Strona · s. 12strona oryginału ↗
GARCÍA MÁRQUEZ — PREZYDENT LITERATURY ŚWIATOWEJ
Слово Просвіти, №40 за 2008 рік
Ulana HLIBCZUK Zdjęcia Olesia DMYTRENKI Na pierwszy rzut oka to rzeczy nie do pogodzenia — festiwal monospektakli „Maria” oraz obchody 80. rocznicy urodzin Garcíi Márqueza. Jednak to właśnie w ramach festiwalu odbywała się międzynarodowa konferencja „Wpływ realizmu magicznego G. Márqueza na światowe i ukraińskie procesy kulturowe”. Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki gościnnie przyjmował uczestników i gości, a konferencję moderowali Łarysa Kadyrowa i Dmytro Drozdowski. Ponieważ wśród znawców twórczości Márqueza było wielu zagranicznych specjalistów, językiem roboczym wybrano angielski. Konferencja przebiegała więc na wysokim poziomie, a nasi i zagraniczni specjaliści zdołali zjednoczyć się w anglojęzycznym żywiole. Byłam nawet dumna, smakując modulacje nie tylko Jean Franco z Uniwersytetu Columbia, ale także Ołeksandra Pronkiewicza z Charkowa. Tym bardziej, że ukraińskojęzycznej reszcie obiecano za tydzień zaprezentować zbiór referatów w języku ojczystym. Mykoła Żułynski, dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, słowo wstępne rozpoczął po ukraińsku: „W ramach dekretu Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki rok 2008 jest rokiem dialogu kultur. I bardzo miło, że dialog prowadzi się wokół tak unikalnej postaci w literaturze światowej, jak noblista Gabriel García Márquez. Wyobrażam sobie, jak czasem na ulicach Bogoty pojawia się opancerzony samochód w towarzystwie agentów tajnych służb. Ludzie, którzy widzą auto, uważają, że wyjechał prezydent Kolumbii. W rzeczywistości jednak wyjeżdża w nim prezydent literatury światowej. Być może przemierza Bogotę mercedesem, być może obok niego jest jego żona Mercedes… Ale jestem przekonany, że miliony ludzi chciałyby zobaczyć tego niezwykłego prezydenta literatury światowej. To stanowisko nie jest wybieralne, jest dożywotnie. Jego „Sto lat samotności” nie ominęło żadnego ukraińskiego inteligenta i możemy mówić o tym, jak postrzeganie świata przez Ukraińca współbrzmi z postrzeganiem świata przez Márqueza. Na niego magicznie wpłynęły opowieści jego babci, ale ukraińscy pisarze również czerpali natchnienie z opowieści rodziców i dziadków. To te podania, legendy, niebywalice, które żyją dalej w utworach Wołodymyra Drozda, Jewhena Hucały, Wasyla Zemlaka… Można wymienić wielu pisarzy, w których utworach dominanta obrazowa jest podobna do tej u Márqueza. My na Ukrainie niezwykle czule przyjęliśmy tego wielkiego mistrza prozy. Dlatego wszystkich witam w imieniu Prezydenta Ukrainy i w imieniu Instytutu Literatury, w którym niemało prac badawczych poświęcono słynnemu Kolumbijczykowi. W szczególności chcę wspomnieć Jurija Pokalczuka, który tak wcześnie od nas odszedł, i pokłonić się jego pamięci. Tłumaczył wielu latynoamerykańskich pisarzy”. Łarysa Kadyrowa, Mykoła Żułynski, Dmytro Drozdowski — Czyli zachodzi proces rozpoznawania… — Tak, rozpoznawania i poznawania. Zawsze mówię tym, którzy po raz pierwszy wyjeżdżają za granicę: „Przede wszystkim poczujecie, że ludzie, którzy tam żyją, mają uczucia takie jak my”. Oczywiście będziemy poznawać także różnice. Ale moim zdaniem te różnice jedynie dopełniają nasze podobieństwo. Literatura latynoamerykańska pod względem temperamentu jest bardzo bliska azerskiej. Jeden z tłumaczy Márqueza powiedział, że Márquez nie jest z Macondo, a z azerskiego miasteczka, choć Ukraińcy również nalegają na podobieństwo temperamentu i energii… Salim Babullaoglu, redaktor naczelny czasopisma „Literatura światowa” (Azerbejdżan): „Bardzo się cieszę, że biorę udział w tej konferencji. Tutaj skupiły się i splotły trzy ważne tematy: festiwal monospektakli „Maria”, obchody 80-lecia Márqueza i konferencja poświęcona dialogowi kultur. Przygotowałem referat „Najlepszy wpływ na świecie” o wpływie Márqueza na kulturę i literaturę azerską. Chyba wielka literatura jest o tyle ciekawa, że właśnie dzięki niej otrzymujemy potwierdzenie własnych uczuć, myśli, dążeń. Możemy jakby z ulgą powiedzieć: jeśli Márquez tak pisze, to tak właśnie jest. Gdziekolwiek byśmy nie żyli, mamy te same problemy i, być może, te same odpowiedzi na skomplikowane pytania… nie ma. Na szczęście nawet nowocześni niszczyciele starej kijowskiej architektury nie zamachują się na te fenomeny artystyczne genialnego budowniczego. Twórcze wyzwanie Horodeckiego rzucone swoim czasom jest jak nigdy aktualne dla dzisiejszego Kijowa z jego boomem budowlanym, który niszczy harmonijny wizerunek miasta. — Salimie, a jak żyje wasze czasopismo i jak u was ze sprawami tłumaczeń? — Nasze czasopismo to organ drukowany Związku Pisarzy Azerbejdżanu. Niedawno ukazała się u nas antologia pisarzy GUAM, czyli Gruzji, Ukrainy, Azerbejdżanu i Mołdawii. Do antologii weszły utwory dziewięciu ukraińskich autorów. Z Dmytrem Stusem, redaktorem naczelnym czasopisma literackiego „Kijowska Ruś”, stworzyliśmy PEN GUAM-u — organizację pisarzy GUAM i będziemy okresowo drukować w naszym czasopiśmie utwory ukraińskich twórców. Tym bardziej, że z tłumaczeniami nie będzie problemów.
Od konsekwentnego tłumacza literatury latynoamerykańskiej Serhija Borszczewskiego dowiaduję się, co nowego lub ciekawego o Márquezie powiedzieli literaturoznawcy na międzynarodowej konferencji. „Nie wyróżniałbym tylko Garcíi Márqueza. W związku z boomem literackim w Ameryce Łacińskiej należy wymienić Juana Rulfo, Alejo Carpentiera, Julio Cortázara, Vargasa Llosę i nieznanego jeszcze u nas Manuela Scorzę. Wszyscy oni spowodowali boom literacki w latach 70. Wpływ na światowe procesy kulturowe może być bezpośredni i pośredni. Źródłem twórczości Garcíi Márqueza była twórczość ludowa. Uważam, że to właśnie wybrzeże karaibskie z jego bogatym folklorem wpłynęło na świadomość twórczą młodego Márqueza. Zresztą, według słów pisarza, to właśnie na wybrzeżu Morza Karaibskiego czuje się on pewnie. Jeśli wspominać literaturę ukraińską tamtego czasu, to pośredni wpływ Márqueza obserwujemy w twórczości Wasyla Zemlaka. Zresztą Márquez również doświadczył wpływu na swoją twórczość. O jego „Jesieni patriarchy” można mówić w kontekście twórczości Alejo Carpentiera. Czyli wszystko ma swój początek. Wtedy, gdy na Ukrainie pojawiła się powieść „Jesień patriarchy”, nakład czasopisma „Wseswit” wynosił 70 tysięcy egzemplarzy. Gdyby ktoś z ukraińskich pisarzy napisał coś równie utalentowanego, świat by się o tym nie dowiedział. Takie dzieło nigdy nie ukazałoby się w światowych przekładach. Czyli właśnie przekład dawał możliwość rozpowszechniania prawdziwej kultury i włączania do niej czytelnika. Jeśli dzieło nie zostanie przetłumaczone, to ono nie będzie istnieć. Na przykład u nas przez długi czas nie tłumaczono Kafki. Oznaczało to, że dla szerokiego kręgu czytelników taki pisarz nie istniał. Na tym właśnie polega rola, a nawet misja przekładu. Jestem pewien, że człowiek, który w czasach radzieckich przeczytał Márqueza i inne arcydzieła literatury światowej, już inaczej patrzył na świat. Oto właśnie pośredni wpływ. — Czy wpływ prozy latynoamerykańskiej na literaturę europejską był równie potężny? Na ile trwała okazała się jej tradycja wobec wpływu realizmu magicznego? — Trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi… Wiem tylko, że na wszystkich znanych pisarzy latynoamerykańskich literatura europejska miała nie mniejszy wpływ. Wszyscy oni przez pewien czas mieszkali w Europie. W szczególności Márquez ukończył szkołę filmową w Rzymie. Często jego utwory przypominają reportaże lub kroniki. „Jesień patriarchy” to kronika. „Sto lat samotności” to kronika rodu Buendía. Więc od starej Europy García Márquez wiele się nauczył. Dotyczy to Vargasa Llosy i Cortázara. Ponadto termin „realizm magiczny” sformułowano właśnie w Europie. García Márquez uważa się za pisarza realistę. I wierzę mu. Czyż to jego wina, jeśli to, co wydaje się całkiem naturalne w kraju latynoamerykańskim, Europa może odebrać jako egzotykę? Chyba po Gogolu, który jeszcze na długo przed Márquezem zapoczątkował prozę irrealną, Ukraina również całkiem naturalnie odbiera twórczość Latynoamerykanów… Serhij Borszczewski oraz literaturoznawczyni Olga Real-Najarro (Meksyk)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
