Strona · s. 9strona oryginału ↗
SZEWCZENKIANA
Слово Просвіти, №40 за 2008 рік
Wiatr cichy z Ukrainy poniesie z rosą moje dumy aż do ciebie!.. Bratnią łzą ty je, przyjacielu, powitasz, cicho przeczytasz… I mogiły, stepy, morze, i mnie wspomnisz. Jeszcze za życia autora i po jego śmierci utwór rozpowszechniano w odpisach, publikowano w nielegalnych wydaniach. Przebywał Taras Szewczenko w Pryłukach i w następnym, 1846 roku. 12 stycznia Szewczenko był na imieninach właścicielki wsi Mojsiwka, ziemianki T. Wołchowskiej. Tutaj spotkał wielu znajomych. Z Mojsiwki pojechał do wsi Iskiwci do O. Afanasjewa-Czuzbynskiego. W lutym T. Szewczenko wraz z O. Czuzbynskim przebywali na jarmarku w Łubniach, skąd wyruszyli do Nieżyna przez Pyriatyn i Pryłuki. W Pryłukach, kiedy na stacji pocztowej przeprzęgano im konie, na sąsiedniej ulicy zdarzył się pożar. “Płonęła nędzna chałupa — opowiadał później O. Afanasjew-Czuzbynski. — Ludzie zbiegali się, ale gasili przeważnie Żydzi, bo w chałupie mieszkał ich współwyznawca. My również pobiegliśmy na pożar i Taras Hryhorowycz rzucił się ratować mienie pogorzelców. On na równi z innymi wynosił różny grat, a kiedy wszystko się skończyło, wygłosił przemówienie do chrześcijańskiej ludności, która działała jakoś niechętnie… Szewczenko płomiennym słowem wyrzucał obecnym, dowodząc, że człowiek w trudnościach i biedzie, jakiejkolwiek byłby narodowości, jakąkolwiek wyznawałby wiarę, staje się nam najbliższym bratem”. Odwiedził nasze miasto Taras Hryhorowycz i podczas trzeciej podróży na Ukrainę w 1859 roku. Jeszcze przebywając na zesłaniu, Szewczenko rwał się wszystkimi myślami do “serdecznej Ukrainy”, do rodzinnego narodu: “O moja biedna, moja piękna, moja miła ojczyzno! Czy prędko odetchnę twoim ożywczym, słodkim powietrzem?”. 5 maja 1859 roku złożył wniosek do Akademii Sztuk Pięknych z prośbą o wydanie mu “dokumentu” na przejazd do guberni kijowskiej, czernihowskiej i połtawskiej na okres pięciu miesięcy w celu “poprawy zdrowia i rysowania szkiców z natury”. Zaświadczenie T. Szewczenko otrzymał dopiero 25 maja. 20 sierpnia 1859 roku, przebywając w Pryłukach, pisze list do Warfołomija Szewczenki, w którym zawiadamia, że 14 sierpnia wyjechał z Kijowa, a 20 wyrusza z Pryłuk do Konotopu. Prosi pisać do niego do Petersburga. A następnego dnia, 21 sierpnia, był już w Kaczaniwce. Wizytę w Pryłukach w 1859 roku wspomniano również w powieści “Muzyka”, napisanej przez Szewczenkę w 1855 roku na zesłaniu. Mowa w niej o I. Bodianskim: “Historyczne wiadomości, dotyczące miasta Pryłuki, podał mi nieżyjący już ojciec Ilia Bodianski”. W powieści czytamy: “Wyszło na to, że ja całe dwadzieścia lat (od dnia mojego wyjazdu z Pryłuk) nie tylko nie widziałem Kijowa, Czernihowa, Nieżyna, Pryłuk… ja całe dwadzieścia lat nie widziałem mojej miłej ojczyzny, ani nawet słowa rodzinnego nie słyszałem. Oto co czasem z nami los robi”. Podczas wizyty w Pryłukach “…zabrał się do rysowania pięknie oświetlonej wieczornym słońcem kamiennej cerkwi, dość niezgrabnej, jednak oryginalnej architektury, zbudowanej przez pułkownika pryłuckiego Ihnata Hałahana, tego samego, który pierwszy odszedł od Mazepy i przeszedł do cara Piotra, za co po śmierci pułkownika Nosa wprowadzony został w rangę pułkownika pryłuckiego i obdarowany wielkimi posiadłościami w tymże pułku”. I dalej informuje: “Póki rysowałem ten pomnik… słońce zawisło nad horyzontem i na ulicy pokazała się gromada uczniów, a za gromadą uczniów, w pewnej odległości, pojawiła się i chuda, pochylona postać, z parasolem zamiast laski w ręku. To był Wergili i mało brakowało, a pobiegłbym mu na spotkanie”. Taras Hryhorowycz opisuje swoje spotkanie z nauczycielem powiatowym, którego nazywa Wergilim. Oto opis jego mieszkania: “Izdebka, w której ja dwadzieścia lat temu przeżyłem kilka dni po włóczęgowsku, była ta sama, ale nie ta. Ubóstwo to samo, tylko ubóstwo to było umyte i uprzątnięte kobiecą ręką. Na czyściutkiej podłodze czyściutkie chodniczki, na oknach bielutkie firanki, na parapetach balsaminy i pelargonie w doniczkach. Stół, deszczowa kanapa, taborety lipowe te same, ale wygląd miały inny. Co to kobieca ręka w domowym bycie nawet schludnego mężczyzny”. Oczywiście, poeta przesadza z liczbą lat, które minęły od czasu poprzedniego spotkania, wszak od 1845 do 1859 minęło tylko 14. Rzuca się w oczy różnica w czasie napisania powieści i pobytu autora w Pryłukach. Na końcu powieści, wydrukowanej w drugim tomie dzieł Szewczenki w 1966 roku, widnieje data “15 stycznia 1855 r.”, a opisane wydarzenia dotyczą 1859 roku. Powstaje słuszne pytanie o przyczynę takiej różnicy. W literaturze szewczenkoznawczej wyjaśnień nie było. Dobrze, że w naszym mieście jest ulica, która nosi imię poety. Na ulicy Kijowskiej znajduje się niewielkie popiersie Szewczenki, przy którym wielbiciele jego twórczości co roku organizują uroczyste zebrania w dniu urodzin Kobziarza. Ale to za mało. Warto wznieść godny pomnik, który uwieczniłby pamięć o naszym mieście w jego utworach. Według słów jednego z prezydentów USA, “Szewczenko — to więcej niż Ukrainiec”.
Anatolij Ryżenko obok domu pryłuckiego urzędnika i kolekcjonera Mychajła Danczycza przy ulicy Mychajłowskiej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
