Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jeśli będziemy milczeć, to w mediach i społeczeństwie zapanuje „minuta ciszy”

Слово Просвіти, №40 за 2012 рік

W poniedziałek i wtorek pod ścianami Rady Najwyższej trwała akcja protestacyjna dziennikarzy przeciwko próbie uchwalenia w parlamencie ustawy o zniesławieniu. Ta próba władzy, by dusić wolność słowa, zjednoczyła nie tylko dziennikarzy, ale i szerokie grono społeczeństwa, bo wolne społeczeństwo jest niemożliwe bez wolnego słowa. Petro ANTONENKO 18 września Rada Najwyższa uchwaliła w pierwszym czytaniu projekt ustawy przygotowany przez deputowanego z Partii Regionów Witalija Żurawskiego — o wprowadzeniu do Kodeksu karnego artykułów przewidujących zaostrzenie odpowiedzialności „za zniesławienie”, aż po wszczynanie spraw karnych. Na czym polega istota proponowanej ustawy? Jeśli śledztwo i sąd ustalą, że w publikacji lub materiale środka masowego przekazu znajdują się fałszywe zarzuty, które znieważają cześć i godność jakiejś osoby, czyli zniesławienie, winnemu grożą ogromne grzywny, a w niektórych przypadkach nawet pozbawienie wolności na okres do 3 lat. Za tą ustawą zagłosowało 244 deputowanych, w tym niemal w pełnym składzie frakcja Partii Regionów, w całości komuniści, 19 z 20 deputowanych Bloku Łytwyna, a także część posłów niezrzeszonych. Autor ustawy powołuje się na to, że podobna odpowiedzialność istnieje w szeregu krajów Zachodu, na przykład w Niemczech. Lecz tam jest to od dawna „martwa” norma prawna, która ostatni raz była stosowana w faszystowskich Niemczech czasów Hitlera. A co najważniejsze — czy można porównywać demokratyczne, niezależne sądownictwo Europy z naszym, kieszonkowym? Otóż to właśnie sądy, na skargę uznanych za pokrzywdzonych publikacjami, ostatecznie ustalałyby, że jest to zniesławienie, i że dziennikarza, w ogóle autora publikacji, którym może być każdy obywatel, można by wsadzić do więzienia. Znając nasze realia, nietrudno przewidzieć, że taka ustawa stanie się kneblem, którym zatka się usta prasie i przeszkodzi jej w demaskowaniu korupcji urzędników. W naszym ustawodawstwie istnieje przepis o odpowiedzialności za zniesławienie w mediach czci i godności. Ale jest to odpowiedzialność cywilna, to znaczy osoba, której publikacja wyrządziła krzywdę, wnosi pozew cywilny do sądu przeciwko autorowi i środkowi masowego przekazu i domaga się stwierdzenia, że doznała szkody moralnej i materialnej, za którą żąda odszkodowania. Takie pozwy u nas od dawna stały się czymś zwyczajnym, co czasem prowadzi do drakońskich sankcji, które mogą pociągnąć za sobą nawet zamknięcie gazet. Ale to władzy, urzędnikom, korupcjonistom, przerażonym demaskatorskimi publikacjami, okazało się za mało: proponuje się wprowadzenie odpowiedzialności karnej. Przepychanie odiozowej ustawy wywołało taką falę krytyki i odrzucenia w społeczeństwie, że partia władzy pospieszyła się odciąć od tego zamysłu, a autor projektu ustawy złożył w parlamencie projekt uchwały o zdjęciu ustawy z porządku obrad. Ale za to mieli zagłosować sami deputowani. Dlatego w poniedziałek na akcji protestacyjnej dziennikarze domagali się natychmiastowego włączenia do porządku dziennego Werchownej Rady uchwały o odwołaniu odiozowej ustawy. Była to akcja ogólnoukraińska — podobne wiece i pikiety tego dnia odbyły się w Odessie, Chersoniu, Mikołajowie, Użhorodzie i innych miastach. Sprawa zyskała także rozgłos międzynarodowy. Tego samego dnia do protestu przeciwko tłumieniu wolności słowa na Ukrainie przyłączyli się dziennikarze z Polski i Białorusi. W Moskwie właśnie odbywał się kongres Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy, gdzie koledzy z Ukrainy przedstawili naszą sytuację światowej wspólnocie dziennikarskiej. Zakończenie na str. 4

s. 4 · strona oryginału ↗

Na akcję do Kijowa przyjechali także dziennikarze z obwodów. Tak, z Czerniowiec przybyła delegacja — 30 osób, w tym studenci wydziału dziennikarstwa. Uczestnicy akcji trzymali w rękach plakaty, takie jak „Więzienia dla bandytów, a nie dla dziennikarzy” oraz białe arkusze papieru, pokazując, co może czekać wolną myśl — puste strony wydań. Na wiecu pod murami parlamentu wystąpili znani na Ukrainie dziennikarze: Jehor Soboliew, Tetiana Danyłenko, Serhij Łeszczenko, Mustafa Najem, Natalija Ligaczowa i inni. O niebezpieczeństwie zamachu na wolność słowa mówił historyk Wołodymyr Wiatrowycz, który będąc za czasów Juszczenki dyrektorem Branżowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa, wiele zrobił dla otwarcia przed społeczeństwem wcześniej utajnionych radzieckich archiwów. Ostro skrytykował na wiecu projekt ustawy przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. wolności słowa i informacji Jurij Steć. Na wiecu było też niemało znanych działaczy politycznych i społecznych, wystąpili Bohater Ukrainy Stepan Chmara, dysydent, więzień polityczny komunistycznego reżimu Wasyl Owsijenko. WYBORY: DZIENNIK OBSERWACJI Petro ANTONENKO Władza „nie może”? Do czego doszło samowolnictwo lokalnej władzy i jej podległych sądów, pokazała historia w Czernihowie, która całkiem niedawno trafiła na główne strony agencji informacyjnych. Na ten poniedziałek, 1 października, na centralnym placu miasta zaplanowano wiec sił opozycyjnych z udziałem lidera listy wyborczej Zjednoczonej Opozycji Arsenija Jaceniuka. Lokalne organizacje partii „Batkiwszczyna” i „Front Zmian” z wyprzedzeniem złożyły wnioski-zawiadomienia o tej akcji. Ale Rada Miejska w Czernihowie złożyła pozew do lokalnego okręgowego sądu administracyjnego z żądaniem zakazania tego wiecu. Posłuszny sąd w piątek wydał postanowienie o zakazie akcji na wniosek „Batkiwszczyny”, w sobotę wydał takie samo postanowienie w sprawie wniosku „Frontu Zmian”. Mykoła SULYMA, doktor nauk filologicznych Żeby mniej robotnikom płacić pensję wymyślił oligarcha bezrobocie za grosze harować, bezprawnymi być… dość! Nam więcej nie chce się! Zdrowie i rozum — Nie sprzedać, Nie kupić edukacji i medycynie w Ukrainie bezpłatnymi być. Hej, oligarcho! No-no stój!!! Zakład został zbudowany nie dla ciebie! Nie przez ciebie! Zagarnięty zakład trzeba będzie zwrócić! Pan Wasyl udzielił takiego komentarza dla naszej gazety: — Co skłoniło mnie, by przyjść tutaj? Przypomniałem sobie, jak w czasach sowieckich karano za „oszczerstwa”. W szczególności wobec mnie w 1981 roku został wydany wyrok przez Żytomierski Sąd Obwodowy. Tam były takie oskarżenia o „oszczerstwa”: mówiłem, że w 1938 roku (czemuś tak było zapisane) w Ukrainie był głód i wymarł cały naród ukraiński. Pewnie, że mówiłem o głodzie w 1933 roku i mówiłem, że wymarła jedna trzecia narodu. Ale napisali tak, żeby było oszczerstwo. Albo jeszcze oto co zapisali w oszczerstwa: mówiłem, że wprowadzenie radzieckich wojsk do Afganistanu — to okupacja, że Andriej Sacharow — to wybitny człowiek współczesności. To było przestępstwo — tak mówić. Sowieccy sędziowie kierowali się trzema kryteriami: socjalistyczna świadomość prawna, wewnętrzne przekonanie i dopiero na trzecim miejscu — dowody. Świadomość prawna współczesnych sędziów mało się zmieniła, tym bardziej, że są oni faktycznie podporządkowani Janukowyczowi i nazwą oszczerstwem cokolwiek. To zagrożenie dla całego społeczeństwa, każdy może zostać oskarżony o oszczerstwo i ukarany. Więc każdy z nas musi protestować. Do akcji dziennikarzy dołączyli także przedsiębiorcy, którzy protestowali pod Gabinetem Ministrów przeciwko kolejnemu zamachowi władzy na przedsiębiorczość. Oświadczyli na wiecu, że wspierają dziennikarzy, bo wolność słowa jest ważna dla każdego obywatela. W czasie, gdy odbywała się akcja, rada uzgodnieniowa Rady Najwyższej zdecydowała o wniesieniu postanowienia o odrzuceniu ustawy o oszczerstwie do porządku obrad. Jednak, znając podstępność władzy, dziennikarze kontynuowali swoją akcję pod parlamentem także we wtorek, 2 października, przed posiedzeniem plenarnym Rady. Już na początku posiedzenia plenarnego parlamentu spiker poddał pod głosowanie postanowienie o zdjęciu z rozpatrzenia projektu ustawy o oszczerstwie. „Za” zagłosowało 349 deputowanych ludowych: i rządząca koalicja, i opozycja. Projekt ustawy został zdjęty z rozpatrzenia i usunięty z rejestru parlamentu. Opinia publiczna zwyciężyła, dając lekcję społeczeństwu: nie milczcie! Nie bójcie się! Bo jeśli będziemy milczeć, usłyszymy requiem nie tylko dla wolności słowa i mediów, ale i dla takiego społeczeństwa. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora przeszedł jeszcze z większym sukcesem, czemu dopomogły także nieudolne działania władzy w sprawie próby jego zakazania. Podobne rzeczy dzieją się obecnie wszędzie. Lokalna władza, która otrzymała z góry wytyczne zapewnienia w swoich obwodach, rejonach, miastach „potrzebnej liczby głosów”, wychodzi ze skóry i depcze prawa. Jeśli chodzi o nasze sądy — ta historia też, niestety, jest typowa. Według obliczeń Centrum Reform Polityczno-Prawnych, tylko w pierwszym półroczu lokalne sądy na Ukrainie wydały zakazy przeprowadzenia 81 akcji obywatelskich. Były to zaplanowane wiece, pikiety protestacyjne w różnych problemach społecznych, przeciwko naruszeniom praw i wolności obywateli. Motywacja lokalnej władzy do zakazywania pokojowych zgromadzeń, posłusznie przyklepana przez sądy, była dzika: ludzie „mogą naruszyć” prawo i porządek. Wygląda na to, że obywatele stają się dla naszej władzy, dla urzędników, tak zwanego wymiaru sprawiedliwości, czymś zbędnym. To może wybory już przeprowadzać bez obywateli? — „Gospodarka komunalna”, lekceważenie elementarnych norm wersyfikacyjnych, „nadmierna rozwiązłość” ulotek ukraińskich komunistów (znowu cytujemy F. M. Dostojewskiego), niestety, nie wpływają na ich ranking — on, być może, pozwoli im pokonać upragniony próg. I to świadczy o tym, że elektorat spadkobierców Lenina-Stalina oto już ile dziesięcioleci pozostaje na najniższym poziomie rozwoju, nie jest zdolny odczuć obrazy estetycznego smaku, kiedy wierzy komunistom i idzie za nimi, daje się kupić na prymitywne rymowane hasła, przyjmując je za realną prawdę (czego warte, na przykład, groźby pod adresem oligarchów, z którymi komuniści tworzą większość w Radzie Najwyższej!). Kapitan Lebiadkin pisał arcydzieła w „stanie upojenia alkoholowego”, naprzykrzając się potem wszystkim swoją rymowaną produkcją. I oto wreszcie doczekał się naśladowców, kiedy pijackie bełkotanie przydało się jako obietnice wyborcze ukraińskich komunistów.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn