Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Związek Ukrainek» w latach 30. XX wieku

Слово Просвіти, №40 за 2012 рік

Iwan HULEJ, m. Tarnopol W minionych latach, zwłaszcza na początku lat 90., nasze społeczeństwo odczuło ożywienie opinii publicznej, przypływ patriotycznych uczuć, co objawiało się w odradzaniu naszych dawnych ukraińskich świąt, napełnianiu ich nową treścią. Ludzie poczuli się obywatelami młodego państwa, które dało im demokratyczne prawa i wolności. Obudziła się w wielu Ukraińcach także ciekawość własnej przeszłości, szczere pragnienie, by jak najwięcej dowiedzieć się o partiach politycznych i organizacjach społecznych, które działały na Ukrainie. „Ziarno następnej doby już zasiane w dobie poprzedniej” — pisał poeta Jewhen Małaniuk. Zatem nieco o ruchu kobiecym w latach 30. XX wieku, o oddziale „Związku Ukrainek” w Stanisławowie. Jak one, ówczesne kobiety, wychowywały młodzież, przygotowywały się do prób. Sytuacja bowiem się komplikowała. W 1930 roku polskie władze przeprowadziły na Zachodniej Ukrainie tak zwaną „pacyfikację”, uspokojenie, co było przemocą wobec Ukraińców. W 1933 roku w Niemczech doszedł do władzy Adolf Hitler, który nie ukrywał swoich rozbójniczych zamiarów. Na Wielkiej Ukrainie w tym samym 1933 roku szalał celowo wywołany przez Stalina i jego otoczenie głód. Ukrainki czuły niebezpieczeństwo, trzeba było mu jakoś przeciwdziałać, przygotować się na najgorsze. Jednocześnie pragnęły realizować najlepsze zamysły dotyczące wychowania młodzieży w duchu ukraińskiego patriotyzmu, wiernej służby Bogu i Ojczyźnie. W warunkach bezpaństwowości realizacja takiego zamysłu była trudna, ale ukraińskie patriotki nie mogły działać inaczej. Pozostały dokumenty, przez nie napisane. Wczytujmy się w nie i chłońmy sercami przepełnione miłością do Ojczyzny słowa: „Po 1923 roku, kiedy światowe mocarstwa uznały za Polską Wschodnią Galicję, stało się jasnym, że musi rozpocząć się nowy etap walki Ukraińców przeciwko spolszczeniu, okupacji i zniewoleniu. Główną uwagę zwracano na wprowadzanie narodowego kultu, u podstaw którego kładziono szacunek do mogił strzeleckich. Dla każdego Ukraińca miały one stać się tym świętym miejscem, które wzywałoby go do nowej walki o wolność i Niepodległość Ukrainy”. W latach 30. oddział „Związku Ukrainek” w Stanisławowie wydawał dla swoich członkiń „Odezwy”, tak zwane „Okólniki”. Zatem w „Okólniku” do wszystkich kół „Związku Ukrainek” okręgu stanisławowskiego mieścił się apel o oddanie pokłonu „Cieniom bohaterów, którzy złożyli życie za lepszą przyszłość naszej Ojczyzny”. „Okólnik” datowany jest na 11.05.1936 roku i zaznaczono w nim, że Dzień oddania czci Bohaterom przypada na 31 maja. Zauważamy, że były to Zielone Świątki. Więc stale, od 1936 roku, na te święta ludzie szli do mogił strzeleckich, nieśli kwiaty, wypełniali swój obywatelski obowiązek. Bardzo ważne jest, że ten „Okólnik”, jak i wszystkie następne, napisany jest żywym, obrazowym, literackim, soczystym językiem, który był zrozumiały i dostępny dla każdej wiejskiej kobiety. I nie ma w nim tylko apelu, ale i analiza sytuacji politycznej tamtych dni: „Przeżywamy czasy wielkiego napięcia ducha, wielkich wydarzeń politycznych na całym świecie, równocześnie dni wielkiego załamania ukraińskiej społeczności. Obce, szkodliwe, wrogie czynniki rozbiły nas na kilka grup, lizusostwo, sprzedajność, osobisty interes bardzo często dzisiaj kładzie się ponad obowiązek społeczny. Tak, że wiara w tysiące zdrowego jeszcze społeczeństwa mimo woli zaczyna się chwiać”. Czytając te słowa, mimo woli porównujesz to, co działo się na Ukrainie, z naszą teraźniejszością: zbieżność wydarzeń, klimatu psychologicznego w społeczeństwie. Znowu rozłam na kilka grup, przewaga osobistego interesu… Mówią, że historia się nie powtarza. Na Ukrainie ona, niestety, się powtarza. A „Okólnik” wtedy ostrzegał: „Nam nie wolno zatrzymać się na drodze, która prowadzi do Zmartwychwstania! Ukraińskie kobiety w pierwszej kolejności muszą zakorzenić w swoich sercach oraz sercach swoich bliskich wiarę w zwycięstwo naszego jutra! Musimy hartować nasze serca! Mniej łez, więcej czynów, drogie siostry! Dzisiejsza nasza pielgrzymka na Święte Groby ma wzmocnić siłę ducha, ma zapalić w sercach wieczny ogień poświęcenia, dlatego idźcie w pochód z modlitwą na ustach, z przysięgą wierności Ukrainie w sercach”. Ostrzeżenie aktualne i dzisiaj. Gdyby tylko brzmiało częściej. Ówczesne zaś przewodniczki kobiet nie wypuszczały z pola widzenia działalności społecznej wszystkich swoich członkiń i pomagały im nieustannie. „Nasze wydziały kół Związku Ukrainek przewidują, żeby wszystkie członkinie, jak również wszystkie kobiety we wsi od młodzieży do siwowłosych babć, wszystkie, w których bije serce w rytm miłości do Ojczyzny, przybyły do Stanisławowa w dniu 31 maja, oraz żeby złożyły pokłon szarym mogiłkom na cmentarzu, w których kryją się kości wielkich Synów Ukrainy”. Za wydział oddziału Związku Ukrainek w Stanisławowie „Okólnik” podpisały Amalia Rublowa — przewodnicząca, Maria Melnykiwna — referentka organizacyjna. Nie ma wątpliwości, że te pochody kobiet, wraz ze swoimi mężami i dziećmi, do mogił strzeleckich pod szelestem narodowych sztandarów i śpiewem pieśni religijnych i strzeleckich odegrały ważną rolę wychowawczą. Tam, przy zielonych mogiłkach i brzozowych białych krzyżach, Lwów, Prezydium Związku Ukrainek, lata 30. hartowało się i wyrastało nowe pokolenie, które potem wlało się w oddziały UPA, poszło na ochotnika do dywizji „Galicja”. Ci młodzi chłopcy i dziewczęta pamiętali nauki przy mogiłach strzeleckich i wiedzieli, że idą na pewną śmierć tak samo, jak ich poprzednicy, ale nie zdradzili świętego obowiązku. Po Zielonych Świątkach nadchodziły gorące letnie dni, mijał czerwiec i zbliżały się żniwa. Całe wiejskie kobiety ruszały w pola zbierać plony, pracowały, zapominając o zmęczeniu, od świtu do wieczora. Wydawałoby się, nie do kół kobiecych wszystkim tym pracownicom, ale przewodniczki „Związku Ukrainek” widziały jeszcze jedną konieczność, o której nie należy zapominać ani na chwilę. „Okólnik” z 4.07.1936 roku bije, jak dzwon do wszystkich oddziałów, kół Związku Ukrainek okręgu stanisławowskiego: „Jasne, że ziemia, to matka-żywicielka i od niej zależy nasz byt. Z napiętą uwagą śledzicie deszcz, słońce, które pomaga czy przeszkadza wam we wspólnej pracy. Wszystko to jasne, ale nie wolno zapominać nam, że oprócz ciała jest jeszcze duch, który też potrzebuje pożywienia. Ciało i dusza, to harmonia przyrody, którą należy trzymać w równowadze. Duchowy pokarm musicie zdobywać w towarzystwach kulturalno-oświatowych waszej wsi”. Oczywiście, dla wieśniaczek podobne zwracanie się było dość niezwykłe i występowały one przeciwko niemu. W „Okólniku” zostało to odnotowane, ale przekonywanie przeciwniczek kulturalnego postępu jest na tyle silne i argumentowane, że te już, zapewne, nie miały co zaprzeczyć. Oddział Związku Ukrainek w mieście Podwołoczyska na Tarnopolszczyźnie. Rok 1927. Czytamy: “Często słyszy się: “latem nie ma czasu na pracę w czytelni “Proświty”, “Związku Ukrainek”, “Sielśkoho Hospodaria”, na to jest jesień, zima” albo “niech młodsi pracują”. Powiedzcie, proszę, czy latem nie żyjecie, nie myślicie? Co stanie się z naszą przyszłością, kiedy wszystko będziemy zrzucać odpowiedzialność za pracę z siebie na drugich? Czy my dotąd wypełniliśmy wszystkie obowiązki wobec Ojczyzny? Czy my już zbudowaliśmy jej Świątynię Wolności? Nie! Dlatego nie tylko młodsi mają pracować, ale wszyscy, którzy jeszcze mogą myśleć, pracować i chodzić po świecie, wszyscy, w których serce bije w takt miłości do rodzinnego kraju, mają stanąć w zorganizowane szeregi, ramię w ramię do pracy”. A dalej wyjaśnienie, czym to jest — ówczesne organizacje społeczne, gdzie w każdym słowie szczerym ogniem jaśnieje duma z pracy w tych organizacjach, niegasnąca wiara w ich użyteczność, w konieczność: “Związek Ukrainek”, czytelnia “Proświty”, kooperatywa, Sielśkyj hospodar — to kuźnie, gdzie kuje się stal na budowę Świątyni Wolności”. I znowu myślisz, a czyż teraz nie kuje się w “Związkach Ukrainek”, w “Proświcie” stal na budowę Świątyni Wolności? Czyż ona, ta Świątynia, już jest na Ukrainie, choć i Niepodległej?! A “Okólnik” kontynuował wyrażanie myśli, które jaśniały niczym słońce. “Ukraińskiej kobiecie nie może być obojętnie, dlatego od pracy obywatelskiej nie odciągnie jej nikt i nic. W niedziele czy święta oprócz odpoczynku musi znaleźć czas, przyjść na zebranie kółka, posłuchać referatu. Wydziały zadbają, żeby te zebrania miały przygotowany naprzód program. Głośne czytania i sprawozdania prasowe muszą być ładnie i dobrze opracowane. Księgi: kasowa, sekretarska, rejestracyjna niech nie pokrywają się kurzem! Wypełniajcie w nich wszystko, co związane z życiem kółka, żeby zaniedbanie to nie było przyczyną nieładu”. Wniosek kategoryczny i głęboko słuszny: zaniedbanie pracy społecznej i wychowania duchowego prowadzi do nieładu. Niepowodzenia narodu kryją się przede wszystkim w duchowym jego zaniedbaniu, w przewadze wartości materialnych nad

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn