Strona · s. 6strona oryginału ↗
TRUDNA NAUKA CZY SKARB NARODU
Слово Просвіти, №40 за 2008 рік
Dlaczego w państwie ukraińskim, którego czas odrodzenia liczy niemal dwie dekady, język ukraiński wciąż znajduje się na prawach ubogiej krewnej? Dlaczego ukraińskie władze nie reagują należycie na złośliwe naruszenia ustawodawstwa językowego, a niemało przedstawicieli władzy zwierzchniej nawet podczas wykonywania obowiązków służbowych posługuje się językiem północnego sąsiada, a faktycznie — kolonizatora? Jak to się stało, że gazet i książek po ukraińsku nie kupisz w wiejskich i małomiasteczkowych sklepach Ukrainy? Na te i wiele innych bolesnych pytań stara się odpowiedzieć w swojej nowej książce artykułów „Komu trudna nauka rodzimojęzyczności” znany poeta i publicysta z Wołynia, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Hej. to bezpośrednio i, oczywiście, negatywnie wpływa na ogólną świadomość człowieka, na jego kulturę edukacyjną i codzienną. Wytwarza się obojętny, zdenacjonalizowany, pod wieloma względami amoralny typ małorusa, nosiciela surżyka. Jewhen Małaniuk zdefiniował takie zjawisko jako „małorosyjskość”. Wybitny pisarz, intelektualista naszych czasów Pawło Zahrebelny tak wypowiedział się w tej sprawie: „Język to człowiek. Bez języka nie ma człowieka. Bez języka może wyrosnąć cokolwiek — tygrys w klatce, nosorożec afrykański, tylko nie człowiek”. Czyż więc antykonstytucyjne, nielegalne wprowadzanie dwujęzyczności (nie na poziomie codziennym, oczywiście, a na państwowym — od Rady Najwyższej i telewizji po reklamę i ogłoszenia), zalew anglojęzyczności i pokazywanie dziko-bandyckich, pełnych grozy filmów, audycji, które są poza granicami kultury i moralności — czyż taka nawała na świadomość człowieka, zwłaszcza młodego, nie sprzyja wychowaniu „tygrysa w klatce” czy nawet bez klatki, nie kryminalizuje społeczeństwa? Iwan Ohijenko po prostu ścina u korzenia filozofię mieszczańską wczorajszego kompartyjca, wykładowcy-ateisty, weterana-stalinisty, małorusa: „Nie język jest najważniejszy, najważniejsze, żeby człowiek był dobry”. „Dawno już stwierdzono — podkreślono w traktacie — że tylko język ojczysty daje człowiekowi największe i najgłębsze osobiste szczęście, a państwu — najsilniejsze patriotyczne charaktery. Bez dobrze wyrobionego języka ojczystego nie ma świadomości ogólnonarodowej, bez takiej świadomości nie ma narodu, a bez świadomości narodu — nie ma państwowości jako najwyższej organizacji obywatelskiej, w której otrzymuje ona najpełniejszą możliwość wszechstronnego rozwoju i przejawiania się”. Jak wiadomo, większość narodów europejskich surowymi, ale prawnymi środkami dawno rozwiązała swoje problemy językowe i całkiem zasadnie uważa się za cywilizowane i rozwinięte, a na Ukrainie z jej fantastycznie bogatym dziedzictwem kulturowym, pięknem, folklorystyczną, obrazową hojnością języka wciąż, przede wszystkim z winy władzy, która ogólnie nie jest zorientowana narodowo, trwa smutna kolonialna tradycja obcojęzyczności. W tej sytuacji pracę Ohijenki skrajnie potrzeba wydać ponownie i podarować przede wszystkim deputowanym Rady Najwyższej, tym urzędnikom i pracownikom państwowym, którzy ignorują język państwowy. W Konstytucji Ukrainy, w szczególności w artykule 10, zadeklarowano nie tylko państwowość języka ukraińskiego, ale i zapewnienie jego wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania we wszystkich sferach życia na całym terytorium Ukrainy. Jaką sytuację mamy po ponad dziesięcioletnim okresie od czasu przyjęcia Ustawy Zasadniczej państwa? O pełnym zapewnieniu funkcjonowania języka ojczystego na całym terytorium kraju, zwłaszcza w jego zrusyfikowanej części, mówić na razie próżno. Przykro poraża, boleśnie rani świadomość to, że nie ma odpowiedniej polityki państwowej w tym kierunku, niechęć wybranych przez naród zwierzchników do zmiany sytuacji na lepsze. I to w czasie, gdy ludzie obwodów południowych, wschodnich, a nawet centralnych dosłownie wołają o to, że polityka językowa na tych terenach nie daje możliwości narodowego samostanowienia. Oto jakie wersy z listu mieszkańca miasta Słowiańsk w obwodzie donieckim przytacza w artykule „Co za politycznym szamaństwem?” publicysta A. Pohribny: „Ja, rosyjskojęzyczny Ukrainiec — pisze H. Polakow — z oburzeniem przyjmuję to, że z punktu widzenia szowinistów my już wszyscy jesteśmy gotowi, to znaczy, jeśli jesteś „rosyjskojęzyczny”, to już nie Ukrainiec. Ależ ja jestem przymusowo rosyjskojęzyczny w swoim mieście. Przecież nie ma w nim ani jednej ukraińskiej szkoły, ze wszystkich głośników brzmi „Russkoje radio”, już maluchy w wieku przedszkolnym śpiewają: „Zabili murzyna, suki, zamoczyli…” Zatem, z punktu widzenia szowinistów, widocznie nie tylko rosyjskojęzyczni są „gotowi”, ale i Ukraina w takiej sytuacji wkrótce będzie „gotowa”. Ale z naszego punktu widzenia, takie gorzkie słowa obywatela niepodległego państwa ze swoją Konstytucją i zadeklarowaną państwowością języka ukraińskiego — to
Zdjęcie Olesia Dmytrenki jest niczym policzek wymierzony władzy i niezaprzeczalny dowód naruszenia praw rdzennej ludności, w szczególności prawa do zapewnienia tożsamości językowej oraz otrzymywania informacji w języku ojczystym. Mimo że w Konstytucji, w artykule 24, czytamy: na Ukrainie „nie może być przywilejów ani ograniczeń… ze względu na cechy językowe”. Za swój język Ukraińcy nikomu nie są nic winni i innym narodom go nie narzucają. Chcą jedynie języka ojczystego i szacunku do niego na swojej ziemi. Według Ohijenki, „najważniejszym i najtrwalszym cementem, który jednoczy naród etnograficzny i przekształca go w świadomy naród, jest jednolity język literacki”. A najważniejszym czynnikiem tworzącym naród nie jest terytorium, nie ludność, lecz elita narodowa. Tak uważa W. Łypynśkyj. Zatem zapewne tylko poprzez wykreowanie elity narodowej — politycznej, państwowej, artystycznej (inteligenckiej) i osiągnięcie przez nią decydującej roli we wszystkich sferach życia społecznego będzie można pozbyć się naszej zadawnionej choroby — małorosyjskości, utrwalić posługiwanie się językiem ojczystym na szczeblu państwowym oraz w świadomości obywateli. Tej niełatwej, ale godnej i potrzebnej sprawie jak najlepiej służy „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego” Iwana Ohijenki. O tym, że nauka języka ojczystego dla niektórych naszych obywateli jest aż nadto trudna, świadczy różnorodność niegramatycznych ogłoszeń na słupach ogłoszeniowych i, co najbardziej przykre, naruszanie norm ortograficznych w materiałach informacyjnych przedsiębiorstw i organizacji. Nawiasem mówiąc, izba miejska stolicy Brazylii podjęła decyzję o karze za niegramatyczność dla autorów plakatów, ogłoszeń, szyldów i innych produktów reklamowych. U nas ta sfera to całkowity chaos, którego podłożem jest pełna nieodpowiedzialność. Proświcianie, literaci Wołynia nie raz przeprowadzali rajdy w Łucku w celu sprawdzenia przestrzegania przez przedsiębiorstwa handlowe i organizacje ustawodawstwa językowego, materiały z rajdów publikowano w prasie. Krytyczne uwagi dotyczyły w szczególności jednej z firm farmaceutycznych, której szyldy, wbrew prawu, wykonano w języku obcym. Czy kierownictwo firmy, którą swoimi pieniędzmi (i niemałymi!) wspierają ukraińscy obywatele, posłucha tych uwag? Skądże! Przecież jesteśmy Ukrainą, a nie jakąś tam Brazylią. Toż to u nas, u nas! Co dla małorusa znaczy jakieś tam prawo? Najważniejsze są pieniądze. Tym bardziej, że zarówno kierownictwo państwa, jak i urzędnicy władz lokalnych są obojętni na ten problem. Język to nie plewy, mówi się w narodzie. Naukowcy dodają: język to podstawa bytu. „Nie tak chwalebnie jest znać język łaciński, jak haniebnie jest go nie znać” — powiedział kiedyś mąż stanu i sławny mówca Starożytnego Rzymu Cyceron. Tak samo można powiedzieć o innych językach, i o ukraińskim — naszym ojczystym, ojcowskim, macierzystym, państwowym, konstytucyjnym. Wstyd, przykro, ale to fakt: na Ukrainie póki co nie jest haniebnie nie znać języka ojczystego. Oto jak w poetyckiej formie powiedział o tym Jewhen Hajhara z Krzywego Rogu: Żyć nie można w Norwegii, Szwecji, Już i w krajach nadbałtyckich, już i w Mołdawii, W Niemczech, w Polsce, w Grecji I nie znać języka państwowego. Więc myśli przepływają jak cienie, W dal, w bezgłos Dnieprowy: Żyć można tylko na Ukrainie I nie znać języka ukraińskiego. sądu administracyjnego z serią pozwów administracyjnych o uznanie działań prokuratury, której pracownicy wysyłali mi odpowiedzi na moje wnioski w języku rosyjskim, za bezprawne. 4 sierpnia 2008 roku Ługański Okręgowy Sąd Administracyjny w czterech sprawach administracyjnych wydał postanowienia, że wysyłanie przez prokuraturę odpowiedzi do mnie w języku rosyjskim jest bezprawne. Chcę zwrócić się do Prezydenta Ukrainy z prośbą o podjęcie działań w celu przywrócenia w pracy prokuratury Ukrainy porządku, który został ustanowiony przez Konstytucję Ukrainy w sferze stosowania języków.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
