Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

PRYŁUCZCZYZNA W ŻYCIU I TWÓRCZOŚCI KOBZARZA

Слово Просвіти, №40 за 2008 рік

nimi, a jeszcze refektarz i cerkiew, gdzie pochowano godnego wiecznej pamięci księcia Mikołaja Grigoriewicza Riepnina, a jeszcze ocalałą cyklopią siedzibę braterską, — zrobiwszy, mówię, wszystko to, jak umiałem, drugiego dnia chciałem opuścić Pryłuki i pojechać do Łubni, żeby popatrzeć na klasztor, zbudowany przez szanowną matkę Jeremiego Wiśniowieckiego Korybuta. Już spakowałem swoją nędzę do walizki i chciałem posłać faktora Lejbę na stację pocztową po konie, aż wchodzi mój gospodarz do pokoju i mówi: „I nie myślcie, i nie zgadujcie, wy tylko popatrzcie, co na dworze się dzieje”. Spojrzałem w okno — i rzeczywiście, brudną ulicą wlekły się dwie karety na cztery miejsca, kilka kolas, bryczek, wozów wszelkiego rodzaju wielkości i, wreszcie, proste wozy. — Co to wszystko oznacza? — zapytałem swojego gospodarza. — A to oznacza to, że jeden z potomków sławnego pryłuckiego pułkownika, współczesnego Mazepie, jutro ma imieniny”. Dalej dowiadujemy się, że chodzi o właściciela wsi Diehtari Piotra Grigoriewicza Gałagana. Urodził się on 21 czerwca 1792 roku. Więc Szewczenko wrócił do Pryłuk z Hustyni w przeddzień jego imienin, które świętowano 29 czerwca. „Zatem — twierdzi P. Żur — Szewczenko przybył do Pryłuk 28 czerwca 1845 roku”. W albumie z 1845 roku są trzy rysunki, które Szewczenko wykonał w klasztorze Hustyńskim: „W Hustyni. Cerkiew Piotra i Pawła”, „Brama w Hustyni. Cerkiew świętego Mikołaja”, „W Hustyni. Cerkiew refektarzowa”. Na nich rzeczywiście są „półruiny”. Choć klasztor oficjalnie odnowiono i otwarto rok temu, do prawdziwej odbudowy było jeszcze daleko. Na rysunkach — cerkwie z pochylonymi kopułami i krzyżami, z oknami bez szyb. Obok cerkwi refektarzowej, gdzie podobieństwo w tym mieście, a kiedy to zdarzy się nie jesienią i nie zimą, to można zostać i na dwie doby”. Dalej autor radzi wszystkim, którzy przyjeżdżają do Pryłuk: „…po pierwsze, poznać się z ojcem Ilią, odwiedzić półzniszczony klasztor Hustynię, który jest po tamtej stronie rzeki Udaj, wiorst ze trzy od miasta Pryłuki. Mogę was zapewnić, że żałować nie będziecie. To prawdziwe opactwo Senclerskie. Tutaj wszystko jest: i kanał głęboki oraz szeroki, który kiedyś napełniał wodą cichy Udaj, i wał, i na wale wysoki zębaty mur z wewnętrznymi przejściami i strzelnicami, i nieskończone krypty, czy podziemia, i nagrobne płyty, które powrastały w ziemię pomiędzy ogromnymi suchowierzchołkowymi dębami, jeszcze, może, przez samego tytara posadzonymi”. I znowu zaznacza także ważne dla nas: „Ja, jak widzicie, na zlecenie Kijowskiej komisji archeograficznej odwiedziłem te półruiny i, oczywiście, z pomocą wielce szanownego ojca Ilii dowiedziałem się, że klasztor ten został postawiony kosztem i pracą nieszczęsnego hetmana Samojłowicza w 1664 roku, o czym świadczy portret jego jako tytara, namalowany na ścianie wewnątrz głównej cerkwi”. Tutaj poeta przytacza świadectwa, które pozwalają określić czas jego pobytu w Pryłukach i klasztorze Hustyńskim: „Dowiedziawszy się o tym wszystkim i namalowawszy, jak umiałem, główną, czyli świętą bramę, oraz cerkiew Piotra i Pawła z pięcioma ba chowano Riepnina, — stosy desek, kłód, beczka, dół na wapno i samotna postać robotnika. Powróciwszy z Hustyni do Pryłuk i odłożywszy wyjazd do Łubni, Szewczenko 29 czerwca wyruszył do Diehtari. Ta wieś położona jest 39 kilometrów na wschód od Pryłuk nad rzeką Łysogór, dopływem Udaju. W krótkim czasie pobytu w Diehtari poeta zdążył odwiedzić Sokoryńce — wieś Grigorija Pawłowicza Gałagana. Tutaj zobaczył legendarną kozacką ikonę Bogarodzicy, ludowe podania o której później wykorzystał w poemacie „Irzawiec”. „Wątpliwe, żeby Szewczenko przebywał w Diehtari i Sokoryńcach — zaznacza P. Żur — dłużej niż trzy dni. Trzeba było wracać do Pryłuk i jechać dalej, jak przewidywał, — do Łubni, a tam i do Połtawy… Nie zatrzymując się w Pryłukach, Taras Grigoriewicz pojechał dalej”. W powieści „Muzyka” autor opowiada także o swoich spotkaniach z jednym z nauczycieli szkoły powiatowej i, jak twierdzi P. Żur, Szewczenko nie mógł nie znać i jego honorowego opiekuna, pisarza i pedagoga P. Bileckiego-Nosenki. „Warto zwrócić uwagę — podkreśla P. Żur — jeszcze na jednego pryłuckiego mieszkańca, znajomego Szewczenki. Album z 1845 roku otwiera się rysunkami, wykonanymi w Pryłukach. Na odwrocie pierwszej karty artysta szkicuje scenę rodzajową, a u góry szkicu po lewej stronie, nad postacią wieśniaka z kosą, napisał: „Danczyc”. Badacze przeszli obok tego nazwiska, a tymczasem Danczyc — ciekawy znajomy Tarasa Grigoriewicza. To asesor sądu w sprawach karczemnych radca tytularny Michaił Iwanowicz Danczyc. Drobny ziemianin, czterdziestoletni ojciec trzech synów i czterech córek. Pensji otrzymywał tylko 280 rubli rocznie. Dorabiał, wykonując poszczególne zlecenia jako pełnomocnik w sprawach to G. Tarnowskiego, to M. Markiewicza — ludzi, dobrze znanych Szewczence. Możliwe, że oni też zapoznali go z Danczycem. Najprawdopodobniej Danczyc mógł poznać się z poetą przez bliskiego przyjaciela, miejscowego księdza Ilię Gawriłowicza Bodiańskiego. On udzielał ślubu Danczycowi w 1834 roku, kiedy ten żenił się z córką miejscowego księdza, chrzcił jego dzieci. Danczyc mógł być ciekawy dla poety także tym, że zbierał starodawne rękopisy. Wiadomo, że jeden z nich podarował M. Markiewiczowi. W czasopiśmie „Czumaćkyj szlach” został opublikowany artykuł niestrudzonego badacza i krajoznawcy H. Hajdaja „Kosiarz” z chutoru Danczyca”, w którym podano ciekawe szczegóły z Anatolij RYZHENKO, m. Pryłuki. Zakończenie. Pocz. w nr 39. W 1845 roku poeta po raz drugi przyjeżdża na Ukrainę. Wiosną po ukończeniu Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu zwrócił się do rady Akademii z prośbą o wydanie mu biletu podróżnego na wyjazd na Ukrainę. W bilecie, wydanym 25 marca, zaznaczono, że Szewczenko wyrusza w „małorosyjskie gubernie dla zajęć artystycznych”. Podczas pobytu w Kijowie od Kijowskiej komisji archeograficznej otrzymał nieoficjalne zlecenie rysowania zabytków historycznych i architektonicznych. O początku wykonywania tego zlecenia mowa jest w jego powieści „Muzyka”: Szewczenko odwiedził klasztor Hustyński, położony w pobliżu Pryłuk. Powieść zaczyna się frazą o Pryłukach: „Jeśli wy, łaskawy czytelniku, kochacie starożytność, to radzę wam, kiedy będziecie przejeżdżać przez miasto Pryłuki guberni połtawskiej, zatrzymać się na Taras Szewczenko. „Brama w Hustyni. Cerkiew św. Mikołaja”. Taras Szewczenko. „W Hustyni. Cerkiew Piotra i Pawła”. Pomnik Tarasa Szewczenki w Pryłukach. Taras Szewczenko. „W Hustyni. Cerkiew refektarzowa”. Zdjęcie Ołeny Szulhy, nazwa w katalogu muzeum W. Tarnowskiego: „Kosiarz”. Autor wyraża przypuszczenie, że jednak Taras Hryhorowycz na tym rysunku przedstawił nie wieśniaka, a właśnie swojego nowego znajomego, wstąpiwszy do niego w gości. W kapeluszu, a nie w słomianym wiejskim kapeluszu, w szerokim domowym szlafroku, z kosą i grabiami na ramieniu, wyszedł mężczyzna po porannej rosie na własną łąkę kosić trawę. Narysowawszy, Taras Hryhorowycz u góry dla pamięci podpisał go „Danczyc”. Nazwisko rzadkie, być może serbskie. Dalej autor informuje: „Na odwrocie arkusza z albumu przedstawiono barwną postać starszego kozaka: w świcie, szerokich szarawarach i butach. Jeszcze jeden mieszkaniec Pryłuk, być może ktoś z sąsiadów Danczyca”. Na końcu artykułu autor, jego zdaniem, informuje o najważniejszym: „Pański dom Danczyców, w którym mieszkał jego najmłodszy syn Mytrofan z matką, zachował się. Obecny jego adres — ulica Kustiwska 29. Po przewrocie październikowym, w latach władzy radzieckiej, Danczyców wygnano z ojcowskiego domu, potem zorganizowano w majątku kołchoz Kustiwski, a dom wykorzystano na zarząd spółdzielni. Po wojnie jeden z byłych pańskich domów rozebrano i przewieziono do fabryki artykułów gospodarczych

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn