Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

JĘZYK PAŃSTWOWY — JEDYNY, UKRAIŃSKI! WSZELKIE „REGIONALNE” — POZA PRAWEM

Слово Просвіти, №40 за 2010 рік

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. 15.30. 30 września 2010 roku. Czwartek. Kolegium Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy pod przewodnictwem M. Smokowycza wydało orzeczenie, stawiając kropkę w wieloletniej polityczno-sądowej epopei: jeszcze 18 maja 2006 roku Rada Obwodowa w Doniecku na swojej sesji przyjęła decyzję „O stworzeniu warunków dla rozwoju języka rosyjskiego w obwodzie donieckim”. Warto przytoczyć nazwę decyzji w oryginale, po rosyjsku, bo właśnie tak została ona przyjęta. I to już jest dość wymowne. Przecież nawet według logiki „twórców prawa” z Doniecka, język rosyjski zalegalizowali oni dopiero po przyjęciu tego „rieszenija”, do tego momentu obowiązywały normy prawa, według których nawet taką decyzję rada powinna była podjąć w języku ukraińskim. Ale to drobnostki w porównaniu z treścią samej decyzji. Trzeba będzie ją znowu zacytować, bo już na samym posiedzeniu WSA w stolicy przedstawiciele rady obwodowej próbowali dowieść, że rada, rzekomo, niczego takiego nie postanowiła, a jedynie utrwaliła istniejącą sytuację językową w obwodzie. Oto punkt 2 tej decyzji: „Ustanowić, że na terytorium obwodu donieckiego, obok państwowego — języka ukraińskiego, w charakterze języka pracy, kancelarii, dokumentacji i wzajemnych relacji ludności, organów państwowych, społecznych, przedsiębiorstw, instytucji i organizacji, a także edukacji, nauki i kultury może być używany język rosyjski”. Jakie jeszcze mogą być tutaj interpretacje? Dozwolone jest to, co prawem nie jest dozwolone. Przecież prawo jednoznacznie ustala, że językiem kancelarii, dokumentacji, ogólnie działalności organów państwowych jest państwowy język ukraiński. Co już mówić o wypisanym tutaj „pozwoleniu” na przejście na język rosyjski nawet w systemie edukacji. Takie otwarte, bezczelne wyzwanie rzucone ustawodawstwu państwa, oczywiście, nie mogło pozostać bez reakcji patriotów Ukrainy. Do ataku ruszyli proświcianie: ogromną energię i konsekwencję wykazała w walce o państwowość języka ukraińskiego zastępczyni przewodniczącego Donieckiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Marija Olijnyk. Jako patriotka, jako obywatelka, wreszcie jako aktywistka organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Komitetu Obrony Praw Człowieka, Marija Wasyliwna złożyła pozew do Sądu Rejonowego w dzielnicy Woroszyłowskiej miasta Doniecka z żądaniem uchylenia odrażającej decyzji Rady Obwodowej w Doniecku z 18 maja 2006 roku. Można długo opisywać perypetie tej batalii, przecież dopiero po trzech i pół roku sąd wreszcie wydał decyzję. W tym czasie sprawa sądowa nie raz „gubiła się” w sądach, potem znowu nagle „znajdowała się”. Sprawę przerzucano od jednego sędziego do drugiego, naruszając elementarne normy postępowania sądowego. Ta przewlekłość w ogóle mogłaby stać się podręcznikiem naruszeń. Wreszcie 26 stycznia 2010 roku Sąd Rejonowy w dzielnicy Woroszyłowskiej wydał znaczące orzeczenie: „Uznać za niezgodne z prawem i nieważne punkty 1, 2 Decyzji Rady Obwodowej w Doniecku V kadencji z 18 maja 2006 roku nr 5/1-15 „O stworzeniu warunków dla rozwoju języka rosyjskiego w obwodzie donieckim”. Główną motywacją takiej decyzji (i właśnie tę pozycję broniła powódka) stało się to, że Rada Obwodowa w Doniecku przekroczyła swoje uprawnienia, ustalone przez Konstytucję i ustawę „O samorządzie lokalnym na Ukrainie”. Sąd, jak żądano w pozwie, skonstatował, że kwestia językowa w państwie, w tym w obwodzie donieckim, jest jasno uregulowana przez Konstytucję, ustawę Ukrainy. To znaczy, że prawo nie przewiduje ustanawiania przez władze lokalne w regionach jakichś swoich „oficjalnych”, „regionalnych” języków. W każdym razie inicjatorzy przedsięwzięcia z własnymi językami postanowili jeszcze posądzić się. Być może zainspirowały ich wyniki wyborów prezydenckich, czy fakt, że A. Blizniuk, który wtedy, w maju 2006 roku, zajmował stanowisko przewodniczącego Rady Obwodowej w Doniecku, prawdą i nieprawdą własnemu krajowi, a sama Ukraina po tym szybko przekształci się w rosyjską prowincję”, — tak wyjaśniali konieczność przyjścia 4 października pod Komitety Rady Najwyższej Ukrainy organizatorzy akcji społecznej „Ratuj swój język!”. Akcja, którą zorganizowali, między innymi ruch obywatelski „Widsicz”, ruch ochotników „Przestrzeń wolności”, kampania obywatelska „Nowy obywatel” i Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zebrała na ulicy Hruszewskiego ponad tysiąc nieobojętnych obywateli, wśród których byli znani działacze społeczni, pisarze, naukowcy, dziennikarze. Uczestnicy wiecu żądali wycofania z rejestracji w Radzie Najwyższej projektu Ustawy o językach. Trzymali w rękach klatki dla ptaków, w których znajdowały się podręczniki do języka ukraińskiego i literatury, książki znanych ukraińskich pisarzy, plakaty z napisami „Deputowani, nie zabierajcie dzieciom ojczystego języka”, „Zajmijcie się naszą wypłacalnością, a nie „rosyjskojęzycznością”, „Nie napuszczajcie języka na mowę”. Tego samego dnia stało się wiadomo, że ustawa o językach w Radzie Najwyższej w najbliższym czasie nie będzie rozpatrywana. Oświadczył to pierwszy zastępca przewodniczącego frakcji Partii Regionów Mychajło Czeczetow. W Partii Regionów nie są pewni, czy za jej przyjęciem zagłosuje większość parlamentarzystów. Więc projekt ustawy nie został włączony do porządku obrad, akcja „Ratuj swój język!” odniosła pierwsze zwycięstwo. „przepychał” tę decyzję na sesję, podpisywał ją, zgodnie z ukazem prezydenta został przewodniczącym obwodowej administracji państwowej. Niemniej jednak apelacja rady obwodowej do Donieckiego Obwodowego Sądu Apelacyjnego nic nie dała. 16 lipca sąd wydał postanowienie, którym postanowienie sądu rejonowego w Woroszyłowsku z 26 stycznia br. pozostawiono w mocy: „językowa” decyzja rady obwodowej została uchylona. Pozostało apelować do najwyższego sądu. Wynik ten sam: Wyższy Sąd Administracyjny Ukrainy nie zadowolił tej skargi Donieckiej rady obwodowej, pozostawił w mocy postanowienie sądu rejonowego w Woroszyłowsku oraz postanowienie Donieckiego sądu obwodowego. „Decyzja jest ostateczna i nie podlega zaskarżeniu” — taki werdykt wydał WSAU. Na co warto zwrócić uwagę? W swoim pozwie, w tej trwającej kilka lat walce sądowej, Maria Wasyliwna Olijnyk kładła nacisk właśnie na przestrzeganie Konstytucji jako Ustawy Zasadniczej oraz innych ustaw Ukrainy. Jest to niezwykle ważne obecnie, w czasie „umownej praworządności”, kiedy prawa są otwarcie ignorowane przez urzędników państwowych, a czasem i przez samych przedstawicieli prawa. Ale prawo istnieje, trzeba go przestrzegać. Zwróćmy uwagę na daty podjęcia decyzji sądowych. W sądzie pierwszej instancji sędzia sądu rejonowego w Woroszyłowsku H. Miszczenko przyjmuje postanowienie 26 stycznia tego roku. Czyli już po wyborach prezydenckich, kiedy było wiadomo, kto w nich zwyciężył. Zwyciężył lider partii, „która zadeklarowała potrzebę dwujęzyczności w państwie” — cytat o partii przytaczam z wystąpienia (w języku rosyjskim) przedstawicielki Donieckiej rady obwodowej na posiedzeniu WSAU. Niemniej jednak sędzia znalazł w sobie odwagę, by postąpić tak, jak należy zgodnie z prawem. Doniecki sąd obwodowy (sędzia O. Biłan) przyjął postanowienie w lipcu tego roku, kiedy „partia dwujęzyczności” już podeptała prawa, tworząc koalicję „tuszok” (przekupionych deputowanych) i szybko budowała swoją pionową strukturę władzy. Wychodzi na to, że nawet w takiej sytuacji można dochodzić prawdy w sądach. Z jakiegoś powodu nie udało się tego osiągnąć za poprzedniej władzy. To nie jest sugestia, że poprzedni prezydent czy rząd powinni „kierować” sądami, co jest niedopuszczalne. Ale można i trzeba było stworzyć taką politykę państwową, taką atmosferę społeczną, aby rady obwodowe nawet nie pomyślały o podejmowaniu podobnych decyzji, a w sądach nie „ginęły” głośne sprawy. I ostatnie. Stworzono potężny precedens społeczny: twórcom lokalnych „regionalno-oficjalnych” języków, mówiąc wprost, uderzono po rękach. Dlatego trzeba mieć nadzieję, że zostanie temu położony kres. Konkretnie — w kolejce jest uchylenie podobnej decyzji Zaporoskiej rady obwodowej, przyjętej kilka tygodni temu, jeszcze przed decyzją WSAU w sprawie Doniecka. I wreszcie, mamy nadzieję, że ten werdykt sądu powstrzyma tych, którzy obecnie tak uporczywie przepychają przez parlament antyukraińską ustawę o językach. „...zaganianie głupich chochołów do głuchej rezerwacji. Jeśli jesteśmy głupimi chochołami — to pogodzimy się, przełkniemy to, przeżujemy — i nadejdzie nam pełny, ostateczny i nieodwołalny koniec, czyli po prostu kaplica. Ale osobiście ja siebie za głupiego chochoła nie uważam — dlatego żadnej podobnej bzdury uznawać nie zamierzam, a będę z tym walczył wszystkimi znanymi mi sposobami. Jeśli te łajdaki-janukary nie zostawią mi cywilizowanego wariantu walki — cóż, choć wcale tego nie chcę, będę walczył niecywilizowanie. Konstytucja wciąż pozwala narodowi skręcić kark gadom u władzy, jeśli te gady przekraczają granice”. Halyna TELNIUK, piosenkarka: „To, że ta kwestia się pojawi, było zrozumiałe jeszcze na początku lat 90. Prowincjonalna zaściankowość, kompleks niższości, na głucho napiętnowany przez reżim sowiecki, nie dały możliwości uniwersalnie-poprawnego rozplątania wiekowego kłębka sprzeczności w stosunkach rosyjsko-ukraińskich. Stosunkach, które bardziej przypominają wojnę i, właściwie, są wojną. Proponowany projekt — to ogłoszenie kolejnego natarcia na to, co jeszcze 20 lat temu próbowano nazwać „odrodzeniem ukraińskiej kultury”. Historia zatacza koło. I nie bez naszej biernej (a czasem i dość aktywnej) pomocy. Przecież to my drepczemy w miejscu, nie zauważając swojej zacofania, komiczności. Zadowala nas stan niższości, prowincjonalnego chlewu, z którego nie wychodziliśmy i nawet nie próbowaliśmy tego zrobić. To porażka i tragedia, a nie demokracja, którą przykrywamy bolące i chore miejsce. Całkowicie logiczne jest następstwo po przyjęciu projektu tej ustawy — oficjalna utrata resztek niezależności politycznej”. Rozmawiał Jewhen BUKET

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn