bez powodu cała wieś przyszła odprowadzić żołnierza w ostatnią drogę, bo go kochano i szanowano. Podczas pogrzebu słyszałem szczere podziękowania od ludzi dla przewodniczącego hromady Wasyla Sołomki. Wraz ze swoim zespołem udziela pomocy, wspiera rodziny poległych bohaterów i nie zapomina o nich. …Na zakończenie naszej rozmowy Jurij Bendas powiedział: „Wojna to szara, krwawa, piekielna, okrutna codzienność”. Tak, każda minuta przebywania na froncie to wyczyn, heroizm i poświęcenie w imię Ukrainy oraz Zwycięstwa. Chwała Bohaterom! Dmytro NYKYFORIAK, przewodniczący Rejonowego Oddziału Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
11 września 2023 roku na pierwszej linii pod Bachmutem zginął mój towarzysz broni, artysta, przyjaciel „Sokyr” – Robert Pokotyło...
Zginął podczas wycofywania się z pozycji bojowych od zrzutu z wrogiego drona... Informacja o tym pojawiła się dopiero teraz, ponieważ, jak poinformował komendant batalionu Mykoła Kochanowski, z powodu intensywnych walk było nierealne wydobycie ciała... Dopiero teraz, po wyzwoleniu kilku wsi w kierunku bachmuckim, „Sokyra” ewakuowano i zidentyfikowano... Robert – syn powstańca, członka OUN od 1939 roku, kierownika zbrojnego podziemia OUN na Kijowszczyźnie Wołodymyra Pokotyły; wnuk aktywnego uczestnika Pierwszych Wyzwoleńczych Zmagań Kindrata Pokotyły. Przyjaźniłem się z
Wołodymyrem Kindratowyczem (zmarł 7 września 2013 roku, 10 lat temu) i z Robertem od początku lat 2000. Robert Pokotyło w narodowo-wyzwoleńczej walce – już od końca lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Bojownik UNSO, uczestniczył we wszystkich akcjach obrony narodowej, które wówczas się odbywały: „Pociąg przyjaźni”, szturm Ławry, pogrzeb Patriarchy, szkolenia na Bohaterów Dniepru i innych. Był aktywnym członkiem Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Kijowskiego Bractwa UPA, podrozdziału Borszczahiwskiego KMO UNSO od chwili jego założenia.
Tłumaczenie maszynowe
Julia KYRKACZ, m. Słowiańsk „Rzekę zachować polecił Stwórca…” Przez 40 lat Wiktor Antonenko kierował Siewiersko-Donieckim basenowym zarządem zasobów wodnych (1977–2017) i od ponad 17 lat kontynuuje troskę o Nadchończe na czele organizacji społecznej „Siewierski Doniec – odrodzenie”. Głęboko wierząc, że ekologia przyrody musi zaczynać się od ekologii duszy, Wiktor Jehorowycz zawsze poświęcał szczególną uwagę właśnie edukacyjnej części działalności ekologicznej, biorąc na uzbrojenie autorytatywne słowo i własny przykład. Osobiste spotkania z uczniami i studentami, wycieczki w jednym z wiodących laboratoriów sfery wodnej, wsparcie ekologicznie aktywnej młodzieży, społeczne ekoczyny na brzegach rzek… Zapoczątkowane przez Wiktora Antonenkę dobre tradycje, starannie zachowane przez zespół wodniaków basenu Siewierskiego Dońca, stały się nieodłączną częścią kształtowania świadomości ekologicznej młodego pokolenia. W 2007 roku zapala on jedną z pierwszych gwiazd w konstelacji Dni Rzek na Ukrainie. I obecnie, przy wsparciu kolegów i ludzi o podobnych poglądach, władz i społeczności regionu, już 17. rok z rzędu obchodzony jest Dzień Siewierskiego Dońca – święto głównej arterii wodnej na wschodzie Ukrainy i otwarta platforma dla inicjatyw ekologicznych. Referaty naukowców i wystąpienia działaczy społecznych, gorące spory kolegów po fachu i przyjacielska wymiana doświadczeń… A do tego – niepowtarzalne piękno przyrody Nadchończa. Walentyna SEMENIAK, m. Tarnopol. Punktem wyjścia spotkania stało się miejsce sakralne – przy pomniku Tarasa Szewczenki. Następnie ukraińscy i polscy uczestnicy złożyli kwiaty na grobie matki Juliusza Słowackiego – Salomei. W parafialnym kościele rzymskokatolickim św. Stanisława odprawiono mszę za spokój duszy Juliusza Słowackiego. Na dziedzińcu obwodowego komunalnego literacko-pamięciowego muzeum Juliusza Słowackiego (rodzinna posiadłość) uczestnicy wydarzenia złożyli kwiaty pod pomnikiem poety. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele Tarnopolskiego obwodowego departamentu kultury i turystyki Tarnopolskiej obwodowej administracji wojskowej oraz Krzemienieckich władz miejskich i rejonowych, Polskiego Towarzystwa im. Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu, Krzemienieckiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. Tarasa Szewczenki. Minutą ciszy uczczono pamięć poległych ukraińskich żołnierzy w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Uroczystości z okazji uczczenia pamięci uświetniły żywiołowe występy zespołów twórczych regionu, pełne duszy pieśni do słów Ałły i Wiktora Antonenków oraz autorskie fotopoematy w prezencie na pamiątkę święta. Takim pamiętają przedwojenny Dzień Siewierskiego Dońca jego liczni goście ze wszystkich zakątków naszego państwa, podchwytując słowa pieśni „Wyszywanka – moja Ukraina”, „Słowiański kraj – pieśniarski kraj” i, oczywiście, „Hymn Siewierskiemu Dońcowi”. Słowiański kraj – pieśniarski kraj. Pamięć dawnych czasów. Na przestworzach stepów, Żeby w drodze nie spało się… W pieśniach – szerokość głosów. Na wozach czumaków, Nawet w duszach pozostały… Niby między nimi a mną Istnieje tajemny mostek – Śpiewam w rumiankowym polu, Śpiewam w rumiankowym polu W echu wonnych kwiatów. Refren: Słowiański kraj – pieśniarski kraj, Czułe światło, serca mowa… Słowiański kraj – niby Raj, Czarującej muzyki rozmowa. Słowiański kraj – pieśniarski kraj, Dońca jezior błękitna siła… Słowiański kraj – niby Raj, Rozwinął pieśni niebieskie skrzydła. Miasto w burzy wiatrów, Wolny ruch ziomków Cierpkim duchem przesiąkał… Rwią ich fale żagli, Przekonujący śpiew Stepem w dal rozlewał się… Refren. W ramach święta zapoczątkowano coroczny dziecięco-młodzieżowy konkurs twórczy „Siewierski Doniec – oczami młodych”, który również inspirowany był twórczością poetycką małżeństwa Ałły i Wiktora Antonenków. Jego celem jest wsparcie literacko i artystycznie uzdolnionej młodzieży w jej dążeniu do powiedzenia swojego słowa w obronie środowiska, przede wszystkim Siewierskiego Dońca – źródła życia na wschodzie Ukrainy. Dorastając i rozlatując się po całym świecie, niosą wszędzie ten wspólnie pielęgnowany ogień miłości do przyrody i szacunek do wody. A czarujący pędzel i natchnione słowo młodzieży wciąż dotykają serc wszystkich, którzy widzą ich twórcze osiągnięcia na stronach różnych wydawnictw… „Na herbie Słowiańska, sięgnąwszy w błękit, stał się symbolem sokół…” W 2012 roku małżeństwo Antonenków odniosło zwycięstwo w Słowiańskim konkursie miejskim „Miasto moje, ty dla mnie jesteś jedyne” z pieśnią „Sokół”, poświęconą pamięci słowiańskiego poety-romantyka XIX wieku Mychajła Petrenki. Jego wiersze dawno już stały się pieśniami ludowymi: „Wziąłbym ja bandurę…”, „Chodzi fala po Oskole…”, „Patrzę ja w niebo…”. Właśnie symboliczny sokół zdobi współczesny herb Słowiańska. Wiktor Jehorowycz wystąpił jako jeden z mecenasów, dzięki którym w Słowiańsku ustawiono znak pamięci w miejscu ojcowskiej posiadłości poety oraz tablicę pamiątkową na fasadzie Biblioteki Centralnej. W komitecie organizacyjnym pomagał przy przygotowaniach do obchodów 200-lecia od dnia urodzin Mychajła Petrenki. W 2016 roku W. Antonenko otrzymał tytuł „Honorowy krajoznawca Ukrainy”, a w 2017 – tytuł „Honorowy obywatel miasta Słowiańska”. Odznaczony orderem „Za zasługi” III stopnia, jest zasłużonym pracownikiem rolnictwa Ukrainy. „Wyszywanka – moja Ukraina…” 12 lat temu całą Ukrainę połączył Ręcznikowy chodnik jedności rodem ze Słowiańska – wyszywane ręcznie i połączone ze sobą barwne ręczniki z cząstkami duszy mistrzyń ze wszystkich zakątków naszego państwa. I droga jego rozpoczęła się właśnie od Nadchończa: Doniecczyzny, Ługańszczyzny, Charkowszczyzny. Na każdym ręczniku wyhaftowane są nazwa regionu i charakterystyczne właśnie dla niego tradycyjne ukraińskie ornamenty. Obecnie ten 75-metrowy symbol jedności Ukrainy starannie przechowywany jest w zbiorach Słowiańskiego muzeum krajoznawczego. A zaczynało się wszystko w 2010 roku w Słowiańsku, kiedy inicjatorzy Ogólnoukraińskiego projektu kulturalno-artystycznego „Ukraina jedyna: Wschód i Zachód razem” (kierownik projektu – Switłana Kuczerenko) postanowili w ciągu roku odwiedzić wszystkie centra obwodowe naszego kraju i do 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy stworzyć ogromny Ręcznikowy chodnik jedności. Do realizacji tak zakrojonej na szeroką skalę idei dołączył się również zespół Siewiersko-Donieckiego basenowego zarządu zasobów wodnych na czele z Wiktorem Antonenką, udzielając wszechstronnego wsparcia patriotycznej inicjatywie. Jeszcze na starcie – pomocą w zakupie kostiumów scenicznych do uroczystego pochodu przez Ukrainę, dalej – wytyczaniem trasy dzięki przyjacielskim kontaktom i wsparciu innych organizacji gospodarki wodnej w regionach, gdzie radośnie powitano i wzięto pod swoją opiekę posłańców ze Wschodu. I symbolicznie – autorską pieśnią „Wyszywanka – moja Ukraina” do słów Ałły i Wiktora Antonenków (muzyka Inny i Ołeksandra Kurylenków), która stała się swoistym hymnem projektu.
Z brzegów Dońca Siewierskiego uczestników Ogólnoukraińskiego pochodu z ręcznikami błogosławiły w dobrą drogę dzwony Ławry i Świętogórska cudotwórcza ikona Przenajświętszej Bogurodzicy. Matka Boża i pieśń „Wyszywanka – moja Ukraina” towarzyszyły im w drodze długiej na rok – od mistrzyni do mistrzyni, które z modlitwą i natchnieniem tworzyły prawdziwy ludowy amulet. Tak, hafciarka Maria Turczyn z Przedkarpacia mówiła wtedy, że ta ręcznikowa ścieżka duchowo połączyła Ukraińców różnych regionów i wyznań religijnych uzdrawiającą siłą dobra, miłości i nadziei. Rozpocząwszy się ręcznikiem, wyhaftowanym przez świętogórskich mnichów, symbol jedności Ukrainy osiągnął długość 75 metrów i zakończył swój uroczysty pochód 24 sierpnia 2011 roku w Kijowie. Oto tak „w płótnie kwiecistym sto dróg” rozciągnęło się od Donu do Sanu, od Morza Czarnego aż do stołecznych brzegów potężnego Dniepru, aby „w barwnej gładzi ręczników” połączyć całą Ukrainę. „Jak anioł-stróż dla rzeki…” W 2017 roku, świętując 40-lecie kierowania Siewiersko-Donieckim Zarządem Gospodarki Wodnej, Wiktor Jehorowycz Antonenko przekazał stery w pewne ręce – inicjatywnemu i doświadczonemu zastępcy, a obecnie kierownikowi zarządu basenowego Serhijowi Iwanowyczowi Trofanczukowi. Dzięki jego postępowemu, nowatorskiemu światopoglądowi zapoczątkowane wcześniej projekty ekoedukacyjne otrzymały nowy, potężny impuls. Dzień Dońca Siewierskiego, pozostając otwartą platformą dla konstruktywnego dialogu, wyrósł w wieloformatową przestrzeń dla realizacji ekopomysłów. A twórczy konkurs dziecięco-młodzieżowy rozszerzył się na cały basen Dońca Siewierskiego w granicach Ukrainy, obejmując obwody charkowski, doniecki i ługański, stając się wyczekiwanym ekowydarzeniem dla ponad tysiąca uczestników każdego roku. Pulsującym, serdecznym rytmem, niczym kręgi na wodzie, szerzą się dobre inicjatywy Wiktora Antonenki, wcielone w słowa oświaty i czyny całego życia. Wdzięczni koledzy dedykują jubilatowi poetyckie wersy, nazywając go „aniołem-stróżem rzeki”. A rzeczywistość jest taka, że to właśnie Siły Zbrojne Ukrainy są obecnie zarówno strażnikiem, jak i obrońcą naszych bogactw naturalnych. Pamiętajmy o tym. udział wzięli inni znani ukraińscy i polscy naukowcy, literaci. Jaskrawym dopełnieniem wydarzenia stało się otwarcie wystaw krzemienieckich artystów Olgi Zozuli i Wasyla Petrowskiego. Dialog dwóch kultur kontynuowany był w następnym tygodniu w mieście Łodzi, gdzie pracowała konferencja naukowo-historyczna. Udział w niej wzięli ukraińscy i polscy naukowcy, pisarze, muzealnicy. W minionych dniach swój 80-letni jubileusz obchodził Wiktor Jehorowycz Antonenko – całe swoje życie poświęcił zachowaniu zasobów wodnych głównej arterii wodnej wschodu Ukrainy. Słowem oświaty i niestrudzoną pracą służył wielce doświadczonemu Dońcowi Siewierskiemu, zostawiając cząstkę swojej duszy w jego wiecznych wodach, w ich tajemnym kodzie. I wdzięczny Doniec, niczym żywy, w piekielnym 2022 roku stał się niezdobytym forpocztą w obronie naszego państwa, powstrzymując wrogą rosyjską nawałę. Wiktor Antonenko i obecny naczelnik zarządu Serhij Trofanczuk
Tłumaczenie maszynowe
Tegoroczny ukraińsko-polski literacko-artystyczny „Dialog dwóch kultur” w Krzemieńcu nie był taki jak zawsze, ponieważ odbywał się w niespokojnym czasie wojny. Nasycony program wydarzeń nie męczył, a wręcz przeciwnie, dodawał jeszcze więcej sił: w powietrzu unosił się duch braterstwa i współpracy. Obchody 214. rocznicy urodzin polskiego poety rozpoczęły się w artystycznej świetlicy muzeum. Z ciepłym słowem powitalnym do obecnych zwróciła się dyrektor muzeum Juliusza Słowackiego Tamara Senina. Wydarzeniem konferencji naukowej był premierowy pokaz filmu wideo „Tutaj pozostaje duch Juliusza Słowackiego” z udziałem reżyserki Anny Hordijewskiej. Znany polski poeta (Stowarzyszenie Pisarzy Polskich) Mariusz Olbromski zaprezentował swoją książkę „Wiersze o walce o Ukrainę” w przekładzie Wiery Meniok z Drohobyckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. O współpracy w dziedzinie kultury i sztuki między Centrum Kulturalnym w Przemyślu a instytucjami kultury Lwowa w ostatnim dziesięcioleciu opowiedział dyrektor centrum Janusz Czarski. O obwodzie tarnopolskim we współczesnej przestrzeni literackiej opowiedziała obecnym autorka tych słów, w szczególności o stałej rubryce „Litbat trzyma obronę” na łamach Ogólnoukraińskiej niezależnej gazety społeczno-politycznej „Wilne żyttia”, o wydawaniu literacko-artystycznego czasopisma „LitTera”. Niezwykle emocjonalne było wystąpienie profesor Uniwersytetu Warszawskiego (byłej wykładowczyni Uniwersytetu Donieckiego) Walentyny Sobol, która właśnie wróciła z wyzwolonego miasta Izium i przywiozła ze sobą „Dziennik” miejscowej mieszkanki, która przebywając w okupacji, potajemnie robiła w nim zapiski. Ozdobą świątecznego wydarzenia był występ zespołu wokalno-instrumentalnego parafii rzymskokatolickiej Świętego Stanisława, a także Igora Riabowa, ukraińskiego pianisty, laureata międzynarodowych konkursów, doktora filozofii, docenta Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. W jego wykonaniu brzmiały melodie utworów Wasyla Barwińskiego. Oprócz wspomnianych, w konferencji naukowej wzięli
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
Najpierw – słowa kluczowe, które poeta włożył w usta matki-Ukrainy: Dniepr, brat mój, wysycha, Mnie porzuca, I mogiły moje miłe Moskal rozrywa... Tak samo przedstawiona jest ruina Ukrainy w wierszu „Czyhrynie, Czyhrynie…” (1844), o którym powiemy dalej: Dniepr wysycha, Rozsypują się mogiły, Wysokie mogiły – Twoja sława... Znawcy twórczości Szewczenki dawno i szczegółowo wyjaśnili w wydaniach akademickich oraz w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, że bezpośrednim impulsem do napisania wiersza „stały się wykopaliska zabytków archeologicznych, w szczególności mogił (kurhanów), których prowadzenie w latach 30.–40. ożywiło się na Ukrainie”. Wyjaśniono, że te mogiły w rzeczywistości nie były zabytkami epoki kozackiej, chociaż poeta, jak i wielu innych ukraińskich pisarzy romantycznych, uważał mogiły nie tylko za typowy znak ukraińskiego krajobrazu, ale przede wszystkim za symbol jej heroicznej przeszłości. Słusznie podkreślono, że obraz mogiły jest jednym ze stałych w twórczości Szewczenki i ma charakter ambiwalentny: jest ona świadkiem zarówno sławy, jak i bezsławy, ucisku i walki o wolność. W tym kontekście zapytam, czy w ogóle wielu ludzi wie, że termin „rozryta mogiła”, czyli „majdan”, jest interpretowany, powiedzmy, w encyklopedii „Ukraińskie Kozactwo”, jako „jama saletrzana – mogiła rozkopana podczas wydobywania saletry”, miała ona „wygląd wału o kolistym w planie kształcie, który tworzył się przy wybieraniu bogatej w saletrę gleby z centralnej części kurhanu”. Nawiasem mówiąc, uczeni poprawili Szewczenkę, który w Notatkach archeologicznych pisał o „starożytnym ziemnym umocnieniu” niedaleko Berezań, gdzie został napisany wiersz „Rozryta mogiła”, zaznaczając, że „w rzeczywistości „umocnienie” było tak zwanym majdanem – pozostałością starego kurhanu, rozkopanego w celu wydobycia saletry”. W akademickim „Słowniku języka ukraińskiego” leksem „majdan” w jednym z lapidarnych znaczeń – to „starożytna mogiła, rozkopana z góry”. Właściwie tak samo tłumaczono to jeszcze w słowniku znajomego Szewczenki, Wołodymyra Dala. Zwrócę uwagę na charakterystyczny zapis Szewczenki w Dzienniku z 13 sierpnia 1857 roku, gdzie ubolewa nad rozkopaniem na Jekaterynosławszczyźnie Sawur-mogiły. W przypisach do tego zapisu zaznaczono, że w rzeczywistości „chodzi nie o Sawur-mogiłę, zapewne znaną poecie z dumy o ucieczce trzech braci z niewoli, a o inną – Łuhową”. Jednak w rzeczywistości ważna nie jest ta trafna poprawka, a niezwykle ciekawe rozważania poety pod koniec zesłania, związane z wykopaliskami archeologicznymi: „Ja kocham archeologię. Szanuję ludzi, którzy poświęcili się tej tajemniczej matce historii. W pełni uznaję pożytek tych wykopalisk. Ale lepiej by nie rozkopywali… Dziwne i nawet nierozumne przywiązanie do bezmownych kurhanów, które nic nie mówią…” Z tych słów wyraźnie wynika, że Taras Hryhorowycz, który pozostawił w spuściźnie twórczej Notatki archeologiczne, sporządzone na zlecenie Kijowskiej Komisji Archeograficznej w latach 1845–1846, gdyby nadarzyła się możliwość i potrzeba, mógłby doprecyzować czy nawet zmienić swoje stanowisko wobec konkretnych wykopalisk archeologicznych. Ale w emocjonalnym odbiorze poety lepiej by nie rozrywać „naszych sławnych-przesławnych” mogił-kurhanów… Nic dziwnego, że wspomniany zapis w dzienniku Szewczenko zakończył tak: „Cały dzień i wieczór ciągle śpiewałem: W stepie mogiła Z wiatrem mówiła. Powiej, wietrze bujny, Żebym nie czerniała. Nie jest przypadkiem i to, że pierwsza mogiła Kobziarza miała wygląd kurhanu na wzór kozacki. Zatem, nie podważając naukowych wyjaśnień, poprawek i doprecyzowań, musimy dziękować Kobziarzowi, że w genotypie narodu ukraińskiego zachowało się właśnie jego postrzeganie stepowej mogiły, jak, powiedzmy, we wczesnym wierszu „Iwan Pidkowa” (1839): Wysokie te mogiły, Gdzie legło spocząć Kozackie białe ciało, W kitajkę owinięte. Wysokie te mogiły Czernieją jak góry, I o wolności cicho w polu Z wiatrami mówią. Jak zaznaczają znawcy twórczości Szewczenki, tutaj Szewczenko w swoisty sposób „spolityzował” ludowy motyw pieśniowy, przejęty z pieśni „Oj w polu mogiła z wiatrem mówiła…”, co tylko wzmacnia wersy Kobziarza… Ciekawie i wymownie przechodził przez cenzorów w 1859 roku następny po „Iwanie Pidkowie” wiersz „Dumy moje, dumy moje…” (1840): Step i step, ryczą progi, I mogiły – góry. Tam rodziła się, harcowała Kozacka wola; Tam szlachtą, Tatarami Zasiewało pole, Zasiewało trupem pole, Póki nie ostygło... Legło spocząć... A tymczasem Wyrosła mogiła, A nad nią orzeł czarny Strażnikiem lata, I o niej dobrym ludziom Kobziarze śpiewają. Cenzor Spirydon Pałauzow, który uważał poezję za „niezwykle piękną”, wątpił w wątek o „orle czarnym”, w którym, według jego słów, „przejawia się uosobiona władza”, podczas gdy cenzor Ołeksandr Trojnycki nalegał, że w ogóle „pieśń wżre się w pamięć każdego małorusina, wrażliwego na legendy ukraińskiej starożytności…”, a „ogólna myśl jej jest wroga złączeniu Małorosji z Wielkorosją”. W rezultacie w „Kobzarze” z 1860 roku wiersz został ucięty o ponad siedemdziesiąt wersów i, oczywiście, wszystko, co dotyczyło wysokiej kozackiej mogiły, zostało usunięte… Wdajmy się głębiej w te wersy poematu „Kaukaz” (18 listopada 1845 roku), gdzie mowa o przyjacielu Szewczenki, Jakowie de Balmenie, któremu „Przyszło wypić / Z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę!”: O przyjacielu mój dobry! przyjacielu niezapomniany! Żywą duszą na Ukrainie przebywaj, Lataj z kozakami ponad brzegami, Rozryte mogiły w stepie doglądaj. Wyjaśnia się pouczenie Szewczenki dla potomnych, by zobaczyli dawną sławę dziadów swoich, całej Ukrainy w napisanym niedługo potem – 14 grudnia 1845 roku – Posłaniu „I martwym, i żywym…” żeby rozkryły się Wysokie mogiły Przed waszymi oczami, Żebyście wypytali
Męczenników, kogo, kiedy, za co krzyżowali! W narracji historycznoliterackiej odnotowano, że „motyw ojczystej sławy, która jest pochowana w grobie, ruiny Ukrainy oraz mit o odważnym kozactwie, które przebywa w grobie – wszystko to jest oryginalne, szewczenkowskie” (W. Krawiec). Zauważono, że w wierszu „Rozryta mogiła” spotykamy, mówiąc słowami Jurija Iwakina, „uogólniony do symbolu obraz Ukrainy, obrabowanej przez carat”. Szczególne znaczenie mają, moim zdaniem, rozważania naszego wielkiego współczesnego, niezapomnianego Iwana Dziuby, który uważał wywody o badaniach archeologicznych i wykopaliskach za wtórne, mało ważne: „Ale rzecz nie w tym. Rozkopywanie mogił – to w rzeczywistości metafora wykorzeniania pamięci historycznej i narodowej samoświadomości narodu ukraińskiego ze wszystkimi tragicznymi konsekwencjami, wśród których jest i ta najstraszniejsza: pojawienie się hordy „odmieńców”, którzy staną się podporą i siłą uderzeniową reżimu kolonialnego”. Według słów akademika Mykoły Żułynskiego, który emocjonalnie i trafnie interpretuje Szewczenkę, to oni, „synowie serdecznej Ukrainy”, podstępne dzieci, porażeni zdradą, wzajemnym zwalczaniem się, żądzą majątków, władzy, grzesznych pokus, powinni ponieść karę za rozkład rodzimej ziemi, za wszystkie złoczyństwa i nieprawości. Dlatego też przepowiedział ukraiński Prorok: „Was znajdzie prawda-pomsta”, bo nie będzie przebaczenia od Boga za zdradę nieszczęśliwego narodu, porzuconego „na śmiech ludziom / Na pośmiewisko sąsiadom…”. Żułynski konkluduje: „Rozryta mogiła symbolizuje u Szewczenki Ukrainę ze zdewaluowaną samoświadomością narodową, z niegodnymi synami – odmieńcami-podludźmi, którzy pomagają Moskalowi zdejmować z matki-Ukrainy połataną koszulę, torturować ją, rozkopywać święte mogiły – symbole zapomnianej sławy, bohaterstwa i poświęcenia prawdziwych rycerzy Ukrainy”. Niech ryje, rozkopuje, Nie swojego szuka, A tymczasem odmieńcy Niech podrastają I pomogą Moskalowi Gospodarzyć, I z matki połataną Koszulę zdejmować. Autograf wiersza T. Szewczenki „Rozryta mogiła” Pomagajcie, podludzie, Matkę torturować. Nie będę ani trochę zaprzeczał, że typowym przedstawicielem odmieńców, jak się uważa, może służyć petersburski „ziomeczek z cynowymi guzikami”, spotkany przez autora komedii „Sen” w carskich pałacach. Ale, powiedzmy, wielki Ukrainiec i szewczenkoznawca Mychajło Hruszewski szczególnie podkreślał, że Kobziarz „z pogardą odwraca się od politykierów-hetmanów, tego „warszawskiego śmiecia i brudu Moskwy”, którzy nie potrafili stanąć na gruncie interesów narodowych, obronić wolności i wolnego ustroju swojej ojczyzny, sprzedali ją w niewolę moskiewskiemu samowładztwu…” Zatem, na wiek przed pojawieniem się współczesnego terminu „kolaboranci”, czyli tych, którzy współpracują z wrogiem i zdradzają swój kraj, Taras Szewczenko pozostawił Ukraińcom do odpowiedniego niszczycielskiego użycia w warunkach wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie synonimiczne przezwiska: „Niewolnicy, podnóżki, brud Moskwy”; odmieńcy; podludzie. Hruszewski, jako uczony, skrupulatnie zaznaczał, że już za czasów Chmielnickiego starszyzna kozacka, mając władzę i zajmując w tym sensie miejsce szlachty, była nastawiona dosłownie iść w jej ślady także w sferze społeczno-ekonomicznej: posiadać ziemie, zakładać poddanych: „Ale naród ukraiński już czuł, że nowa starszyzna idzie starą drogą, i wrogo odnosił się do niej, podejrzewając w jej polityce egoistyczną, chciwą żądzę”. U Borysa Olijnyka narodowy prorok Taras Szewczenko z bólem zwraca się do hetmana Bohdana Chmielnickiego: Wspomnij, jak wielomówni mężowie Po twoim, hetmanie, zgonie Pobiegli w kozaczki do Katarzyny, – Nie zdążyła nawet rzucić na napiwki. Tak i moi możni ziomkowie – Gdzież tam tobie – miłośnicy Ukrainy żarliwi! – A za trzydziestkę z carskiej ręki Taki między sobą uczynili rejwach, Że nie tylko wzajemnie koszule, Ale i Ukrainę darli na strzępy! Nawiasem mówiąc, od zgonu Chmielnickiego w 1657 roku do wstąpienia na tron Katarzyny II w 1762 roku minęło ponad sto lat i tylko Borys Olijnyk mógł tak elegancko i przekonująco ująć prawdziwy historyczny sens epoki w kilku wierszach. Taras Szewczenko był absolutnie bezlitosny dla promoskiewskich Ukraińców, którzy przekazali potomnym ciężkie dziedzictwo – „swoje kajdany” – i faktycznie doprowadzili matkę do przepaści: Doborowała się Ukraina Do samego końca. Gorzej niż Lach własne dzieci Ją krzyżują. Wstyd nawet wspominać, ile razy w historii Ukrainy te wersy Szewczenki brzmiały przejmująco prawdziwie i zabójczo… Podczas gdy w czasie historycznym wciąż wisi nad Ukrainą niczym miecz Damoklesa surowe ostrzeżenie Kobziarza: Prorokuj swoim podstępnym dzieciom, Że przepadną one, złe, Że ich bezcześć, i zdrada, I krzywoprzysięstwo ogniem, Krwawym, płomiennym mieczem Nacięte na ludzkich duszach, Że krzyknie kara nieustająca… Jeśli chodzi o następny problem, ujawniony przez poetę, to, jak trafnie zauważyła Nina Czamata – autorka gruntownego artykułu „Rozryta mogiła” w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (T. 5), „głęboką przyczynę, która doprowadziła Ukrainę do
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kryzysowego stanu, Szewczenko widzi w historycznym błędzie B. Chmielnickiego – w podpisanych w 1654 roku ugodach perejasławskich, które dla narodu ukraińskiego obróciły się likwidacją jego zdobyczy na drodze do stworzenia państwa narodowego, wprowadzeniem poddaństwa, ruiną”. Panowała i ja kiedyś Na szerokim świecie, Panowała... Ojej Bohdanie! Nierozumny synu! Spójrz teraz na matkę, Na swoją Ukrainę, Która, kołysząc, śpiewała O swojej niedoli, Która, śpiewając, łkała, Wyglądała wolności. Ojej Bohdanie, Bohdanoczku, Gdybym wiedziała, W kołysce bym cię udusiła, Pod sercem uśpiła. Miną czternaście lat, i Szewczenko z zachwytem odezwie się o najnowszej pracy Mykoły Kostomarowa, drukowanej w czasopiśmie „Otieczestwiennyje zapiski” pod tytułem „Bohdan Chmielnickij i wozwraszczenije Jużnoj Rusi k Rossii”, przeczytanej w Niżnym Nowogrodzie. Zwłaszcza 22 września 1857 roku poeta zanotował w Dzienniku: „…Czytałem „Bohdana Chmielnickiego” Kostomarowa. Piękna książka, która całkowicie przedstawia tego genialnego buntownika”. W tym niespodziewanym połączeniu słów Szewczenko uosobił historyczne przeznaczenie „sprawiedliwego hetmana”, „ojca kozaków” jako organizatora, natchnieniarza i wodza bohaterskiego kozactwa, całego nieujarzmionego narodu w zbrojnej walce przeciwko poniewieraniu Ukrainy przez Rzeczpospolitą i Moskwę… Następnego dnia – 23 września – Taras Hryhorowycz ponownie zapisał: „Ciągle… czytam Zinowija Bohdana. Piękna, współczesna książka!”. Taki emfatyczny nastrój wyjaśnia się tym, że poeta odebrał książkę Mykoły Kostomarowa całościowo i tym bardziej jako dusza spragniona duchowej lektury. Szewczenko nawet w Dzienniku nie zostawił najmniejszej aluzji na jakikolwiek brak zgody z opisami i ocenami znanego historyka i przyjaciela. Choć nietrudno przypuszczać, że nie tylko zachwycał się szeroko rozwiniętymi przez badacza dokumentalnymi płótnami, lecz także przeżywał, oburzał się, cieszył… Dajmy na to, Kostomarow szczegółowo pokazał, jak Bohdan Chmielnicki z kozakami przysięgał rosyjskiemu carowi, a my wiemy, że w koncepcyjnym „Wielkim Łyku” Szewczenki (1845) grzeszna była sama droga hetmana Bohdana Chmielnickiego, który „jechał do Perejasławia / Przysięgać Moskwie!..”. Ważne jest także, by pamiętać o tym,
Wołodymyr PORTIANKO, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Kilka lat temu przygotowałem materiał zatytułowany „Jubileuszowy medal Szewczenki musi istnieć!”. Został on rozesłany do mediów, kilku ministerstw, Związków Pisarzy i Dziennikarzy Ukrainy, znajomych szewczenkologów i innych. Szczerze mówiąc, nie spodziewałem się takiej reakcji. Ci jednak, którzy przesłali mi swoje propozycje, wyrazili jedną ważną myśl: powinno to być nie jubileuszowe odznaczenie, lecz najwyższe państwowe odznaczenie Ukrainy – Order Tarasa Szewczenki. I w pełni się z nimi zgadzam! Oto co napisał mi Mykoła Łysenko z Kerelówki (jest prawnukiem Tarasa Szewczenki po jego bracie Josypie): „Pana pomysł ustanowienia jubileuszowego medalu lub Orderu Tarasa Szewczenki jest bardzo na czasie. Na Ukrainie jest wielu twórczych i niezwykłych ludzi, którzy swoją pracą utrwalają pamięć o naszym Kobzarzu. Obchody 200-lecia urodzin Tarasa przebiegły zbyt skromnie. Nawet na małą […] przeczytawszy pracę uczonego Mykoły Kostomarowa i wychwalając ją, poeta Taras Szewczenko ani na jotę nie ustąpił w ocenie skazanej na zgubę, przeklętej przedestynacji rachuby Bohdana Chmielnickiego na moskiewskiego cara. W rzekomo zbawczej w perspektywie historycznej dwojakiej formule Kostomarowa, że Chmielnicki „zdawałoby się, działał tyle samo na korzyść Południowej Rusi, co i na chwałę cara-opiekuna”, narodowy Kobzarz z pewnością odrzuciłby pierwszą część, bo całkowicie wykluczał możliwość ożywczego państwowego związku z Moskiewszczyzną, nakazując Ukraińcom zerwać moskiewskie kajdany i prorocznie przewidując, że wolę trzeba będzie skropić „wrogą, złą krwią”… Dlatego nieprzypadkowo, dwa lata po przytoczonych notatkach w Dzienniku, Szewczenko napisał w sierpniu 1859 roku w historycznym Perejasławiu niezwykle surowy wiersz „Gdybyś ty, Bohdanie pijany…”:
Amen tobie, wielki mężu! Wielki, sławny! Lecz nie bardzo…
Gdybyś ty na świat nie przyszedł Albo w kolebce jeszcze się upił…
Nie kąpałbym ja w kałuży Ciebie, przesławnego. Amen.
Wracając do wiersza „Rozkopany kurhan”, zauważę, że stał się on pierwszym w szeregu politycznej poezji Szewczenki, co błyskotliwie zademonstrował Iwan Dziuba na przykładzie zamykających utwór wersów:
T. Szewczenko. Autoportret. 1843 r.
Po raz czwarty rozkopany, rozryty grób. Czego tam szukali? Co tam pochowali starzy ojcowie? Uczony wnioskuje: „…Do duszy narodu nie dokopali się, nie wykorzenili najgłębszego korzenia, więc pozostaje nadzieja na zmartwychwstanie… Tę metaforę rozrytej-niedorozrytej mogiły, niszczonej, ale nieniszczalnej Ukrainy spotkamy jeszcze u Szewczenki, jest ona u niego jedną z kluczowych. Będzie jeszcze misterium „Wielki loch”…” Przypomnę, że w tym utworze Moskwa nie dokopała się „wielkiego tego lochu…”, a zamykające wiersz misterium wersy są takie: Cerkiew-trumna Rozpadnie się... i spod niej Powstanie Ukraina. I rozwieje mrok niewoli, Świat prawdy zajaśnieje, I pomodlą się na wolności Dzieci niewolników!.. Ze swojej strony chcę podkreślić, że pod względem swojej istoty politycznej, z ducha „Rozryta mogiła” jest ściśle związana z kolejnym w czasie utworem „Czyhyrynie, Czyhyrynie…” – jednym jedynym wierszem, napisanym przez Szewczenkę w Moskwie 19 lutego 1844 roku w drodze z Ukrainy do Petersburga. Ciekawe, że w „Słowniku szewczenkowskim” (1977) w odniesieniu do „Rozrytej mogiły” zaznaczano: „Próby ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów wyrwania utworu z konkretno-historycznego gruntu epoki i interpretowania go jako antyrosyjskiego, a nie antycarskiego, są fałszerstwem”. W rzeczywistości właśnie antyrosyjski, czyli antymoskiewski charakter „Rozrytej mogiły” łączy ją z „Czyhyrynie, Czyhyrynie…” Jeśli „Rozryta mogiła” w pewnej mierze wchłonęła wrażenia i rozmyślania Szewczenki, zgromadzone podczas jego podróży po Ukrainie od maja do początku października 1843 roku, to „Czyhyrynie, Czyhyrynie…”, według trafnego określenia Iwana Dziuby, stało się „swoistą poetycką kwintesencją przeżytego i przemyślanego w ciągu dziewięciu miesięcy pobytu – nie pobytu, życia – na Ukrainie…” I to jeszcze nie wystarcza do powiedzenia – nie wolno lekceważyć tego, że „Czyhyrynie, Czyhyrynie…” został napisany w Moskwie! Poetycki katharsis dokonał się właśnie w niej! Cóż na niwie urodziło się???! Urodziła się ruta... ruta... Naszej woli trucizna. W „Czyhyrynie, Czyhyrynie…” polityczna liryka trzydziestoletniego Kobzarza po raz pierwszy wznosi się na zawrotną wysokość, odsłaniając, że tak powiem, antymoskiewski okres jego twórczości. Choć Moskwa w poezji nie jest wspomniana, faktycznie zostaje nazwana twardymi wersami o tym, jak Ukraińcy „skородzili włóczniami moskiewskie żebra”… Wkrótce w komedii „Sen” (lipiec 1844 roku) poeta po raz pierwszy kładzie odpowiedzialność za zniszczenie Ukrainy bezpośrednio na Moskwę: Może Moskwa wypaliła I Dniepr spuściła W błękitne morze, rozkopała Wysokie mogiły – Naszą sławę. Właśnie Moskwę w „Wielkim lochu” (1845) Szewczenko słusznie nazywa sprawczynią strasznej tragedii: Jak Baturyn sławny Moskwa w nocy zapaliła, Czeczelę zabiła I małego i starego W Sejmie utopiła. Jak te obrazy-oskarżenia poety strasznie powtarzają się w dzisiejszej zbrodniczej wojnie Moskwy przeciwko Ukrainie! Zatem historycznie ważne jest, że Taras Szewczenko dziś stoi ramię w ramię z ukraińskim narodem, nie zmęczony powtarzaniem, byśmy znowu nie musieli pić „z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę!”: Walczcie – pokonacie, Wam Bóg pomaga! Za wami prawda, za wami chwała I wolność święta! Wiersz, zrodzony w Moskwie, do dziś pali narodową świadomość ofiarną miłością Szewczenki do Ukrainy: Czyhyrynie, Czyhyrynie, Mój przyjacielu jedyny, Przespałeś stepy, lasy I całą Ukrainę. . . . . . . . . . . . . . Pomodliwszy się, i ja bym zasnął... Lecz myśli przeklęte Chcą duszę zapalić, Serce rozerwać. Trzeba zaznaczyć, że w ostatniej strofie „Czyhyrynie, Czyhyrynie…” Szewczenko wyraził przytłumioną, lecz niezgaszoną nadzieję, która przez półtora wieku wykiełkowała w Państwowym hymnie Ukrainy: Śpij, Czyhyrynie, niech giną Dzieci wroga, Śpij, hetmanie, dopóki nie powstanie Prawda na całym świecie. Znamienne, że właśnie wierszem „Czyhyrynie, Czyhyrynie…” Szewczenko otworzył rękopiśmienny zbiór „Trzy lata”, do którego włączył 23 poezje, napisane w latach 1843–1845, wśród nich „Rozrytą mogiłę”, która jest pierwszym utworem okresu „trzech lat”, a zakończył „Testamentem”. Jeśli „Testament” rzeczywiście został napisany jako ostatni w 1845 roku (25 grudnia), to „Czyhyrynie, Czyhyrynie…” stał się pierwszym w genialnym szeregu dzięki pełnej, wyczerpującej zgodności z duszą poety. W kontekście powyższego podkreślę, że nie wprost z utworów Szewczenki poznajemy historię Ukrainy, lecz bez poetyckiego słowa Kobzarza nie sposób jej poznać w całej różnobarwnej pełni i narodowej goryczy. Szewczenkowskie przemyślenie historii Ukrainy, przetopione w utwory poetyckie, miało i ma nieporównanie większy wpływ na czytelników niż jakiekolwiek prace naukowe.
...zbliża ludzi, budzi ich świadomość, a także przewychowuje. A przykładów tego jest bez liku! Oczywiste jest, że godne uczczenie jubileuszu Szewczenki to troska nie tylko pisarzy. Są setki, jeśli nie tysiące niepowtarzalnych ludowych szewczenkoznawców, prawdziwych samorodków na tej niwie. Przychodzą oni do naszego Związku z prośbą: wystąpić przed Prezydentem Ukrainy z kwestią ustanowienia jubileuszowego Medalu Szewczenki i przyznania go w przyszłym roku najlepszym ludziom naszego państwa, którzy przysłużyli się sprawie umacniania duchowości narodu”. Powtórzę jeszcze raz, i w tym mnie teraz wspieracie wy: trzeba zatwierdzić nie medal, lecz order Tarasa Szewczenki. I to będzie najlepszy prezent dla Tarasa i wszystkich Ukraińców! Po przeczytaniu tego tekstu, czy popieracie Państwo ideę ustanowienia państwowego odznaczenia – Orderu Tarasa Szewczenki, a może macie Państwo własne propozycje? Proszę je wyrazić. Będę szczerze wdzięczny!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…batkiwszczyny Szewczenki nie odwiedził żaden z pierwszych przywódców państwa… Ale my, jego potomkowie, w tym roku zasadziliśmy dębową aleję na jego ojczyźnie, ocaliliśmy „Tarasową kalinę”, której nadano status przyrodniczo-rezerwatowego funduszu. Dziękujemy, że troszczycie się o uczczenie pamięci o T. H. Szewczence”. Jestem ziomkiem Szewczenki, urodziłem się na Czerkaszczyźnie, w rejonie korsuńsko-szewczenkowskim, jestem założycielem siedmiu jego muzeów. Dość często mam okazję rozmawiać z tymi, którzy szanują i cenią poetę i wspominają go „niezłym, cichym słowem”. Taras Szewczenko zrobił, robi i będzie robił dla nas, Ukraińców, więcej niż ktokolwiek inny. Wielbiciele poety na spotkaniach często pytają mnie, dlaczego nie ma jubileuszowego medalu „200 lat od dnia urodzin Tarasa Hryhorowicza Szewczenki”. Nie wiem, co odpowiedzieć…
W przededniu 200-lecia osobiście zwróciłem się do NSPU z prośbą o poparcie idei zatwierdzenia takiego odznaczenia. Zachowała mi się gazeta „Literaturna Ukraina” z 24 października 2013 roku, gdzie opublikowano materiał „Jubileuszowy medal Szewczenkowski”, w którym, w szczególności, napisano: „Na posiedzeniu prezydium NSPU podjęto decyzję: mamy państwowe odznaczenie Jarosława Mądrego. Mamy – księżnej Olgi. Ale ten, kto stał się ojcem narodu, kto nauczył naród mówić językiem ukraińskim – Taras Szewczenko – jest tylko na banknotach. Zwracamy się do Prezydenta Ukrainy, aby do 200-lecia Kobzarza wprowadzić jubileuszowy Medal Szewczenkowski i odznaczyć nim całą elitę narodu. Chcemy, aby związki twórcze nas poparły”. A oto fragment artykułu zastępcy przewodniczącego NSPU Mychajły Kamenjuka „Wieczny jak Ukraina” w tej samej gazecie: „Słowo Tarasa nie tylko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
opracowania pieśni ludowych oraz utwory chóralne ukraińskich kompozytorów (A. Awdijewski, I. Ołeksijczuk, A. Wachnianyn, M. Werykiwski, I. Worobkewycz, H. Hawryłeć, L. Dyczko, W. Zubycki, W. Ikonnyk, Je. Kozak, A. Kos-Anatolski, O. Koszyś, A. Kusznirenko, B. Latoszynski, S. Ludkewycz, P. Niszczynski, L. Rewucki, Je. Stankowycz, W. Stepurko, B. Filc, I. Szamo, M. Szumski, M. Szuch, O. Jakowczuk, Ja. Jacynewycz); arcydzieła światowej klasyki (J. S. Bach, G. F. Händel, G. Bizet, J. Brahms, R. Wagner, G. Verdi, G. Gershwin, Ch. Gounod, O. di Lasso, P. Mascagni, G. Rossini, R. Twardowski, C. Franck, R. Schumann); popularna muzyka chóralna. Gwarancją niepowtarzalnego wizerunku twórczego Chóru Młodzieżowego jest kreatywny styl jego kierowników artystycznych, wysoko wykształconych artystek – zasłużonych działaczek sztuki Ukrainy, profesorów Ludmyły Szumskiej, absolwentki Konserwatorium Kijowskiego w klasie akademika O. S. Tymoszenki, oraz Ludmyły Kostenko, absolwentki Konserwatorium Lwowskiego w klasie docenta B. D. Zawojskiego. Zrozumienie postrzegania świata i potrzeb estetycznych młodzieży studenckiej, strategiczna wizja perspektyw rozwoju gatunku chóralnego, analiza światowych tendencji i nowych nurtów w dziedzinie wykonawstwa chóralnego stały się dla kierowniczek „Switycza” fundamentem w formowaniu autorskiego warsztatu twórczego, którego wychowankowie obecnie z powodzeniem pracują w różnorodnych placówkach oświatowych Ukrainy oraz profesjonalnych zespołach chóralnych.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANDRIJCZUK, przewodniczący Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki. Artystyczny pochód „Switycza”, trwający już prawie jedną trzecią wieku, budzi zarówno szacunek, jak i podziw, gdyż stworzony w 1993 roku przy Niżyńskim Uniwersytecie Państwowym imienia Mikołaja Gogola jako amatorski chór kameralny, już w krótkim czasie stał się prawdziwym ośrodkiem muzycznego oświecenia na Siewierszczyźnie. Na czym polega fenomen kolektywu, co stało się jego siłą napędową? Te pytania stawiają sobie zarówno wielbiciele twórczości chóru, jak i badacze narodowych tradycji wokalno-chóralnych. Od początku swojego istnienia organizatorki i niezmienne kierowniczki artystyczne chóru – Ludmyła Szumska i Ludmyła Kostenko – postawiły sobie za cel kształtowanie duchowości i narodowej świadomości młodzieży, popularyzację ukraińskiego duchowego dziedzictwa muzycznego, najlepszych wzorców ludowej twórczości pieśniarskiej, krajowej i światowej muzyki chóralnej. Pierwsze uznanie przyszło do „Switycza” już w 1997 roku na III Wszechukraińskim Konkursie imienia Mikołaja Łeontowycza, zorganizowanym przez Narodowy Wszechukraiński Związek Muzyczny. Wysoki poziom profesjonalny tego konkursu potwierdza skład jury: artyści ludowi Ukrainy, profesorowie Anatolij Awdijewski, Ołeh Tymoszenko, Jewhen Sawczuk, Łesia Dyczko, Andrij Kusznirenko, doktor nauk o sztuce, profesor Anatolij Łaszczenko. Odnotowali oni nienaganną technikę wokalną chóru z Niżyna, wyrafinowany gust muzyczny dyrygentek, stylistyczną przekonującość interpretacji różnorodnych gatunkowo utworów, bogactwo palety wokalno-barwowej. W rezultacie – I miejsce i tytuł laureata wśród chórów kameralnych. Międzynarodowe uznanie przyszło do „Switycza” na przełomie tysiącleci w austriackim mieście Linz, gdzie w 2000 roku odbyło się unikalne pod względem skali wydarzenie muzyczne – I Światowa Olimpiada Chóralna, na której rywalizowało 335 chórów z pięciu kontynentów. Organizatorem tej akcji było międzynarodowe towarzystwo chóralne „Intercultur”, które corocznie przeprowadza międzynarodowe konkursy i zawody chóralne w różnych zakątkach świata na najwyższym poziomie. I na tej feerycznej imprezie chóralnej niżyński chór z programem, składającym się z utworów ukraińskich kompozytorów Kyryła Stecenki, Jewhena Stankowycza, Łesi Dyczko, Wołodymyra Zubyckiego, został uhonorowany najwyższą nagrodą w nominacji „Chóry kameralne mieszane” – Złotym Medalem. Kolejnymi stopniami „Switycza” do szczytów mistrzostwa chóralnego stały się liczne konkursy i festiwale na Ukrainie i poza jej granicami: w Grecji, Włoszech, Niemczech, Polsce, Serbii, Turcji, na Węgrzech, we Francji, gdzie chór zdobywał Grand Prix, Złote medale, Złote dyplomy, nagrody specjalne i wyróżnienia. Wyjazdy chóru na międzynarodowe zawody chóralne profesorowie Ludmyła Szumska i Ludmyła Kostenko uważają nie tylko za znaczący bodziec do twórczego wzrostu kolektywu, ale także za ważną misję patriotyczną, podczas której młodzi wykonawcy odkrywają piękno ukraińskiej sztuki chóralnej słuchaczom w różnych krajach, co sprzyja integracji osiągnięć artystycznych narodu ukraińskiego w światowy socjum oraz wcieleniu w życie idei międzynarodowej dyplomacji kulturalnej. Obecnie pod względem liczby i wysokiego statusu osiągnięć artystycznych „Switycz” jest absolutnym liderem w dziedzinie uniwersyteckiego ruchu chóralnego Ukrainy – jest laureatem prawie 100 międzynarodowych i wszechukraińskich konkursów i festiwali, dokonał ponad 80 nagrań do funduszu Radia Ukraińskiego, wydał dwie licencjonowane płyty kompaktowe (na 200-lecie Niżyńskiej Szkoły Wyższej oraz z okazji 200-lecia od dnia urodzin Mikołaja Gogola)… Kontynuując dawne tradycje muzycznego oświecenia miasta Niżyna, jednego z unikalnych ośrodków kulturalno-oświatowych Lewobrzeżnej Ukrainy, kierownicy zawsze dążyli do zakrojonej na szeroką skalę działalności koncertowej. Dlatego kształtowanie koncepcji wykonawczej „Switycza” jest uwarunkowane tworzeniem wielowektorowego repertuaru, który na dzień dzisiejszy liczy ponad 400 przykładów literatury chóralnej. Są to ukraińskie śpiewy cerkiewne (M. Berezowski, A. Wedel, M. Werbycki, A. Hnatyszyn, M. Dyłecki, M. Łysenko, M. Łeontowycz, K. Stecenko); ob- „Switycz”, jako nowoczesna formacja chóralna, organicznie łączy narodowe tradycje akademickiego śpiewu chóralnego z innowacyjnymi podejściami do techniki wokalno-chóralnej, programów koncertowych, wyrazistości artystycznej, zarządzania, promując markę Niżyńskiej Szkoły Wyższej na Ukrainie i w świecie. Obecnie kolektyw posiada trwały autorytet, oryginalny wizerunek sceniczny, bogaty dorobek wydarzeń, w którym wyróżniają się znaczące kamienie milowe drogi twórczej kolektywu: festiwal muzyki ukraińskiej w Drohobyczu z okazji 125-lecia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, międzynarodowy festiwal „Maksym Berezowski i kultura muzyczna XVIII wieku”, koncerty pokazowe na festiwalu „Złotogłowy Kijów” oraz na Pierwszym Wszechukraińskim Konkursie Dyrygentów Chóralnych, występy na uroczystym zebraniu z okazji 120-lecia od dnia urodzin Mikołaja Łeontowycza w Operze Narodowej Ukrainy, na I Wszechukraińskim Zjeździe Pracowników Oświaty i Nauki w Pałacu Narodowym „Ukraina”, na XVIII międzynarodowym festiwalu muzycznym „Kijów Music Fest” w Filharmonii Narodowej Ukrainy, programy tematyczne w ramach międzynarodowych konferencji naukowo-praktycznych „Biblia i muzyka”, „Edukacja muzyczna Ukrainy w kontekście doświadczeń światowych” oraz na „Międzynarodowej Asamblei Wielkanocnej”, co jest bezspornym świadectwem wysokiego mistrzostwa wykonawczego „Switycza”, różnorodności jego wektorów twórczych. Intensywność podróży twórczych i udział w akcjach kulturalnych najwyższego szczebla przyczyniły się do ukształtowania u „Switycza” wizerunku mobilnego, wysoce artystycznego kolektywu, któremu niestraszne są utwory najróżniejszych epok, gatunków, stylów i form. „Obecnie „Switycz”, – jak zaznacza Łesia Dyczko, – to wizytówka Uniwersytetu Niżyńskiego, prawdziwa jego ozdoba, reprezentant wysokiego wizerunku uczelni Gogolowskiej”. I, niezależnie od wszystkiego, nawet w czasach wojny rosyjsko-ukraińskiej, Chór Młodzieżowy „Switycz” kontynuuje rozpalanie serc, nie przerywa swojego oryginalnego artystyczno-patriotycznego pochodu, z oddaniem pracuje na froncie kulturalnym, zachowuje tradycje i duchowe skarby ukraińskiej sztuki chóralnej, wychowuje i rozwija młode pokolenie przyszłych nauczycieli, śpiewaków i dyrygentów. Zatem wysokiego artystycznego lotu, „Swityczu”! Razem do Zwycięstwa!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wystawić „Rusałczyn Wielkanoc” Leontowycza. Ten projekt zrealizuje Iwan Urywski. Będą też tradycyjne koncerty „Wieczór musicalu”, „Strauss w operetce”, „Wieczór w operetce” i wiele innych. Są to programy, które przygotowujemy w każdym sezonie. Bertolt Brecht powiedział kiedyś, że wszystkie rodzaje sztuki służą jednemu – sztuce życia. Dziękujemy Bogu za te cudowne chwile życia, za ten fantastyczny wieczór, za otwarte drzwi w 89. sezonie Narodowej Operetki. Jesteśmy wdzięczni widzom, którzy do nas przychodzą, ale najbardziej musimy podziękować wyższym siłom – Siłom Zbrojnym Ukrainy. Otwarcie sezonu odbywa się w ramach jeszcze jednego ważnego dla Ukrainy projektu. Swego czasu nasz teatr był częstym gościem fantastycznego Międzynarodowego festiwalu, demonstrując wysoki poziom sztuki narodowej. Dziękujemy wszystkim, którzy pomagają Ukrainie swoimi zasobami, swoim uważnym, dobrym nastawieniem. I dzisiaj na sali są przedstawiciele przyjaznych Ukrainie państw. Dzięki utalentowanym artystom widzowie mogli na dwie godziny powrócić do pięknego czasu naszego pokojowego życia. Jestem bardziej niż przekonany, że już niedługo będziemy mogli powrócić do odbudowy Ukrainy z marzeniem o naszej wspólnej szczęśliwej przyszłości. Podziękujmy wszystkim ukraińskim żołnierzom, którzy bronią nas na froncie, którzy dzisiaj dają nam możliwość czerpania radości z ukraińskiej sztuki, patrzenia na siebie nawzajem z uśmiechami i radością! Całą pierwszą część poświęcono klasyce. Rozpoczęto koncert od „Marsza perskiego” J. Straussa. Brzmiały arie, duety, kawatiny ze znanych operetek i oper J. Straussa, R. Stolza, F. Lehára, P. Mascagniego, J. Brahmsa, G. Rossiniego, I. Kálmána – zarówno w językach oryginału, jak i w ukraińskich tłumaczeniach. Zwieńczeniem pierwszej części stała się pieśń „Operetka łączy nas” do muzyki I. Kálmána i słów S. Didka w wykonaniu chóru i artystów, którą można uznać za swoisty hymn teatru. Pierwsza połowa drugiej części była poświęcona gatunkowi musicalu, a w drugiej brzmiały ukraińskie pieśni. Było tego wieczoru wiele premier: „Troja-róża” (M. Mozgowego i W. Herasymowa), „Świetlica” (I. Biłozira i B. Stelmacha), „Chwila” (S. Wakarczuka), „Na wieki moja” (N. Prisycz). W finale wybrzmiała pieśń „Wolność” z rock-opery H. Tatarczenki i J. Rybczynskiego „Wolność”, która stała się symbolem niezniszczalnego ukraińskiego ducha. Wdzięczna publiczność długo nie chciała wypuszczać ze sceny narodowych artystów Ukrainy Serhija Awdiejewa, Ołeksandra Trofymczuka; zasłużonych artystów Hałynę Hrehorczak-Odrynską, Dmytra Szaraburina, Irynę Bespałową-Prymak, Arsena Kurbanowa, Ołhę Fedorenko, Tamarę Chodakową, Lubow Dobronożenko, Asię Seredę-Hołdun, solistów-wokalistów, artystów baletu oraz chór teatru. Życzmy Narodowej Operetce stałych kompletów publiczności i realizacji wszystkich twórczych zamierzeń w nowym sezonie teatralnym. z czystym sumieniem? Podobne pytania są ważne i aktualne dla każdego z nas. Są one zawsze ponadczasowe. Akcja rozgrywa się w więzieniu, gdzie młodzi ludzie odbywają karę za popełnione przestępstwa. Bohater W. Zeżery – Dziadek Ułas – to więzień z dramatycznym losem, najstarszy, najmądrzejszy wśród wszystkich skazanych. Na prawach mentora żeni Czypkę z narzeczoną, poucza młodzież mądrą przypowieścią o dwóch wilkach, wybacza winnym, sam prosi o wybaczenie, spowiada się widzowi… W jego oczach – nieuchwytny smutek i ból. W postaci Dziadka Ułasa przeplata się i komiczne, i tragiczne, i światło, i ciemność. Aktorowi udało się nie sfałszować, być maksymalnie szczerym i otwartym z nami oraz z samym sobą. Życzmy więc jubilatowi nowych twórczych zwycięstw, ról, książek i ciekawych historii. Mnoga lata, Witaliju Mykołajowyczu!
Tłumaczenie maszynowe
Wielkim Galą-koncertem otworzył 89. sezon teatralny Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki. Tego wieczoru brzmiały zarówno znane melodie, jak i wiele premierowych numerów. Eduard OWCZARENKO Zdjęcie Anatolija Fedorciwa – Dzisiaj otwieramy nowy sezon teatralny. Nasz bogaty program obejmuje klasyczną operę, operetkę, musical oraz estradę, zarówno ukraińską, jak i europejską. Pokazujemy, nad czym Narodowa Operetka Ukrainy będzie pracować w najbliższym czasie – podkreślił szef teatru, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. Kultura i sztuka weszły na wojenne tory, nasze wysiłki i praca dzisiaj są dla Zwycięstwa, z wiarą w jasną przyszłość i spokojne niebo nad głową. Przecież sztuka jest tą skuteczną siłą, która jest zdolna pokonać wroga. W 89. sezonie teatralnym Narodowa Operetka Ukrainy będzie kontynuować swoją pracę dla Zwycięstwa na froncie kulturalnym naszego państwa. Otrzymaliśmy licencję na wystawienie musicalu „Chicago”. Pracujemy także nad klasyczną operetką „Silva”. W planach jest wznowienie i uruchomienie w nowej obsadzie aktorskiej takich uwielbianych przez widzów musicali jak „Rodzina Addamsów” i „Dźwięki muzyki”. Będziemy mieć projekty międzynarodowe, w szczególności z Ambasadą Hiszpanii w Ukrainie koncert „Wieczór zarzueli”. A także – wieczór włoskiego kina. Chciałbym zatrzymać się przy jednym z projektów, który prezentujemy w tym sezonie – „Matka”. To pieśni o matce jako kobiecie, opiekunce, o matce jako Ukrainie. Będzie to wieczór charytatywny na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy, naszych artystów, którzy są teraz na froncie. Na zamknięcie sezonu planujemy Angelina WEŁYKA W tych dniach swój jubileusz obchodzi ukraiński pisarz, dziennikarz i teatrolog Witalij Żeżera. Witalij Mykołajowycz znany jest przede wszystkim z tego, że jest autorem książek „Mykoła Jakowczenko” (2011), „Pańskie komary” (2011), a także „25 Młodych historii” (2005) oraz „Mała encyklopedia Teatru na Podolu” (2008), napisanych we współautorstwie z Serhijem Wasyliewem. Pracował w Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy, kierował częścią literacką Kijowskiego Teatru Młodzieżowego. Nosi zaszczytny tytuł zasłużonego dziennikarza Ukrainy, otrzymał nagrodę Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy (1993), nagrodę „Kijowska Pektorał” (1994), Nagrodę Narodową im. I. Kotlarewskiego (1998). Publikuje w czasopiśmie „Ukraiński teatr”, w czasopiśmie „Teatralno-koncertowy Kijów”, gazecie projektu „Melpomena Tawrii”, który odbywał się w Chersoniu. I dzisiejszy wieczór – to nasze wsparcie dla niezłomnych chersończyków, dla tego potężnego teatru, który każdego dnia potwierdza życie. Sztuka inspiruje do życia! Nasza walka trwa. – Dla nas wszystkich ten sezon jest sprawdzianem – podkreślił główny dyrygent teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Didok. – Staramy się zawsze trzymać formę i moralnie wspierać naszego widza, aby ludzie pamiętali, po co żyjemy. I dalej będziemy robić wszystko, aby niebo naszego państwa było przejrzyste, czyste i jasne. Dzisiejszy koncert stworzyliśmy z naszych hitów. To arcydzieła klasycznej operetki, światowego musicalu. Oczywiście nie mogliśmy pominąć ukraińskiej pieśni patriotycznej, która dzisiaj jest szczególnie bliska widzom. W planach na ten sezon jest podniesienie tematyki ukraińskiej, zapowiedziana jest także premiera musicalu „Chicago”. Daj Boże zrealizować wszystkie nasze plany w życie. – Dziękuję ogromnemu zespołowi Narodowej Operetki Ukrainy, a w szczególności jej szefowi Bohdanowi Strutyńskiemu za wir emocji, które mnie przepełniają. Zawiozę je do Chersonia – wyznał dyrektor generalny Chersońskiego Teatru imienia Mykoły Kulisza, artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Knyha. – Wdzięczność tym chłopakom, którzy wyzwalają nasz lewy brzeg, chersończykom, którzy pod ostrzałem robią wszystko, aby miasto żyło. Mieszkańcy Chersonia mogli dołączyć do festiwalu „Melpomena Tawrii”. Nasze spektakle odbywają się w schronie. Marzę o tym dniu, kiedy cały zespół Narodowej Operetki przyjedzie do Chersonia. Zbiorą się ogromne sale, wszyscy będą klaskać i uśmiechać się. Ołeksandr Knyha wręczył pamiątkowy dyplom jubileuszowego XXV festiwalu „Melpomena Tawrii” dyrektorowi generalnemu – dyrektorowi artystycznemu Narodowej Operetki Ukrainy Bohdanowi Strutyńskiemu. – Narodowa Operetka wzbogaca nas siłą ducha, dodaje pewności, że jesteśmy wierni ukraińskiej sztuce i swoim tradycjom – zaznaczył pełniący obowiązki ministra kultury Ukrainy Rostysław Karandiejew. – Sztuka jednoczy nie tylko aktorów na scenie, nie tylko widza i widowisko. Sztuka jednoczy wszystkich ludzi, którzy niosą prawdziwe wartości. Aktorzy teatru także podczas wojny aktywnie propagują ukraińską kulturę za granicą w teatrze na Podolu. Teksty autorskich pieśni oraz dramat według powieści Panasa Myrnego napisał sam pisarz, gdzie ostro postawił pytanie, na które trudno dzisiaj znaleźć odpowiedź. Dlaczego dobrzy i uczciwi ludzie mogą obrabować i zabić? Jakie okoliczności popychają ludzi do podobnych czynów? Jak stworzony jest świat i jak działa system w stosunku do uczciwych ludzi? Jak przejść podobne próby i pozostać
Tłumaczenie maszynowe
„Głos Ukrainy”. Jego autorskie teksty w oryginalnej, literacko wyszukanej formie zachwycają czytelników niepowtarzalnością i oryginalnością. Spośród wielu literackich prac Witalija Mykołajowicza moje ulubione to eseje z autorskiej kolumny na łamach „Gazety po-ukraińsku”. Autor napisał około 450 esejów, które ukazywały się co piątek od 2005 roku. W filozoficznych miniaturach znajdziesz mnóstwo czystych, bezpośrednich i dobrych refleksji o zdawałoby się codziennych, przyziemnych sprawach, które giną w codziennym zgiełku. Takich jak wschód czy zachód słońca, sierpniowe poranki czy wieczory, miejsca, gdzie zimą po nocach chowają się wróble, do czego podobne są dojrzałe jabłka w sadzie, czy skoszona jesienią trawa. Wszystkie te proste, na pierwszy rzut oka, rzeczy w tekstach autora ożywają, przemieniają się w niezwykłe obrazy. Podobne wątki znajdziesz chyba tylko u Dowżenki, Stelmacha czy Tiutiunnyka. Powiedzmy, historia o trumnie, która zimą służyła dzieciom za sanie, albo „Sen o siekierze”, w którym narrator znalazł się na szczycie rodowego drzewa, czy dziewczęca rumiana twarz w lodowej przerębli, która przebiła się przez strzechę chaty w noc na Jordan. Wszystkie te obrazy, miejsca, wydarzenia, ludzie tworzą zaczarowany świat – mikrokosmos autora, w którym panuje radość, jasny smutek, naiwne dziecięce przeżycia, dobroć, ciepło i przytulność. Wtedy ze smutkiem uświadamiasz sobie, że wiele piękna przechodzi obok naszych oczu. A jeszcze Witalij Mykołajowicz jest znakomitym aktorem. Weźmy choćby przedstawienie „Czyż ryczą woły, kiedy żłoby pełne” w reżyserii Witalija Ma-
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr – To moja druga praca w Teatrze na Lypkach – opowiada reżyserka i scenografka spektaklu Kateryna Czepura. – Pierwszą tworzyłam na podstawie utworów Iwana Franki „Lis farbowany” i „Lis Mykyta”. Był to eksperyment twórczy, obliczony na dorosłego widza. Pracowaliśmy nad inscenizacją już po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. Ten spektakl jest i teraz obecny w repertuarze teatru. Pomysł wystawienia „Medei” zrodził się dawno. Poruszyła mnie problematyka utworu. Sama jestem mamą dwójki dzieci, rozwódką. Oczywiście moje życie nie jest tak tragiczne, jak głównej bohaterki spektaklu. Ale problemy, które są tam poruszane, są mi bliskie i zrozumiałe. Jeśli mówić o Ukrainie w całości, to po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji wiele kobiet z dziećmi znalazło się na emigracji, zetknęło się z korupcją, brakiem wsparcia. Mam przyjaciółki za granicą, które przetrwają w niełatwych warunkach. Ciągle odkładałam tę pracę, ponieważ temat przemocy wobec dzieci jest trudny (dla widza, społeczeństwa, dla nas wszystkich) i zabranie się za niego było nieco straszne. Nie możemy usprawiedliwiać głównej bohaterki, która zabiła swoje dzieci. Jednocześnie zauważę, że wina społeczeństwa jest nie mniej ważna w tej historii. Nieobojętność na ten temat motywowała mnie w pracy. W końcu zaczęłam pracować nad tym zamysłem w swoim niezależnym teatrze, ale wtedy niewiele zdążyłam zrobić. Zaczęła się wojna. Powróciłam do inscenizacji już w Teatrze na Lypkach. Oczywiście proces prób podczas wojny różni się od tego, który był wcześniej. Przerywaliśmy pracę na czas alarmów przeciwlotniczych. Trzeba przekonywać, że tematy, które bezpośrednio nie dotyczą wojny, dzisiaj też mogą być aktualne, a to, co wcześniej wydawało się proste i zrozumiałe, nabiera nowych sensów. Różnica polega też na tym, że mały niezależny teatr i duży państwowy mają swoją specyfikę i funkcjonują różnie. W spektaklu zajęte są tylko dwie aktorki, z którymi pracowałam nad tym projektem na początku, reszta to aktorzy Teatru na Lypkach. W wielu aspektach zmieniła się stylistyka spektaklu i rozwiązanie artystyczne. W pierwotnym wariancie miał być bardziej klasyczny w sensie inscenizacyjnym. A w tym teatrze jest więcej możliwości inscenizacyjnych. Wymyśliliśmy podium, na którym wszystko to się dzieje, inne momenty. Pracowaliśmy nad spektaklem dwadzieścia dni, potem było półtora tygodnia prób generalnych. Wszyscy aktorzy spisali się nadzwyczaj profesjonalnie. Według zamysłu autorskiego Bogini, Pielęgniarka i Mama to trzy różne postacie. A Hanna Suchomłyn sama wykonuje te role. Dla mnie było ważne, aby widz zrozumiał, że wszystko to są wymyślone postacie, które żyją w głowie głównej bohaterki, a nie w prawdziwym życiu. Dlatego trzeba było pracować nad większą obrazowością. Hannie ta rola przychodziła niełatwo, trzeba było się przeistaczać, tworzyć różne nastroje emocjonalne. Wykonawczyni roli Medei Ksenija Wasyljewa odpowiada wiekiem założeniom autorki. Moim zdaniem, wielkie znaczenie miały także momenty osobiste. Ona też ma dziecko, w małżeństwie Kseniji, dzięki Bogu, wszystko w porządku. Ale w swoim czasie aktorka zetknęła się z wieloma problemami, związanymi w społeczeństwie z macierzyństwem. Z początkiem pełnoskalowej inwazji ona także wyjeżdżała z dzieckiem za granicę, na długo zostawiała tam dziecko ze swoją matką. Podczas doboru aktorek miałam pewne wymagania: było ważne, aby posiadały warsztat dramatyczny, mogły wywoływać łzy, miały charyzmę, temperament. Trzecia kobieta w spektaklu to Księżniczka (Hanna Kazaczenko). Do niej idzie Jazon. Dla mnie ważne, żeby ta bohaterka miała swój wewnętrzny kręgosłup. Może wydawać się merkantylna i prymitywna, ale w rzeczywistości to silna kobieta. Część mojego zamysłu reżyserskiego polegała na tym, aby naprowadzić widza na myśl, że kobieta może być silną i rozwiązywać pewne kwestie w swoim życiu. Jeśli społeczeństwo się od niej odwraca, to wszystko może skończyć się fatalnie. Co do ról męskich. Ołeksandr Zinewycz gra Jazona. Dla mnie miało znaczenie, żeby to był atrakcyjny aktor – wysoki, przystojny. Chciałam pokazać, że kobiety często zachwycają się zewnętrzną charyzmą, a w rezultacie otrzymują niepocieszającą historię. Bohater zostawia swoje dziecko, nie kontaktuje się z nim. Aktor Witalij Derewianczuk gra ojca Księżniczki. Wydaje mi się, że ta rola przyszła mu stosunkowo łatwo, w pełni odpowiada typażowi swojej postaci. Scenografia i kostiumy wymyślone przeze mnie. Było to raczej koniecznością niż pragnieniem – przez ograniczenia czasowe. Kostiumy i dekoracje dobierałam tak, aby pokazać płynność epok. Na przykład ubiór Pielęgniarki przypomina przeszłość, a Medea jest we współczesnym stroju. To samo można powiedzieć o dekoracjach. Nie ma różnicy, w jakim czasie dzieją się wydarzenia, coś podobnego mogło być 500 lat temu i obecnie. Jak dawniej, dzisiaj rola matki i kobiety jest niedoceniona. Muzykę do spektaklu jeszcze wcześniej stworzyła współczesna kompozytorka Ołesia Onikijenko. Ja coś wybierałam, komponowałam. Jak dla mnie, ten materiał muzyczny udanie dopełnił spektakl. Także chciałabym wspomnieć o reżyserce światła Irynie Melnyczenko: kiedy zaczynało „pracować” światło, tworzyła się magia teatru. Ta inscenizacja była wielkim eksperymentem dla mnie i teatru. Cieszę się, że pełniąca obowiązki dyrektora – dyrektora artystycznego teatru Marija Krywenko „zanurkowała razem ze mną w tę przerębel”. To było niepowtarzalne doświadczenie. Swojej pracy oceniać nie będę. Jeszcze zauważam momenty w spektaklu, gdzie warto coś zmienić. W szczególności więcej uwagi poświęcić tematowi miłości Księżniczki i Jazona. Natomiast z pracy aktorów jestem zadowolona w pełni, zwłaszcza z Kseniji Wasyljewej w roli Medei. Trudno wytrzymać cały dramatyzm tej roli. Zaznaczę, że Medea to silna osobowość, a nie po prostu ofiara. Uważam, że Kseniji udało się to odtworzyć. Cieszę się, że powstał silny zespół aktorski. Obecnie pracuję nad dziecięcym spektaklem na podstawie bajki współczesnego ukraińskiego pisarza Saška Dermanskiego „Świąteczny sklepik cioci Malwy”. Już zaczęły się próby. Chcę także zrealizować spektakl dla młodzieży. To nieopracowany segment teatru, dla wieku 13+ jest bardzo mało materiału. W tym wieku dzieci subtelnie wyczuwają fałsz. Rozważam „Matyldę” Roalda Dahla oraz „Harry Potter i przeklęte dziecko” J.K. Rowling. Nowym projektem Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Lypkach stał się spektakl „Medealand” według sztuki Sary Stridsberg. Twórcy spektaklu próbowali pokazać miejsce kobiety w społeczeństwie i zastanowić się, czy zmieniało się ono w różnych czasach i epokach. Jeden z pokazów spektaklu odbył się w ramach XXV Międzynarodowego Festiwalu „Melpomena Tawrii”.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: Żywyłko Witalij Petrowycz — 1000 UAH. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe