Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Z NOTATNIKA PISARZA

Слово Просвіти, №40 за 2008 рік

Serhij Switosławśkyj. „Stado krów” ta była większa od mojej, zręcznie dźgnęła ją ostrym rogiem wzdłuż brzucha. Pokazała się długa krwawa smuga. Rzuciłam się z gałązką i krzykiem rozdzielać je, ale po bitwie było już za późno, Iwankowa próbowała lizać rany językiem, a moja winowajczo odwróciła głowę w bok. I już do samego wieczora stała jak wkopana — ani źdźbła trawy do pyska nie wzięła. U nas po wojnie pojawił się chłopczyk, łobuz od małego, mój jedyny ukochany braciszek Koluś. Nie lubi, jak nazywam go Koluś: „Mów Kola, Nikołaj, a nie Koluś, Koluś…”. A ja go właśnie tak nazywam. Jako mały nie potrafił nazwać mnie Marija, wołał: „Nununia”. A na siebie mówił nie Nikołaj, a „Gagaj”. Potem te przezwiska do nas przylgnęły. Dopóki Koluś leżał w pieluchach, a muszę przy całej miłości do niego przyznać, że nie po bratersku zajął moje miejsce przy mamie na drewnianym żółtym łóżku, to ja teraz uparcie spałam w nogach mamy. Choć tak miałam jakieś prawo do swojej odebranej mamy. Bardzo pragnęłam mamy. Tata pracował w lasach, przy tratwach na Czeremoszu, a mama opowiadała mi, ciekawskiej, o wszystkim. Głównie moja zraniona dusza pragnęła czegoś, co by ją uleczyło. A tym było słowo mamy o Bogu. Jak ja pragnęłam tych opowieści! Przyczajona jak myszka w nogach mamy, czekam, kiedy mamusia wygłaszcze Kolusia i zacznie mi opowiadać o piekle i o grzechu, o raju i o dobrych uczynkach, o Jezusie Chrystusie, jak on otworzył światu oczy na dobre życie. Mama moja była wykształcona, piękna z urody i mądra. Znajdowała wyjście ze wszystkich wojennych i życiowych pętli, Królestwo jej Niebieskie! Tata cenił rozum mamy, a że nadzwyczaj kochał swoją żonę, to prawie nigdy się nie sprzeczał: niech będzie po Odocinemu. Oto leżę, Koluś zasypia, szepczę cichutko: „Mamciu-lubciu!..” — „Co córeczko?.. Boli cię coś?.. Płaczesz?” — „A nic, tylko mi tak ciężko, tak źle mi, mamusiu!..” Mama odsunęła Kolusia, przysiadła, wpatruje się we mnie, maca za rękę — nie, nie gorąca, a co dziecku, co za niepokój męczy ją: „Ktoś cię skrzywdził? Może myślisz, że ja tylko przy małym, a ciebie już nie tak kocham? Nie myśl tak…”. Ja i nie myślę, choć przykro, że moje miejsce u boku mamy jest teraz zajęte. Ale mnie i w nogach dobrze. Wiem, że oni mnie kochają. Czyż nie wczoraj tata pokazał czarną od mazutu i wżartych smoł dłoń i powiedział: „Patrzcie: który palec utnij — boli tak samo, tak i wy u mnie, jak moje palce”. A jak chorowałam, płonąc w gorączce, tata nosił mnie i wciąż pytał, kładąc to na ławę, to na stół, to na parapet: „Tu lepiej tobie, Mariczko? Lżej?”. Widział, że nigdzie nie mogę znaleźć sobie miejsca — nosił i kołysał dalej. I tak do rana. A rano zaprzągł kobyłę i zawiózł do Kut do lekarza. Lekarz powiedział — na rentgen. Rentgen był tylko w Kosowie, i to w nocy na godzinkę uruchamiali jakiś silniczek, i ten rentgen ledwo migotał. Tata zawiózł mnie do Kosowa. Rentgen nie działał, powiedzieli: jutro. I tata chodził pod domami we wsi Stary Kosów i prosił, błagał: „Dziecko chore przyjmijcie, a ja i na przyzbie przeleżę pod domem…”. Nas wreszcie wpuściła jakaś starsza kobieta. Tata położył mnie na ławie, a sam legł na podłodze i trzymał moją rękę w swojej — nie puszczał! Do śmierci tego nie zapomnę. …Tak więc leżę, tulę się do ciepłych nóg mamy, a w piersiach ogniem piecze… Mnie boli od grzechu. Za siebie już nie mówię, wiem, że winna jestem — przedstawienia odgrywałyśmy ze Sztefańką, a inwentarza nie dopilnowałyśmy, krowy się pobiły… „Mamciu, a co będzie, co teraz będzie naszej Rozumnicy za to, że ona rozdarła skórę na brzuchu krowy Hodowanczuków?!.. Rozumnica pójdzie do piekła?! Tak?”. Nie pytam, a już chlipię i chcę zaryczeć z żalu, ale Koluś się obudzi i kto mi wtedy powie, co będzie? „Nie martw się na próżno, bądź rozsądna — głaszcze moją rękę, tak słodko, mama. — Rozumnicy nic nie będzie. Bóg bydła nie karze, bo bydło nie ma rozumu. Bóg ludziom dał rozum, to ich i karze za złe uczynki. A bydło dla człowieka przez Boga dane, ono nie odpowiada, człowiek ma duszę i kiedy umrze, dusza idzie albo do raju do Boga, albo do piekła na męki wieczne, a inwentarz nie ma duszy…”. Mama mnie uspokoiła, ale zasypiając, przypomniałam sobie, że kiedy my z siostrzyczką Olusią spałyśmy w stajni na sianie, to słyszałyśmy, jak krowa przed tym, jak kłaść się na spoczynek, głęboko wzdycha. I tak co wieczór. „To ona tak się modli” — mówiła Olusia. Siostrzyczka była starsza o trzy lata i uczyła mnie „Ojcze nasz”. Aha, nie ma duszy, myślę przez sen, ma, skoro się modli, to ma… A mimo to śpię szczęśliwa: moja Rozumnica nie pójdzie do piekła, ona — bydło, ona nie winna… Ja byłam także rozumnicą. Do szkoły dużo czytałam książek — wszystko, co było w wiejskiej bibliotece, i po rosyjsku, i po ukraińsku, mnie z moją huculską gwarą w obu przypadkach trzeba było bardziej się domyślać, żeby rozumieć, co tam napisano. Ale z czasem szybko nauczyłam się obcego i ojczystego języka, ale w domu i w ogóle u nas w górach nie przyjęło się mówić inaczej, jak po huculsku. I żadnych „Dzień dobry” czy, nie daj Boże, „Zdrastie”. Za to można było i zapłacić. Witano się jedni z drugimi: „Sława Jezusowi Chrystusowi!”, odpowiadano „Sława na wieki Bogu!”. Sąsiedzi witali się „Jak spali?”, a odpowiadali: „Dobrze, a wy?”. Albo jeszcze „Jak dniowali?”. „Boże pomagaj” — powitanie przy pracy na sianokosach, w ogrodzie. A już za Czeremoszem, na Bukowinie, witano się, nie jak u nas: „Dzień dobry”. U nas mówili, że brzęczeli, bo tak i brzmiało skrócone: „Brydn!”. Ale w niedzielę wszyscy chodzili na służbę Bożą, jak tylko

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn