Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №39 за 2025 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 39 (1320), 2—8 października 2025 r. Do Brusiłowa, na pielgrzymkę do Ohijenki z legendarnymi kolegami z roku – dziennikarzami

Mykoła TYMOSZYK, profesor, doktor nauk filologicznych Ta podróż, jestem przekonany, będzie warta całego rozdziału przyszłych wspomnień. I to z kilku powodów: ze względu na kalejdoskop wątków, które wyglądały nieprawdopodobnie; ze względu na kaskadę spotkań z niezwykłymi osobistościami, które przepełniały pozytywnymi emocjami; ze względu na ogrom nowego i nieznanego, co za każdym razem odkrywa to niezwykłe miasteczko dla podróżników nieobojętnych i zafascynowanych; ze względu na charyzmę przewodniczącego hromady Brusiłowa Wołodymyra Habencia – prawdziwego patrioty, wiernego syna rodzinnych stron, gorliwego naśladowcy wielkiego Ohijenki, utalentowanego gospodarza i miłośnika ludzi; ze względu na siłę niezłomnego nigdy i nieujarzmionego przez nikogo ducha Ohijenki, który rzeczywiście jest tutaj wyobrażalnie i namacalnie obecny. Jako inicjatorowi wyjazdu bardzo mi zależało, aby moi koledzy z roku i towarzysze broni Jurij Płaksjuk, Witalij Moskałenko, Wołodymyr Dichtiarenko, którzy są tu po raz pierwszy, oraz siostra-koleżanka z grupy Hałyna Daciuk, która jest tu po raz piąty, od pierwszych minut poczuli poruszający magnetyzm tego niedocenianego przez turystów, osobliwego zakątka ukraińskiej ziemi. W każdym razie, na razie tylko fragmenty z kilku niezapomnianych brusiłowskich stacji. Stacja pierwsza. Stela przy wjeździe do miasteczka „Brusiłów – ojczyzna Iwana Ohijenki” – prosto, treściwie, prawdziwie, trafnie. Z narodowym Tryzubem i herbem Brusiłowa, wykonanymi ze słynnego granitu korosteszowskiego. Wydaje się, że ten slogan najdokładniej wskazuje podróżnemu najważniejszą, wyróżniającą cechę osady. Stacja druga. Przyjęcie u przewodniczącego hromady Wołodymyra Habencia. Jeśli jest na całej Żytomierszczyźnie kierownik, który nie tylko przeczytał dostępnego obecnie Ohijenkę, ale także przyjął do swojego niełatwego codziennego życia zasady i wezwanie tego, do niedawna lekceważonego i znieważanego przez władze, Wielkiego Ukraińca, to jest nim Wołodymyr Habeniec – autorytatywny wśród zwykłych ludzi przewodniczący hromady Brusiłowa. Właśnie o takich prawdziwych mężach stanu i patriotach trzeba kręcić reportaże telewizyjne, pisać książki. To samorodki z ludu, hartowane przez niełatwe koleje losu w warunkach chronicznie zdenacjonalizowanej władzy. Na pamiątkę wzruszającego spotkania – od nas prezent dla przewodniczącego, szanownego Wołodymyra Wasylowycza – portret młodego Tarasa Szewczenki. Stacja trzecia. Biblioteka publiczna hromady. Tutaj wręczaliśmy własne najnowsze książki, rozmawialiśmy z miejscowymi intelektualistami, prawdziwymi strażnikami Jej Wysokości Ukraińskiej Książki. Tutaj książkowe morze rozkwita. Nie każda hromada może pochwalić się tak przytulną, przestronną i wygodną dla czytelników biblioteką. Nieprzypadkowo tutaj zrodził się pomysł przeprowadzenia corocznej książkowej tołoki. Stacja czwarta. Liceum im. H. Hołowczycia. Tutaj od wielu lat dobrze dyrektoruje Ołeksandr Nikitczyn. Od dawna się z nim przyjaźnię i cenię za entuzjazm. Myślę, że licealistom na długo zapadnie w pamięć warsztat „rekinów pióra” oraz elementy zachodniej lektury, którą przetestował autor tych słów. Będzie też dodatkowe spotkanie z nimi z moim wykładem multimedialnym „Spóźniony powrót” – o życiowym wyczynie, światowej sławie i lekcjach na dzień dzisiejszy wielkiego rodaka. Uczniowie byli zaintrygowani niespodziewanym zadaniem: wypytać starców w miasteczku i zebrać fakty o zniszczeniu przez bolszewików w latach 20. XX wieku zamkowej cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego, w której chrzcił się i brał ślub Iwan Ohijenko. Stacja piąta. Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego. To już trzecie odrodzenie świątyni. W tej kozackiej cerkwi swego czasu chrzcił się i brał ślub Iwan Ohijenko. Dlatego, aby wykorzenić w ludzie pamięć o tym działaczu, władze na początku lat 30. XX wieku zniszczyły ją doszczętnie. Dzięki niewiarygodnym wysiłkom przewodniczącego hromady Wołodymyra Habencia cerkiew powstała na nowo w całym swoim majestacie i pięknie. Stała się symbolem odrodzenia zarówno Ukraińskiej Cerkwi, jak i Ukraińskiej Wiary oraz Ukraińskiego Narodu. Ze szczególną radością zapoznawał gości z niepowtarzalnymi urokami cerkwi jej proboszcz ojciec Ołeh Romanyna. Stacja szósta. Muzeum Iwana Ohijenki. To moja osobista miłość i duma. Tutaj ponad trzy lata temu zainicjowałem akcję „Kup książkę Ohijenki – wesprzyj Siły Zbrojne Ukrainy”. O skuteczności akcji świadczą następujące liczby. Ze sprzedaży książek I. Ohijenki i M. Tymoszyka w Muzeum Ohijenki w latach 2022–2025 przekazano i przelano (według dostępnych w Fundacji pokwitowań bankowych): na budowę zniszczonej przez bolszewików cerkwi, w której chrzcił się i brał ślub Iwan Ohijenko – 38 tys. hrywien; na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy – 65 700 hrywien. Łącznie Ohijenko „zarobił” i „oddał” na dobre cele 103 700 hrywien. O tej akcji mam zamiar opowiedzieć osobno. Stacja siódma. Muzeum Ołeksija Makarenki. To kolejny cud w Brusiłowie. Chodzi bowiem nie tylko o godne upamiętnienie pamięci miejscowego utalentowanego artysty o niezwykłym losie, ale także o zjawisko niepowtarzalnego stylu artystycznego, który w sztuce otrzymał nazwę płatkowizmu (lub pelustkowizmu), którego nie ma nigdzie indziej na świecie. To muzeum jest własnością komunalną hromady. Zaimponowała mi opowieść dyrektor muzeum Ołeny Kosarczuk. A także to, że napisała i wydała imponującą pod względem treści i oprawy książkę – „Płatkowizm Ołeksija Makarenki”. Sponsorami bogato ilustrowanego wydania zostali mąż i syn autorki, który obecnie jest na froncie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Stacja ósma – końcowa. Studnia Ohijenki. Przy niej napiliśmy się uzdrawiającej wody i ruszyliśmy do kamienia pamiątkowego w miejscu domu, w którym urodził się przyszły minister oświaty i wyznań Rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, uczony światowej sławy i tłumacz Biblii na język ukraiński. Natchnienie i wrażenia z niezwykłej wrześniowej podróży do Brusiłowa będą rozbrzmiewać w sercu jeszcze długo. A nam trzeba zabrać się za nową sprawę – przywrócić wręczanie nagrody imienia Iwana Ohijenki w jego ojczyźnie, w Brusiłowie. O tym, właściwie, mowa była na każdej umownej stacji. Znak pamiątkowy przy wjeździe do ojczyzny Iwana Ohijenki – do Brusiłowa. Spotkanie z przewodniczącym Rady Osiedlowej Brusiłowa Wołodymyrem Habenciem. Od lewej do prawej: Jurij Płaksjuk, Wołodymyr Dichtiarenko, Witalij Moskałenko, Hałyna Daciuk, Mykoła Tymoszyk, Wołodymyr Habeniec. W odrodzonej, nowo wybudowanej cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego – z mecenasem Wołodymyrem Habenciem i kierowniczką wydziału kultury, turystyki i mediów Rady Osiedlowej Brusiłowa Łarysą Fiłonenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wspólnymi siłami – Viribus Unitis

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy 150 lat Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza! Perła UNESCO i Ukrainy! W takim pięknie nie można się nie zakochać. Ono zniewala, inspiruje, zachwyca, skłania do otwarcia się na całą gamę uczuć. Majestatyczna postawa tego dzieła nie chłodzi, lecz emanuje ludzkim ciepłem. A zatem tutaj po prostu nie wypada „nie uczyć się” tak jak trzeba, czy być wewnętrznie i zewnętrznie niechlujnym. Bo musisz być „wdzięczny” za to ciepło, nadzieję, które otulają cię jak małe dziecko, szukasz błysku i wzlotu, przebaczenia i miłości. Przypomina się wiersz Borysa Bunczuka, wieloletniego, niestrudzonego „literackiego” dziekana o dziwnej „słodyczy w bolesnym ścisku”, kiedy „Poety poszarpana dusza / Czeka stąd odpuszczenia i przebaczenia”. Z takimi splecionymi myślami i emocjami, oczekiwaniami i nadziejami zawsze stykasz się, wchodząc przez uniwersytecką bramę, mając nadzieję zmądrzeć. Przede wszystkim sercem. A obecnie, w jubileuszowe dni, na wydziale filologicznym – Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna (z międzynarodowym udziałem) „Filologia na Uniwersytecie Czerniowieckim: postacie, szkoły, strategie rozwoju”, która odbywała się w znaczącej dla wielu studentów i wykładowców 21. sali wykładowej. Rzeczywiście, w tym niemal sakralnym miejscu przez wiele lat oczarowywali swoim wysokim Słowem uznani przez ukraiński świat Oświeciciele i Budziciele narodowej duszy. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje profesor S. Smal-Stocki – wybitny działacz społeczny i polityczny, jeden z 12 fundatorów-założycieli Ukraińskiej Akademii Nauk, stworzonej za czasów hetmańskiego Państwa Ukraińskiego P. Skoropadskiego. Mąż stanu, natchniony szewczenkoznawca, organizator ukraińskiej nauki na obczyźnie, błyskotliwy przewodnik idei I. Mazepy, twórca wraz z akademikami M. Wozniakiem, F. Kolessą, pisarzem B. Łepkim „Ukraińskiej Akademii Nauk im. Mohyły i Mazepy” (1938 r.), honorowy członek NTSz, sekretarz stanu do spraw oświaty ZURL, przewodniczący Centralnego Zarządu Ukraińskich Strzelców Siczowych, poseł Sejmu krajowego i parlamentu austriackiego, szef „Ruskiej Besidy” (siostrzanej organizacji „Proświty”) oraz „Ukraińskiej Szkoły”, główny dyplomata URL w Republice Czesko-Słowackiej, jeden z założycieli i kierownik „Muzeum Walki Wyzwoleńczej Ukrainy” (1925) w Pradze. Nie sposób wyliczyć wszystkich cnót i zalet tego wielkiego Ukraińca – Uczonego i Obywatela. Lecz najwyższą jakością Smal-Stockiego, jak zaznaczał swego czasu profesor historii Ołeksandr Dobrzanśkyj, była jego nieposkromiona Wiara w to, że „Ukraiński naród znów powstanie i ogłosi swoje prawa pełnym głosem”. Wysoce etycznym stał się referat profesor Switłany Szabat-Sawki o twórczości życiowej wybitnych przedstawicieli wydziału filologicznego (filozoficznego) na przestrzeni półtora wieku. Wiele z tych imion wyryto w gruntownych wydaniach „Pisarze Bukowiny…” (Chrestomatia. Części 1 i 2. Oprac. B. Melnyczuk, M. Jurijczuk), które miały wielki rezonans społeczny w latach 90. ubiegłego wieku, u zarania naszej odnowionej Niepodległości, ponieważ zawierały naszą historię walki wyzwoleńczej, wartości duchowe, które kształtowały jakościowo nową matrycę światopoglądową i ukrainocentryczną koncepcję językowo-literacką edukacji narodowej. Tam odnajdywaliśmy wszystkie te przejmujące i bolesne problemy, które do dziś towarzyszą naszemu Narodowi, tam i teraz pulsują prawdą narodowe testamenty, które nigdy nie są wydawane na pastwę losu. Bohdan Melnyczuk (wieczna mu pamięć), prezentując we wstępie utwory Mychajła Iwasjuka – „Spotkanie z Iwanem Franką” oraz „Oda do języka ukraińskiego”, przejmująco przekazuje „jak Franko ramionami podpierał wysokie niebo”, jaka „Święta ukraińska mowa, / Taka jak Matka Boska w świątyni, / …Dlaczego proboszcz odprawia mszę świętą, / A ja pojąć słów jego nie mogę”. Dlaczego więc te rzekomo przestarzałe dorobki poetyckie są tak znaczące dla czasów obecnych? Bo w tych boleśnie napisanych strofach Iwasjuka nigdy nie gasła nadzieja, nawet „w lata ciężkie, ponure, / Kiedy będę w zadumie”, – głosił pisarz, należy zawsze postępować sprawiedliwie, żeby „Dusza nie wchodziła w okowy / Obcych bogów, obcej mowy”. Jakby dopełniając i kontynuując ciągłość i nieśmiertelność „Słowa Bożego w twoim sercu”, wzywająco wypowiedzianego przez tych, którzy odeszli w wieczność, profesor W. Antofijczuk przeprowadził bardzo oryginalną, naukowo głęboką i światopoglądową analizę-referat o represjonowanym przez moskiewskich stalinistów Dmytro Zahule, u którego, według świadectw znanych literaturoznawców „jest, oprócz poezji i miłości, jeszcze jedno głębokie uczucie: to – miłość do rodzinnej ziemi, tęsknota za rodzinnym krajem… Kiedy brzmi żalem uskrzydlony śpiew”. W rzeczywistości twórczość życiowa tego utalentowanego narodowego symbolisty była przesiąknięta niezłomną miłością i nieposkromionym zakochaniem w swoich „wierzchowinach”, w praojcowskiej rodzinnej ziemi. A jeszcze stwierdzano, że znaczenie poezji Zahula – w jej prawdzie, prognostyczności i obywatelskiej odwadze, wszak w tamtych okrutnych dla ukraińskości latach on w zupełnie innym, niż majętni poeci-koryfeusze, światopoglądowo-politycznym wymiarze oceniał tragizm ukraińskości, dobrze uświadamiając sobie istotę moskiewszczyzny, która była dla Ukrainy „dawnym wrogiem, północnym krukiem”. Dlatego przedstawiona przez Wołodymyra Antofijczuka analiza pięknego wydania (D. Zahul. Cienkostrunna harfa: Poezje. – Wyżnycia: Czeremosz, 2025) stała się prawdziwą ozdobą Ogólnoukraińskiego forum literackiego, poświęconego zachowaniu, ochronie i twórczemu rozwojowi Języka Ukraińskiego i narodowej Kultury. A nieco później, w przedwieczerze „pod egidą” Stowarzyszenia absolwentów CzNU w parku uniwersyteckim zebrało się studencctwo wszystkich czasów wraz z profesorami swojej rodzinnej Alma Mater na otwarte spotkanie-dyskusję: „…dzisiaj, jutro, zawsze”. Obok – pomnik artysty – architekta Josefa Hlavki, uczonego, organizatora i inspiratora nauk oraz sztuk (założyciel i pierwszy przewodniczący Czeskiej akademii nauk, której podarował 250 tys. złotych), który stworzył w Czerniowcach unikalną pod względem estetyki perłę. A jeszcze pozostawił obecnym i przyszłym pokoleniom znaczące ze względu na swoją humanitarność etyczne testamenty. Jeden z nich – „strzeżcie poczucia piękna… Bądźcie uczciwi i wielkoduszni, twórcami, a nie niszczycielami”. Obecnie dziwne piękno tego najwybitniejszego obiektu kulturalnego Bukowiny wpisane jest na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zespół architektoniczny w Czerniowcach wszedł również do piątki najbardziej oryginalnych uniwersytetów świata (Cambridge, Nottingham, Singapur, Bangkok). Ale nigdy nie zapominajmy, jak uczył nas wszystkich Hryhorij Skoworoda, i o swoich pierwotnych źródłach. Bo w rzeczywistości uniwersytet wyrastał na ideach i kluczowych duchowych fundamentach Rezydencji pierwszego ukraińskiego prawosławnego metropolity Bukowiny i Dalmacji Jewhena Hakmana. Wszak błogosławiony przyjazd w 1862 roku Hlavki na Bukowinę w celu rozpoczęcia budowy przyszłej rezydencji metropolitalnej (ukończonej w 1882 r.), bezpośrednio wiąże się z usilnymi inicjatywami Jewhena Hakmana – autora idei, mecenasa i organizatora budowy zarówno pałacu rezydencjalnego, jak i samego uniwersytetu. Będąc wybitnym działaczem społecznym i politykiem, niestrudzonym oświecicielem i duchownym, posłem z Bukowiny do parlamentu wiedeńskiego, dopiął swego, by „koronny” i bliski mu kraj (Bukowina) miał wreszcie swój uniwersytet. Ale często tak układa się los, że nie zawsze świat ziemski jest miłosierny i sprawiedliwy wobec twojej ofiarnej pracy. Wszak ani pierwszy metropolita Bukowiny i Dalmacji Jewhen Hakman, który zainicjował budowę tego niezrównanej urody dzieła, ani wybitny architekt Josef Hlavka – godny syn Czech, Austrii i Ukrainy, „swojej” duchowej rezydencji w całym jej pięknie za życia nie zobaczyli ukończonej. Bez wątpienia o tym wszystkim można dowiedzieć się znacznie więcej przez pryzmat działalności wybitnych osobistości epoki, Jewhena Hakmana i Josefa Hlavki w solidnej książce „Architektoniczny cud Czerniowiec” (Tamara Marusyk, Iryna Korotun), która ujrzała światło dzienne, gdy uniwersytecki kompleks architektoniczny został włączony na Listę obiektów Światowego Dziedzictwa UNESCO. Sądzę, że społecznie znaczącym naukowo-etycznym prezentem na Jubileusz Uniwersytetu stał się również właśnie wydany 4. tom (z pięcioksięgu) „Ilustrowanej encyklopedii historyczno-teologicznej” (przewodniczący kolegium redakcyjnego profesor Wasyl Baluch). Chce się wierzyć, że w kolejce – „Encyklopedia Bukowiny”, która oświeci wreszcie wysoką prawdą dla „siebie” i świata piękne duchowe skarby tego danego przez Boga kraju, znacznie rozszerzając i pogłębiając przestrzeń poznawczą R. Kaindla, A. Żukowskiego i in. A obecnie ci, którym szczęściło się bywać choćby raz w przestronnej niszy tej niezwykłej budowli, na długo (jeśli nie na zawsze) zachowają uczucie zachwytu niepojętym pięknem dzieła ludzkiej myśli, duszy, serca i rąk. To ten przypadek, kiedy tutaj w jedno zlewają się (według Platona) Rozum z Kulturą, pielęgnowane przez Muzy. Ile by nie przychodziło spotykać się z tym rękoma stworzonym „cudem”, stworzonym talentem, ofiarną pracą i „błyskaniem” duszy, jestem pewien, że nikt i nigdy nie pozostanie obojętny. Bo niemożliwe jest mijać taką architektoniczną „urodę”, ponieważ przenika ona ciebie na wskroś, docierając do tajemnic ukrytych emocji. Wydaje się, że w tym miejscu „uczłowiecza się” człowiek i świat, przychodzi uświadomienie, że można zabić nawet cywilizację, ale zło i barbarzyństwo nie są w stanie zabić Kultury. Wszak Ona – jest wieczna, jest naszym Sercem, Duchem i Silnikiem życia. Piszę o tym wszystkim od razu, wróciwszy do Kijowa w noc na 28 września, kiedy nad głowami na nocnym niebie (i na ziemi) huczy nieustanny ostrzał, wybuchy, pożary. Przerażające kadry z ulic Kijowa… Jest już rano, a bombardowanie trwa. I znowu ofiary wśród ludzi – zabici i ranni. Wśród nich – dzieci. Ludożerca-moskal w postaci „człekokształtnego” putinoida kontynuuje, odbierając życie, swój śmiercionośny marsz na Ukrainie. Tym razem na stolicę czarnymi krukami nadleciało (oprócz rakiet) ponad 500 dronów. Nawet nie sposób sobie wyobrazić, ale te płazowate potwory-mordercy w rodzaju putinów-ławrowów do dziś są podawane do ręki w tym grzesznym i okrutnym świecie, który pozwala katom-terrorystom krakać na trybunach i platformach ONZ, a nawet stąpać po rozścielonych przed nimi czerwonych (od ukraińskiej krwi!) dywanach… Być może wszystko to łączy się i jest odbierane zbyt ciężko, dotykając dobra i zła, harmonii piękna i dzikich bestii moskowii. Ale właśnie taka jest obecna rzeczywistość, ponieważ zdegenerowani raszyści, zabijając ludzi, ukraińską państwowość i tożsamość, zaciekle niszczą naszą kulturę, edukację, narodowe zabytki historii. Dzisiaj po raz kolejny doszczętnie w Kijowie zrujnowano (oprócz budynków mieszkalnych) całe ulice, szpital, centrum kardiologiczne, placówkę przedszkolną… Rok szkolny dla uczniów i studentów rozpoczął się, gdy barbarzyńcy moskowii całkowicie zrujnowali 400 placówek oświatowych (od przedszkoli po uniwersytety), a kolejne 4296 ucierpiało od bombardowań i ostrzałów; uszkodzono 1553 zabytki dziedzictwa kulturowego oraz 2388 obiektów infrastruktury kulturalnej (481 – zniszczono całkowicie), 148 z nich ma status znaczenia narodowego. Raszyzacja, barbarzyńcyzacja, kultywowana przez satanistyczną Moskwę, zuchwale maszeruje przed kulturą i cywilizacją. Dokąd?! Najwyraźniej dotąd, dopóki sumienna ludzkość nie udzieli sprawiedliwej odpowiedzi na najbardziej wrażliwe pytanie – jak żyć dalej? W Piśmie Świętym apostoł Paweł, zwracając się do Tesaloniczan, mówi: „Ducha nie gaście!”. Jednak muszę wspomnieć także o bardziej ziemskiej, lecz nie mniej mądrej wersji, która jako hasło jedności narodziła się w Europie jeszcze w połowie XIX wieku, kiedy kiełkowała idea stworzenia wspomnianego Uniwersytetu. Na fasadzie Ratusza w Czerniowcach w języku ukraińskim i po łacinie umieszczono: „Wspólnymi siłami – Viribus Unitis”. Ta dewiza jest obecnie pożądana nie tylko dla zgromadzenia absolwentów Uniwersytetu w Czerniowcach wszystkich czasów, obywateli miasta i obwodu. Jest ona ogólnonarodowa, ogólnoludzka. Bo pokonać wszechświatowo-moskiewskie zło można, gdy „żyje się razem”. Iwan Mazepa w swojej „Dumie” ostrzegawczo powie dla przyszłych pokoleń Ukraińców: „Przez niezgodę wszyscy przepadli. Sami siebie zwojowali… Żal się, Boże, Ukrainy, Że nie razem ma synów! I niech w te świąteczne dla Uniwersytetu w Czerniowcach dni ze wszystkich jego ambon i katedr rozbrzmiewa duchowy Hymn, napisany przez M. Łysenkę i O. Konyskiego. Boże wielki, jedyny, Nam Ukrainę chroń… Zatem Vivat Academia! Sław się, Akademio moja!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

poinformowało Suspilne. Kilkadziesiąt osób zebrało się w centrum stolicy, aby zapalić znicze i stworzyć światła pamięci. Wśród obecnych były także matki zaginionych bez wieści wojskowych. Na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym (NWCM) w pierwszym miesiącu od otwarcia odbyło się 108 pochówków ukraińskich Obrońców. Wśród nich – 97 Obrońców Ukrainy, których nazwiska na razie pozostają nieznane. Jak informuje Cenzor NET, przekazuje o tym „Interfax-Ukraina” w oparciu o dane Ministerstwa ds. Weteranów. Tarnopolskie wydawnictwo „Misto” donosi, że w Zbarażu wystartował projekt kulturalny „Ida Fink. Muzyka życia”, zrealizowany przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Jest on poświęcony twórczości i życiu znanej na całym świecie pisarki, urodzonej w Zbarażu Idy Fink (Landau), która weszła do historii literatury jako głos Holokaustu. Ida Fink była mistrzynią krótkiego opowiadania. Jej utwory (wśród nich powieść „Podróż” oraz zbiór „Ogród odpływa”) zostały przetłumaczone na wiele języków i stały się nieodłączną częścią literatury światowej. Autorka z zadziwiającą powściągliwością i siłą opisywała tragedię oraz przetrwanie, pozostawiając pokoleniom świadectwo o najciemniejszych kartach XX wieku. 26 września na Dworcu Centralnym w Kijowie zaczęła działać interaktywna wystawa-dedykacja dla Ukrainy Ukraine WOW. 5 tematycznych bloków ekspozycji demonstruje ciągłość różnych pokoleń Ukraińców. Eksponaty na wystawę przekazały w szczególności muzea oraz prywatni kolekcjonerzy. Część środków ze sprzedaży biletów wstępu zostanie przeznaczona na wsparcie szeregu ukraińskich instytucji kulturalnych. O tym informuje wydawnictwo „Rubryka”. Przygotował Ihor ZOC historia. Swoimi wspomnieniami o organizacji ekspedycji archeologicznych podzielił się ich organizator i kierownik – doktor nauk historycznych, profesor Wschodnioukraińskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wołodymyra Dala J. M. Browender. Organizatorzy wystawy podkreślają jej znaczenie poznawcze: zapoznała ona z wieloma nieznanymi miejscami historycznymi, na przykład zdjęciem miejsca spotkania hetmana I. Mazepy ze szwedzkim królem Karolem XII na Czernihowszczyźnie; znaczenie wychowawcze, ponieważ kształtowanie pamięci narodowej odbywa się poprzez obrazy wizualne. Znaczenie zaprezentowanych eksponatów wzmacnia fakt, że części przedstawionych na zdjęciach obiektów już nie ma, zostały zniszczone w wyniku działań wojennych. Jednocześnie istniejące obiekty nie zawsze znajdują się w zadowalającym stanie. Potwierdza to konieczność poświęcenia im szczególnej uwagi. Wystawa pełni jeszcze jedną ważną rolę w warunkach współczesnej wojny hybrydowej – obala szereg mitów stworzonych przez Rosję na temat naszej historii i teraźniejszości. W wydarzeniu wzięli udział wykładowcy i studenci, absolwenci Horliwskiego Instytutu Języków Obcych, nieobojętni przedstawiciele społeczności, którzy troszczą się o zachowanie dziedzictwa kulturowego Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

W przeciwieństwie do rosyjskiej propagandy, która szerzy mit o rzekomej nieuchronności swojego zwycięstwa, Ukraina faktycznie wygrywa wojnę – taką opinię przytacza i uzasadnia w felietonie dla Financial Times historyk wojskowości i filozof Yuval Noah Harari. Według niego nawet prezydent USA Donald Trump, który jeszcze w lutym 2025 roku radził Wołodymyrowi Zełenskiemu ustąpić Rosji, teraz przyznaje: Ukraina, przy wsparciu UE, jest zdolna „walczyć i zwyciężyć”. „Rosja blefuje czy jednak jest gotowa do wojny – w ostatnich tygodniach ten dylemat stoi przed krajami Zachodu coraz wyraźniej. Bo z jednej strony jest zrozumienie, że terroryści ugrzęźli w Ukrainie, z drugiej – istnieje ryzyko, że niewielkie oddziały „zielonych ludzików” pojawią się „niespodziewanie” w krajach bałtyckich, na przykład, a „niezidentyfikowane drony” jutro spokojnie będą latać nad Berlinem. Do tego wielkich sił nie trzeba” – pisze na swoim blogu na stronie kanału telewizyjnego „Espreso” Wiktor Szlinczak, przewodniczący zarządu Instytutu Polityki Światowej. Zdaniem eksperta, najważniejsze jest zasianie paniki i sprowokowanie protestów, że niby dość już pomagania Ukrainie, chociażby swoich granic brońmy. „No i podważyć autorytet NATO – to już szczyt każdej hybrydowej operacji specjalnej Moskwy, o której ta marzy” – dodaje pan Szlinczak. Badanie socjologiczne wskazuje na to, że najwyższe poparcie w potencjalnych wyborach prezydenta, gdyby takie odbyły się w najbliższym czasie, otrzymaliby Wołodymyr Zełenski, urzędujący prezydent Ukrainy, oraz Wałerij Załużny, były naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy, obecnie nadzwyczajny i pełnomocny ambasador w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Gdyby ci kandydaci rywalizowali w drugiej turze, zwycięstwo mógłby odnieść Wałerij Załużny. Takie dane statystyczne opubli- Halina DOKASZENKO, profesorka Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych Na początku września w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę fotograficzną „Ukraina znana i nieznana”, poświęconą pamięci doktora nauk historycznych Wiktora Mykołajowicza Dokaszenki (29.10.1948 – 28.07.2025), profesora Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego. W. M. Dokaszenko w latach 2001–2012 – rektor Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych, 2012–2014 – dyrektor kował ośrodek badań socjalnych SOCIS. Sondaż przeprowadzono we wrześniu, informuje wydanie „Ekspert”. Mer Kijowa Witalij Kliczko skomentował rozporządzenie szefa Kijowskiej Miejskiej Administracji Wojskowej (KMAW) Tymura Tkaczenki, którym ten nadał sobie prawo do zatwierdzania nominacji wszystkich pracowników merostwa, w tym zastępców mera. Mer oświadczył na antenie kanału telewizyjnego „Kijów”, że władza centralna dąży do pozbawienia uprawnień ludzi, których wybrali kijowianie, i zarządzania miastem bezpośrednio. „Samorządność to niezależna instytucja. I pion władzy próbuje teraz zrobić wszystko, aby zarządzać samorządem lokalnym. Już około 200 merów zostało odsuniętych od swoich obowiązków, uprawnienia przekazano administracjom wojskowym. Przy tym walczymy dzisiaj o to, aby zbudować europejski demokratyczny kraj. Ale jednocześnie walczyć o demokratyczne wartości i niszczyć je – to śmierdzi autorytaryzmem. Jeśli tak dalej będzie, to Kijowem będzie zarządzać człowiek, którego wyznaczą „z góry”, a nie którego kijowianie wybrali w wyborach” – zaznaczył Kliczko. Prezydent Polski Karol Nawrocki podpisał Ustawę o pomocy obywatelom Ukrainy, zgodnie z którą specjalny status dla ukraińskich uchodźców przedłużono do marca 2026 roku. Jednocześnie dokument przewiduje ograniczenia dotyczące świadczeń socjalnych i szeregu ulg. O tym informuje wydanie PAP. Zgodnie z tą ustawą Ukraińcy, którzy nie mają pracy w Polsce, nie będą mogli korzystać z ulgowego dostępu do programów rehabilitacji, ochrony zdrowia, zakupu leków na receptę, usług stomatologicznych itp. Centrum Przeciwdziałania Korupcji (CPK) na swojej stronie na Facebooku nazywa skandalicznym projekt ustawy nr 14057, gdyż zdaniem tej organizacji społecznej, chodzi w nim o prawo figurantów śledztw do usuwania krytycznych materiałów na swój temat i zmuszania dziennikarzy do milczenia. „Zełenski przygotowuje się do wyborów i rozumie, że nie będzie mógł ich wygrać, jeśli nie zamknie ust dziennikarzom. Dlatego też podejmowana jest kolejna próba przycięcia demokracji. To nie błąd, to świadoma polityka ekipy Zełenskiego, gdyż wśród autorów projektu ustawy o poskromieniu dziennikarzy są głównie deputowani ze „Sługi Narodu”. Dziesiątki z nich były figurantami dziennikarskich śledztw. Większość z nich marzy, żeby dziennikarze nie mogli czynić ich znanymi” – informuje CPK. „My w CPK dokładnie przeanalizowaliśmy zaproponowany projekt ustawy i zgadzamy się z wnioskami środowiska medialnego. Krótko mówiąc, dziennikarze ryzykują znalezieniem się pod zakazem publikowania materiałów bez wyroków sądowych, pod groźbą milionowych pozwów i z ryzykiem cenzury ze strony sądów. A oto korupcjoniści otrzymują legalny mechanizm ukrywania własnych nadużyć, blokowania ujawnień i czyszczenia archiwów z niewygodnych materiałów. A czym to wszystko różni się od wroga, w walce z którym oddają życie i zdrowie nasi najlepsi synowie i córki?” – pisze CPK na swojej stronie na Facebooku. Międzynarodowy Instytut Prasy (IPI) wyraził zaniepokojenie projektem ustawy nr 14057, który proponuje zmiany w Kodeksie cywilnym Ukrainy i może znacząco ograniczyć działalność ukraińskich mediów. O tym poinformowała organizacja w swoim oświadczeniu. Według kierownika działu rzecznictwa IPI w Europie Wschodniej Karola Luczki, obecna redakcja dokumentu szczególnie zagraża dziennikarstwu śledczemu. IPI wezwał Radę Najwyższą do odłożenia rozpatrzenia projektu ustawy i rozpoczęcia szerokich konsultacji z dziennikarzami oraz społeczeństwem obywatelskim. Członkowie zarządu Ukrgasbanku otrzymali za sierpień wynagrodzenie w wysokości od 794 tys. do 1,3 mln hrywien. Mowa o tym w informacji na stronie banku, przekazują „Ukraińskie Nowiny”. Tak więc pełniący obowiązki prezesa zarządu Ukrgasbanku za sierpień otrzymał pensję 1,295 mln hrywien. Inni członkowie zarządu otrzymali pensje w następujących wysokościach: 1,14 mln hrywien, 1,11 mln hrywien, 826 tys. hrywien oraz 794 tys. hrywien. Wydanie informuje, że w skład zarządu Ukrgasbanku wchodzi pięć osób: Rodion Morozow (p.o. prezesa zarządu), Wołodymyr Ponomariow, Tamara Sawoszczenko, Andrij Samochwałow oraz Ołeksandr Szczerbacha. 40% ukraińskich dużych firm oświadczyło, że styka się z korupcją w organach władzy państwowej. Jednocześnie 69% biznesu nie ufa Państwowej Służbie Podatkowej, a prawie jedna trzecia (31%) jest przekonana, że reformy zmierzają w złym kierunku. Świadczą o tym wyniki sondażu liderów biznesu przeprowadzonego przez Gradus, informuje wydanie „Ekspert”. 26 września na Majdanie Niepodległości w Kijowie odbył się wieczór pamięci poświęcony poległym obrońcom Ukrainy, a także żołnierzom, którzy wciąż przebywają w niewoli lub są uznawani za zaginionych bez wieści. Wydarzenie poświęcono Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy, który obchodzono 1 października. O tym po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ukraina znana i nieznana

Gorlowskiego Instytutu Języków Obcych Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Inicjator i organizator przeniesienia placówki edukacyjnej w 2014 roku na terytorium kontrolowane przez Ukrainę. Wychował kilka pokoleń studentów instytutu, zawsze zajmował aktywną proukraińską postawę. Do końca pracował jako profesor katedry historii ojczystej i zagranicznej Gorlowskiego Instytutu Języków Obcych. Wystawa fotograficzna jest rezultatem realizacji naukowo-edukacyjnego projektu „Historyczno-kulturowe zabytki ukraińskiej prowincji”. Projekt realizowano przez 11 lat – od 2008 do 2019 r. – przez wykładowców katedry historii ojczystej i zagranicznej Gorlowskiego Instytutu Języków Obcych Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Inicjatorem i niezmiennym kierownikiem projektu był profesor W. M. Dokaszenko, a jego uczestnicy odbyli podróże po wszystkich obwodach Ukrainy. Na wystawie umieszczono 20 kolorowych autorskich zdjęć, połączonych tematyką historii ukraińskiej państwowości od czasów najdawniejszych (zaprezentowano wyniki wykopalisk archeologicznych katakumbowej wspólnoty historyczno-kulturowej na Ługańszczyźnie) do współczesności (obiekt artystyczny „Serce Ukrainy”). Przewodnikiem po wystawie fotograficznej została profesor Halyna Dokaszenko, która podkreśliła wyjątkowość eksponatów – wszystkie zdjęcia przedstawiają zabytki historyczne ukraińskiej prowincji, umownie podzielono je na okresy – historia najdawniejsza Ukrainy, epoka kijowska, epoka kozacka, nowa i najnowsz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wania, ale tak nie jest. Obecnie ukazuje się niemało czasopism specjalistycznych, dziecięcych oraz literacko-artystycznych. Jest w tym wykazie również jedno społeczno-polityczne – „Krajina”. „Czasopismo o Ukrainie i świecie, o ludziach, kulturze, polityce, pieniądzach, modzie, sporcie. Tylko ciekawe wiadomości i fotografie” – tak pozycjonuje się to wydawnictwo w „Katalogu mediów Ukrainy”, rozpowszechnianym przez „Ukrposztę” w drugim półroczu 2025 r. Czasopismo ukazywało się od początku roku dwa razy w miesiącu, ale prawdopodobnie z powodu problemów finansowych przeszło na wydania jednorazowe. W związku z tym na 60 stronach błyszczącego wydania oferowane jest dość szerokie spektrum życia na Ukrainie i poza nią. Wywiad jest jednym z najpowszechniejszych gatunków, z których korzysta redakcja. Przeważnie są to rozmowy z autorytatywnymi ekspertami na temat wojny rosyjsko-ukraińskiej. Tak oto polityk i dyplomata Roman Bezsmertnyj w wywiadzie dla „Krajiny” oświadcza: „Jesienią staniemy się świadkami agresywnych działań Kremla w rejonie Bałtyku” (nr 11-12, 19 czerwca 2025). „Żaden kraj nie spotkał się z tak masowym przemieszczeniem ludzi” – podkreśla demograf Ołeksandr Hładun w rozmowie z dziennikarzem (nr 5, 13 marca 2025). „Warto znacjonalizować gałęzie, od których zależy zdolność obronna kraju” – proponuje ekspert ekonomiczny Jurij Hawryłeczko w obszernym wywiadzie dla czasopisma (nr 13-14, 17 lipca 2025). „Połknąć nas częściowo jest możliwe, jednak strawić – nie. Jesteśmy wielkim narodem, zdobyć i przeformatować pod „ruski mir” nas się nie uda” – oświadcza w rozmowie z dziennikarzem wydawnictwa wideobloger, nauczyciel historii Witalij Dribnycia (nr 13-14, 17.07.25). Temat zdolności obronnej kraju w gatunku artykułu kontynuuje Ihor Łucenko, aerorozpoznawczy, deputowany ludowy Ukrainy poprzedniej kadencji. „Radykalnie różnimy się od Rosji. Bo rosyjskie zaplecze to machina państwowa, która bierze udział w wojnie. Stworzyli wielkoskalową produkcję, stale modernizują „szahiedy”, wypuszczają nowe generacje. U nich działa pełnowartościowy cykl produkcyjny, tak jak powinno działać państwo w warunkach wojny. A u nas tego nie ma. I nie widzę, żeby coś podobnego się pojawiało” – pisze wojskowy w „Krajinie” (nr 13-14, 17.07). Czasopismo w każdym numerze wykorzystuje rzadki dla współczesnego krajowego dziennikarstwa gatunek „Dziennik”. Są to z reguły krótkie zapisy, dla periodyku, nie dla książek. „Walczę, żeby nasi potomkowie nie stali się chochołami-janczarami” – pisze wojskowy Ihor „Topola” Mazur (nr 9-10, 15 maja 2025). A oto wersy z dziennika księdza i wykładowcy Andrija Zelinskiego: „Człowiek – to doświadczenie i język. Przeżyte doświadczenie szuka języka, a przyswojony język podciąga doświadczenie” (nr 13-14, 17.07). Zatem warto zaznaczyć: przegląd prasy, choć stał się rzadkością na łamach mediów drukowanych, nie zniknął. Nasza przestrzeń informacyjna jest doprawdy bardzo różnorodna, zwłaszcza na poziomie wydań w hromadach, jest wiele wiadomości, które zasługują na rozpowszechnienie na większą skalę. Możliwe, że nasze media centralne są już na drodze do opracowania tego kierunku. Między innymi są dobre przykłady, jak poszczególne kanały telewizyjne i strony internetowe robią przeglądy zagranicznych mediów na temat wojny rosyjsko-ukraińskiej lub o tym, jak krajowe strony internetowe naświetlają ten czy inny aktualny temat. Ale to już powód do następnej rozmowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Śladami zanikającego gatunku

Ihor ZOC W niedawnej rozmowie znany badacz ukraińskich mediów, profesor, doktor nauk filologicznych Mykoła Tymoszyk zauważył: przegląd prasy jako gatunek niemal zniknął ze szpalt gazetowych, odszedł w przeszłość śladem samych wydań drukowanych. Trudno się z tym nie zgodzić. Istnieją jednak media, które aktywnie wykorzystują przeglądy i uważają to za sprawę niebłahą. O nich właśnie porozmawiamy. Na przykład cotygodniowa gazeta-kalendarz „Publika” oddaje takim materiałom czołowe miejsca. Rubryka tak właśnie się nazywa – „Przegląd wydań internetowych”, i tam zamieszczane są aktualne informacje na czas wyjścia gazety. Tak, w nr 33 (19-25 sierpnia 2025) ukazały się m.in. takie doniesienia o artykułach w mediach ukraińskich i zagranicznych: „Ukraina przyspiesza wtłaczanie gazu do magazynów, aby uniknąć zimowego deficytu” („Ukrinform”), „Jak bardzo zaminowane jest Morze Czarne?” (wydanie internetowe „Radio Swoboda”), „Co niepokoi ukraińskich uchodźców” („Ukraińska prawda”), „Jak żyje Dobropilla – miasto na linii frontu” (wydanie internetowe LB.ua) i inne, łącznie na trzech szpaltach. Osobno „Publika” drukuje komunikaty z podtytułem „Cotygodniowy przegląd informacji opublikowanych w internecie na oficjalnych stronach organów władzy państwowej, a także innych organizacji”. I tutaj znajdujemy niemało ekskluzywnych informacji, na przykład za jakie konkretnie czyny ukraińscy obrońcy zostali odznaczeni państwowymi tytułami Bohaterów Ukrainy. Na przykład w nr 20 (20-26 maja 2025) opowiadano, jak głowa państwa Wołodymyr Zełenski wręczył order „Złota Gwiazda” rodzinom poległych żołnierzy i podano krótki opis ich heroicznych działań. Tak, kapitan Iwan Wachowski w lutym-marcu 2022 roku wykonał 12 lotów bojowych, m.in. ewakuował 19 rannych z Mariupola. 31 marca w składzie grupy ukraińskich śmigłowców wykonał lot bojowy do otoczonego zakładu „Azowstal”. W drodze powrotnej grupa trafiła pod wrogi ostrzał. Załoga, w skład której wchodził Iwan Wachowski, odciągnęła ogień na siebie i uratowała pozostałe trzy śmigłowce ceną własnego życia. Starszy żołnierz Ołeksandr Kandaurow na Kijowszczyźnie dowodził grupą, która broniła drogi Wielka Dymerka – Żerdowa – Hoholów i zniszczyła kolumnę rosyjskiego sprzętu. Na Charkowszczyźnie celnym ogniem likwidował wrogą piechotę, a także przejął dowodzenie oddziałem. Na Ługańszczyźnie zajął wrogie pozycje i zatrzymał grupę dywersyjno-rozpoznawczą. Na Doniecczyźnie podczas szturmu ze strony rosyjskich okupantów z granatnika zniszczył czołg i BWP. Ołeksandr Kandaurow zginął 25 września 2022 roku w wyniku zmasowanego ostrzału artyleryjskiego i czołgowego. To krótki opis bojowego męstwa tylko dwóch bohaterów, a łącznie na szpalcie znajdują się krótkie notki o dziewiętnastu obrońcach – poległych i żywych. Warto zaznaczyć, że „Publika” nie zmienia priorytetów i stale drukuje materiały o bohaterach rosyjsko-ukraińskiej wojny o Niepodległość. Tak, w nr 33 (19-25 sierpnia 2025) w rubryce „Wieczna pamięć! Oblicza zwycięstwa” gazeta zamieszcza sylwetki poległych żołnierzy: 21-letniej Kateryny Kandybołockiej, 51-letniej Ludmyły Ninadowskiej, 25-letniego granatnikowego Wadyma Poruszczuka, 41-letniego starszego porucznika Ołeha Neżłukczenki... W tym samym numerze obszerny szkic o byłym aktorze filmowym i prezenterze telewizyjnym Maksymie Nelipie, który poszedł walczyć w marcu 2022 roku, a 12 maja 2025 roku pozostał na zawsze 48-letnim starszym porucznikiem... Ważnym składnikiem patriotycznego kierunku gazety są opowieści o przebiegu działań bojowych, o odwadze obrońców Ukrainy. Są to m.in. materiały „Pas umocnień na Donbasie krytycznie ważny dla Ukrainy” oraz „Jak Ukrainie odzyskać okupowane terytoria południa” (nr 34, 26 sierpnia – 1 września 2025 r.), „Jak wojskowemu wygrać „pojedynek” z dronem FPV” oraz „Jak odblokować Chersoń?” (nr 35, 2-8 września 2025 r.). „Przegląd mediów i sieci społecznościowych” stale ukazuje się także w drukowanym tygodniku „Słowo Proświty” („SP”). Wydanie przegląda doniesienia głównie mediów elektronicznych, gdyż to właśnie one zajmują znaczną część zasobu informacyjnego, ale jest miejsce także dla gazet. Są to m.in. „Silśki wisti”, „Ukraina mołoda”, „Publika”, „Ekspres”. Z tych wydań recenzent wybiera materiały oryginalne, z tematyki, której nie ma zbyt wiele w innych mediach. Badane tutaj media drukowane, z wyjątkiem „SP”, przeglądów prasy nie drukują, ale jedno z wydań – „Ukraina mołoda” – odważyło się na publikację badania sieci społecznościowych, co również można uznać za przegląd. Otóż w artykule pod tytułem „Nardepowie-blogerzy, język rosyjski i „efekt Janukowycza” („UM”, 16 lipca 2025 r.) autor Ołeksandr Łewczak (Teksty) pisze, że Ruch CZESNO przeanalizował sieci społecznościowe deputowanych i ustalił, kto z nardepów-blogerów jest najpopularniejszy, która sieć społecznościowa cieszy się największym popytem wśród parlamentarzystów i kto z nich do tej pory prowadzi swoje strony po rosyjsku. Wydanie przypomina, że do korzystania z sieci społecznościowych deputowanych Rady Najwyższej zmusiły ograniczenia dostępu dziennikarzy do parlamentu podczas pandemii COVID-19 oraz od 24 lutego 2022 roku rosyjskiej inwazji. W rezultacie poszczególni deputowani wypełnili tę próżnię własnymi transmisjami z RN w sieciach społecznościowych. Jaskrawy przykład – Ołeksij Honczarenko z „Europejskiej Solidarności”. Jednocześnie okazało się: aby zdobyć popularność, nie trzeba mieć wizerunku „wzorowego” nardepa. Wręcz przeciwnie! Jak pokazało badanie, w liderach pod względem liczby subskrybentów są nardepowie przebywający w areszcie śledczym z podejrzeniem o zdradę stanu – Ołeksandr Dubinski i Jewhen Szewczenko, a także nardepowie-uciekinierzy Ołeksandr Kunycki i Artem Dmytruk. „Dla zasięgów wystarczy im użyć triggerujących nagłówków o „busyfikacji”, „autorytaryzmie” czy „efekcie Janukowycza”. Jest i inna metoda. Na przykład prowadzić kanał w języku rosyjskim. Łącznie pięć rosyjskojęzycznych kanałów na YouTube narodowych wybrańców ma trzy razy więcej subskrybentów niż wszystkie ukraińskojęzyczne (a znaleźliśmy ich ponad setkę)” – zaznacza gazeta. Przykładów sukcesów czy porażek sił politycznych i ich przedstawicieli ze zrozumiałych przyczyn w tych notatkach nie będzie. Zamiast tego przytoczę podsumowujące wersy artykułu w „UM”: „Przypomnijmy, że wcześniej Ruch CZESNO już pisał: zamkniętość parlamentu, uzasadniona na początku Tetiana Nehrij, Olha Chodacka, Tetiana Kondratenko wybierają „Słowo Proświty” pełnoskalowej wojny, z czasem przekształciła się w wygodną dla władzy praktykę. Ale społeczeństwo oczekuje otwartości – transmisji, dostępu dziennikarzy i jawności w pracy komisji”. Tak czy inaczej, między innymi pod naciskiem opozycji parlamentarnej, wolnych mediów i społeczeństwa obywatelskiego, Rada Najwyższa we wrześniu tego roku przyjęła uchwałę o wznowieniu bezpośrednich transmisji posiedzeń plenarnych. Do tego służy kanał telewizyjny „Rada”, finansowany z pieniędzy podatników, ale ich zapotrzebowanie na pełne relacjonowanie działalności parlamentu to medium nie zaspokaja. Tak więc, według wyników jednego z badań, na kanale telewizyjnym „Rada” w ciągu ostatnich kilku lat ani razu nie udzielono głosu przedstawicielom frakcji „Europejska Solidarność”. Moim zdaniem, w całej historii ukraińskiego parlamentaryzmu jeszcze nigdy nie ignorowano opozycji w przestrzeni informacyjnej tak, jak dzieje się to obecnie. Lustrem całego parlamentu przestała być także gazeta „Hołos Ukrajiny” – oficjalne wydawnictwo Rady Najwyższej, w której miejsce ostrych materiałów dziennikarskich zajęły sprawozdania z działalności mówców, przewodniczących komisji – ich zdjęcia z posiedzeń i zagranicznych wyjazdów. Materiały te wychodzą z podpisem „Służba Prasowa Aparatu Rady Najwyższej Ukrainy”. Na przykład w nr 162 (19.08.2025) na ośmiu kolumnach takich informacji jest 15, w następnym nr 163 (20.08.2025) – 19. Jednocześnie w tych i innych numerach brakuje informacji o tym, jak ustawodawcy wspierają samorząd lokalny w zakresie swoich kompetencji, jakich zmian potrzebują wspólnoty na drodze do Unii Europejskiej itp. Wreszcie w gazecie nie ma publikacji o tym, jak walczy i przetrwa Ukraina w wojnie o Niepodległość! Nie ma reportaży o ludziach, brak reportaży o obrońcach! Zamiast tego oficjalne wydawnictwo Rady Najwyższej lub faktycznie służba prasowa Aparatu Rady Najwyższej przedkłada artykuły o „Dniu Niepodległości Afganistanu” (nr 162), „Dniu Niepodległości Senegalu” (nr 163), „Naadam – święcie narodowym Mongolii” (nr 135, 11.07.2025). Stale ukazują się obszerne artykuły pod rubryką „Parlamenty świata”: „Parlament Republiki Filipin” (nr 73, 16.04.2025), „Parlament Andaluzji” (nr 83, 29.04.2025), „Parlament Republiki Kolumbii” (nr 67, 05.04.2025), „Parlament Sri Lanki” (nr 23, 04.2025). W materiałach tych, podpisanych przez służbę prasową Aparatu, szczegółowo opisano nie tylko funkcje zagranicznych parlamentów, ale osobno wyróżniono ich wydawnictwa. Na przykład „Gaceta del Congreso – oficjalny organ drukowany parlamentu Kolumbii” (nr 67), „Hansard – oficjalne wydawnictwo drukowane parlamentu Sri Lanki” (nr 23). Ciekawe! Ale przecież zapewne nie tylko mnie tak samo ciekawie byłoby poczytać o działalności rad obwodowych Ukrainy w kierunku ochrony przed rosyjską nawałą. I mnie, w odróżnieniu od służby prasowej Aparatu, bardziej niepokoi los nie kolumbijskich, a przyfrontowych gazet – „Worskły” i „Biłopilszczyny” z obwodu sumskiego, „Meżiwśkiego meridianu” z obwodu dniepropetrowskiego, „Weczirniego Mykołajewa”, „Nowoho dnia” z Chersonia, „Majaka” z obwodu charkowskiego... Niestety, o nich i ogólnie o problemach krajowej przestrzeni informacyjnej oficjalne wydawnictwo Rady Najwyższej nie pisze. Oprócz „Hołosu Ukrajiny”, jeszcze jedna gazeta, która również jest finansowana z pieniędzy podatników – „Uriadowyj kurjer” – od czasu do czasu udostępnia jedną z kolumn na publikacje o Bohaterach wojny rosyjsko-ukraińskiej. Tak, w nr 172 (25.08.2025) ukazał się materiał o wojowniku Eduardzie Jakubowskim pod tytułem „Skif”, który wszedł do naszej współczesnej historii”, a w nr 183 (06.09.2025) – artykuł o wojownikach 81. Samodzielnej Brygady Aeromobilnej „Słobożańskiej” Desantowo-Szturmowych Wojsk Zbrojnych Ukrainy pod nagłówkiem „Wizerunek Peruna stał się trafną metaforą stylu walki”. Wracając do głównego tematu tych notatek, chciałbym wspomnieć o takim rodzaju mediów drukowanych, jak czasopisma. Wielu uważa, że przestały one swoje istnie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Gogol jest nasz, on nie jest ich”

„Centrum Twórczości Literackiej” Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki wzięło udział w ceremonii otwarcia Centrum Naukowo-Oświatowego, laboratorium naukowo-badawczego edukacji literackiej oraz muzeum „Gogol i Ukraina” Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Korolenki. Olha NIKOLENKO, doktor filologii, profesor, kierownik katedry literatury światowej PNPU im. W. Korolenki Na uroczystą ceremonię w eleganckiej, przytulnej auli, gdzie wszystko oddycha Gogolem, przybyło około 80 naukowców, wykładowców, nauczycieli, studentów, uczniów, a także działaczy społecznych, artystów, przedstawicieli Narodowego Muzeum-Rezerwatu M. W. Gogola. Rektor PNPU imienia Wołodymyra Korolenki, profesor Maryna Hryniowa, międzynarodowi partnerzy z Japonii i Danii (dołączyli online). Centrum zostało utworzone na bazie wydziału filologii ukraińskiej i dziennikarstwa, katedry literatury światowej oraz biblioteki imienia M. A. Żowtobriucha Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. G. Korolenki. Rektor Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. G. Korolenki, profesor, członkini korespondentka Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Maryna Hryniowa uroczyście otworzyła Centrum Naukowo-Oświatowe, laboratorium naukowo-badawcze edukacji literackiej oraz muzeum „Gogol i Ukraina”. W swoim słowie powitalnym zaznaczyła: „W trudnych czasach Ukraińcy zawsze jednoczyli się wokół swoich wartości narodowych. Tak dzieje się i obecnie. Jednoczymy się wokół Szewczenki, Gogola oraz innych narodowych geniuszy. Dzisiaj szczególnie trzeba więcej czytać, więcej badać literaturę klasyczną i współczesną, ponieważ literatura i kultura to nasza duchowa broń. Dlatego w tej auli będziemy pracować nad rozwojem edukacji literackiej Ukrainy, nad zgłębianiem spuścizny Gogola, nad przewartościowaniem literatury klasycznej i badaniem współczesnych utworów literackich”. W uroczystej ceremonii wziął udział deputowany Rady Obwodowej w Połtawie, przewodniczący komisji rady obwodowej ds. edukacji, nauki i kultury, kandydat nauk z zakresu administracji państwowej Ołeh Didenko. Robi on wiele, aby pamięć o Gogolu, o krainie kozackiej, o ideałach kozactwa nie wygasła. W natchnionym przemówieniu powiedział: „Nie można oddawać Gogola, on jest z naszego kraju, tutaj ukształtowało się jego ukraińskie postrzeganie świata, przez pryzmat którego przedstawił Ukrainę światu. Dlatego musimy bronić Gogola, tak jak wszystkiego, co jest ukraińskie”. Dziekan wydziału filologii ukraińskiej i dziennikarstwa Oksana Kyrylczuk podkreśliła rolę katedry literatury światowej w rekonstrukcji auli i szczerze podziękowała wszystkim zaangażowanym w upamiętnienie wybitnego rodaka. Inspiratorka rekonstrukcji, dyrektor Centrum Naukowo-Oświatowego, laboratorium naukowo-badawczego edukacji literackiej, muzeum „Gogol i Ukraina”, kierownik katedry literatury światowej, profesor Olha Nikolenko zauważyła: „Wszyscy widzimy, jak wiele jest zniszczeń na Ukrainie, jak wiele ofiar i okaleczonych ludzkich losów. Dlatego uważamy, że wbrew okolicznościom i stratom trzeba budować, tworzyć, czytać. Tam, gdzie jest więcej książek i więcej światła, tam jest mniej zła i strachu. Chcemy, aby uczniowie i studenci czuli tutaj ochronę i duchową siłę. Dla Gogola sztuka miała szczególną magiczną moc, która pokonuje duchową ciemność. Wierzymy, że ta magia sztuki pomoże nam przywrócić pokój i harmonię na Ukrainie”. Przed dostojnym zgromadzeniem wystąpili międzynarodowi partnerzy – wiceprezydent, profesor Uniwersytetu Saitama (Saitama, Japonia), profesor honorowy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Susumu Nonaka; profesor Uniwersytetu UCC (Kopenhaga, Dania), profesor honorowy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Karsten Hammer; profesor Uniwersytetu Jochi (Tokio, Japonia), profesor honorowy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Shin`ichi Murata; sekretarz zagraniczny Japońskiego Stowarzyszenia Ekslibrisu, magister prawa USA, doktor prawoznawstwa, magister ekonomii, licencjat ekonomii, kolekcjoner, mecenas i entuzjasta ukraińskiej sztuki Mr. Masahito Sakamoto (Japonia); profesor Uniwersytetu Seisen (Tokio, Japonia) Madoka Inoue; docent Uniwersytetu Saitama (Saitama, Japonia), psycholog Danning Zhao; docent Euroazjatyckiego Centrum Badawczego Uniwersytetu Hokkaido (Sapporo, Japonia) Daisuke Adachi; docent Uniwersytetu Południowej Danii, przedstawicielka Centrum Andersena (Odense, Dania) Inga Kapustian. Naświetlili oni znaczenie M. Gogola dla świata, opowiedzieli o jego badaniu w Japonii i Danii, a także wyrazili silne wsparcie dla Ukrainy w tym niezwykle trudnym czasie. Profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia T. G. Szewczenki, profesor honorowy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Mychajło Najenko podkreślił wkład T. Szewczenki, M. Gogola, I. Kotlarewskiego, H. Skoworody oraz innych geniuszy w budowę duchowej Ukrainy, w której żyjemy obecnie. Zwrócił uwagę na ukraińskie obrazy w twórczości M. Gogola i jego język, który opierał się na ukraińskiej stylistyce. Profesor M. Najenko przekazał w darze muzeum „Gogol i Ukraina” swoją nową książkę „On – nasz, on nie jest ich. Przeczytanie na nowo ukraińskiego Gogola” (Kijów, 2025), która została umieszczona w repozytorium biblioteki imienia M. A. Żowtobriucha PNPU imienia W. G. Korolenki. W uroczystej ceremonii wzięli udział przedstawiciele Narodowego Muzeum-Rezerwatu M. W. Gogola. Przekazali oni Naukowo-Oświatowemu Centrum... Uczestnicy ceremonii otwarcia muzeum „Gogol i Ukraina” oświeceniowemu centrum, naukowo-badawczemu laboratorium edukacji literackiej, muzeum „Gogol i Ukraina” cenne eksponaty z minionego czasu i współczesności. Podczas uroczystości dyrektorka Narodowego Muzeum-Rezerwatu M. W. Gogola Lidia Jenko szczerze podziękowała wydziałowi filologii ukraińskiej i dziennikarstwa oraz katedrze literatury światowej za długotrwałą współpracę naukową, która stale się rozwija. A kierownik działu naukowo-ekspozycyjnego, uczestnik działań bojowych Jarosław Jenko przekazał wyjątkowy prezent – flagę z podpisami towarzyszy broni, a także unikalną instalację z portretem M. Gogola. Biblioteka imienia M. A. Żowtobriucha Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. G. Korolenki zaprezentowała wystawę rzadkich wydań utworów M. Gogola. Dyrektorka biblioteki Walentyna Orechowa opowiedziała o projektach oświatowych i działalności kulturalnej centrum. Sekretarz naukowy Centrum, docentka katedry literatury światowej Tetiana Koniewa zaznaczyła, że międzynarodowe „Czytania Gogolowskie” odbywają się w PNUP imienia W. G. Korolenki od 1982 roku. Pokazała unikalny eksponat – program I „Czytań Gogolowskich”. Od tego czasu odbyło się już szesnaście międzynarodowych konferencji naukowo-praktycznych, które katedra literatury światowej zamierza kontynuować i rozszerzać. W wydarzeniu wziął udział malarz-portrecista i grafik, laureat Nagrody Panasa Myrnego, dyrektor Wielkobohaczanowskiego Domu Twórczości dla Dzieci i Młodzieży Serhij Jaroszenko. Jego utalentowane prace wykonane ołówkiem i pastelem ozdobiły muzeum „Gogol i Ukraina”. Specjalnie na uroczystą ceremonię przyjechała z Drohobycza artystka-graficzka, projektantka, wykładowczyni katedry designu Drohobyckiego Koledżu Mechaniczno-Technologicznego Marjana Myrosznyczenko. Podarowała muzeum „Gogol i Ukraina” wspaniałe ekslibrisy, a także stworzyła pieczęć M. Gogola. Podczas otwarcia Naukowo-oświeceniowego centrum, naukowo-badawczego laboratorium edukacji literackiej, muzeum „Gogol i Ukraina” uczestnicy usłyszeli fragmenty powieści M. Gogola „Taras Bulba” w wykonaniu aktorki teatru i kina Olhy Czerniawskiej oraz aktora teatru i kina, nauczyciela Liceum Naukowego nr 3 Rady Miejskiej w Połtawie Ołeksija Roszczupkina. Było to głębokie i przejmujące. Prowadząca wydarzenie, tłumaczka, doktorka filozofii, asystentka katedry literatury światowej Kateryna Nikołenko stworzyła duszną atmosferę i dobry nastrój. Szczerze dziękujemy wszystkim, którzy pracowali i pomagali w stworzeniu tej wspaniałej przestrzeni naukowej i edukacyjnej. Chrońmy i twórzmy Ukrainę razem. Gogol jest z nami. *** Podczas uroczystej ceremonii otwarcia Naukowo-oświeceniowego centrum, naukowo-badawczego laboratorium edukacji literackiej, muzeum „Gogol i Ukraina” profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. G. Szewczenki Mychajło Najenko przekazał w darze PNUP im. W. G. Korolenki swoją nową książkę „On jest nasz, on nie jest ich. Przeczytanie na nowo ukraińskiego Gogola” (Kijów, 2025). „Serdecznie dziękujemy za cenny prezent. Niski ukłon za waszą pełną poświęcenia pracę”, – powiedziała Walentyna Orechowa, dyrektorka biblioteki naukowej PNUP imienia Wołodymyra Korolenki. Dyrektorka muzeum Olha Nikołenko i kierownik działu naukowo-ekspozycyjnego Narodowego Muzeum-Rezerwatu M. W. Gogola w osadzie Hoholewe, uczestnik działań bojowych Jarosław Jenko z ukraińską flagą, na której złożyli podpisy wszyscy ci, którzy powitali otwarcie muzeum „Gogol i Ukraina”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Bizantyński cesarz – główny bohater ukraińskiej bajki?

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Obecnie dość trudno rozeznać się, jakie ziarna prawdy mogą zawierać w sobie ukraińskie bajki. A tymczasem okazuje się, że można w nich znaleźć i historię, i astronomię, i starodawne obrzędy. Tak, Iwan-carewicz („Iwan-carewicz i szary wilk”) oraz Anastazja („Trjomsyn, Żar-ptak i Anastazja piękna” ze zbioru Mychajła Drahomanowa „Ukraińskie podania ludowe i opowiadania”) mogli mieć historyczne pierwowzory. Iwan-carewicz i jego czarodziejski pomocnik wilk – to bizantyński cesarz w latach 969–976 Jan Tzimiskes (który walczył i osobiście spotykał się ze Światosławem Chrobrym), którego rodowe imię (po grecku Kurkuas, po ormiańsku Gurgen) pochodzi od słowa o znaczeniu „wilk” (oczywiście, zgodnie z dawnymi wyobrażeniami totemicznymi). Anastazja – kochanka Jana, cesarzowa Teofano (żona poprzednika Jana i matka żony Włodzimierza Wielkiego Anny), która przy urodzeniu otrzymała imię Anastaso. Popularne w bajkach dojście bohatera do tronu poprzez małżeństwo z księżniczką (i nierzadko śmierć poprzedniego cara) – to historia objęcia władzy przez Jana Tzimiskesa przy pomocy Anastaso-Teofano po zabójstwie poprzedniego cesarza (męża Anastaso). Żona Włodzimierza Wielkiego Anna i jej otoczenie mogli opowiedzieć na Rusi tę historię, która przekształciła się w legendę, a z czasem w bajkę. Zrozumiałe, że podstępna Anastaso w ustach swojej córki stała się pozytywną postacią. W rzeczywistości Anastaso-Teofano, urodziwszy się w rodzinie karczmarza, zrobiła zawrotną karierę: rozkochawszy w sobie młodego księcia Romana (syna słynnego cesarza Konstantyna Porfirogenety, który opisał ruskie poliudzie, porohy dnieprzańskie i uroczyste przyjęcie Olgi), najpierw otruła teścia-cesarza i została cesarzową, potem związała się z wodzem Niceforem, otruła męża i uczyniła cesarzem Nicefora, a z czasem zorganizowała zabójstwo i tego ostatniego, doprowadzając do władzy jego bratanka Jana Tzimiskesa. Tak w znanej bajce okazuje się zakodowana prawdziwa historia detektywistyczna, która ma ponad tysiąc lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Sprawa Ukraińskiego Ruchu Wyzwoleńczego wciąż nie jest zamknięta

Kiedy ponad sto lat temu macki przerażającego wytworu rosyjskiego bolszewickiego piekła dopiero zaczynały się rozrastać, z tym niezwykle groźnym zjawiskiem Ukraina musiała zmagać się wówczas sama. Dziś, gdy gigantyczny czekistowsko-fsbowski potwór podstępnie manipuluje i próbuje zarządzać niemal całym światem, społeczność światowa dopiero zaczyna rozumieć, z jakim monstrum ma do czynienia w rzeczywistości. Czekistowski program likwidacji ruchu powstańczego na Ukrainie Od początku czerwonej okupacji Ukrainy, dla utrzymania zajętych terytoriów, rosyjski reżim bolszewicki musiał opierać się nie tylko na niemal milionowej czerwonej armii, ale także na rozgałęzionej sieci czekistowskiej, którą niczym pajęczyną zaczął oplatać całą Ukrainę. Od maja do lipca 1920 roku na Ukrainie przebywał szef WczK Feliks Dzierżyński. Czymże zajmował się przewodniczący wszechrosyjskiej „nadzwyczajki” na ukraińskich terenach? Jako autor programu likwidacji powstańczego ruchu chłopskiego, „żelazny Feliks” oczywiście kierował „wzmocnieniem rosyjskich pozycji na okupowanej z wielkim trudem Ukrainie”. Wszak „przychodząc na Ukrainę po raz trzeci, nie zamierzali stamtąd wychodzić. Pod żadnym pozorem”. Przybywszy 5 maja 1920 r. do Charkowa z grupą operacyjną wyselekcjonowanych czekistów (1400 osób), szef WczK od razu oświadczył o konieczności jednolitego kierownictwa walką z powstaństwem, do czego „potrzebny jest aparat, którego dotąd nie było”. I taki aparat zaczęto tworzyć. Rozkazem Rewolucyjnej Rady Wojskowej Frontu Południowo-Zachodniego F. Dzierżyński został później mianowany na stanowisko naczelnika tyłów frontu, na którym przebywał około dwóch miesięcy. Jak świadczą różne źródła, właśnie w tym okresie rozpoczęła się aktywna rozbudowa lokalnych Czeka. I to sam Feliks Dzierżyński koordynował działalność lokalnych organów nadzwyczajnych, formując podstawy represyjno-karnej machiny do stłumienia ruchu oporu na Ukrainie. W szczególności, jego rozkazem z 17 czerwca 1920 r. określono nową manewrowo-ofensywną taktykę walki z powstańcami, a także bardziej efektywny system dowodzenia wojskami, od których wymagano ścisłego przestrzegania jednolitego planu działań. Właśnie w tym czasie aktywnie budowano sieć czekistowską i tworzono peryferyjne organy nadzwyczajne także na Jekaterynosławszczyźnie. Tak więc decyzją kolegium Jekaterynosławskiej GubCzeka z 20 maja 1920 r. w miastach Sinielnikowo i Nikopol utworzono pierwsze czekistowskie organy peryferyjne – Politbiura, które miały analogiczną strukturę wydziału tajno-operacyjnego. Później Politbiura utworzono w Krzywym Rogu, Zaporożu, Melitopolu, Aleksandrii, Wierchniednieprowsku oraz tak zwane grupy wojskowe – w Piatichatkach i Połogach. W raporcie o działalności Jekaterynosławskiej GubCzeka w latach 1920-1921 jej ówczesny szef, były naczelnik Moskiewskiego Zarządu Śledczego Aleksandr Triepałow zaznaczał, że utworzone politbiura niezwykle skutecznie wykazały się w walce z „bandytyzmem”, którego likwidacja na Jekaterynosławszczyźnie w dużej mierze zawdzięcza „aparatowi informacyjnemu i agenturze politbiura”. Przy tym przyznawał, że bez całkowitej likwidacji tego zagrożenia nie mogło być mowy o jakimkolwiek budownictwie radzieckim w powiatach i w ogóle o istnieniu w nich władzy radzieckiej. 28 sierpnia 1921 roku w Żandarmskiej Bałce w pobliżu Jekaterynosławia rozstrzelano 52 powstańców i przywódców ukraińskiego powstańczego ruchu wyzwoleńczego. Ta tragedia wydarzyła się w wyniku wykrycia przez czekistów sieci petlurowskiej organizacji powstańczej, która przygotowywała wielkie antybolszewickie powstanie na Ukrainie. Wykrycie petlurowskiego zaplecza powstańczego czekiści nazwali sprawą o skali ogólnoeuropejskiej. Przygotowaniem ogólnoukraińskiego wystąpienia antyradzieckiego zajmował się Powstańczo-Partyzancki Sztab rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na wygnaniu na czele z Symonem Petlurą, który przebywał na terytorium Polski w Tarnowie. Bezpośrednio opracowaniem planu ogólnego powstania zajmował się dowódca przyszłej Armii Powstańczej URL generał-chorąży Jurko Tiutiunnyk. Łączność z zagranicznym sztabem Petlury i koordynację między lokalnymi organizacjami powstańczymi sprawował Centralny Ukraiński Komitet Powstańczy (Cupkom) lub w innym wariancie – Ogólnoukraiński Centralny Komitet Powstańczy (WUCzPK), który znajdował się w Kijowie. Szczególne pełnomocnictwa organizatora powstania na Jekaterynosławszczyźnie, w Północnej Taurydzie i Zachodniej Chersońszczyźnie zostały nadane przez Powstańczo-Partyzancki Sztab doktorowi Hielewowi, który po wizycie w rezydencji URL w Tarnowie na początku 1921 roku z grupą osób przybył do guberni jekaterynosławskiej. Razem z nim przyjechali z Tarnowa jego pomocnik, nauczyciel z Nikopolszczyzny, ataman Rybałka-Zirka, adiutant Hielewa Ołeksij Krawczenko, organizator powstania w rejonie nikopolskim Mykytenko-Ohnyk, organizator z powiatu melitopolskiego Kimłacz, organizator z rejonu biłozerskiego powiatu melitopolskiego pułkownik Semin'ko, organizator z rejonu nowomoskowskiego Serdiuk, organizator z powiatu wierchniodnieprowskiego ataman Bondarenko i łącznik Ołeksandr Belinśkyj, którzy przyjeżdżali do zagranicznego sztabu w celu konsultacji, wyjaśnień oraz otrzymania pełnomocnictw. Zgodnie z opracowanym za granicą planem, w terenie miały zostać utworzone komitety powstańcze – wiejskie, wołostne, rejonowe, powiatowe i gubernialne. Te ostatnie miały utrzymywać łączność w celu otrzymywania dyrektyw z centrum przez przygraniczne gubernialne komitety powstańcze, które z kolei powinny były otrzymywać je bezpośrednio od dowódcy przyszłej Armii Powstańczej URL Jurka Tiutiunnyka. Po stworzeniu ogólnej powstańczej sieci podziemnej komitety powstańcze musiały czekać na rozkaz o jednoczesnym wznieceniu powstania na terenach całej Ukrainy. W tym samym czasie z zagranicy miał ruszyć do natarcia generał-chorąży Jurko Tiutiunnyk z wojskami Armii Powstańczej URL, stworzonej z internowanych ukraińskich wojskowych. Ogólnoukraińskie wystąpienie antyradzieckie początkowo planowano na 1 maja, a potem przeniesiono na 1 czerwca 1921 roku (zgodnie z danymi raportu czekistowskiego za lata 1920–1921). Według innych danych powstanie planowano na 10 maja, potem przekładano na 15 czerwca i inne daty. Agentura Jekaterynosławskiej Gubczeka, którą dosłownie roiła się cała gubernia, węszyła w każdym zakątku, w którym wyczuwało się najmniejszy odzew nastrojów powstańczych. W jednej z notatek Jekaterynosławskiej Gubczeka z 17 maja 1921 roku mowa była o tym, że właśnie powiat krzyworoski stanowił bazę zorganizowanych ugrupowań „petlurowsko-wrangelowskiej maści”, które przygotowywały, zgodnie z informacjami CzeKa, powstanie między punktami Znamianka – Krzywy Róg – Nikopol. W notatce zaznaczano, że w rejonie północno-zachodnim stale odbywały się zjazdy, narady, które miały na celu „zjednoczenie z bandami działającymi w Czarnym Lesie w celu wzniecenia powstania”. Czekiści wpadli na trop organizatorów ogólnoukraińskiego powstania jeszcze na początkowym etapie jego przygotowań, od razu wprowadzając swoich ludzi do struktur organizacji powstańczej, a w ciągu kwietnia – czerwca przeprowadzili aresztowania we wszystkich jej ogniwach. Przyczyną porażki powstańców stała się przykra nieostrożność atamanów Zirki, Semysenki i Bondarenki, których nadmierna szczerość i łatwowierność doprowadziły do katastrofalnych skutków. Agentom CzeKa udało się ustalić miejsce pobytu doktora Hielewa i podczas narady, którą prowadził we wsi Sołone, dom, w którym odbywało się zebranie powstańcze, otoczono i wszystkim jego uczestnikom zaproponowano poddanie się. W odpowiedzi rozległy się strzały. Otoczony dom podpalono i wszyscy, którzy w nim przebywali – doktor Hielew, Ołeksandr Belinśkyj i właściciel domu Czumaczenko, spłonęli, a brat tego ostatniego, który wybiegł na podwórze, kontynuując ostrzał, został zabity. Jednym z pierwszych czekiści aresztowali w kwietniu kierownika Jekaterynosławskiego biura agitacyjno-informacyjnego Iwana Horobcia. Wkrótce w wykrytym lokalu konspiracyjnym w Jekaterynosławiu aresztowano Cybenkę, Krawczenkę i właścicieli mieszkania, małżeństwo Umańskich. Dalej pod czekistowskie opracowanie operacyjne trafiły powiaty nikopolski i krzyworoski. Na początku maja na Nikopolszczyźnie aresztowano 32 uczestników organizacji podziemnej, w tym Ohnyka-Mykytenkę, Iwana Szponka, Josypa Bezridnego i in. Na Krzyworoszczyźnie poddano aresztowaniu 33 uczestników podziemia. W pierwszej kolejności aresztowano najbardziej aktywnych działaczy ruchu powstańczego. 9 maja we wsi Hanniwka powiatu krzyworoskiego czekiści otoczyli dom, w którym przebywali atamani Stepowyj-Błakytnyj i Liutyj (Jelysej Czerewyk). W końcowym raporcie Jekaterynosławskiej Gubczeka powiedziano, że atamani otworzyli ogień i przebijając się przez okrążenie, rzucili się do ucieczki. Śladem Stepowego pobiegł aresztowany wcześniej przez czekistów powstaniec Krawczenko, który w tamtym czasie już zaczął z nimi współpracować. Doganiając Stepowego, Krawczenko krzyczał za nim, że powstańcy, rzekomo, mylą się, że CzeKa nie jest tak strasznym organem, jak go malują, że CzeKa wcale nie stara się zniszczyć jak najwięcej Ukraińców, jak oni wcześniej myśleli. Wskazując na siebie, zdrajca wykrzykiwał: „Patrz, ja przecież z nimi pracuję i ty będziesz pracował razem ze mną!”. Jednak Stepowyj nie zatrzymywał się i kontynuował ostrzał, próbując uciec razem z pobratymcem Liutym. W tym czasie na drodze Stepowego stanął czerwonoarmista, który strzelił mu w plecy. Śmiertelnie rannemu atamanowi próbowano udzielić pomocy medycznej i zatamować krwotok, jednak wszystkie wysiłki uratowania mu życia były daremne. Jak zaznaczono w raporcie czekistowskim, ostatnimi słowami Stepowego były: „Umieram za rodzimą Ukrainę”. Młodszy brat atamana Stepowego-Błakytnego Fedir, który był świadkiem tamtych wydarzeń, mówi, że przed śmiercią Kost wykrzyknął: „Jak będzie wolna Ojczyzna, przekażcie pozdrowienia”. Atamanowi Liutemu wtedy udało się uciec. A wśród aresztowanych przez czekistów tego dnia były też łączniczki komitetu powstańczego, siostry Babenko – Paraska i Wira. Ta ostatnia właśnie wróciła z Tarnowa od Petlury, do którego wysyłał ją doktor Hielew. Wira Babenko przywiozła z zagranicznego sztabu rozkaz o tymczasowym mianowaniu Ilczenki (do czasu pojawienia się Stepowego) atamanem powiatów wierchniodnieprowskiego i krzyworoskiego. 22 maja zatrzymano starszynę Cupkomu do spraw zleceń w guberni jekaterynosławskiej Ołeksandra Nesterenkę. Podczas rewizji znaleziono u niego kilka drukowanych odezw, dokumenty wydane przez sztab 6. Armii Polskiej, mapę geograficzną Ukrainy z wyznaczonym planem natarcia, wręczoną mu przez generała-chorążego Jurka Tiutiunnyka w celu przekazania atamanowi Browie, a także napisany przez dowódcę Armii Powstańczej na płótnie rozkaz dla atamana Browy oraz przywieziony z zagranicznego sztabu schemat organizacji powstania. Wkrótce czekiści zatrzymali już dawno poszukiwanego Andrija Rybałkę-Zirkę i 11 czerwca, otrzymawszy zgodę WUCzK, grupa operacyjna Jekaterynosławskiej Gubczeka pod kierownictwem tow. Orłowa specjalnym pociągiem z dwóch wagonów i parowozu wyruszyła do Kijowa w celu przeprowadzenia operacji zatrzymania wszystkich członków Cupkomu. Grupa operacyjna zabrała na operację także Andrija Zirkę. W toku starannie opracowanej operacji czekistom udało się zatrzymać wszystkich członków Ogólnoukraińskiego Komitetu Powstańczego – przewodniczącego Cupkomu pułkownika Iwana Czepiłka, sekretarza Fedora Nakonecznego (znanego też jako Dnistrow), członków Mykołę Komara i pułkownika Jurija Hrynia. Szefa sztabu Cupkomu sztabs-kapitana Mykołę Czepiłka-młodszego zabito w pobliżu Irpienia podczas próby ucieczki. Uroczyste otwarcie pierwszego na Naddnieprzu pomnika działacza wojskowego doby Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat – Głównego Atamana Chołodnego Jaru Stepowego-Błakytnego. 15 maja 2021 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Granica wytrzymałości Notatki uchodźcy

Jak zaznaczono w raporcie Jekaterynosławskiej Gubczeka, który badacze nazywają raportem Trepałowa (przewodniczącego Gubczeka, byłego naczelnika MUR-u), „operacja przejęcia Cupkomu została przeprowadzona niezwykle ostrożnie i konspiracyjnie”. Z zeznań aresztowanych członków Cupkomu czekiści dowiedzieli się, że w Białej Cerkwi ma się wkrótce odbyć zjazd wszystkich powstańczych atamanów i właśnie tam WUCzK oraz Jekaterynosławska Gubczeka nie przepuściły okazji, by „wlać swoich ludzi”. W końcowym raporcie za lata 1920–1921 kierownictwo Gubczeka nie bez zwycięskiego patosu konstatowało, że „zlikwidowano próbę petlurowców zorganizowania wielkiego powstania na Ukrainie”. Sprawa o skali ogólnoeuropejskiej Postanowieniem Wielkiej Trójki z 28 sierpnia 1921 roku w sprawie petlurowskiej organizacji w Żandarmskiej belce w pobliżu Jekaterynosławia rozstrzelano 52 aresztowanych powstańców z wykrytego petlurowskiego podziemia. Do tej smutnej listy warto jeszcze dodać nazwiska powstańców, którzy w tym okresie zginęli w walce lub podczas oporu wobec czekistów przy próbie aresztowania. To organizator powstania na Jekaterynosławszczyźnie, w Północnej Taurydzie i Zachodniej Chersońszczyźnie doktor Helew, Główny ataman Chołodnego Jaru, dowódca Stepowej (Aleksandryjskiej) dywizji powstańczej, przewodniczący Hanniwskiego powstańczego komitetu Kost Pestuszko (Stepowy-Błakytny), organizator powstania w rejonie biłoozerskim powiatu melitopolskiego pułkownik Semińko, szef sztabu Cupkomu sztabs-kapitan Mykoła Czepiłko-młodszy, łącznik Cupkomu Ołeksandr Beliński i wielu innych nieznanych powstańców, którzy oddali swoje życie za wolną Ukrainę w szeregach ruchu wyzwoleńczego. Ogółem w sprawie petlurowskiej organizacji aresztowano około 1200 osób, jednak w dalszej kolejności pozostawiono do rozpatrzenia 180 osób. Tak tragicznie zakończyła się kolejna próba petlurowskiej organizacji powstańczej uwolnienia Ukrainy z łap moskiewskiego reżimu bolszewickiego. Niestety, powstanie zostało przegrane, zanim się rozpoczęło. Przegrane przede wszystkim z moskiewskim systemem czekistowskim, na którym właściwie trzymał się bolszewicki reżim okupacyjny na Ukrainie. I przede wszystkim tę przegraną zapewniła Jekaterynosławska Gubczeka, której wysiłkami faktycznie zlikwidowano petlurowskie zaplecze nie tylko na terenach Jekaterynosławszczyzny, ale także w innych ośrodkach powstańczych Ukrainy. „Tej sprawy nie można nazwać sprawą Jekaterynosławszczyzny, (…) należy ją rozpatrywać jako sprawę o skali ogólnoeuropejskiej” – zaznaczono w przedmowie Prezydium Jekaterynosławskiej Gubczeka do rozdziału „Sprawy sądowe” raportu końcowego za lata 1920–1921, gdzie mowa była między innymi o sprawie petlurowskiej organizacji jako najbardziej zakrojonej na szeroką skalę operacji czekistowskiej tego okresu. Jednak nawet po wielkim pogromie w kwietniu-sierpniu 1921 roku ukraińskiego powstania, kierowanego przez Cupkom i zagraniczny Sztab Powstańczo-Partyzancki rządu URL na uchodźstwie, poszczególne formacje powstańcze kontynuowały opór wobec reżimu bolszewickiego na terenach Jekaterynosławszczyzny faktycznie do początku 1923 roku. W szczególności na terytorium powiatu krzyworoskiego, pomimo całkowitej beznadziejności tej walki, z poświęceniem działały oddziały powstańcze atamanów Iwanowa, Luteho, Swyszcza, Medwedewa, Czernenki, Czarnego Worona. Już pod koniec 1921 roku WUCzK poinformowała o wykryciu w powiecie krzyworoskim kolejnych dwóch dużych organizacji podziemnych, które przygotowywały się do powstania. I ta chłopska wojna narodowa nie wygasała nawet w warunkach strasznego głodu lat 1921–1923, Hołodomoru 1932–1933 i masowych represji lat 30., zorganizowanych przez bolszewików na Ukrainie. Ta dziedziczna walka wyzwoleńcza Ukraińców trwała także w okresie II wojny światowej, kiedy powstała wielka armia bez państwa – Ukraińska Powstańcza Armia. Sztandar ukraińskiego ruchu powstańczego powiewał nawet w obozach powojennego GUŁAG-u, którym wstrząsały powstania ukraińskich więźniów w Peczorze (1948 r.), Salechardzie (1950 r.), Ekibastuzie (1951 r.), Norylsku (1952 r.), Workucie (1953 r.), Kengirze (1954 r.). Dalej nieśli ten powstańczy sztandar ukraińscy dysydenci-szestdziesiątnicy, uczestnicy rewolucji studenckiej na granicie 1990 roku oraz ukraińskich rewolucji nowej doby (Pomarańczowej i Rewolucji Godności). Trzymają go dzisiaj także obrońcy Ukrainy na frontach współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Zatem skutki wielkiej porażki petlurowskiej organizacji powstańczej z 1921 roku odczuwamy do dziś, kiedy zbrodniczy system czekistowski w postaci współczesnego gigantycznego potwora o skali światowej, jakim jest dzisiaj FSB (w przeszłości WCzK-OGPU-NKWD-NKG-MGB-KGB), kontynuuje działanie na ukraińskich terenach i 100 lat później – podczas kolejnej wojny zaborczej na Ukrainie. Różnica polega jedynie na tym, że sto lat temu mowa była o likwidacji ukraińskiego ruchu powstańczego, a obecnie mowa o likwidacji całej Ukrainy w ogóle. A zatem sprawa ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego wciąż nie została zamknięta. Wołodymyr STECIUK Według książki szkiców W. Steciuka z historii ruchu powstańczego 1920–1921 lat na Krzyworoszczynie „Wspólnicy stepowego wiatru”. – Krzywy Róg, 2021 O wojnie można mówić ile się chce i komu się chce. Czytać o niej komentarze wojskowych, naocznych świadków, kanapowych i zagranicznych ekspertów, zwykłych obywateli. Oglądać przerażające kadry telewizyjnych kronik filmowych, wideo zamieszczone w mediach społecznościowych. Ale obraz będzie niepełny. Bo poczuć wojnę naprawdę, zetknąć się z nią twarzą w twarz można tylko wtedy, gdy przyjdzie ona do twojego domu i dotknie cię osobiście. Kiedy po raz pierwszy stanie się strasznie, a nie tylko lękliwie. Do tego czasu też mówiłem i pisałem o wojnie. Ale o wojnie odległej, abstrakcyjnej, która działa się mimo wszystko w bezpiecznej odległości, chociaż życie ostatnich trzech i pół roku upływało w ciągłym napięciu strefy przyfrontowej. Osada na Doniecczyźnie, w której mieszkałem, dawno zamieniła się w frontowy hub, w którym zmieszali się wojskowi, cywile (miejscowi i uchodźcy), mnóstwo techniki, wolontariusze, brygady ewakuacyjne... I wszystko to na tle nieustannych syren alarmowych, bliskich i dalekich wybuchów, ciągłego buczenia wrogich dronów i tym podobnych. Jednak zapach realnego niebezpieczeństwa jeszcze nie był wyczuwalny, chociaż złodziejka-śmierć codziennie chodziła z tobą obok. Większość z czasem przywykła do tego jak do realnej codzienności. Na tle bliskości frontu trwało, niech i nie przedwojenne, ale jednak życie. Ludzie sadzili i pielęgnowali sady i ogrody, wypasali bydło, hodowali drób, konserwowali na zimę warzywa i owoce. Pracowały urzędy państwowe i organizacje, ludność była zaopatrywana w pomoc humanitarną, chociaż online, od września wznowiono rok szkolny w szkołach. W ciągłym niepokoju, ale ludzie mimo wszystko przystosowali się do rytmu życia, snuli jakieś plany na najbliższą perspektywę. Realna wojna dla mnie (i zapewne dla większości rodaków) rozpoczęła się w noc 26 czerwca, kiedy osada doświadczyła potężnego, zmasowanego ostrzału: w odstępie kilku minut na nasze głowy spadło sześć rakiet. Na szczęście tym razem obyło się bez ofiar w ludziach, ale zniszczenia budynków administracyjnych i cywilnych, infrastruktury krytycznej były bardzo porażające. Jak i poczucie strachu u miejscowych mieszkańców. Od tamtej pory zaczęliśmy żyć na wojnie, tak jak wcześniej mieszkańcy najbliższych nam Pokrowska, Dobropilla, Biłozerśkiego, Kramatorska, Słowiańska i innych miejscowości. Od tego dnia rozpoczęło się prawdziwe piekło, chociaż i wcześniej w gminie były już liczne zniszczenia i ofiary wśród ludności cywilnej. Wróg metodycznie walił każdej nocy ze wszystkich rodzajów uzbrojenia, ale najbardziej dokuczały szahidy, które polowały i w dzień, i w nocy. Zarówno na przemieszczanie się techniki, jak i na żywe cele. 12 lipca od uderzenia drona zginął w drodze z pracy do domu mój wnuczny siostrzeniec, który pracował jako elektromonter i pod ostrzałem wraz z kolegami naprawiał uszkodzone zasilanie elektryczne. I chociaż oficjalnie zorganizowanej ewakuacji w regionie nie ogłaszano, wielu zaczęło zastanawiać się nad własnym bezpieczeństwem i zaczęło na własną rękę wyjeżdżać do bardziej bezpiecznych regionów Ukrainy oraz za granicę. Własnym i wynajętym transportem wywozili dobytek, meble, sprzęt AGD, ratowali dzieci i zwierzęta domowe. Komu się udawało, ten wyprzedawał mieszkania i majątek, biznes i pomieszczenia przemysłowe, magazyny i technikę. Chociaż potencjalnych kupców prawie nie było: kto przy zdrowych zmysłach odważy się kupować na tym terenie domy, które jutro mogą zostać zrujnowane lub zniszczone w pył?.. Zniszczenia stawały się coraz bardziej odczuwalne, częstsze były ofiary wśród ludności cywilnej. Trafiać do takiej smutnej statystyki nie chciał nikt. Nadszedł moment, kiedy trzeba było zapytać młodszą córkę, która mieszkała z synem-jedenastoklasistą na sąsiedniej ulicy: “Ile jeszcze będziemy wystawiać los na próbę?” Zamyśliła się na chwilę, a potem odpowiedziała z gorzkim uśmiechem: “Na ile wystarczy odwagi i cierpliwości”. Cierpieliśmy jeszcze prawie dwa miesiące. Ale wewnętrznie czuliśmy, że rezerwa wytrzymałości jest już na granicy i nie warto dalej zwlekać. Z drugiej strony nie dawało spokoju pytanie: “A dokąd jechać?” Konkretnego adresu nie było. Wyruszać w nieznane, oczywiście, nikomu się nie chciało, bo za plecami był już gorzki doświadczenie, kiedy trzeba było na początku pełnoskalowej wojny opuszczać rodzinne, oswojone miejsca. Wiosną 2022 roku trzeba było tułać się po obwodzie iwanofrankiwskim, czerkaskim. A jesienią wrócić do rodzinnych domów, cierpliwie przetrwać jeszcze trzy wojenne zimy. I oto teraz byliśmy zmuszeni znów stanąć przed niełatwym wyborem między życiem a śmiercią. Przedmowa prezydium Jekaterynosławskiej Gubczeka do jednego z rozdziałów raportu podsumowującego za lata 1920–1921

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pokłon Poecie

W mediach społecznościowych przypominają, że 96 lat temu, 28 września 1929 r. urodził się Dmytro Pawłyczko – ukraiński poeta, tłumacz, Bohater Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji i jeden z autorów Aktu o suwerenności państwowej. Oto co napisał o nim znany ukraiński dziennikarz Jurij Doroszenko: „Minęły dwa lata, odkąd Dmytro Pawłyczko odszedł w zaświaty. Przybyłem na miejsce jego ostatniego spoczynku i pokłoniłem się jego pamięci. We wsi Stopczatów w obwodzie iwanofrankiwskim nie ma ani drogowskazów do jego grobu, ani informacji, że to ojczyzna wielkiego Pawłyczki. Wygląda na to, że nie martwi to miejscowych władz. Widocznie nie ma proroka we własnej Ojczyźnie… Ale my jednak znaleźliśmy ostatni przystanek ziemskiego życia autora nieśmiertelnych „Dwóch kolorów”. Przypomniałem sobie jego rubajat: Kiedyś myślałem: radość – to droga W świat nieznany z moich Pokucia stron; Teraz już wiem: radość – to droga Do jabłoni, co w Stopczatowie kwitną. Dziękuję, Dmytro Wasylowyczu, że byłeś w moim życiu”. Próbowaliśmy początkowo znaleźć choćby minimalnie akceptowalny wariant już trzeciej uchodźczej epopei. Obdzwoniłem niektórych przyjaciół i znajomych, którzy wcześniej zgodnie i jednym głosem zapraszali do siebie, obiecywali schronienie i pomoc w miarę możliwości. Odezwali się nie wszyscy (takich była większość), a ci, którzy odpowiedzieli, nieśmiało współczując, odmówili, powołując się na to, że obecnie jest taki napływ uchodźców, iż zaradzić czemuś jest prawie niemożliwe. I prosili wybaczyć oraz potraktować to ze zrozumieniem. Co też zostało zrobione... Postanowiliśmy działać samodzielnie, zgodnie ze znanym powiedzeniem, że „sprawa tonących – to ich osobista sprawa”. Córka ze znajomymi poświęcili dwie doby, aby objechać własnymi samochodami trzy najbliższe obwody – dniepropetrowski, połtawski i kirowohradzki. Ale niczego akceptowalnego tak i nie znaleźli: w jednych przypadkach nie odpowiadały warunki mieszkaniowe (ich właściwie nie było), a w innych – „kosmiczne” ceny za same ściany. To także realia wojny, od których nie ma ucieczki. Wahając się i zestawiając wszystkie „za” i „przeciw”, postanowiliśmy wysłać mnie do starszej córki, która już od 27 lat mieszka w Niemczech i dokąd wcześniej została wysłana żona po udarze. Właściwie sama córka zaproponowała taki wariant, bo przebywanie na ojczystej ziemi niosło już zagrożenie dla życia. Chociaż w jej domu i tak mieszkało już siedmioro: oprócz niej, męża i czworga dzieci (naszych wnuków) jeszcze ukraińska babcia. Teraz do nich miał dołączyć dziadek. Zgodziłem się z wdzięcznością, chociaż, szczerze mówiąc, przerażała nie tyle daleka droga, co nieokreślona niepewność. Na kogo zostawić mieszkanie (uporządkowany dom rodziców), zresztą po raz drugi, bo mieszkanie w okupowanym przez raszystów Doniecku ze wszystkim dorobkiem życia przez 30 lat zostało porzucone jeszcze w 2014 roku. Jak długo potrwa ta wymuszona podróż? Czy przyjdzie jeszcze wrócić na rodzimą ukraińską ziemię, gdzie się urodziłem i wychowałem, gdzie przeżyłem całe świadome życie? Gdzie własne źródła, rodzinne korzenie, groby rodziców? Od takich pytań puchła głowa, ale wyboru nie było. I odważyłem się. Po dwóch dobach, z przesiadkami i przygodami, w końcu znalazłem się wśród bliskich osób – żony, dzieci i wnuków. Ale największą radość sprawiła mi najmłodsza Emilia, której latem skończyły się cztery lata i którą zobaczyłem oraz przytuliłem do siebie po raz pierwszy. I to dzięki kapryśnemu losowi. Co będzie dalej – zobaczymy. Ale po raz pierwszy od trzech ostatnich miesięcy spałem w gościnnej Bawarii bez odzieży wierzchniej, nie bojąc się wycia syren i nie czekając na kolejne przyloty rakiet i „szahedów”... Wołodymyr ZAÏKA, Doniecczyzna – Niemcy. Zdjęcie z cmentarza w Stopczatowie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Książka o „Bogu ukraińskiej kultury”

Mykoła SEMENA Zdjęcie autora Znany na Ukrainie badacz rodu Symyrenków, krymski uczony, akademik Ukraińskiej Ekonomicznej Akademii Nauk Petro Wolwacz wydał pracę o wybitnym mecenasie i ukraińskim przemysłowcu XIX–XX wieku Wasylu Symyrence. Książka „Wielki Chors: strony życia i działalności Wasyla Symyrenki” ukazała się w czerkaskim wydawnictwie „Wertykal”. Petro Wolwacz jako uczony zapoczątkował nowy kierunek we współczesnej nauce – symyrenkoznawstwo. Jest autorem trzystu publikacji naukowych, wśród których znajduje się 18 monografii na temat sadownictwa, historii nauki rolniczej na Ukrainie, agroekologii oraz życia społecznego, w tym kilku monografii naukowych o rodzinie Symyrenków. Począwszy od lat studenckich w Krymskim Instytucie Rolniczym, badał życie i działalność oraz związki z Krymem znanego ukraińskiego uczonego pomologa Łewka Płatonowycza Symyrenki. To właśnie dzięki staraniom Petra Wolwacza w niepodległej Ukrainie na Krymie zostały wznowione dzieła Łewka Symyrenki „Krymskie przemysłowe sadownictwo” oraz „Pomologia”. Za faktyczny powrót do obiegu historycznego i naukowego prac naukowych oraz pamięci o Symyrenkach Petro Wolwacz został nagrodzony nagrodą Krymskiego Oddziału Akademii Nauk Ukrainy oraz nagrodą imienia Ł.P. Symyrenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Petro Wolwacz od lat 60. ubiegłego wieku pracował na Krymskiej Stacji Pomologicznej (m. Bachczysaraj) Wszechzwiązkowego Instytutu Roślinnictwa im. akademika M.I. Wawiłowa jako uczony sekretarz i zastępca dyrektora ds. pracy naukowej. W latach niepodległości zorganizował na Krymie Południowe Centrum Naukowe Agroekologii Ministerstwa Rolnictwa Ukrainy i został wybrany jego akademikiem. Teza o Chorsie i tytuł „Boga ukraińskiej kultury” w książce nie są przesadą. Za znaczący wkład finansowy, który, nawiasem mówiąc, nie był nagłaśniany, w rozwój ukraińskiej kultury Wasyla Symyrenkę – znanego uczonego, absolwenta Politechniki Paryskiej, inżyniera-konstruktora i technologa w dziedzinie cukrownictwa, mecenasa ukraińskiej nauki i kultury – wśród ukraińskiej społeczności za jego życia nazywano „Wielkim Chorsem”. A wzorem dla Wasyla Fedorowycza Symyrenki, na którym się wzorował, był również wielki mecenas hetman Iwan Mazepa. Wiadomo, że Chors to druga nazwa boga Słońca; być może jest synem Dażboga. Jako wielki bóg Słońca Chors wspominany jest w „Słowie o wyprawie Igora”; w panteonie Włodzimierza (Kijowskim) stoi obok innych głównych bogów epoki pogańskiej. Opisywany jest jako bóg w „Powieści minionych lat”; Chors obecny jest na liście wśród innych bogów – Trojana, Welesa, Peruna, którym książę Włodzimierz kazał postawić idole w Kijowie. Chors wspominany jest w apokryfie „Chodzenie Bogurodzicy po mękach”, „Słowie Chrystolubca”, w „Rozmowie trzech świętych”, „Legendzie o córce Szana”. Kult Chorsa był tak popularny, że nie wygasł wraz z pojawieniem się chrześcijaństwa. Wasyl Symyrenko stał się obiektem szczegółowej uwagi ukraińskich historyków i uczonych dlatego, że wniósł prawdopodobnie największy wkład w wsparcie i rozwój nie tylko ukraińskiej nauki i kultury, ale także społeczny rozwój ukraińskości. Finansował nie tylko wydanie „Kobziarza” Tarasa Szewczenki za jego życia, ale także dzieła Mychajła Kociubynskiego, Borysa Hrinczenki, autora obecnego hymnu Ukrainy Pawła Czubynskiego, profesora Uniwersytetu Kijowskiego Ołeksandra Kistiakiwskiego. Wasyl Symyrenko sponsorował wydanie znanej gazety codziennej „Rada”, „Hromadśke słowo”, czasopism „Literaturno-naukowyj wisnyk”, „Kyjiwśka starowyna”, zagranicznych wydań „Ukrajinśkyj ohlad” oraz „Rusynśkyj ohlad”. Razem z Jewhenem Czykałenką pomagał w pracy Mychajłowi Drahomanowowi, Wołodymyrowi Wynnyczence, Serhijowi Jefremowowi, Mychajłowi Hruszewskiemu, finansował chór Mykoły Łysenki, biblioteki, muzea, niedzielne szkoły ukraińskie (w tym na Krymie) oraz wiele, wiele innych osób i projektów, które kształtowały uczucia narodowe Ukraińców w XIX i XX wieku. Wiadomo, że zakres jego wkładów mecenasowskich z zysków cukrowni, który nie był nagłaśniany z powodu groźby oskarżeń politycznych o ukrainofilstwo i „małorosyjski separatyzm” ze strony carskiej, a później bolszewickiej władzy, wynosił miliony rubli. To znacznie więcej, niż sam Wasyl Symyrenko wydawał na swoją rodzinę i siebie. Ostatecznie to właśnie o Wasylu Symyrence znany ukrainofil-mecenas Jewhen Czykałenko napisał, że jest on „najwybitniejszym, najszczerszym Ukraińcem spośród tak zwanych „burżujów”, który zachwycał się ukraińską sprawą nie tylko do głębi swojej szczerej duszy, ale i do głębi swojej kieszeni”. Jak wiadomo, ogrodnik i pomolog Łewko Symyrenko był ściśle związany z Krymem nie tylko pracą nad badaniem krymskiego przemysłowego sadownictwa, ale także swoją bliskością z narodowolcami i organizatorami zamachu na cara Aleksandra II. Tak, jego kuzynka Olha Jachnenko była żoną organizatora zamachu na cara, straconego pochodzącego z ujezdu teodozyjskiego na Krymie Andrija Żelabowa. Z wieloma członkami tej grupy, w tym z samym Andrijem Żelabowem (str. 17-18), Łewko Symyrenko utrzymywał przyjacielskie stosunki. Od możliwej kary śmierci Łewka uratowało to, że na rok przed zamachem na cara Łewko Symyrenko został aresztowany i zesłany na Syberię, a o śmierci towarzyszy dowiedział się, będąc na zesłaniu. Jak ważnym dla Ukrainy XIX wieku było zadanie intensyfikacji i naukowej organizacji rolnictwa? Początek tej działalności dał założyciel rodziny Fedir Symyrenko, opowiada Petro Wolwacz. Firma „Bracia Jachnenko-Symyrenko” faktycznie założyła przemysł cukrowniczy na Ukrainie. Kontynuować tę pracę musiała już młoda generacja przedsiębiorców, w szczególności Płaton Symyrenko. Odbył poważny staż w Śmiałowskiej cukrowni, potem – kilka lat w najlepszych cukrowniach Francji, Niemiec i Belgii. Po tym Płaton zainicjował budowę nowoczesnej parowej cukrowni we wsiach Taszłyk i Ruśka Polana. Wszystkie cukrownie firmy ukraińskich przedsiębiorców, dzięki wykwalifikowanemu kierownictwu Płatona Symyrenki, okazały się wysoce dochodowe. Płaton Symyrenko jako przedstawiciel prawdziwej europejskiej kultury pod wpływem francuskich myślicieli marzył o stworzeniu w swoich przedsiębiorstwach „kapitalizmu z ludzką twarzą”. Zaznaczmy, że właśnie ten symyrenkowski model kapitalizmu dzisiaj z powodzeniem działa w wielu krajach Europy Zachodniej, a także Skandynawii. Można w pełni uzasadnienie twierdzić, że dzięki cukrowniom Jachnenków-Symyrenki i ich przykładowi ukraińskie zakłady wytwarzały trzy czwarte cukru-pudru i ponad 80 procent cukru-rafinady od ogólnego wolumenu produkcji Imperium Rosyjskiego. Wydajność cukrowni na Ukrainie była 3-6 razy wyższa w porównaniu z centralnymi guberniami Rosji. Wysoce patriotyczny, wychowany na zasadach europejskiej demokracji i kultury, Wasyl Symyrenko stworzył specjalny fundusz wsparcia ukraińskich uczonych, artystów, pisarzy i działaczy kultury. Stypendystami tego funduszu byli Mychajło Drahomanow, Mychajło Hruszewski, Mychajło Kociubynśkyj, Pawło Czubynśkyj, Petro Niszczynśkyj, Iwan Franko, Borys Hrinczenko, ukraińskie trupy teatralne, a nawet chór Mykoły Łysenki. Sponsorował także ukraińskie wydania periodyczne, marzył o stworzeniu Ukraińskiego Uniwersytetu Politechnicznego, ale władza nie zgodziła się na to, aby wszystkie przedmioty były w nim wykładane w języku ukraińskim. Sprzedawszy udaną cukrownię w Sydoriwce i kilkaset dziesięcin ziemi, Wasyl Symyrenko zapisał swój wielki dom w Kijowie z dwiema dziesięcinami ziemi i ogrodem ukraińskim organizacjom społecznym. Obecnie mieści się w nim ambasada Wielkiej Brytanii. Znaczący wkład w naukę sadowniczą wniósł Wołodymyr Symyren- Właśnie z powodu postępowych poglądów naukowych Wołodymyra Symyrenki NKWD prześladowało go przez całe życie. Był czterokrotnie aresztowany, raz nawet skazano go na karę śmierci przez rozstrzelanie. Jak wykazała weryfikacja sprawy Wołodymyra Symyrenki przez Główną Prokuraturę Wojskową ZSRR, przeprowadzona w 1957 roku, żaden punkt aktów oskarżenia z 1933 i 1938 roku nie potwierdził się. Zarówno w 1933, jak i w 1938 roku karne sprawy z wyrokami śmierci przeciwko Wołodymyrowi Symyrence oraz innym figurantom zostały sfabrykowane przez NKWD na zlecenie miczurinowskich i kremlowskich zbrodniarzy. Nawet po spóźnionej rehabilitacji na Ukrainie nie uczczono żadnej rocznicy wybitnego ukraińskiego uczonego-ogrodnika, pomologa i organizatora nauki, nie wznowiono jego prac naukowych, a mają one ogromne znaczenie dla współczesnego sadownictwa przemysłowego i nauki. Ogólnie rzecz biorąc, książka Petra Wolwacza o Wasylu Symyrence jest cenna tym, że po raz pierwszy w historii gospodarki Ukrainy skrupulatnie zbadano w niej historię znanej firmy cukrowniczej „Bracia Jachnenko i Symyrenko”. Badanie to jest interesujące, ponieważ po raz pierwszy przeanalizowano w nim podejście ukraińskich przedsiębiorców do organizacji przemysłu. Radziecka historiografia w XX wieku, w nurcie teorii klasowej, traktowała przemysłowców Jachnenków i Symyrenków jako wyzyskiwaczy. Jednak praktyka pokazuje, że tak nie jest. Obok zbudowanej cukrowni w powiecie czerkaskim na 260 dziesięcinach ziemi zbudowano również 150 domków typu cottage dla urzędników i robotników fabryki (str. 46-49). Każdy z nich miał swoją działkę przydomową z ogrodem warzywnym i sadem. Osobno znajdowały się akademiki dla pracowników sezonowych. W miasteczku działały sklepy, które sprzedawały wszystkie towary bez marży i bez zysku dla firmy. Wszyscy pracownicy fabryki kupowali tanie i jakościowe towary. Przy fabryce działał szpital na 160 łóżek oraz sześcioletnia szkoła dla dzieci robotników. W miasteczku był własny teatr... W swoim czasie firmę odwiedził Taras Szewczenko. Doświadczenie firmy przyjeżdżali badać „Anglicy, Francuzi, Niemcy, Rosjanie, Polacy, brodaci moskiewscy kupcy, Żydzi i ziemianie...” (str. 51). Charakterystyczne dla historii były również przyczyny upadku firmy. Rzecz w tym, że Symyrenkowie, będąc ukraińskimi przedsiębiorcami, na terytorium ówczesnej Ukrainy nie posiadali własnej ziemi. Dlatego też w celu budowy fabryki i miasteczka przy niej, a także w celu uprawy buraków, w pobliżu wsi Mlijów bracia Jachnenko i Fedir Symyrenko umówili się na wydzierżawienie ziemi od księcia Mychajła Woroncowa. I tutaj prześledzić można również swoisty związek Ukrainy z Krymem. Mychajło Woroncow chętnie zgodził się z przedsiębiorcami i ustalił godne warunki. Umowa przewidywała dzierżawę ziemi na 26 lat z prawem prolongaty na życzenie dzierżawców. Dla większego zaufania ze strony dzierżawców umowę podpisał nie tylko sam książę Mychajło Woroncow, ale także jego syn i spadkobierca Semen, który mieszkał na Krymie. A także jako świadkowie jeszcze dwóch sąsiednich właścicieli ziemskich – Branicki i Potocki. W uroczystej atmosferze książę Mychajło Woroncow obiecał nie tylko swoją ochronę jako gwarant umowy, ale także ochronę spadkobierców oraz „szacunek cara-imperatora” (str. 42). Ale kiedy sprawa doszła do wykonania i przedłużenia umowy, los firmy Jachnenków-Symyrenków okazał się podobny do współczesnego losu całej Ukrainy po memorandum budapeszteńskim. Zawartej przez Mychajła Woroncowa umowy nikt nie zamierzał wykonywać, tak jak teraz memorandum budapeszteńskiego. Jednocześnie, jak zauważa autor książki, historia ukraińskiej przedsiębiorczości i mecenatu XIX i XX wieku w wielu miejscach nie jest jeszcze zbadana, pokryta jest białymi plamami, które skrywają wiele cennego doświadczenia i ważnych informacji. W szczególności do takich należy tajemnica testamentu i losy zagranicznych rachunków bankowych Wasyla Symyrenki, które są słabo zbadane z powodu dawnych przeszkód władzy radzieckiej, z powodu „tajemnicy bankowej” i niedostępności dokumentów, które prawdopodobnie wciąż przechowują w nieznanym losy milionów karbowańców ukraińskiego mecenasa. Ogólnie rzecz biorąc, książka Petra Wolwacza „Wielki Chors” to znaczący wkład w upublicznienie informacji o ważnym etapie kształtowania się ukraińskości, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie pod władzą Imperium Rosyjskiego oraz wkładu wybitnych Ukraińców w szerzenie ukraińskiego światopoglądu państwowego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

grupy „Chorta” do piosenki Andrija Łobody „Je taka zabawa, ława na ławę”. Aleksandrowi Prytuli przekazano karmazynową kozacką chorągiew „Pierwszy pułk kozacki”. Przekazano także ikonę Najświętszej Opieki Bogurodzicy, aby strzegła i chroniła wszystkie błogosławione projekty na rzecz rozwoju kozactwa i umacniania jego siły. Wręczono pachnący bochen na haftowanym ręczniku od NSPU, Związku Oficerów Ukrainy, Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, ​​NGO „WO „Postup żinok-myronosyc”, uczestników „Mystectwa specnazu”, WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kaniwskiego Narodowego Muzeum Szewczenki, Centrum Medycznego „Dżerelo”, NGO „WO „Zemlaky Prydniprowia”, gromady wsi Szewczenkowe (ojczyzny Tarasa Szewczenki), Stowarzyszenia Rodaków obwodów Ukrainy, Kijowskiego Profesjonalnego Kolegium z wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym, wolontariackiego zrzeszenia „Pawuczychy”, kozactwa i całego narodu ukraińskiego. Prezes WF „Spas” Oleksandr Prytula, biorąc do rąk kozacką chorągiew, całując ikonę i bochen, zapewnił, że będzie nadal dążyć do wzmacniania rozwoju ruchu kozackiego na Ukrainie. Na festiwal przyjechali spasowcy wraz ze swoimi kierownikami z Zaporoża, Dniepru, Żytomierza, Charkowa, Fastowa, Lwowa i innych miast, demonstrując znakomite wyszkolenie i umiejętności, co świadczyło o oddaniu kozackim obyczajom i wysokim wartościom duchowym. Widzów i sędziów zachwycił występ Teatru Walki Kozackiej „Zaporoski Spas”, kierownik artystyczny Saša Murcchwaładze. Pojedynki odbywały się pod kierownictwem doświadczonego koszowego ataman Zaporoskiego Kozactwa Kostiantyna Ryżowa oraz przewodniczącego rady sędziowskiej Wołodymyra Biełenkowa. Wspaniałe wyniki pokazały zespoły prowadzone przez Innę Lesko, Romana Pokotyla, Tarasa Hupała, Żaklin Litawę, Maksyma Holoborodźko, Wołodymyra Wołkowa. Uderzała zgranie i jednomyślność, wyjątkowe poświęcenie każdego uczestnika parady kozackiego szkolenia. Na festiwalu zorganizowano wystawę „Dywosvit Ukrainy” – twórczy dorobek zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Ochapkina, który każdym swoim obrazem potwierdza tożsamość narodu ukraińskiego. Zaprezentowano także autentyczne ręczniki i chusty z prywatnej kolekcji autorki. Wdzięczna przewodniczącemu organizacji pozarządowej „Ruch Zmian” Andrijowi Koszarze, który zorganizował transport wystawy do parku „Natalka”. W finale imprezy rozbrzmiewały patriotyczne pieśni w wykonaniu lirnika Narodowej Kapeli Banduristów Ukrainy Iwana Stepanowa oraz śpiewaczki Lesi Luciw. Ja wygłosiłam autorski wiersz „Kozacka rodzina”. Hojnie częstowano wszystkich obecnych aromatycznym kozackim kuleszem i lwowskimi croissantami. Podziękowania dla przedstawicieli kierownictwa dzielnicy Obołoń Wołodymyra Wirowcewa, Olgi Bondarczuk oraz zespołu parku „Natalka”. Podziękowania dla partnerów imprezy „Львівські круасани” – „Lwowskie croissanty”, Lwowskiej Federacji „Spas”, Ogólnoukraińskiego związku zawodowego sportowców PSFKS, Akademii Zdrowia i Sukcesu „Spas”, Narodowej Kapeli Banduristów Ukrainy oraz wszystkim uczestnikom festiwalu. o Słomianym Byczku, którego topi słońce, wprost wskazuje na siłę ciepła dziennego światła w gwiazdozbiorze Byka. Tak dawniej małe dzieci uczono starożytnej świętej nauki – astronomii, która pozwalała orientować się w kalendarzu, prawidłowo określać roczne cykle pogody, roślin i zwierząt, obchodzić dawne pogańskie święta. Wkrótce w serii wydawniczej „Narodziny Ukrainy” ma ukazać się książka „Narodziny ukraińskiej bajki”, w której o różnych dawnych naukach w ukraińskim folklorze będzie mowa szczegółowiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Festiwal „Kozacka Siła”

Zoja RUZHYN, przewodnicząca organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp kobiet-mironosek””, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. Z błogosławieństwa Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy, Błogosławionego Epifaniusza, w parku „Natalka” w rejonie obołońskim w Kijowie odbył się festiwal „Kozacka Siła”, założony z inicjatywy prezesa Wszechukraińskiej federacji „Spas” Ołeksandra Prytuły, przy wsparciu przewodniczącego Obołońskiej rejonowej w mieście Kijowie administracji państwowej Kyryła Fesyka. Mistrzostwa Ukrainy w ukraińskim rękopaszu „Spas”, ukraińskie narodowe sztuki walki, sekcja „ławą na ławę” odbyły się również przy wsparciu Ministerstwa Młodzieży i Sportu Ukrainy, ministra Matwija Bidnego oraz jego zespołu etnosportu. W centrum parku „Natalka” wszyscy zgromadzili się w jednym kozackim kole. Następnie Ołeksandr Prytuła przekazał głos mnie i razem z Wiktoriją Kołesnyk, dyrektorką Literacko-Memoriałowego Muzeum imienia Maksyma Rylskiego, przedstawiliśmy historyczne podstawy akcji „Tarasowa wierzba”. W 2012 roku inicjatywę przeprowadzenia akcji „Tarasowa wierzba” wsparły Wiktorija Kołesnyk oraz Maksym Rylski, przewodniczący Fundacji Charytatywnej „Róże i winogrona” im. Maksyma Rylskiego, dając możliwość przygotowania sadzonek z gałęzi Tarasowej wierzby z posiadłości Maksyma Rylskiego. Przed rozpoczęciem festiwalu uczestnicy zgromadzenia udali się na malownicze zbocze nad brzegiem Dniepru, gdzie pracownicy „Zelenbudu” wyznaczyli już miejsce zasadzenia alei „Tarasowych wierzb”. Wydarzenie rozpoczęto od poświęcenia i błogosławieństwa księdza Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Illi Istratowa. Aleję „Tarasowych wierzb” sadzono razem z Ołeksandrem Prytułą przy udziale zastępców przewodniczącego rejonu – Wołodymyra Wirowcewa oraz Olhy Bondarczuk. Sadzonki „Tarasowej wierzby” zostały wyhodowane przez zespół „Łysiańskiego szkółkarstwa roślin ozdobnych Naumenko” i przekazane przez Wałerija Naumenkę z miasta Łysianka. Do akcji dołączyły dzieci z ludowego zespołu artystycznego Teatru pieśni „Ładonyky” Centrum Pracy Pozaszkolnej rejonu swiatoszyńskiego miasta Kijowa, soliści Illa Mycaj, Marharyta Szyrokowa oraz Kateryna Chudik, pod kierownictwem zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy, doktor kulturoznawstwa, profesor Switłany Sadowenko, a także uczniowie szkoły I-III stopnia nr 232 rejonu obołońskiego miasta Kijowa wspólnie z dyrektorką Wiktoriją Ryżową i zastępczynią Olhą Naum. Wszystkie dzieci były w świątecznych strojach narodowych. Sadząc wierzbę, dzieci z Teatru pieśni „Ładonyky” zaśpiewały ukraińską pieśń ludową „Oj, werbo, werbo” oraz pieśni kozackie. Po słowie błogosławieństwa i poświęceniu alei „Tarasowych wierzb” ojciec Illa Istratow wręczył order „Świętej równej apostołom Księżnej Olgi” kierownikowi Wszechukraińskiego otwartego konkursu recytatorów imienia Tarasa Szewczenki, kierownikowi Międzynarodowego projektu-konkursu „Taras Szewczenko jednoczy narody”, zastępczyni przewodniczącej organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp kobiet-mironosek”” Switłanie Sadowenko. Andrij Mycaj, solista Narodowej kapeli bandurzystów Ukrainy, wykonał zwycięskie utwory pieśniarskie, dając radość swoim kunsztem wykonawczym. Dołączyli szanowni goście: honorowy prezes Wszechukraińskiej federacji „Spas” Ołeksandr Riabeka, prezes Wszechukraińskiej akademii kozactwa Anatolij Pyłypenko, przewodniczący wielkiej rady naukowej akademickiej Łeonid Szmorhun, kobieta-mironoska Ałła Satałowa, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Szkolna, piosenkarka Łesia Łuciw, działacz społeczny i kronikarz wydarzenia Wiktor Horbacz. Otworzywszy na Placu Kontraktowym quest „Niepokonani: misja – bezpieczny kraj”, wydarzenie edukacyjne dla dorosłych i dzieci na temat bezpieczeństwa minowego, do akcji „Tarasowa wierzba” dołączył również przewodniczący tarnopolskiego ziomkostwa w mieście Kijowie „Ternopillia” Iwan Baszniak. Po sesji zdjęciowej na pamiątkę wydarzenia w stolicy Ukrainy wszyscy uczestnicy udali się na malowniczą polanę wśród wiekowych drzew. Zawody otworzył honorowy prezes WF „Spas” Ołeksandr Riabeka. Odbyła się prezentacja profesjonalnie wykonanego wideoklipu legendarnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Dziecięca astronomia w ukraińskich bajkach

Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara. Bajki powstały z mitów na skutek działania kilku procesów. Po pierwsze, fabuła traciła funkcję sakralną, a w zamian nabierała różnych ozdobników. Po drugie, jeśli mit znajdował się zazwyczaj poza moralnością (“po tamtej stronie dobra i zła”, jak mówił Nietzsche), to bajka była skierowana do dzieci i miała cel wychowawczy. Każda bajka wymaga odszyfrowania – wyjaśnienia tego, jaka właśnie wiedza została w niej zakodowana. Na przykład okrągły chlebek – Kołobok – symbolizuje słońce, a narastanie niebezpieczeństwa ze strony zwierząt – zmniejszanie się siły słonecznej od przesilenia letniego do zimowego. Światło przechodzi obok gwiazdozbioru Zająca, Wilka, przez Wężownika (który zarysem przypomina niedźwiedzia) i wreszcie trafia do paszczy Lisicy – łuk gwiazdozbioru Strzelca przypomina rozwartą paszczę. Wariantami takiej “zodiakalnej bajki” występują opowieści o Rzepce i Kurce Złotopiórce. W obu przypadkach myszka symbolizuje mały gwiazdozbiór (możliwie Delfina – z ogonkiem) przy punkcie przesilenia zimowego. Bajka o Rękawiczce opowiada o ruchu słońca od gwiazdozbioru Bliźniąt, który swoim kształtem przypomina właśnie rękawiczkę, do gwiazdozbioru Wężownika, podobnego do niedźwiedzia. Wraz ze wschodem Wężownika Bliźnięta zachodzą. W bajce o Kozie-Derezie zwierzę zwycięża Zająca i Niedźwiedzia (gwiazdozbiór Zająca i Wężownika – ten ostatni w postaci Niedźwiedzia tak samo, jak w bajkach o Kołoboku i Rękawiczce), ale ją samą zwycięża Rak – gwiazdozbiór o tej samej nazwie. Rzecz w tym, że wraz ze wschodem Raka Koziorożec zachodzi. Jeśli bajki o Kołoboku i Rękawiczce opisują półrocze od przesilenia letniego do zimowego (ale z przesunięciem w drugiej bajce punktu przesilenia letniego z Raka w Bliźnięta), to bajka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

za jego plecami w polu widniał kamienny krzyż Iwana Diducha, postawiony przez niego przed wyjazdem do Kanady. Był to pomnik wszystkich tych, których nie mogła wyżywić ojczysta ziemia i którzy zmuszeni byli ją opuszczać w nadziei na lepszą przyszłość. Przed pomnikiem biegła droga obsadzona wierzbami. Tą drogą pisarz kiedyś poszedł w świat, a teraz ludzie idą do niego w pielgrzymce. Pomnik Wasyla Stefanyka znajdował się na niskim postumencie i zdawał się wyrastać z ziemi, co jeszcze bardziej wzmacniało wizerunek pisarza i jego więź krwi z ojczyzną. Taki typ pomników bez postumentu nie był w tamtym czasie praktykowany. Pojawiły się one znacznie później, dlatego pomnik Wasyla Stefanyka był pod tym względem pierwszy. Przedstawiona do obrony praca zachwyciła wszystkich. Opinia wszystkich była jednomyślna: taki pomnik musi stanąć w Rusowie. Pomnik spodobał się synom Wasyla Stefanyka, ale idei jego ustawienia nie poparło ówczesne Ministerstwo Kultury USRR, gdzie tamtejsi pracownicy, do których po wsparcie i z listem od instytutu przyszedł Mychajło Dmytriw, zdziwieni zapytali „kto taki Stefanyk”, a po pewnym czasie nadeszła odpowiedź Ministerstwa: wsparcia finansowego nie będzie. Mychajło Dmytriw postanowił doprowadzić rozpoczętą sprawę do końca samodzielnie, nie mając od nikogo żadnego wsparcia materialnego. Potrzebne były duże środki, ale praca była tak imponująca, że autor musiał, zadłużając się, zapłacić tylko za koszt metalu, z którego wykonano wyklepywaną figurę. Wszystkie inne prace zostały wykonane bezpłatnie. Mistrzowie wykonujący główne prace rozumieli wartość artystyczną dzieła rzeźbiarza. Ponieważ Mychajło Dmytriw nie miał własnej pracowni i nie mógł już korzystać z pracowni Instytutu, wszystkie prace przy wykonaniu pomnika prowadził w pracowni Wałentyna Iwanowycza Złoby, znanego rzeźbiarza, ludowego artysty Ukrainy. Razem z nim Mychajło Dmytriw będzie później pracował nad ustawieniem pomnika bohaterów przyczółka bukryńskiego niedaleko Perejasławia Chmielnickiego, a także szeregu posągów w Radzie Najwyższej, w szczególności znanego – „Nauka i Sztuka”. Komuś bardzo nie spodobała się uwaga poświęcona młodemu rzeźbiarzowi ze strony mistrzów ukraińskiej rzeźby oraz synów Wasyla Stefanyka, w rezultacie czego lokalne organy kompartyjne, opierając się na danych KGB, kategorycznie sprzeciwiły się ustawieniu pomnika, ponieważ, jak się okazało, autor pomnika Mychajło Dmytriw jest synem byłego sotnika Ukraińskiej Powstańczej Armii Andrija Dmytriwa. W końcu Mychajło Dmytriw nigdy nie ukrywał tego faktu swojej biografii. To właśnie stało się powodem, dla którego przez dziesięć lat nie przyjmowano go do Związku Artystów. W ankiecie członkowskiej widniało pytanie, gdzie przebywali rodzice podczas wojny ojczyźnianej, a Mychajło Dmytriw pisał, że byli represjonowani. Z Moskwy co roku napływała negatywna odpowiedź, co roku trzeba było odnawiać wniosek o członkostwo. Bezsilni okazali się Wasyl Borodaj i cały instytut, który wtedy uważał i uważa teraz, że pomnik autorstwa Mychajła Dmytriwa jest najlepszym pomnikiem Wasyla Stefanyka spośród wszystkich wzniesionych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Do ostatniego tchu…

Roman HORAK, Lwów. Miejscem jego urodzenia w dokumentach wskazano jednak wieś Wołczuchy, dokąd wypuszczono matkę, nie wydobywszy z niej żadnej informacji. We wsi była rodzina, która znalazła się tam, gdy po osławionej operacji „Wisła” wyrzucono ją ze wsi Korowica Leśna na Lubaczowszczyźnie, nagą, bosą i ograbioną, na przetrwanie na Tarnopolszczyznę. Jego ojciec, Andrij Dmytriw, był sotnikiem powstańczej armii i z zadania dowództwa został przerzucony z Zakerzonia na Lwowszczyznę. Był poślubiony, ale kierownictwo UPA nie zalecało oficjalnego rejestrowania małżeństwa. Wieś Wołczuchy, gdzie upłynęło dzieciństwo Mychajła Dmytriwa, słynęła z wysokiej świadomości narodowej. Tutaj proboszczem od dawna był pisarz i działacz społeczny Wasyl Zahajewycz, i do niego w 1902 roku na Zielone Świątki w gości, razem z Wołodymyrem Hnatiukiem, późniejszym akademikiem, przyjechał Iwan Franko, który w miejscowej cerkwi świętego Jerzego czytał „Dzieje Apostolskie” zamiast chorego diaka. W czasie narodzin syna w katowni ojcu udało się zatrudnić w uzdrowisku w Lubieniu Wielkim, niedaleko Gródka. Jednak wkrótce Andrij Dmytriw został wykryty i wysłany do Karłagu – stalinowskiego obozu koncentracyjnego na północy. Z nadszarpniętym zdrowiem wrócił do domu po siedmiu latach, kiedy jego syn chodził już pod nazwiskiem matki do wiejskiej szkoły. Talent artystyczny u Mychajła ujawnił się dość wcześnie. Poezja Szewczenki wywarła na nim tak wielki wpływ, że jako chłopiec ulepił z gliny portret rzeźbiarski Kobziarza, czym zadziwił współmieszkańców i nauczycieli. Za ich radą po ukończeniu ośmioletniej wiejskiej szkoły wstąpił do Lwowskiej Szkoły Sztuk Stosowanych i Dekoracyjnych. Już na pierwszym roku okazało się, że natura obdarzyła Mychajła wielostronnym talentem. Szczególnie było to odczuwalne w jego pracach graficznych, które na konkursach zdobywały wysokie oceny i były rekomendowane do powielania. Jednak Mychajła Dmytriwa bardziej interesowała rzeźba. I chociaż we Lwowie było wielu znanych rzeźbiarzy, to oddziału rzeźby ani w szkole, ani w Instytucie Sztuki Stosowanej i Użytkowej w tamtym czasie nie było. Pracą dyplomową Mychajła Dmytriwa było wykonanie znaku wjazdowego do miasta Gródka, który miał stać przy wjeździe do miasta od strony Lwowa. Dyplom komisja egzaminacyjna pod przewodnictwem Dmytra Krwawycza, przyszłego laureata Nagrody Szewczenkowskiej, oceniła na „celujący”. W kompozycji znaku były trzy kolumny, na których wypisano historyczne nazwy starego miasta, którego pierwsza wzmianka kronikarska datowana jest na 1213 rok. Trzy kolumny dla władz Gródka wydały się przypomnieniem ukraińskiego tryzuba, dlatego władze lokalne były kategorycznie przeciwne ustawieniu takiego znaku. Co więcej, dały do zrozumienia autorowi, że dobrze wiedzą, kim jest jego ojciec… Szkołę Mychajło Dmytriw kończy z wyróżnieniem, co dawało prawo wstępowania na wyższe uczelnie poza konkursem. Po ukończeniu szkoły dwa lata oddał służbie w szeregach armii radzieckiej, a po demobilizacji w 1973 roku postanowił kontynuować naukę. Dmytro Krwawycz radzi mu kontynuować edukację w Leningradzkiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie kiedyś uczył się Taras Szewczenko. Jechał do Leningradu Mychajło Dmytriw przez Kijów. Tutaj zatrzymał się, złożył dokumenty do miejscowego Instytutu Sztuki i postanowił, że będzie uczył się tutaj. Instytut miał wydział rzeźby, ale w tym roku był na niego szalony konkurs. Przyjmowano tylko siedmiu studentów, a podań było 47. Dlatego postanowił zdawać na grafikę, gdzie konkurs był znacznie mniejszy. W tym czasie wyszło postanowienie dotyczące dzieci wiejskich, które miały być przyjmowane na naukę w pierwszej kolejności. Ale nie to było decydujące, a poziom umiejętności kandydata. Już na pierwszych etapach nauki stało się jasne, że Mychajło Dmytriw ma rzadki talent rzeźbiarza. Dlatego został przeniesiony z grafiki na rzeźbę. Kijów, gdzie nie można było usłyszeć ukraińskiego słowa, poraził go. Mychajło zaś przyciągał do siebie uwagę nie tylko tym, że porozumiewał się wyłącznie w języku ukraińskim. Zachowanie, sposób bycia zawsze wyróżniały go spośród studentów, którzy odnosili się do niego z szacunkiem, a on cieszył się u nich autorytetem. Mieszkał Mychajło w akademiku, w którym mieszkali studenci wszystkich uczelni artystycznych Kijowa. Pod opieką KC LKSMU została stworzona grupa studentów, którzy zaczęli zajmować się badaniem etnografii rodzinnego kraju, zabytków architektury i kultury. Weszli do niej studenci różnych uczelni stolicy Ukrainy. Byli tu tacy ludzie, jak późniejszy laureat Nagrody Szewczenkowskiej poeta Wasyl Herasymjuk, Kyryło Stecenko, wnuk kompozytora Kyryła Stecenki, Bohdan Hulczij, Taras Melnyk, Mykoła Łysakiwski, później znany rzeźbiarz z Czerniowiec, autor tamtejszych pomników Tarasa Szewczenki oraz Jurija Fedkowyczem, a także przyszły kompozytor Wołodymyr Zubycki. Stworzona grupa najczęściej wędrowała po Karpatach i, bez wątpienia, przyciągnęła baczną uwagę organów KGB. Wszyscy zostali oskarżeni o ukraiński burżuazyjny nacjonalizm. O tym zameldowano nawet pierwszemu sekretarzowi partii Wołodymyrowi Szczerbyckiemu. Zaczął się terror. Mychajłowi Dmytriwowi groziło usunięcie z instytutu, jednak w tamtym czasie obronił go ludowy artysta Ukrainy, profesor Iwan Wasylowycz Makohon (1907–2001), który był frontowcem, służył w saperach, a swego czasu studiował rzeźbę u legendarnego ukraińskiego rzeźbiarza, pochodzącego z Jaworowszczyzny na Lwowszczyźnie Iwana Sewery. Autorytet i wstawiennictwo Iwana Makohona uratowało Mychajła Dmytriwa przed usunięciem i dało możliwość ukończenia instytutu z wyróżnieniem. Wśród proponowanych przez Mychajła Dmytriwa prac do swojej pracy dyplomowej były portrety rzeźbiarskie Wasyla Stefanyka, Sołomii Kruszelnyckiej, Iwana Franki, Jurija Drohobycza, Markijana Szaszkewycza oraz uczestników „Ruskiej Trójcy”. Jednak rada naukowa instytutu nie zgodziła się z taką propozycją dyplomanta, postanowiono dać mu do wykonania rzeźbę, która miałaby symbolizować połączenie Desny z Dnieprem. Do realizacji zamysłu „Desny i Dniepru” dyplomantowi przydzielono modelkę, która miała symbolizować rzekę Desnę, oraz mężczyznę, który miał symbolizować Dniepr, który „ryczy i jęczy”. I choć nie było to to, czego chciał dyplomant, zabrał się do zaproponowanej pracy i wkrótce wyniósł ją na wstępny przegląd. Pracę, która została wykonana w duchu ludowych wyobrażeń, odrzucono. Rada naukowa zażądała od dyplomanta wykonania zaproponowanej kompozycji w duchu realistycznym. Mychajłowi Dmytriwowi zaproponowano podjęcie się wykonania pomnika Wasyla Stefanyka we wsi Rusów. W tym celu – pojechać do Rusowa, wybrać miejsce i opracować projekt. Nie musiał w tym celu rzucać się i pilnie studiować utworów Wasyla Stefanyka. Znał je od małego, żył nimi. Były one o tych ludziach, z którymi dorastał. Znał autora nie tylko jako „chłopskiego Beethovena”, „władcę myśli chłopskich”, autora „Kamiennego krzyża” i „Nowiny”, ale także jako orędownika idei narodowej, wolnej i niepodległej Ukrainy, co wyraźnie odbiło się w jego „Synach” i „Marii”. Do Rusowa jechał jak na pielgrzymkę, gdzie każdy kawałek ziemi jest uświęcony geniuszem Wasyla Stefanyka. Zrobiły na nim wrażenie przycięte wierzby, które stały wzdłuż drogi prowadzącej do obejścia Wasyla Stefanyka. Te wierzby co roku przycinano, a one wypuszczały nowe gałęzie, które wyciągały się do słońca. Wydały mu się chłopskimi rękami wyciągniętymi do nieba, które błagały o sprawiedliwość i ochronę przed tymi znęcaniami, których nieustannie na swojej ziemi doświadczali chłopi. Ochronę przed komunistyczną samowolą i kołchozowym niewolnictwem. To one podpowiedziały Mychajłowi Dmytriwowi kompozycję pomnika. Wasyl Stefanyk miał stanąć w ich obronie i na straży, jak Szewczenko, „postawić słowo”. Jeden z tych projektów, który pokazał kierownikowi pracy dyplomowej, zrobił wrażenie na Wasylu Borodaju, który wydał polecenie niezwłocznego przystąpienia do realizacji zamysłu. Nauczyciel ustąpił drogi swojemu utalentowanemu uczniowi, co zdarza się nie tak często. Chciał, aby praca Mychajła Dmytriwa, a nie jego, była w Rusowie. Zgodnie z tym zamysłem pomnik miał stać przed wejściem na posiadłość Wasyla Stefanyka. Za Takie osoby jak on, za swoje patriotyczne przekonania kończyły życie w więzieniach i katowniach. Mychajło Dmytriw, przeciwnie – urodził się w katowni KGB, w Gródku, dokąd z Wołczuch spędzono kolejną partię mieszkańców, aby pod torturami wyjawili, gdzie ukrywają się bojownicy UPA. Wśród spędzonych na tortury była i jego matka Paraskewija Hryniawska. Pod krzyki torturowanych ludzi przyszedł na świat 25 maja 1950 roku na progu celi, do której zdołała doczołgać się, błagając o ratunek, matka. Dzięki Bogu, że wśród spędzonych była wiejska położna, która odebrała go na świat Boży.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

roku jako ksiądz, jako przedstawiciel nowo utworzonego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, aby objąć parafię w pierwszej na terenie Fastowszczyzny ukraińskiej parafii cerkwi św. Paraskiewy. Niespodziewana śmierć na tyfus 29 kwietnia 1922 roku przerwała życie kompozytora. Przez długie lata imię kompozytora było znieważane przez władze radzieckie, ale po śmierci Stalina, w okresie „chruszczowowskiej odwilży”, imię Kyryła Stecenki znów wybrzmiało. Pierwsze lata życia Mychajła Dmytriwa w nowym miejscu nie były szczęśliwe. Aby przeżyć, zmuszony był wynająć od miejscowego kołchozu szklarnię, w której uprawiał pomidory. Nie zaczął błagać władzy, nie zaczął wychwalać katów narodu ukraińskiego, jak robili to inni. Procesy przebudowy wezwały Mychajła Dmytriwa do aktywnej pracy społecznej. Stał się jednym z założycieli oddziału Towarzystwa „Proświta” i przez długi czas w Małej Snitynce istniał jedyny w rejonie Dom Ludowy „Proświta” na wzór dawnych czytelni proświtowskich. W 1989 roku w końcu przyjęto go do Związku Artystów. To przynajmniej dawało mu prawo do otrzymania pracowni, gdzie mógł zajmować się rzeźbą. Nie mając możliwości tworzenia rzeźb wielkich rozmiarów, Mychajło Dmytriw skoncentrował się na małej rzeźbie i pracach sztalugowych. Będąc wyrzuconym z rynku sztuki, gdzie panowała korupcja w zamawianiu prac, nie zdołał zrealizować się w takim stopniu, w jakim zrealizował swój potencjał twórczy w pomniku Wasyla Stefanyka. Marnując czas na to, by przeżyć, Mychajło Dmytriw mimo wszystko zdołał zrobić dla naszej kultury niemało. Wystarczy spojrzeć na rzeźbiarskie portrety wybitnych działaczy ukraińskiej kultury – światowej sławy śpiewaczki Sołomii Kruszelnyckiej, wykonany w 1985 roku; popiersia laureatów Nagrody Szewczenkowskiej Wasyla Herasymiuka, Ihora Rymaruka, wykonane w tym trudnym czasie, jak i wizerunek wędrownego filozofa Hryhorija Skoworody, jakby solidaryzując się w tym, że „Świat łowił mnie, lecz nie schwytał”. Mychajło Dmytriw stworzył także szereg medali, wśród których „Urodzonym w mieście-bohaterze Kijowie”, „100 lat od dnia urodzin K. Stecenki” (oba – 1982), „Ziemia i ludzie” (1984) oraz „M. Bojczuk”. W 1992 roku wykonuje rzeźbę równych apostołom Włodzimierza i Olgi dla cerkwi w mieście Hamilton, w Kanadzie. Rzeźba o wysokości dwóch i pół metra była wykonywana w glinie w kijowskiej pracowni, w Kijowie odlewana w brązie, a następnie przez Niemcy została wysłana do Kanady do miejsca przeznaczenia. Dopiero w 1993 roku zdołał zorganizować dziecięce studio sztuk plastycznych przy Małosnityńskim oddziale towarzystwa „Proświta”, którego był przewodniczącym od tego samego roku. Międzynarodowe uznanie Mychajła Dmytriwa przychodzi w 2000 roku, kiedy to wraz ze znanym ukraińskim rzeźbiarzem i kolegą ze studiów we Lwowie Lubomyrem Jaremczukiem zostają zaproszeni do stworzenia całego szeregu rzeźbiarskich nagród dla Opery Wiedeńskiej, które wręczano zwycięzcom różnych konkursów muzycznych, w tym także konkursu poświęconego pamięci znanego piosenkarza Franka Sinatry. Praca w Wiedniu trwała pięć lat. Pracował Mychajło

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W głębokim smutku

Ponieważ pomnik był już gotowy, a postawienie go we wsi było niemożliwe, Semen Stefanyk skorzystał ze swojego stanowiska – i pomnik został tymczasowo ustawiony w listopadzie 1980 roku we wsi Jasienów w rejonie brodzkim w obwodzie lwowskim, 17 kilometrów na południe od miasta Brody, w kołchozie, który nosił imię Wasyla Stefanyka. W tej wsi swego czasu proboszczem był ojciec Markijana Szaszkewycza. Mychajło Dmytriw przywiózł pomnik samochodem z Kijowa. Żadnego uroczystego otwarcia nie było. Co więcej, na nieszczęście, 15 marca 1981 roku zmarł Semen Stefanyk, którego wbrew jego woli pochowano na słynnym Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie, a nie w Rusowie, obok grobu ojca i bliskich. Droga dla Mychajła Dmytriwa była zamknięta. Ale on nie przestawał tworzyć. Opowieści matki i mieszkańców wsi o okrucieństwach, których podczas operacji „Wisła” w ramach „dobrowolnego” przesiedlenia Ukraińców z ziem przodków dopuszczała się Armia Krajowa, a także nowi „wyzwoliciele”, na długo zapadły w serce Mychajła Dmytriwa. Los dał mu w ręce dłuto i glinę, aby uwiecznił na zawsze cierpienia narodu ukraińskiego. Podporządkował się Losowi. Stworzona przez niego później „Pieta” to pomnik jego narodu, który przeżył koszmar. Kompozycja pomnika umieszczona jest w formie przypominającej znany obraz zdjęcia z krzyża Jezusa Chrystusa. Narodowy żal, rozpacz, ból w tej kompozycji porażają. Mało komu z rzeźbiarzy udało się, utrwaliwszy ból w kamieniu, przypomnieć przyszłym pokoleniom Drogę Krzyżową, którą przeszedł naród ukraiński. Mychajło Dmytriw miał zaszczyt zrobić dla swojej wsi jeszcze jeden prezent, który uwiecznił niezapomniane wydarzenie, kiedy w gości na Zielone Świątki do tutejszego księdza-działacza, a jednocześnie pisarza, Wasyla Zahajewycza w 1902 roku zawitał Iwan Franko i w wiejskiej cerkwi świętego Jura podczas mszy świętej czytał „Apostoła”. Stela, która stanęła w centrum wsi naprzeciwko cerkwi, przedstawiła księdza Wasyla Zahajewycza i Iwana Frankę, którzy kładli ręce na Piśmie Świętym, jakby przysięgając żyć według jego nauk. Odsłonięcie pomnika było bardzo liczne i uroczyste. Po raz pierwszy na jednej płaszczyźnie złożyły się ręce księdza i tego, którego nazwą ukraińskim Mojżeszem, który przez czterdzieści lat prowadził swój naród do ziemi obiecanej. W 1996 roku w Gródku, gdzie Mychajło się urodził, na centralnym placu naprzeciwko znanego domu adwokata Longina Ozarkewycza, który był ośrodkiem ukraińskiego życia w mieście, przez co miasto nazywano „Podlwowskimi Atenami” i gdzie wielokrotnie bywali Iwan Franko, Wasyl Stefanyk, Sołomija Kruszelnyćka, Stanisław Ludkewycz oraz wielu ukraińskich działaczy kultury, i gdzie mieszkał Łeś Martowycz, Mychajło ustawił poruszający pomnik represjonowanych, który nazwał „Zraniony anioł”. Na wysokiej kolumnie, która symbolizuje państwowość, opierając się na krzyżu, stoi na kolanach anioł ze zranionymi skrzydłami. Ten sam anioł, który ma prowadzić człowieka przez drogę życia i chronić go od wszelkiego zła. Pomnik stał się dominantą miasta. Mimo swojej tragicznej istoty jest on optymistyczny. W postaci zranionego anioła zmartwychwstaje wiekami gnębiony naród ukraiński, który za swoją wolność i niepodległość broczył krwią, płacił niezliczonymi ofiarami, ale który nigdy nie korzył się przed zaborcami. Na pamiątkę swoich narodzin w Gródku Mychajło Dmytriw podaruje ścienny płaskorzeźbę, poświęconą „Proświcie”, na budynku, w którym to Towarzystwo było umiejscowione przed wojną. Ta płaskorzeźba również ku pamięci rodziców rzeźbiarza, którzy byli członkami tego Towarzystwa. Niełatwą, mimo wszystko, pozostawała życiowa droga rzeźbiarza. Często musiał utrzymywać się z tymczasowych zarobków. Dane biograficzne nie pozwoliły mu studiować na aspiranturze, do której rekomendowano go po ukończeniu uczelni. Nie miał gdzie mieszkać, nie miał pracowni. Nie miał nadziei, że szczęście uśmiechnie się do niego w ojczyźnie, gdzie jego pomniki witano wrogo. W tamtym czasie jego żona Danyjiła Czorna z Wowczuch, z którą ożenił się w 1978 roku, kończyła Lwowskie Studium Pedagogiczne, a Mychajło poradził jej, by wzięła skierowanie w kijowskie. Po długich poszukiwaniach znalazła pracę jako wychowawczyni w przedszkolu w Małej Snitynce, pięć kilometrów od Fastowa przy rzece Unawa na drodze samochodowej Fastów – Kijów. Później ukończy wydział filologii ukraińskiej Kijowskiego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki i zacznie pracować w miejscowej szkole średniej jako wicedyrektor. Na początku małżeństwu w akademiku przydzielono jeden pokój, w którym przeżyli dziesięć lat, wychowując dwie córki – Myrosławę, urodzoną w 1978 roku, oraz Oksanę, ur. w 1980 r. Wieś Mała Snitynka ma fascynującą i heroiczną historię, tutaj odbył się trzeci rozbiór Rzeczypospolitej. W latach 1920–1922 wielu mieszkańców wsi brało udział w powstańczych oddziałach hajdamackich i motowiliwskim petlurowskim komitecie powstańczym, przez co byli represjonowani przez nową władzę bolszewicką. Mychajło Dmytriw nie pozostał obojętny na los wielkiego ukraińskiego kompozytora Kyryła Stecenki. Na prośbę jego syna Wadyma wykonał w 1982 roku dla wsi Wepryk, która znajduje się niedaleko Fastowa, pamiątkową stelę o wysokości czterech metrów. Do tej wsi kompozytor przybył w grudniu 1920. Czerniowiecki obwodowy oddział organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z głębokim smutkiem i bólem w sercu zawiadamia o niepowetowanej stracie: w 94. roku życia odszedł w zaświaty Wiktor Trochymowycz Kosiaczenko – literaturoznawca, krytyk, publicysta, pedagog, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wieloletni przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego oddziału „Proświty”. Jego droga życiowa to droga ofiarnej służby ojczystemu słowu, ukraińskiej kulturze, duchowemu odrodzeniu Bukowiny. Objąwszy „Proświtę” w 1992 roku, skierował jej działania na utwierdzenie godności narodowej, popularyzację języka ukraińskiego, literatury, pamięci historycznej. Z jego inicjatywy wydano szereg znaczących książek, wznowiono czasopismo „Łastiwka”, przeprowadzono konferencje naukowo-praktyczne, wzniesiono pamiątkową stelę „Kronikarzom Rusi-Ukrainy”. Jego prace – monografie, antologie, publicystyka – stały się drogowskazem dla pokoleń pedagogów, naukowców, prośwician. Wiktor Trochymowycz był nie tylko badaczem, ale i działaczem, który jednoczył wokół siebie ludzi zdolnych myśleć, tworzyć, chronić. Jego słowo ostre i kochające, jego praca niestrudzona, jego postać godna szacunku i wdzięczności. Profesjonalną pracę i działalność społeczną Wiktora Trochymowycza godnie uhonorowano tytułem zasłużonego pracownika oświaty Ukrainy, honorową odznaką NSPU, nagrodami gazety „Literaturna Ukrajina”, nagrodami oświatowymi imienia Omelana Popowycza i Iwana Bażanśkiego, medalami „Budowniczy Ukrainy” WUT „Proświta” oraz „Na chwałę Czerniowiec”. Te odznaczenia to nie tylko znak szacunku, ale i świadectwo tego, że jego słowo, praca i postawa obywatelska pozostawiły głęboki ślad w sercu ukraińskim. nauki, oświaty i kultury. Z wdzięcznością i szczerym współczuciem chylimy głowy przed pani bólem, Walentyno Prokopowno. Wiktor Trochymowycz był nie tylko znanym uczonym, pisarzem, proświcianinem – był pani mężem, przyjacielem, człowiekiem o tych samych poglądach, z którym przeszła pani drogę służby ojczystemu słowu, kulturze, Ukrainie. W miłości, trosce, wspólnej pracy znajdował siłę, by tworzyć, pisać, inspirować. Była pani jego opiekunką – nie tylko w domu, ale i w wielkiej sprawie, którą realizował dla narodu. Proświciańska rodzina Bukowiny obejmuje panią w żałobie – z głęboką wdzięcznością za ofiarność, mądrość i wierność. Niech Pan pocieszy serce, a pamięć o Wiktorze Trochymowyczu – wybitnym ukraińskim oświeceniowcu – będzie błogosławieństwem dla nas wszystkich. Niech Pan ukoi jego duszę wśród sprawiedliwych. Wieczna pamięć i miłość pośród nas. Iwan DERDA, przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, artysta ludowy Ukrainy, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” głęboko smuci się w związku ze śmiercią naszego brata Wiktora Trochymowycza Kosiaczenki. Wyrazy współczucia dla bliskich, dla wszystkich, którzy znali zmarłego proświcianina. Dmytriw w znanej od czasów Cesarstwa Rzymskiego kamieniołomie w Sankt-Margarethen, w Burgenlandzie, wykonując zamówienie dyrekcji Opery Wiedeńskiej. Tutaj Mychajło Dmytriw stworzył cały szereg filigranowych rzeźb dla różnych zleceniodawców, którzy uzupełniali swoje kolekcje. Wśród tych rzeźb są „Adam i Ewa” (2002), „Carmen” (2002), „Mnich” (2003), „Ojciec Pio” (2003). Często z wykonanych na zamówienie kolekcjonerów rzeźb trzeba było robić powtórzenia. Powodzeniem cieszyły się rzeźby patrona strażaków św. Floriana oraz św. Krzysztofa – patrona tych, którzy są w drodze (podróżników, kierowców, marynarzy). Mychajle Dmytriwowi przypadł zaszczyt 14 listopada 2008 roku na stacji Motowyliwka (osiedle typu miejskiego Borowa) odsłonić pomnik Fedora Czernyka i Mykoły Zahajewycza, których setki brały udział w bitwie pod Motowyliwką, która odbyła się 18 listopada 1918 roku. Mieczem wbitym w ziemię zaznaczono to zwycięstwo na pomniku autorstwa Mychajła Dmytriwa. Na końcach rękojeści tego miecza znajdują się portrety Fedora Czernyka i Mykoły Zahajewycza. Miecz z rękojeścią ma wygląd krzyża, który długie lata niosła Ukraina do swojej niepodległości, składając w ofierze swoich najlepszych synów. Ten pomnik jest bodaj najlepszym spośród stworzonych dla upamiętnienia Strzelców Siczowych. …Nie został artystą ludowym Ukrainy, choć na ten tytuł zasłużył. Doczekał się wnuków. Doczekał się ukraińskiej państwowości ojciec Andrij, który zmarł w 1999 roku. Doczekała się i matka, która przeżyła 93 lata i spoczęła w 2018 roku. Oboje przyjęła ziemia wołczuchowska. Mychajła Dmytriwa przyjęła ziemia Nowej Snytynki. Odszedł 1 lipca 2025 roku. Jeszcze wcześniej jego 75-lecie urodzin uroczyście obchodziła Horodocczyzna. Z tej okazji odbyła się prezentacja książki poświęconej mu: „Droga Mychajła Dmytriwa”, która ukazała się w 2025 roku we lwowskim wydawnictwie „Rastr-7”. Został honorowym obywatelem miasta, w którym się urodził. A rok wcześniej za środki jego przyjaciela z kijowskich czasów Bohdana Hulczija w Kołomyi odsłonięto pomnik Wasyla Stefanyka, który Mychajło Dmytriw wykonał na prośbę synów Wasyla Stefanyka dla Rusowa. To naprawdę godny pomnik wielkiego Stefanyka. Za otrzymane od mecenasa Bohdana Hulczija honorarium Mychajło Dmytriw zakupił samochody dla Sił Zbrojnych Ukrainy. …Stoi na centralnym placu starodawnego Gródka jego „Zraniony anioł” – wieczna żałoba i płacz nad naszą niełatwą historią i drogą, którą szedł naród ukraiński do swojej państwowości. Tak jak i wspomnienie o nim – synu swojej ziemi, której służył do ostatniego tchu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Z jarów rodowodu Teodozjusza Osmaczki. Fragmenty książki „Rusałko z Kuciwskich jarów”

Walentyna KOWALENKO, pisarka, literaturoznawczyni, kandydatka nauk pedagogicznych. Zakończenie. Początek w nr 38 z 2025 r. Siostra Łukija. Najulubieńsza siostra Todosia, Łukija Stepaniwna, u której często szukał schronienia poeta-tułacz, urodziła się dwa lata później od swojego utalentowanego brata – w 1897 roku. Najwyraźniej rodzice nadali jej imię „słabo urodzonej” w 1892 roku dziewczynki Łukiji, która przeżyła zaledwie sześć tygodni. Istnieje przypuszczenie, że obszernie i psychologicznie głęboko opisana przez Todosia Osmaczkę w jego autobiograficznej „Rotundzie” scena konfliktowa z siostrą z czasów ich dzieciństwa (czyt. w rozdziale „Kuciwski znachor”) miała miejsce w rzeczywistości. Tą siostrą była najwyraźniej Łukija (ponieważ Ulana jest młodsza od brata aż o 14 lat). Przez wspomnienia Łukiji o Todosiu, przekazane przez jej wnuczkę Walentynę Iwaniwnę Pantelejewą, przenika niezapomniana matczyno-siostrzana miłość i głęboki żal za jego ciężki los Poety: „...Przypomniałam sobie, jak wiosną 1942 roku przyszedł Todos pożegnać się. – Ty dokąd? – pytam. – Do Lwowa, szukać ludzi o podobnych poglądach. Walczyć z faszystami przeciwko komunistom nie chcę, i z komunistami przeciwko faszystom nie życzę sobie. Wszyscy oni są jednakowi. Nie ma dla ukraińskiego chłopa wolności tutaj, na ojczystej ziemi. Pójdę jej szukać na obczyźnie. – Zatem nie wróci – pomyślałam, szepcząc modlitwę do Bogurodzicy: Panie! Jakiż ty, braciszku, masz los nieszczęśliwy. Męczennik ty, męczennik, jak mi ciebie żal – wypowiedziałam samymi wargami. Odwróciłam się do słońca, które chowało się za horyzont Łukijiwki, tam na zachód i śladem Todosia przeżegnałam drogę” („Niespodziewani goście”). A już dwa lata później, w 1944, enkawudziści wraz z wiejskimi poplecznikami-aktywistami urządzili w obejściu krewnych „zdrajcy” Łukiji i Wiktora Łukijiwów rewizję. Wtedy na strychu znaleziono i skonfiskowano pierwsze (bez cenzury) wydanie „Kobziarza” Szewczenki, album-almanach poetów grupy „Lanka” ze zdjęciami Todosia Osmaczki, Mykoły Chwylowego, Waleriana Pidmohylnego, Hryhorija Kosynki, Rylskiego, Tyczyny, Płużnego, Jakiwa Kaczura... Wszystkich tych znanych pisarzy siostra Łukija zapamiętała, być może dzięki bratu, czytała utwory niektórych z nich, znała zapewne niejedną historię ich twórczych i ludzkich relacji. W ogóle zaś, według wspomnień bliskich, Łukija Stepaniwna była kobietą „oczytaną”. Znała na pamięć T. Szewczenkę, A. Puszkina, M. Lermontowa… Od swojego ojca Stepana odziedziczyła także zdolności znachorskie: „umiała ratować stworzenie”, tak jak ojciec, rozumiała mowę i zachowanie chartów myśliwskich, małym dzieciom „wyszeptywała różę czy przestrach”. Wydaje się, że owe jej mistyczne zaklęcia z kręgów ojczystej ukraińskiej wiary typu „Różo-różyczko, Nawiana nasłana, Idź sobie na błota...”, nie mogły nie zagościć w twórczej wyobraźni Todosia. O twórczym laboratorium na Łukijiwce (jego matczynej ziemi) u siostry Łukiji czytamy w gazecie „Naszi dni” (nr 6) z 1942 roku, w rubryce „Poeta opowiada”. Przeżywszy w Lackoruniu aresztowania i oskarżenia o „podżeganie przeciwko sowietom” (1932–1934), więzienie w Kamieńcu; przymusowe etapowanie do Moskwy, do Butyrki; pięciomiesięczne ekspertyzy w Instytucie im. Serbskiego; półroczny pobyt w Kanatczykowych daczach w domu wariatów im. prof. Kaszczenki – te i inne tortury moralno-psychologiczne goniły poetę ze „zbrodniczego i okrutnego” miasta do rodzinnej wsi. Wsi, według słów W. Pacharenki – „z magiczną, sakralizującą siłą ziemi, ojcowskiego testamentu – odwiecznego głosu rodu, narodu...”, która dla poety była „jedynym duchowym ośrodkiem, źródłem jego życiowej energii...”. Właśnie u siostry Łukiji Todos natchnienie tłumaczył „Paryzinę” i kończył opracowywać „Więźnia zamku Chillon” oraz „Sardanapala” Byrona, „przemyśliwał swoją powieść” i przygotowywał poezje za granicę – do ukraińskiego wydawnictwa. Siostrzana dusza nie raz cicho przez dziesięć lat (od 1952 do 1962) przywierała nocami do odbiornika radiowego „Rodina”, nastawionego przez jej zięcia Iwana Jakowycza Wdowykę na „Głos Ameryki” czy „Deutsche Welle” – „żeby usłyszeć głos od bliskiej osoby z dalekiego »kapitalistycznego« Zachodu”. Właśnie w 1952 roku zięć Łukiji, Iwan, który dobrze znał język niemiecki, natrafił w odbiorniku na falę radia „Swoboda” dla ukraińskich słuchaczy. Wtedy niespodziewanie z dalekiej Filadelfii usłyszał głos Todosia Osmaczki, który przekazywał pozdrowienia bliskim. Niestety, Łukiji tak i nie zdarzyła się okazja usłyszeć głosu Todosia, i dopiero w 1962 roku Iwan Jakowycz przekazał swojej teściowej smutną wieść: brata już nie ma. Można sobie wyobrazić, jak głęboko przeżywana była przez siostrę ta niepowetowana strata. Łukija Stepaniwna Osmaczka przeżyła niełatwe, ale długie życie – prawie 90 lat. Los swój związała z Wiktorem Jakowyczem Łukijem – bratem w czwartym pokoleniu. Ciekawe, że ojciec Wiktora, Jakiw Płatonowycz Łukij, był świadkiem na ślubie córki swojego kuzyna Prokopija – Jiwhy, a zatem matki Łukiji i Todosia. W ten sposób Łukija Stepaniwna (z domu Osmaczka) „odzyskała” przez męża Wiktora panieńskie nazwisko matki Jiwhy – Łukij. Wiktor był człowiekiem „dobrym” – majstrem do wszystkiego: pracował w dużym młynie na Łukijiwce – naprawiał technikę; był kierowcą, a później – kierownikiem warsztatu w kołchozie. A jeszcze umiał dobrze grać na bałałajce; nosił kozackie wąsy, a w swoim arsenale miał pistolet i szablę. Po śmierci męża, Łukija w latach 60. ubiegłego wieku przeprowadziła się w okolice Białej Cerkwi. Dożywała swoich dni we wsi Pyłypcze. Tam zmarła w 1986 roku, tam też została pochowana. Obok niej spoczywają także prochy siostrzenicy Niny, córki rodzonego brata Charytona, która prosiła, by pochować ją „obok cioci Łukiji”. Ich jedyna córka Antonina podczas okupacji trafiła do Niemiec, gdzie poznała swojego przyszłego męża Iwana Jakowycza Wdowykę. Z wojny wrócił bez nogi, ukończył instytut rolniczy, pobrali się. Urodzili córkę Walentynę, a ta połączyła swój los z Wołodymyrem Pantelejewem... Obecnie wspomnienia Walentyny Iwaniwny i o swojej babci Łukiji, i od babci – o poecie Teodozjuszu Osmaczce, niosą żywą pozytywną energię o rodzie Osmaczków-Łukijów, a tym samym dopełniają źródłowy obraz wielkiego artysty słowa. Trzy lata po narodzinach córki Łukii – w 1900 roku – rodzina Stepana i Jiwhy Osmaczków „wzbogaci się” o jeszcze jednego syna – Samijła. Biedni rodzice nie będą wiedzieli, że w wieku dwudziestu lat młody chłopak zostanie rozstrzelany w Armii Czerwonej rzekomo „za kontrrewolucję”. Nie będą wiedzieli do końca swoich ziemskich dni, gdzie pochowane jest ich dziecko. Śmierć Samijła stała się dla Todosia niewątpliwie ogromnym wstrząsem, zarówno jako wrażliwego poety, jak i starszego o pięć lat brata: na całe życie pozostawiła na jego sercu ślady-blizny, napisane imperialnym „krwawym biczem”. Aby uwolnić się od bólu tych blizn, Osmaczka w 1921 roku (najwyraźniej wtedy zginął Samijło) pisze poemat-dedykację „Kto”. W 1922 roku zostanie on opublikowany w pierwszym zbiorze jego wierszy „Krucza”. Później, w 432 pieśni poematu „Poeta”, Osmaczka jeszcze raz „przypomni” czytelnikowi ten niezatarty ból swojej winy za „zamęczonego” brata: ...Bo zło, ani jego zwiastun puchacz nie zniknie, choćbyśmy wyrwali katu i połamali krwawy bicz, który bije mnie, zamęczywszy brata... Krzyż na górze z ukrzyżowaniem człowieka (poezja „Kto”), ogarnięty „krwawymi mgłami” imperialnego zła, które rozsunęło się z „północy na południe” – to ukrzyżowanie prawdy. Na piersiach ziemi – góra w ciężkie niebo gwiezdne ze słońcem wpiera czołem. Od stóp góry do gwiazd niebieskich krwawe mgły. Na górze we mgłach – Krzyż. Wyciągnął ramiona Od krańca świata do krańca, od wschodu na zachód. W świat upadł cień Krzyża z północy na południe. Na Krzyżu – człowiek... To ukrzyżowanie tej prawdy o Ukrainie, którą napisał Todos Osmaczka w latach wojny domowej, wyśmiewając rosyjski bolszewizm, i którą zaśpiewają przez sen usta dwudziestoletniego Samijła, zmobilizowanego do Armii Czerwonej. Za tę prawdę zapłaciła jego własna krew. „T. Osmaczka będzie uważał – napisze później Niła Zborowska w swojej „Tańczącej gwieździe” o Poecie – że niesie na sobie winę za śmierć brata. Tak tragicznie rozpocznie się twórczość poety i już od samego początku będzie ona nosiła jakiś fatalny charakter”. O tym, że „to wydarzenie długo i boleśnie gnębiło duszę poety”, opowie Maria Kejwan: „…Oprócz głuchoty matki, jeszcze jedna mimowolna wina wobec najbliższej rodziny legła na sumieniu poety, kiedy był bardzo młodym człowiekiem. W czasach walk wyzwoleńczych ułożył jakąś patriotyczną, bardzo antymoskiewską pieśń. Brat Todosia, którego wzięli do Armii Czerwonej, raz przez sen zaśpiewał tę pieśń. Rozstrzelali go za kontrrewolucję...”. W jednym z protokołów przesłuchania w 1932 roku aresztowany poeta, opowiadając o swojej rodzinie, wśród innych braci wymieni także zmarłego „na tyfus” w Armii Czerwonej brata. W ten sposób Todos Osmaczka najwyraźniej nie chciał zaostrzać uwagi na prawdziwej przyczynie jego śmierci. A być może była to ta wersja, z którą próbował się oswoić, usprawiedliwiając swoją nieobecność w rodzinnej tragedii. Brat Martyn Brata Todosia, Martyna, urodził się 14 kwietnia (według starego stylu) 1903 roku w gnieździe Osmaczków – wsi Taszłyk. Według danych metrykalnych, chrzestnymi chłopca zostali Arefa Matwijowycz Bondar i żona Prokopa Harbara Tetiana Antoniwna. W księdze aktów stanu cywilnego wsi Matusiw znaleziono zapis z 29 marca 1924 roku o ślubie kuciwskiego chłopa Osmaczki Martyna Stepanowycza z matusiwską dziewczyną Sawczenko Chrystyną Iwaniwną. Oboje – rówieśnicy – urodzeni w 1903 roku. Co prawda, nazwisko Martyna zapisano bez znaku miękkiego – „Osmaczko”. W 1925 roku młodą rodzinę uszczęśliwił pierworodny – syn Borys, a w 1927 – córka Jałosofeta. Z czasem urodziło się jeszcze troje dzieci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Z protokołu przesłuchania Todosia Osmaczki z 1933 roku dowiadujemy się, że brat Martyn pracuje we wsi Rajhorod i jest członkiem partii komunistycznej. Później wraz z rodziną będzie mieszkał w osadzie Hołowate w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego. Po wojnie będzie pracował jako naczelnik milicji w rejonowym oddziale. Siostra Ulana Najmłodsza z rodziny Osmaczków, Ulana, urodziła się w 1906 roku. Znowuż z przesłuchania aresztowanego Todosia Osmaczki (1933 r.) dowiadujemy się, że jego siostra Ulana, zamężna z „pracownikiem part(yjnym)”, mieszka we wsi Rajhorod w okręgu czerkaskim. W małżeństwie ze swoim mężem Ołeksijem Masyczem (pochodzącym z sąsiedniego Matusowa) urodziła dwie córki – Halinę i Tamarę oraz syna Ihora. Jak widzimy, również w tej rodzinie imię „Tamara” kontynuuje rozwój gruzińskiej gałęzi genetycznej. Swoją drogą, swoich synów zarówno Todos, jak i Ulana nazwali Ihorami. Mąż Ulany, Ołeksij, pracował jako główny inżynier cukrowni w Matusowie. Z czasem skierowano go do pracy we wsi Stare w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego, gdzie Ołeksij został dyrektorem tamtejszej cukrowni. Z biegiem czasu w rejon boryspolski przeprowadzili się także bracia Ulany – Martyn i Stepan – wraz ze swoimi rodzinami. Tam pracowali w zakładzie. Później Martyn powrócił w rodzinne strony, a Stepan osiadł w Starym. W czasach aktywnych prześladowań inteligencji przez sowietów Masyczowie zmuszeni byli wyjechać do Buriacji. Według przekazów krewnych Poety, córka Ulany, Halina, „wyrosła” na artystkę teatru operowego w Kazaniu. Niestety, więzi z dziećmi i wnukami Ulany zostały zerwane. Brat Charyton To właśnie przy Charytonie jako najmłodszym (według wspomnień krewnych) dożywał swoich ziemskich dni Stepan Juchymowycz. Jednak po Charytonie (ur. 1907 r.) w 1910 roku urodził się Stepan. W tej chacie po śmierci ojca Stepana (były to lata 30. XX wieku) od czasu do czasu szukał swoich duchowych korzeni ścigany przez „komunistyczne ogary” Poeta. To właśnie tutaj, jak pisał M. Słaboszpycki, powstawał „najosmaczkowszy” utwór – „Duma o Zińku Samhorodśkym”; powstawał „…nie w ciszy gabinetu pracy, wśród regałów z książkami, stosów rękopisów… Poemat powstawał w pośpiechu, przy przyćmionym świetle lampy naftowej w braterskiej chacie w nocnej Kuciwce… poza wsią na cmentarzu, pośród krzyży…”. To właśnie tutaj, w ojcowskim ogrodzie, Todos zakopał w butelce to swoje największe duchowe bogactwo, ukrywając je przed najeźdźcą-wrogiem. I dopiero w 1941 roku, przedostając się z Czerkas, „przeszedłszy bolszewicką strzelaninę i przeżywszy grozę ataków powietrznych, – przybył do Taszłyka, a potem do Kuciwki”, wykopał oraz „dopisał do „Zińka Samhorodśkoho” pierwszą pieśń, która była bardzo niezadowalająco”, jak na niego, napisana. W owym krótkim odcinku czasu „goszczenia” w domu Osmaczka stworzył także pierwszą część „swojej powieści” (najwyraźniej chodzi o „Rotundę duszołubców”). Te wspomnienia czerpiemy z wywiadu poety, opublikowanego w gazecie „Naszi dni” (nr 6, 1942 r.) pod rubryką „Poeta opowiada”. Jeśli chodzi o samego Charytona. „Sowiecka” maszynka do mięsa, niestety, nie ominęła także jego. Do tej pory dla potomków rodziny najmłodszego z dzieci Stepana Juchymowycza i Jiwhy Prokopiwnej Osmaczków istnieje bolesne retoryczne pytanie: „Dokąd on zniknął? Gdzie go szukać?”. Układając mozaikę wspomnień krewnych, wyłania się typowy dla tamtych czasów obraz: przedwielkanocny, represyjny 1947 rok; w kołchozie – siew. Charyton wraz z wiejskimi mężczyznami – przy pracach polowych. Wieczorem wraca do domu z pełnymi kieszeniami wyki – żeby „dzieci nie umarły z głodu”. Przechwytuje go sołtys Posztarenko i, rzecz jasna, urządza „rewizję”. Następnego dnia zaprasza do rady wiejskiej „na rozmowę” (według innych informacji, rzekomo sam sołtys, który „zalecał się” do żony Charytona 23 sierpnia 1928 r. Pogrzeb Stepana Juchymowycza Osmaczki, ojca poety, traumą psychiczną dla samego pisarza – Todosia. Przypomnijmy, jak jego bohater utworu, pisarz, syn Owsija Brusa Iwan, w swoich spowiedziach wspomina żony, które „dobrze urządziły się w życiu po śmierci swoich mężów...”. Niezbyt przychylnie przez autora „Rotundy” został nakreślony obraz najmłodszego brata Iwana Brusa – Madesa, u którego po śmierci żony dożywał swoich ostatnich dni stary Owsij Brus. Nieufność do brata zasiało przede wszystkim to, że „związał się” z „komunistycznym podszczuwaczem Mazdyhonem” i przez te powiązania jego charakter istotnie się zmienił. „Pomogło” w tych negatywnych zmianach także małżeństwo, po którym Mades „zaczął gardzić matką, jakby jakimś bydłem”. Wtedy rodzice, klepiąc biedę, schodzili się razem i często mówili o tym, że „trzeba razem umrzeć, żeby nie tułać się po cudzych sądach we własnym podwórku... Bo gdyby nie komuna, to czyż Mades wpadłby na takie sztuczki ze swoim ojcem?” (chodzi o pomoc Madesa w konfiskacie leków ojca). Podejrzenia co do możliwego donosicielstwa brata wywołuje scena, gdy ojciec Owsij ze starszym synem Iwanem pod stołem w ziemi zakopuje rękopis jego antymoskiewskiego patriotycznego utworu, i na tę „okazję” nagle natrafia Mades. „Ciężar milczenia ze zrozumienia tego, że już wszystko prawie przepadnie dzięki strasznemu konfliktowi ojca z Madesem, po prostu zdusił dwoje ludzi do szaleńczego osłupienia..., – czytamy fragment sceny spotkania z „nieproszonym świadkiem”. „Zatroskani konspiratorzy” przeżywają: stało się „ciężkie i nieprzyjemne, i niczym niepoprawne dzieło”. Obaj starsi Brusowie, będąc jednego ukraińskiego kroju, jednego zdania (jak Todos ze swoim ojcem) – przeciwko „zjednoczeniu Ukrainy z Moskwą”, cierpią z tego powodu, że krew z ich rodu, zarażona zielem „komunowskich wiedźm”, otruje zdradą ich samych – i że obaj „w rodzinnej ziemi będą mieli drzwi otwarte tylko dla wyjścia na tamten świat, albo dla wejścia tylko do więzienia...”. Najwyraźniej taką nieufność, takie podejrzenia wobec swojego brata Charytona i jego prokomunowskiej żony Natalki Todos przeżywał i w rzeczywistości. Jak zresztą przeżywał i to, aby przez jego odwiedziny nie przypisano bratu „pomocnictwa burżuazyjnemu nacjonaliście”, albo i gorzej – „wrogowi ludu”. Wśród opowieści Dmytra Hryhorowycza Szczerbatiuka (1935–2018), męża córki Charytona, Hałyny, założyciela muzeum rodziny T. Osmaczki w Kucziwce, natrafiamy na to rzadkie goszczenie poety w swoim rodzinnym domu, o którym wspominała żona Charytona, Natalka Porfyriwna: „...czasami przychodził Todos wieczorem do ich domu, zapuka cichutko w szybę. Jeśli zaproszą – przyjdzie do studni, obleje się zimną wodą, ubierze się, a potem idzie do domu. Jeśli jest czym częstować, to postawią na stół..., a późnym wieczorem szedł gdzieś w stogi”(). W ogóle zaś o bez śladu zaginionym Charytonie, a tym bardziej w obecności osób postronnych, krewni głośno między sobą nie mówili. Zresztą, jak i o Todosiu. I jakimiż odczuciami-wrażeniami to zniszczenie przez „żydowską władzę radziecką” jeszcze jednego rodzonego brata odbiło się na wrażliwej duszy Poety? Jednoosobowo, sprowokowało mężczyznę do tej kradzieży: rzekomo, żeby ten przyszedł w nocy i wziął worek ziarna za klepiskiem. Jasna sprawa, Charytona tam już „czekali”). Zaniepokojony przeczuciem nieszczęścia, Charyton prosi o radę siostrę Łukiję, a ta poradziła mu uciekać do dziadka Jakowa do wsi Pyłypcze w rejonie białocerkiewskim. Pobrawszy u starca trzy dni, właśnie w dniu grobek, na donos miejscowych, zabiera go NKWD. Od tamtej pory nikt go już nigdy nie widział. A ze wspomnień krewnej Osmaczków, Olhy Szałapy (zapisanych przez S. Moszeńskiego), Charytonowi rzekomo jeszcze udało się uciec od prześladowców do sąsiedniej wsi Małe Horodyszcze. Ale mężczyznę i tam znaleźli, rozstrzeliwując go w jarze. Miał Charyton wtedy plany, jak wspomina jego wnuk Wołodymyr, – trafić do towarzysza ojca na Zachodnią Ukrainę. Nie było mu dane. Czy miały miejsce zdrada małżeńska i donosicielstwo najbliższej osoby? Najwyraźniej tak. Życie rodzinne Charytona Osmaczki z Natalką Porfyriwną (z domu – Czerniawską), według podań bliskich i mieszkańców Kucziwki, „nie było miodem”. Kobieta słynęła z niezwykłej urody, była we wsi na pokaz. Chociaż i Charyton był mężczyzną przystojnym, wysokim, postawnym. Urodzili Charyton z Natalką cztery córki: Ninę (ur. 1928 r.), Tamarę (ur. 1930 r.), Hałynę (ur. 1938 r.) oraz Mariję (ur. 1942 r.). Ale Natalka niezbyt przejmowała się obowiązkami matczynymi, i zapewne obowiązkami żony. O jej „grzesznych” związkach z sołtysem i o tym, że z jej winy ze świata został „zgładzony” Charyton, smutno-tajemniczo powiadają i dzisiaj mieszkańcy Kucziwki. Być może takim zachowaniem żony tłumaczy się „okrutny” charakter Charytona? Rzekomo za najmniejsze nieposłuszeństwo wobec niego – brutalnie bił żonę. Chociaż wnuki-Osmaczkowie powtarzają od swoich starszych z rodu, że wszyscy mężczyźni – synowie Stepana i Jiwhy – byli z natury „łagodni” (czyli dobrzy, spokojni), dlatego nimi „rządzili” ich żony. Sam zaś Charyton kochał żonę i w wielu sprawach jej pobłażał. A ona pozwalała sobie otwarcie gardzić nim (a być może i jego ojcem, który po śmierci Jiwhy pozostał mieszkać z rodziną Charytona). Wydaje się, że ci swatowie (rodzice Natalki, „komunowskie wiedźmy” – o czym mowa w rozdziale „Kucziwski znachor”) nie bez pomocy samej Natalki zrobili wszystko, aby pozbawić Stepana Juchymowycza ukochanej pracy weterynaryjnej – zabrać leki. Jeszcze niedawno znany w całej okolicy lekarz-znachor takiej zniewagi, najwyraźniej, przeżyć nie mógł. Czy sam umarł, czy mu „pomogli” – pozostaje tylko się domyślać. Jeśli zaś wierzyć szczegółowemu opisowi śmierci ojca w „Rotundzie...”, to stary Owsij Brus popełnia samobójstwo – „wstrzykując” sobie w rękę śmiertelne leki. Wydaje się, że żywy rodzinny przykład takiego donosicielstwa nie tylko świadomie wpleciony jest w autobiograficzną powieść „Rotunda dusicieli”, ale stał się jeszcze jedną W spisie spowiedzi wsi Kucziwka za 1914 rok (w Państwowym Archiwum Ukrainy w Kijowie) po raz pierwszy spotykamy zapis o rodzinie Stepana i Juhy Osmaczków w pełnym składzie z podaniem wieku. Tak więc Stepan młodszy w tym wykazie figuruje jako 4-latek, zatem najwyraźniej urodził się w 1910 roku. Z zeznań Poety podczas przesłuchania (1933 rok) – „brat Stepan mieszka we wsi Kucziwka, uczy się w szkole weterynaryjnej w mieście Smiła...”. Jak widzimy, Stepan postanowił pójść „ścieżką” ojca – „leczyć stworzenie”. Lecz widać życie ułożyło się inaczej: gnany rodzinnymi niepowodzeniami z jednego miejsca zamieszkania do drugiego, ciągłe poszukiwania pracy nie utrwaliły w synu znanego w całej okolicy weterynarza tej zdolności do „umiłowanego” przez ojca zajęcia. Z opowieści bliskich wyłania się wrażenie o niełatwym, „wietrznym” losie Stepana. Początkowo los zetknął go z Warwarą Łukjaniwną Wowk, z którą miał syna Witalija. Podczas represji i nagonki na Todosia Osmaczkę, aby uniknąć tragicznych konsekwencji, ojciec Warwary, Łuka, nadał wnukowi swoje nazwisko i imię ojca: w rezultacie syn Stepana, Witalij, stał się Witalijem Łukjanowyczem Wowkiem. Po rozwodzie z Warwarą Stepan wraz z bratem Martynem pojechał do rejonu białocerkiewskiego pracować w cukrowni (tam, jak już wspominano, dyrektorem był mąż ich rodzonej siostry Ulany – Ołeksij Masycz). Z czasem Martyn powrócił w rodzinne strony, a Stepan tam pozostał. Spotkał swój drugi los – Irynę Jefremiwną – Oryszkę. Z nią spłodzili jeszcze troje dzieci: Stepana (ur. 1934), Ninę (1940) i Mykołę (1945). Nina mieszka obecnie w tymczasowo zaanektowanym przez Rosję Krymie – w Teodozji. Ale i ten związek nie stał się dla Stepana rodzinnym korzeniem: bliscy wspominają o jego dalszych tułaczkach, od których, najwyraźniej, również rozeszły się pędy Osmaczków. Jeśli chodzi o relacje z bratem-poetą, gnanym z Ukrainy przez „sowieckich łowców tygrysów”, to istnieje ciekawe wspomnienie samego Stepana Stepanowycza, przekazane przez jego syna Mykołę (i zapisane przez miejscowego krajoznawcę S. Moszenśkiego): „Jak wspominał mój ojciec, wujek Todos przyszedł do nas na początku lata, miałem wtedy akurat cztery lata. Moi rodzice mieszkali we wsi Stare w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego. Pracowali w cukrowni, która znajdowała się w pobliżu wsi. Przyszedł Todos Osmaczka w nocy, o coś długo spierali się z ojcem, ale potem usiedli do stołu, zjedli kolację. Wujek nie miał przy sobie nic oprócz wiązki książek, które trzymał przy sobie. W dzień gdzieś chodził, przychodził tylko pod wieczór albo późno w nocy. Za domem w zaroślach nad rzeką majaczyła stara stodoła, gdzie kiedyś stał dom dziadka, tam na strychu spał wujek Todos. My z kuzynką Mariją nosiliśmy mu wieczorem jeść. Słyszałem, jak matka krzyczała na ojca, żeby ten przegonił swojego brata, jako że wkrótce będziemy mieli dziecko, a on jest chory, a może jeszcze go poszukują. Więc niech go przegoni, żeby chociaż nikt nie zauważył i nie sprowadził nieszczęścia... Jak widać, Todos Osmaczka nie miał możliwości schronienia się ani u bliskich, ani w samej Ukrainie. A jednak ojcowskie mury i zew rodzinnej krwi sióstr i braci – choć nieczęsto, ale napełniały poetę energią ducha i twórczości. Literatura 1. Moszenśkyj S. Kucziwśkyj burłaka. – Czerkasy: „IntrolihaTOR”, 2015. – 102 s. 2. Osmaczka T. Rotonda duszohubciw // Osmaczka T. Poeziji. Powisti: Starszyj bojaryn: Rotonda duszohubciw / Todos Osmaczka. – K.: Nauk. Dumka, 2002. – S. 129–420. 3. Metryczni zapysy z Archywu Czerkaśkoji obłasti.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie zapomniała poruszyć także sfery intymnej, w którą siostry zanurzyły się jeszcze w okresie dojrzewania płciowego. I jeśli dla Birgitty, Margaret i Kristiny adaptacja w relacjach seksualnych z płcią przeciwną przebiegła mniej więcej gładko, to u Désirée, delikatnie mówiąc, pojawiły się problemy. Jednak nie byłaby prawdziwą wiedźmą, gdyby nie odważyła się rozwiązać wszystkiego dla siebie pomyślnie. Rozdział o tym jest dość intrygujący, ponieważ pisarka tak przekonująco przedstawiła to, co zaplanowała i zrealizowała główna bohaterka, że bez zastrzeżeń wierzy się w prawdziwość jej czynów. Obiektem seksualnego pożądania dla Désirée okazał się lekarz Hubertsson, który w odróżnieniu od swoich „krwiożerczych” kolegów stale okazywał empatię pacjentce, w której ledwie tliło się życie. Taka postawa nie pozostała bez śladu i, jak często zdarza się w podobnych przypadkach, kobieta, która poczuła szczere męskie ciepło, odpowiada wzajemnością. Zdolność nie tylko podróżowania w przestrzeni, opuszczając własną powłokę biologiczną – ludzkie ciało, a do tego umiejętność wchodzenia w cudzą świadomość, a nawet kierowania nią, od razu podpowiedziały Désirée plan realizacji zamierzenia. Na okładce książki „Kwiecieńowa wiedźma” artysta Walerij Peczenyk umiejętnie przedstawił kobietę z głową ptaka. Uważnie przyglądając się rysunkowi, można zrozumieć, że to wcale nie jest chimeryczna harpia, znana ze starogreckiej mitologii kobieta ze skrzydłami i szponami drapieżnego ptaka, która uosabiała złe wiatry, a także porywała ludzi i jedzenie. Z woli autorki przed czytelnikiem staje kobieta-ptak o miłym wyglądzie, a w rzeczywistości przeistoczona Désirée, która wyrusza na poszukiwania tego, w kim się bez pamięci zakochała. Zamysł zaczyna wcielać się w życie na oczach czytelnika, gdy tylko „przesiedliła się” teraz już w umysł seksualnie atrakcyjnej dziewczyny o imieniu Camilla, całkowicie podporządkowując sobie jej wolę i czyniąc z niej potulną wykonawczynię rozkazów. To ostatnie w takiej nauce jak parapsychologia nazywa się kontrolą nad świadomością lub mentalną manipulacją. Ale to, co zaproponowano w fabule powieści, wykracza daleko poza granice tradycyjnej telepatii, psychokinezy czy hipnozy, najprawdopodobniej jest to mistyka, która tworzy się na stronach książki za pomocą wiedźmowych czarów Désirée. W końcu osiąga cel, wprawdzie pośrednio, poczuwszy, jaką może być kulminacja miłości u kobiety całkowicie zdrowej fizycznie, a nie zmiażdżonej chorobą. Później, spowiadając się przed Najwyższym z tego cielesnego grzechu, jak wynika z opowieści autorki, czyn Désirée nie wywołał u Niego potępienia, a wręcz przeciwnie, z tego, co usłyszał, na Jego obliczu wyraźnie czytało się aprobatę i wewnętrzne zadowolenie. Wszak Désirée namacalnie zademonstrowała pociąg do życia, w którego priorytetach jest tworzenie, jednoczenie, przedłużanie rodu, czerpanie przyjemności i samozachowanie, a nie niszczenie, agresja, samozniszczenie i powrót do stanu nieożywionego, wszystkiego tego, co otaczało ją do ostatniego czasu. Jedyne, czego żałuje Désirée pod koniec powieści „Kwiecieńowa wiedźma”: „On (chodzi o Hubertssona) wciąż mnie nie widzi. Nie może zobaczyć mnie taką, jaką mogłabym być, gdyby wszystko ułożyło się inaczej”. I od tych słów czytelnikowi, być może, naprawdę robi się smutno, bo szczęśliwego finału utworu nie mógł się doczekać, chociaż na to liczył.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Jak miłość ratuje ludzkie życie W jakich warunkach i niezwykłych historiach może połączyć się to, co realne, z tym, co mistyczne

Taras HOŁOWKO Czego to tylko nie przychodzi słyszeć z ludzkich ust, lękając się i zachwycając dziwnymi opowieściami o różnych czartach, rusałkach, wampirach, domownikach, a najbardziej – o wiedźmach. Ona – kobieta zła, kłótliwa, szpetna, znająca się z nieczystą siłą, korzysta z magicznych działań, ruchów i zaklęć, którymi, jakoby, szkodliwie wpływa na ludzi i przyrodę. Takich unikają, od nich odsuwają się starzy i mali, wyganiają z miejscowości, a nawet rozprawiają się fizycznie. Według średniowiecznych barbarzyńskich zwyczajów podejrzane o wiedźmie uczynki topiono w wodzie, w ten sposób wykrywając „prawdziwe”. Kobietę, która nie tonęła, publicznie uznawano za wiedźmę. Wiarygodny fakt podobnej egzekucji, według świadectwa pisarza Kwitki-Osnowjanenki, miał miejsce w ukraińskim Konotopie, opisany przez niego w powieści „Konotopska wiedźma…”: całe miasteczko, a w dawnych czasach jeszcze wieś, uważało, że kobieta ukradła deszcz, dlatego, że tak powiem, nastała straszna susza i nieurodzaj. Różne bywają wiedźmy. Jedna z nich pojawia się w powieści szwedzkiej pisarki Majgull Axelsson „Kwiecieńska wiedźma”, wydanej w zeszłym roku przez kijowskie ООО „Wydawniczy Dom „Komora” w ukraińskim tłumaczeniu Sofii Wołkowyckiej. Ta książka przyniosła autorce światową sławę, stając się bestsellerem i będąc przetłumaczoną na ponad dwadzieścia języków obcych, w ojczyźnie wyróżniona prestiżową szwedzką nagrodą imienia Augusta Strindberga. Autorka nigdy nie ukrywała, że tytuł swojego utworu i w pewnej mierze fabułę powieści zapożyczyła od najsłynniejszego amerykańskiego pisarza-fantasty Raya Bradbury’ego, który swego czasu wydał książkę „Złote jabłka Słońca”, składającą się z dwóch tuzinów różnofabularnych historii, gdzie jedna miała tytuł „Kwiecieńska wiedźma”. Była to opowieść o 17-letniej dziewczynie o imieniu Ceci, która uważana była za wiedźmę i posiadała unikalną magiczną zdolność: mogła wychodzić ze swojego ciała i wcielać się w każdą żywą istotę – od motyla czy listka do zwierzęcia czy innego człowieka. W jednym z wywiadów po wyjściu na świat swojej powieści-bestsellera pisarka wspominała, jak, po raz pierwszy przeczytawszy „Kwiecieńską wiedźmę”, była tak poruszona fabułą, że powstało w niej wewnętrzne pragnienie jej rozwinięcia i dania nowej interpretacji, opierając się na codziennym życiu jednej szwedzkiej wielodzietnej rodziny. O czym więc opowiada powieść „Kwiecieńska wiedźma” skandynawskiej pisarki, dzięki której stała się znana na całym świecie? Z jej stron wyłania się los czterech sióstr, rozdzielonych w dzieciństwie. Główna bohaterka, Désirée, od urodzenia przykuta do szpitalnego łóżka z powodu niepełnosprawności i stale przebywa w wyspecjalizowanej placówce medycznej. Ani chodzić, ani mówić nie jest zdolna, za to posiada unikalną mistyczną siłę – świadomość jej może wędrować i wcielać się w ciała innych żywych istot, jak ludzi, tak i zwierząt. Désirée, korzystając z nadprzyrodzonych zdolności, na odległość obserwuje życie trzech sióstr – Birgitty, Margaret i Kristiny, które nawet nie podejrzewają o jej istnieniu, a ponadto jest przekonana, że jedna z nich „ukradła” życie, które powinno należeć do niej. Poprzez te rozważania stopniowo zaczynają odsłaniać się głębokie rodzinne tajemnice, traumy psychologiczne i problemy każdej z sióstr, które mimo pozornego sukcesu, wciąż odczuwają wewnętrzne niezadowolenie. Powieść jest skomponowana tak, że narracja prowadzona jest nie tylko przez główną bohaterkę utworu – Désirée, ale także każda z sióstr otrzymuje kolejno możliwość przedstawienia własnej „historii życia”, jakby usprawiedliwiając się za niegodne czyny, popełnione przez nie w różnych okolicznościach życiowych. Dzięki temu czytelnik stopniowo zaczyna darzyć przychylnością w zasadzie wszystko, co robi chora Désirée, nawet jej czarownicze praktyki. Asocjalne zachowanie, powiedzmy, Birgitty, wywołuje głęboką odrazę i potępienie. Dwie pozostałe – Kristina i Margareta – oparły się różnym nastoletnim pokusom, ponieważ jedna ostatecznie wykształciła się na lekarza, a mimo to przeżywa poczucie winy, że „powinna była coś zrobić”, aby zapobiec pewnym wydarzeniom w dzieciństwie; druga została odnoszącą sukcesy uczoną-fizyczką, ale tak samo nosi w sobie niewidzialne i bolesne skutki straumatyzowanej młodości. Swoją powieścią „Kwiecieńska czarownica” Majgull Axelsson faktycznie obnaża społeczne wrzody szwedzkiego społeczeństwa na przełomie lat 50. i 60. ubiegłego wieku, opisując bezrobocie w dużych miastach, wzrost przestępczości, przejawy alkoholizmu i narkomanii w środowisku młodzieżowym, korupcję wśród urzędników odpowiedzialnych za zabezpieczenie społeczne ludności. Najbardziej szczegółowo opisano sferę medyczną, w tamtym czasie słabo finansowaną, a do tego obsadzoną, niestety, dwulicowym personelem, począwszy od bezdusznych pielęgniarek, a skończywszy na pewnych siebie lekarzach, którzy nie bardzo przejmowali się losami swoich pacjentów, w zasadzie traktując ich jak zużywalny materiał biologiczny. Odczuła to ze szczególną siłą Désirée, znajdując się o krok od przeprowadzenia na niej przerażającego eksperymentu medycznego, który przewidywał oddzielenie prawej półkuli mózgu od lewej, ponieważ zdaniem jednego z neurochirurgów epilepsja mogła wyrządzić jej jeszcze większą szkodę. Aby uniknąć fatalnej decyzji tego, kto składał przysięgę Hipokratesa z jej zasadą „Po pierwsze nie szkodzić”, dziewczyna zmuszona była symulować napady epilepsji, odmawiać przyjmowania jedzenia i wody. A gdy tylko zbliżał się do niej znienawidzony neurochirurg, demonstracyjnie wprowadzała się w reaktywny stan szczególnego pobudzenia, i ten w końcu zrezygnował ze skrajnie niebezpiecznej operacji mózgu. Désirée, zgodnie z zamysłem autorki, jak zresztą i jej trzy siostry, nieustannie balansuje między jasnością a ciemnością, dobrem a złem, moralnością a niemoralnością. Nazywa siebie benandantem, co w tłumaczeniu oznacza „dobry wędrowiec” lub „ten, który idzie ku dobru” i faktycznie utożsamia się z postaciami historycznymi, które żyły we Włoszech jeszcze w XVI–XVII wieku. Zgodnie z wierzeniami benandantami nazywano ludzi zdolnych w porze nocnej opuszczać własne ciało, kierując swojego ducha do walki ze złymi czarownicami – malandantami lub „złymi wędrowcami”. W dawnych czasach wierzono, że celem tych „nocnych bitew” było zapewnienie dobrych zbiorów i ochrona swojej wspólnoty przed złymi siłami. Identyfikując się jako benandantka, Désirée wewnętrznie odczuwa swoją misję jako walkę o dobro. Jej życie jest również swoistą „nocną potyczką” między dobrem a złem, a jej stan fizyczny (niepełnosprawność, przykucie do łóżka szpitalnego) daje jej możliwość „podróżowania” świadomością poza granice własnego ciała, podobnie jak robili to benandanci w późnym średniowieczu. U Birgitty, Margarety i Kristiny, jakkolwiek ciężko by im nie było w codziennym życiu, wypełnionym różnymi nieprzyjemnościami i ryzykiem, nigdy nie pojawiało się pragnienie, by za jednym zamachem się tego pozbyć, czyniąc sobie nieodwracalne szkody. A oto sparaliżowana dziewczyna, która poczuła i zrozumiała bezperspektywiczność raz na zawsze „rozprawienia się” z podstępną chorobą, nastroje samobójcze zbyt często paraliżowały jej układ nerwowy. Temat samobójstwa badany jest przez autorkę powieści także na przykładzie Kristiny, która codziennie widziała na własne oczy śmiertelnie chorych pacjentów w szpitalu, gdzie pracowała jako lekarz. Straszliwe cierpienia ludzi, którym w żaden sposób nie można było pomóc, skłaniały Kristinę do rozważań, choćby hipotetycznych, o zastosowaniu eutanazji jako jedynego humanitarnego sposobu na przecięcie tego węzła gordyjskiego – sztuczne pozbawienie życia niemal oszalałego z bólu pacjenta za jego uprzednią zgodą. W ten sposób w powieści poruszany jest moralno-etyczny aspekt tak zwanej „dobrej śmierci”, który, patrząc szerzej, jest jednym z najtrudniejszych i najostrzejszych w nowoczesnej bioetyce. Sprowadza się on do fundamentalnego konfliktu między dwiema kluczowymi wartościami: prawem do samostanowienia (autonomią jednostki) a świętością ludzkiego życia. Majgull Axelsson Jeśli pierwsza pozycja dotyczy zwolenników eutanazji, którzy twierdzą, że każdy człowiek ma prawo rozporządzać własnym życiem i ciałem, w szczególności w przypadku niemożności usunięcia nieznośnego bólu leczeniem medycznym, to „dobra śmierć” rozpatrywana jest jako akt miłosierdzia i współczucia. Jeśli mowa o przeciwstawnym punkcie widzenia, który kategorycznie zaprzecza wszystkiemu, co powiedziano wyżej, to ta pozycja wspierana jest głównie przez kręgi religijne i konserwatywne, które dowodzą, że życie jest święte i ma absolutną wartość, niezależnie od jego jakości, co więcej, nikt, nawet sam człowiek, nie ma prawa go zakończyć. A kto w takim przypadku ma prawo? Autorka powieści daje jasną odpowiedź na to pytanie: tylko Pan Bóg. Désirée, w myślach rozmawiając z Najwyższym, spowiada się, przyznaje, że popełniła grzech. W dialogach z tym, kto „siedzi na galaktycznym tronie z wagą w ręku”, według słów już nie dziewczyny, a dojrzałej czterdziestoletniej kobiety, która mimo swojej fizycznej niemocy dożyła tego wieku, wspomniane są trzy grzechy w postaci kulek wrzuconych przez nią na szalki wagi Wszechwładcy – zazdrość, złość i bezczynność. To ta zazdrość, która od razu pojawiała się u Désirée, gdy widziała przed sobą całkowicie zdrowych ludzi bez wyraźnych wad fizycznych. Złość zaś bardzo często opanowywała jej świadomość, gdy tylko zastanawiała się nad swoim nieszczęśliwym losem. Bezczynności czy niechęci do pokonywania trudności w imię potwierdzenia się w tej samej nauce, o której swego czasu marzyła Désirée, trudno nazwać jawnym grzechem, raczej był to przejaw słabości i załamania duchowego, sprowokowanych sytuacją bez wyjścia. To ostatnie koreluje z losem znanego angielskiego fizyka teoretycznego, kosmologa i autora wielu książek popularnonaukowych Stephena Hawkinga, z którego szwedzka pisarka świadomie uczyniła idola dla Désirée. Wszak naukowiec zapamiętał się współczesnym nie tylko odkryciem czarnych dziur w przestrzeni kosmicznej, unikalnymi wykładami na Uniwersytecie w Cambridge, popularyzacją wiedzy, on jeszcze budził szacunek u współczesnych przede wszystkim swoją mężną walką z wadą fizyczną – wrodzonym stwardnieniem zanikowym bocznym. W zasadzie brytyjski uczony wyszedł zwycięsko z tej długotrwałej konfrontacji, bo zamiast kilku lat, przepowiedzianych przez zbliżonych do niego eskulapów, przeżył ponad 50! Majgull Axelsson w powieści

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ballada o nieszczęśliwej miłości przerodziła się w musical

We wrześniu Tarnopolska Filharmonia Obwodowa rozpoczęła 86. sezon koncertowy. Oprócz nowych programów, w repertuarze czołowe miejsce nadal zajmować będzie musical „Panna Franciszka”. Widowisko, które od czerwca ubiegłego roku aktywnie pojawia się na scenie filharmonicznej, a co najważniejsze – bardzo spodobało się widzom. Nawet poza sezonem – w sierpniu – na liczne prośby postacie musicalu ponownie stanęły przed publicznością. Mykoła Szot. Zdjęcia autora. Ballada „Panna Franciszka” niemal od stulecia napełnia i porusza duszę romantyzmem, jasną miłością, a jednocześnie niepokojem, smutkiem i dramatem. Córka galicyjskiego rzeźnika Franciszka („ładna jak anioł, gruba jak kiszka”) szczerze pokochała fryzjera – „dzielnego młodzieńca”. Jednak ojciec dziewczyny nie zważył na jej uczucia, oświadczając, że „nie dla fryzjera córka rzeźnicka”. Zakochani, w ramach sprzeciwu wobec tego, „postanowili skończyć” życie, zjadając „dwa metry kiszki z trucizną”. Fabuła, jak widzimy, znana jest przynajmniej od szekspirowskiej tragedii „Romeo i Julia”. Obraz fryzjera (cyrulika) był również dość popularny sto i więcej lat temu. Wspomnijmy choćby znanego Swyryda Hołochwostowa z komedii M. Staryckiego „Za dwiema zającami” czy operę buffa „Cyrulik sewilski” G. Rossiniego. Więc jakiś nieznany dotąd autor napisał balladę o galicyjskich, zakochanych na śmierć Franciszce i Fryzjerze. W Tarnopolskiej Filharmonii Obwodowej postanowiono na podstawie tego utworu stworzyć musical „Panna Franciszka”. I stworzyli. Powiem krótko: widowisko jest cudowne, które, jak trafnie zauważyła prowadząca – zasłużona artystka Ukrainy Adriana Onufrijczuk, przenosi w czasy, kiedy muzyka miała duszę, a marzenia sięgały daleko poza horyzont. Muzykę rzeczywiście wybrano romantyczną, jasną, duszną, w tanecznych rytmach. Nic dziwnego! Przecież oprócz ballady nieznanego autora „Panna Franciszka”, podstawę musicalu stanowiły piosenki zapomnianego przez zakazy władzy radzieckiej, a teraz już dobrze znanego jednego z założycieli ukraińskiej muzyki tanecznej przed II wojną światową Bohdana Wesołowskiego. „Przyjdzie jeszcze czas”, „Ty z miłości sobie nie żartuj”, „Cicho bez słów”, „Oczy”, „Ja znów tobie”, „Leć, tęskna pieśni” oraz inne jego utwory otrzymały swoją interpretację i wykonanie w filharmonicznym musicalu. Warto zauważyć, że widz, przychodząc obejrzeć „Pannę Franciszkę”, będzie delektował się piosenkami nie tylko Bohdana Wesołowskiego, ale także niektórych innych galicyjskich kompozytorów, takich jak Stepan Huminiłowycz, który wraz z B. Wesołowskim był w składzie lwowskiego kolektywu jazzowego „Jabcio” w latach 30. XX wieku i na którego również czekał smutny los zapomnienia w ojczystym kraju. Za to całe pokolenia dzisiejszych Ukraińców dorastały przy muzyce jeszcze jednego galicjanina, wybitnego kompozytora, Bohatera Ukrainy Myrosława Skoryka. W kanwie widowiska widz od razu rozpozna jego romans „Namaluj mi noc”. Musical jako widowisko muzyczno-sceniczne nie jest zbyt typowym zjawiskiem dla filharmonii. To, według słów wykonawcy roli Fryzjera Andrija Olenyna, było swoiste wyzwanie, do tego poważne, gdyż soliści, oprócz zdolności wokalnych, muszą mieć także zdolności aktorskie. Nowy dyrektor artystyczny filharmonii obwodowej, dyrygent Andrij Arkusza, nie przestraszył się tego wyzwania i zainicjował pracę nad musicalem. Zaproponował zwrócenie się m.in. do twórczości Bohdana Wesołowskiego. Za napisanie libretta wziął się pracownik filharmonii, a obecnie żołnierz Maksym Macehorin. Reżyserka – Switłana Umrysz, baletmistrz – Mykoła Hruszecki. Rolę panny Franciszki wcielają Marija Lemiszka i Anżela Tomczuk. Dwie śpiewaczki przekazują widzowi także obraz Mamy – ludowa artystka Ukrainy Natalija Lemiszka i solistka Natalija Bojko. Ojca głównej bohaterki musicalu gra Swiatosław Kostecki. Jest jeszcze tutaj taka postać jak Kum (Wasyl Pich). Galicyjskich batiarów i panienki odtwarzają artyści akademickiego zespołu tańca „Nadzbruczanka”. Przez cały musical na scenie – akademicka orkiestra symfoniczna filharmonii obwodowej pod batutą Andrija Arkuszy. Nie, nie, o ukochanym Franciszki – Fryzjerze wcale nie zapomniałem. Elegancki, zakochany, śpiewający, romantyczny, dzielny wychodzi na scenę w tej roli Andrij Olenyn. Wiemy, że pracował kilka lat w teatrze dramatycznym, już w filharmonii był zaangażowany w monodramy według utworów Tarasa Szewczenki, w operze M. Łysenki „Natalka Połtawka”, operetce F. Lehara „Wesoła wdówka”, w cyklu pieśni F. Schuberta „Piękna młynarka”. Pan Andrij twierdzi, że kiedy na scenie łączy śpiew z grą aktorską, jest to dla niego szczęście. Interesuję się, czy przypadkiem nie pragnął swojego Fryzjera grać w stylu Swyryda Hołochwostowa. Wręcz przeciwnie, pracował jako aktor, wokalista, aby pokazać swoją postać odmienną od innych znanych publiczności podobnych obrazów. I to rzeczywiście prawda. Balladę o pannie Franciszce śpiewają także nasi sąsiedzi Polacy w swoim języku i nawet ją teatralizują. Przynajmniej jedno z takich dawnych nagrań wideo zobaczyłem na YouTube. Ta inscenizacja jest wyrażona groteską, ubiór zaś odpowiada nosicielom pewnych profesji, które są wychwalane w balladzie. W filharmonicznym musicalu postacie są ubrane w ówczesne modne stroje. Andrij Olenyn mówi, że starali się skoncentrować, podkreślić nie ubiór człowieka pewnego fachu, a raczej pokazać właściwy galicyjski honor, godność, a jednocześnie ówczesną kulturę i obyczaje. Andrij Olenyn w musicalu występuje razem z żoną Mariją Lemiszką, która właściwie wciela się w postać panny Franciszki. Przyznaje: kiedy występuje w małżeńskim duecie na scenie, nakłada to na niego większą odpowiedzialność. Brzmią piękne głosy artystów, płyną motywy tanga i fokstrota, lekka muzyka, romans, kompozycje jazzowe i odbywa się romantyczna i pełna zwrotów akcji akcja. I to wszystko – musical „Panna Franciszka”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nowy międzynarodowy projekt kulturalny w Kijowie

Teater KEF (m. Malmö, Szwecja) oraz Kijowski Akademicki Teatr „Koleso” stworzyły wspólny spektakl „SKAPELSE” (Stworzenie), który wiosną tego roku z ogromnym sukcesem wystawiono 4 razy w Szwecji, w miastach Lund i Malmö. A już we wrześniu tę inscenizację zobaczyli kijowianie. Dyrektorka – kierowniczka artystyczna Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso”, zasłużona artystka Ukrainy Iryna Kliszczewska opowiedziała: „To historia miłosna, w której dwoje ludzi spotyka się i tworzy własny wszechświat. Biblijna opowieść o stworzeniu świata jawi się jako metafora, która odzwierciedla siłę uczuć, poszukiwanie harmonii i wzajemną przemianę. Muzyka, światło i ruch przeplatają się, przenosząc widzów w świat niezwykle zmysłowego teatru i poezji wizualnej. Ten spektakl to oryginalna rzecz. I to nie tylko moja opinia, ale także większości widzów. Każdy zobaczy coś swojego, co jest bliskie właśnie jemu. Jesteśmy dumni z tego, że teatr „Koleso” stworzył wspólny spektakl ze szwedzkim puzonistą, kompozytorem, aktorem i reżyserem Eliasem Faingershem. W 2015 roku brał on udział w Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Jednego Aktora „Widlunnia” („Echo”), który jest organizowany przez nasz teatr. Widzowie zapamiętali aktora dzięki niepowtarzalnemu wykonaniu muzyki. Elias opracował unikalną formę performansu, która łączy puzon, muzykę elektroniczną, looping, humor oraz storytelling – tworzy on pejzaże dźwiękowe za pomocą jednego instrumentu muzycznego. Faingersh napisał muzykę do 30 inscenizacji teatralnych, filmów, telewizji, radia. To światowa gwiazda, z którą ciekawie się pracuje i rozmawia. Będziemy szczęśliwi, jeśli odwiedzi Kijów ponownie. A my kontynuujemy pracę nad spektaklem „Księżycowa noc” według utworu Leopolda von Sacher-Masocha. Materiał jest niezwykle ciekawy, ale niełatwy. Na widzów czeka wiele niespodzianek”. Mieliśmy również okazję porozmawiać z gościem ze Szwecji Eliasem Faingershem: „Po raz pierwszy byłem w Kijowie, gdy skończyłem rok. Moja babcia i tata pochodzą z obwodu winnickiego, często przyjeżdżaliśmy do ojczyzny przodków. Oprócz teatralnego festiwalu monodramów „Widlunnia”, w 2018 roku brałem udział w „Gogolfest” – razem z orkiestrą symfoniczną graliśmy „Hamleta”. Przez te wszystkie lata nie męczę się zachwycaniem Kijowem. Wraz z moją żoną Keren Klimovsky mamy własny teatr o nazwie Teater KEF. W 2022 roku europejskie instytucje przyznawały granty dla ukraińskich artystów na rezydencje twórcze w Szwecji. Przypomniałem sobie o ukraińskiej aktorce Marii Hruniczewej, którą poznałem na „Widlunni”, i zaproponowałem jej przyjazd do nas. W ramach tej rezydencji narodził się pomysł wspólnego projektu – spektakl „Skapelse” (Stworzenie). Proces przygotowawczy trwał dwa lata, a same próby – miesiąc. Pokazaliśmy spektakl w Szwecji cztery razy. Jestem bardzo wdzięczny mojej żonie, która wygrała grant, abyśmy mogli pokazać ten spektakl kijowianom. Mój przyjazd i pokaz spektaklu to akt wsparcia wolności i niepodległości Ukrainy, solidarności z waszym krajem w walce przeciwko rosyjskiej agresji. Staraliśmy się zrobić tak, aby widzowie choć na godzinę oderwali się od swoich problemów i nie myśleli o wojnie. Kijowska publiczność przyjmowała nas bardzo ciepło, mieszkają tu wspaniali ludzie. Chciałbym mieć jeszcze wspólne projekty z Ukrainą. Wierzę, że to na pewno nastąpi”. Nad stworzeniem spektaklu „SKAPELSE” (Stworzenie) pracował również Ołeh Pustowit (projekt oświetlenia i rekwizyty). „Podobnych europejskich projektów teatralnych powinno być dużo. To nowe partnerstwa i efektywna profesjonalna współpraca między artystami. Wspaniała wymiana międzynarodowego doświadczenia w sferze kultury i sztuki” – powiedział Ołeh o współpracy ze szwedzkim Teater KEF. W spektaklu wzięła udział Maria Hruniczewa, która reprezentowała Kijowski Akademicki Teatr „Koleso”. W dorobku reżyserki jest 9 inscenizacji teatralnych, zagrała ponad 40 ról w filmie i teatrze. Maria posiada również duże doświadczenie w organizacji i prowadzeniu międzynarodowych projektów teatralnych. Zasłużona artystka Ukrainy Maria Hruniczewa zaznaczyła: „Elias Faingersh to utalentowany człowiek. Jako kierownik artystyczny szwedzkiego Teater KEF w Malmö stworzył znane solowe show i inscenizacje immersyjne, które podróżują po świecie. Na przykład jego muzyczny stand-up „A Solo from the Pit”, w którym historie ze świata opery przeplatają się z puzonem i muzyką elektroniczną, odbył się w formacie Off-Broadway i otrzymał liczne nagrody. Ciekawie mi się pracowało z Eliasem i szwedzką scenarzystką, reżyserką spektaklu „SKAPELSE” Keren Klimovsky. Jeśli mówić o mojej bohaterce w tym spektaklu – to alegoryczny obraz, metafora kobiety. Możliwe, że można ją porównać do Ewy. Cieszę się, że nasz wspólny projekt zobaczyli Ukraińcy. W teatrze „Koleso” kontynuujemy wznawianie spektakli. Obecnie chcemy wznowić „Kobiety Mozarta”. Główną rolę będzie wykonywał aktor Ołeksandr Kokariew. W dziecięcym studiu teatralnym „KOLO ART”, którym kieruję, pracujemy nad spektaklem „Alicja”, a w dalszych planach jest inscenizacja spektaklu „Za dwiema zającami”. Projektów twórczych jest wiele. Mam nadzieję na ich realizację”. Eduard OWCHARENKO, na podstawie materiałów Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso” Zdjęcia Praskowii ŻYLIŃSKIEJ. Przez trzy dni w Kamiennej Sali Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso” prezentowano spektakl „SKAPELSE” (Stworzenie), który jest wspólnym szwedzko-ukraińskim projektem teatralnym. Do Kijowa przyjechała światowa gwiazda, kompozytor Elias Faingersh, który jest znany z unikalnej techniki wykonywania muzyki na puzonie z wykorzystaniem nowoczesnych technologii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Natalka Połtawka i dwaj Mykołowie

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Eduarda MEŻUŁA Na widzów czeka minimalistyczna i lakoniczna oprawa w stylu artystów-szestdziesiątników, autorska muzyka kompozytorki Ołesi Onykijenko, nieprzeciętna interpretacja postaci oraz inny finał. – Ze sztuką “Natalka Połtawka”, jak większość, zapoznałam się jeszcze w szkole. Chociaż, szczerze mówiąc, już nie pamiętam, jak to było – przyznała reżyserka-wystawczyni Kateryna Czepura. – A po raz drugi, podczas studiów na uniwersytecie, czytałam dla siebie. Potem moja koleżanka z roku wystawiała fragment tego utworu. Kiedy zabierałam się za inscenizację, to już dobrze znałam sztukę. Wiele razy przeczytałam, do tego widziałam kilka wystawień w różnych teatrach. Takie klasyczne utwory, jak “Natalka Połtawka”, chcę wystawiać, podobają mi się. Ale właściwe pragnienie wystawienia właśnie “Natalki Połtawki” pojawiło się rok temu. Najpierw chciałam zrealizować tę inscenizację w Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Łypkach, ale nie wyszło. Nadeszła propozycja realizacji tej inscenizacji od dyrektorki teatru “Aktor” Ołeny Kurmanśkiej. Zmieniłam swój zamysł. Przecież w Teatrze Młodego Widza jest duża scena, a tutaj kameralna. To już zupełnie inna historia. Czyli rozwiązanie sceniczne robiłam od zera. Ten utwór wydaje mi się feministyczny. Jeśli spojrzeć na męskie postacie, to są one albo niewyraźne, albo negatywne. Petro nie ma własnego zdania, za niego wszystko decyduje Natalka. Woźny – manipulator i kłamca, a Wyborny próbuje usiąść na dwóch krzesłach. Ogólnie bardzo podoba mi się teoria, że Iwan Kotlarewski napisał swoją sztukę o Terpyłychsze. W tamtym momencie, kiedy ją pisał, naprawdę było wiele wdów, które z jakichś powodów zostały same z dziećmi i chciały wydać córki za bogatych. Zrozumiałam, że będę mogła rozwinąć kobiecy temat, który w momencie napisania utworu i pierwszych wystawień był niepopularny. Także skróciłam liczbę pieśni, ponieważ wystawiałam ten spektakl nie jako operę. Nie za bardzo lubię, kiedy śpiewem mówią. To już nieco archaiczna historia dla ukraińskiego teatru. A na kameralnych scenach wygląda to nawet śmiesznie. Jeszcze wyrzuciłam ogromny kawał, gdzie Petro i Natalka wyznają sobie miłość. Bo oni to robią w pieśni. Do tego nie wszystkie pieśni wpisywały się w moje rozwiązanie. W sztuce jest wiele zrusyfikowanych pieśni. Jestem przekonana, że Kotlarewski z własnej woli by tego nie napisał. Znacząco zmieniłam finał. Dla mnie było to ważne, ponieważ w klasycznym wariancie wszyscy są dobrzy, wszyscy się dogadują. Rozumiem, że zostało to zrobione dla komedii, ale ja opracowywałam spektakl jako dramat z elementami komedii. Dla mnie ważne było pokazanie zwycięstwa dobra nad złem, a nie uspokojenie zła. Świadomie szłam na to rozwiązanie, aby utwór był aktualny. Przecież nie mówimy, że teraz mamy zaprzyjaźnić się z moskalami, my musimy ich pokonać. W spektaklu jest nowa autorska muzyka. Nie lada praca została wykonana przez kompozytorkę Ołesię Onykijenko. Jest skrupulatna, wymagająca, za co bardzo ją szanuję. Dlatego pracujemy razem nie po raz pierwszy. Znowuż, póki co nie jestem do końca zadowolona z rezultatu. Aktorzy muszą jeszcze trochę się wyśpiewać. Ławka na scenie z widowni wygląda na dość prostą i wydaje się, że łatwo z nią pracować. Ale w rzeczywistości tak nie jest. Mój reżyserski zamysł jest taki, że to niby mostek. Jest chwiejny, niestabilny. Spędziliśmy dużo czasu, aby oswoić tę ławkę. Najpierw aktorzy ciągle spadali. Osobna historia była z wykonaniem dekoracji. Trzeba było, żeby wytrzymała wagę 350 kg, ponieważ w finale stają na niej wszyscy aktorzy. Większość aktorów po raz pierwszy spotkała się na scenie w tym spektaklu. Mamy dwoje absolwentów. Dopiero co skończyli naukę i to ich pierwszy pełnowartościowy spektakl. Obok byli doświadczeni wykonawcy. Ogólnie powstał ciekawy zespół. Na próbach dużo się śmialiśmy, były one duszne i wesołe. Wykonawca roli Petra Eduard Dubyna w tym roku ukończył Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego, a Wołodymyra Wirstiuk (Natalka) – w zeszłym roku uniwersytet w Iwano-Frankiwsku. Na te role było wielu chętnych. Wybrałam właśnie tych. Ciekawa historia z Wołodymyrą. Widziałam ją wcześniej na przesłuchaniach w Teatrze Młodego Widza, już wtedy zrobiła na mnie wrażenie, ale nie mogłam wziąć dziewczyny do roli, bo ostateczna decyzja nie należała do mnie. Spotkałam się z nią po raz drugi – i tym razem wzięłam do swojego spektaklu. Eduard i Wołodymyra to jeszcze nieoswojeni aktorzy, a mnie jako wykładowczyni podobają się momenty wychowawcze. Oczywiście, jeszcze nie wszystko potrafią zrobić na scenie, ale nie są jeszcze obwieszeni wszelkimi sztampami, z nich można wyciągnąć szczerość, która tak jest potrzebna dla młodej miłości ukraińskich Romea i Julii. Maryna Ejsmont i Ihor Iwanow u mnie są w jednej roli Mykoły. Świadomie wybrałam tych aktorów, już z nimi pracowałam i znam ich możliwości. Potrzebowałam komedii i improwizacji na próbach. A to aktorzy, którzy dużo wnosili. Z Władysławem Dmytrukiem (Wyborny) pracowaliśmy po raz pierwszy. On jako jedyny ma wykształcenie muzyczne. To był niby drogowskaz, na który zerkałam podczas prób. Kiedy część muzyczna szła nie tam, gdzie trzeba, odbijało się to na jego mimice. Ciekawie było pracować z Władysławem, bo można go uważać za klasycznego aktora. Z każdą próbą czynił swoją rolę ważniejszą, oswajał ją. Ma dobre wykształcenie, dobre doświadczenie. Dawno znam Darynę Orechową (Mama). Wzięłam ją, bo dobrze potrafi pracować i w gatunku komedii, i w gatunku dramatu. A jeszcze miała ogromne pragnienie pracy nad spektaklem, co też jest bardzo ważne. W roli Woźnego Swiatosław Majstriuk. Po raz pierwszy zobaczyłam go na uniwersyteckim występie kabaretowym. Ma ciekawą aparycję, wyrazisty temperament. Zaprosiłam go do roli ojca Proni Prokopowny w swój poprzedni spektakl “Za dwoma zającami”. Kiedy zaczynałam pracę nad “Natalką Połtawką”, to już wiedziałam, że wezmę go do tej roli. Nie robiłam przesłuchań i nie pożałowałam. Zrobił Woźnego-wampirka, dokładnie takiego, jakiego chciałam. Dwaj Mykołowie na scenie – to moje flirtowanie z klasyką. Chciałam, żeby tę rolę grali i chłopak, i dziewczyna. Wykończenie kostiumów – to mój hołd dla artystów-szestdziesiątników. Czerpali oni swoją inspirację z ludu, a ten lud – to postacie z “Natalki Połtawki”. Dlatego wzięłam artystyczną różnokolorową formę mozaikowych fresków Ałły Horskiej. Ta aluzja – to mój hołd dla twórczości tych artystów. Dużo pracowaliśmy nad plastyką. Najbardziej dotyczyło to ról Mykoły i Natalki. Trochę pomęczyliśmy się z plastyką Woźnego. Swiatosław Majstriuk, który wykonuje tę rolę, – to młody chłopak. I chciałam, żeby nie robił archaicznego starca, a grał skrzywionego człowieka. Szukałam plastyki skrzywienia. Ta praca jeszcze trwa. Kijowski Akademicki Teatr “Aktor” przedstawił swoją wizję ukraińskiej klasyki. “Natalka Połtawka 2.0” – spektakl o dziewczynie o silnej woli, której udało się wytrwać przed naciskiem matki i społeczeństwa. Miłość nie zwycięża, zwyciężają ludzie, gotowi o nią walczyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Gospodarstwo chłopskie (farmerskie) „Sobuckyj M. T.” — 1000 hrywien. Stolarowa Hanna Petriwna — 500 hrywien. Szwed Marija Hennadijiwna — 700 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn