Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Czysty sercem Pamięci Bohdana Stupki

Слово Просвіти, №40 за 2012 рік

Wołodymyr MELNYCZENKO, Dyrektor Generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki. Kontynuacja. Początek w nr 35, 36, 37, 38, 39 za 2012 r. 2012: laska i skrzydła 19 marca — w dniu Bohdana! — Bohdan Stupka po raz pierwszy od ponad dwóch miesięcy przyszedł do rodzinnego teatru. A przecież powód jest nie byle jaki — otwarcie Sceny Kameralnej, na które w Teatrze im. Iwana Franki czekano… prawie ćwierć wieku. Bohdan Sylwestrowycz był w wytwornym smokingu i eleganckiej muszce — stateczny, skupiony. Trochę blady, ale rumieniec zaczął pojawiać się od razu, gdy tylko wysiadłszy z samochodu przy wejściu służbowym, zaczął sypać anegdotami… Otwarcie przebiegało uroczyście i na wysokim poziomie, bo tylko przy udziale mężów stanu udało się w końcu wcielić w życie marzenie Danczenki i Stupki. Przy wejściu gości i widzów witała orkiestra dęta. A jakże! Wśród gości — Premier Mykoła Azarow, doradca Prezydenta Ukrainy Hanna Herman, minister kultury Mychajło Kułyniak, wiceminister kultury Tymofij Kochan oraz wielu szanowanych w państwie artystów, którzy nie mogli pominąć tak wspaniałej świątecznej okazji. Rozpoczęło się wszystko od poświęcenia sceny, aby pracowało się „z Bogiem”. I pierwszym, który powitał publiczność, był dyrektor artystyczny teatru, ludowy artysta Ukrainy, Bohater Ukrainy Bohdan Stupka. — Bardzo przepraszam, ale nie będę wchodził na scenę. Myślę, że mnie widzicie i słyszycie. Dzisiaj wielkie wydarzenie dla naszego teatru, dla frankowców, dla widza nie tylko kijowskiego, ale i ukraińskiego oraz światowego, bo jestem przekonany, że do tej sali przychodzić będą widzowie z całego świata. Wreszcie nasza długotrwała budowa, która trwała 23 lata, została zakończona. Były różne siły — i pozytywne, i negatywne, które są w każdym działaniu i w każdej pracy. Ktoś tego chciał, ktoś nie chciał, ktoś marzył o wiecznej budowie „komunizmu”, licząc na świeży grosz (sami to doskonale rozumiecie). Ale mimo wszystko, mamy dzisiaj święto. Ta scena — to nasze dziecko. Szczególnie przeżywałem budowę w ciągu ostatnich dziesięciu lat, kiedy byłem ministrem kultury, a potem dyrektorem artystycznym teatru. Nie byłem takim, jak to mówią, urzędniczym urzędnikiem, bo wielu rzeczy nie wiedziałem, a dlatego sporo nie udało mi się zrobić na stanowisku ministra. Jednak Scena Kameralna nie dawała spokoju, martwiłem się, szukałem dróg rozwiązania problemu i oto przed dwoma laty przyszedłem do Mykoły Janowycza Azarowa. On mnie bardzo ładnie przyjął, wysłuchał i od razu zrozumiał: wezwał ministra finansów Fedora Jaroszenkę: „W listopadzie 2011 roku chcę być na Małej scenie Teatru Franki”. Mykoło Janowyczu, bardzo przepraszam, że nie zrobiliśmy otwarcia tej sceny w listopadzie. Do tego czasu budowa była już praktycznie zakończona, ale to wydarzenie chcieliśmy przyуроczyć do 75-lecia wybitnego ukraińskiego reżysera Serhija Wołodymyrowycza Danczenki, a to 17 marca. Scenę Kameralną nazwaliśmy jego imieniem. Pozwólcie mi w imieniu obecnych w tej sali, w imieniu przedstawicieli ukraińskiej kultury teatralnej oraz całej inteligencji podziękować Mykole Azarowowi za to, że zrobił taki cudowny prezent nam wszystkim. Oczywiście, budynek to budynek, scena to scena, ale jeśli na tej scenie nie będzie jakichś cudownych, ciekawych i duchowych rzeczy, to ona tak i pozostanie pusta. Obiecuję, że będziemy nasycać ją duchowo: w planach Wasyl Stefanyk, Fiodor Dostojewski, Anton Czechow, Łesia Ukrainka… Dzisiaj zobaczycie spektakl „Uwertura do pożegnania”, który wyreżyserował zasłużony działacz sztuki Ukrainy Andrij Prychodko na podstawie noweli Iwana Franki „Skrzydło sojki”. To ciekawy reżyser, uczeń wybitnego rosyjskiego reżysera Piotra Fomienki. Na widza czeka wielki i treściwy repertuar. Na tej scenie będziemy eksperymentować. Jeśli dla was będzie to zbyt trudne, nie bójcie się, bo eksperymenty — to silnik ekonomii, twórczości i naszego życia w ogóle. Scena Kameralna na 170 miejsc (przy obecności „Teatru w foyer”) da możliwość nie tylko dodatkowo „obciążyć” twórczą i ciekawą pracą wszystkich aktorów frankowskiego zespołu, ale też pozwoli kontynuować twórcze śmiałe eksperymenty. Prowadzący uroczystości ludowy artysta Ukrainy Ołeksij Bohdanowycz udzielił głosu Mykole Azarowowi, który wręczył honorowe dyplomy Gabinetu Ministrów Ukrainy pracownikom teatru oraz listy pochwalne Premiera tym, którzy pomagali zakończyć budowę Sceny Kameralnej. Potem widzowie obejrzeli spektakl „Uwertura do pożegnania” z udziałem artysty ludowego Ukrainy Ostapa Stupki i aktorki Natalii Korpan. Bohdan Sylwestrowycz siedział w pierwszym rzędzie między Hanną Herman a Mychajłem Kułyniakiem i wydawał się niewzruszony… Ale przecież wiem, jak przeżywa, gdy na scenie jest jego syn Ostap. Następnego dnia Stupka zaprosił mnie do teatru, a ja czekałem na niego przy wejściu służbowym. Pojawił się imponujący, owiany drogimi perfumami, w eleganckim, nieco poniżej kolan, szarym płaszczu ze szlachetnej tkaniny, w jasnoniebieskich dżinsach, modnym szaliku i fantastycznym kapeluszu w tonacji właśnie tego wyjścia Stupki do ludzi. Przypomniałem sobie wtedy jego opowieści o niekończących się przebierankach Bodyka w Kulikowie, kiedy jako mały chłopiec wyskakiwał z domu na ulicę, by małpować przechodniów, i zamyślone pytanie mamy: „Co z ciebie wyrośnie? Lubisz się przebierać jak dziewucha…”. Ale czy ona rzeczywiście pytała? Może to była mądra retoryka, a Maria Hryhoriwna domyślała się lub nawet wiedziała, że syn wyrośnie na pięknego, poważnego, porządnego mężczyznę, tak jak chciała. Czyż nie o tym samym marzył Sylwestr Dmytrowycz, kiedy uczył Bodię pięknie się ubierać i uprzejmie obchodzić z kapeluszem. Jeśli chodzi o perfumy, to kilka minut po tym, jak weszliśmy do gabinetu Stupki, zajrzała tam w sprawie kobieta z jakiegoś działu teatralnego: „Bohdanie Sylwestrowyczu, po Pana perfumach wyczułam, że jest Pan już w teatrze…”. Co to za perfumy? „Egoista” słynnej francuskiej marki „Chanel”. 25 marca — 45 lat małżeństwa Bohdana Sylwestrowycza z Łarysą Semeniwną. Ani on, ani ja nie wiedzieliśmy, jak nazywa się ta rocznica ślubu. Stupka oświadczył: „Znam tylko srebrne i złote wesele. Pierwsze było dawno, a do złotego trzeba jeszcze dożyć”. Dowiedziałem się, że 45 lat to szafirowe wesele. „Trzeba kupić szafir — mruknął Bohdan Sylwestrowycz. — Czy kolczyki, czy kolię?”. Powiedział, że tego dnia 70 lat skończył jego dawny lwowski kolega Jurij Bryłynski, który przedwczoraj występował u niego na Scenie Kameralnej z monospektaklem „Dawna melodia” według nowel Wasyla Stefanyka, a wczoraj odbyła się tam premiera inscenizacji opowiadania Fiodora Dostojewskiego „Sen śmiesznego człowieka”, którą przygotował frankowiec Petro Panczuk. Sala nowej sceny była wypełniona po brzegi. 29 marca Bohdan Sylwestrowycz był w teatrze, między innymi na próbie spektaklu „Przełęcze”. 31 marca z ogromną goryczą powiedział o stanie swojego zdrowia: „Jestem słaby i chory, Wołodieńko…”. Ale pracował, czytał. Powiedzmy, 1 kwietnia Stupka opowiadał mi o zbiorze artykułów „Siła miękkiego znaku”, opublikowanych w gazecie „Deń”, wydanym pod redakcją redaktor naczelnej gazety Łarysy Iwaszynej: „Bardzo ciekawe. Zupełnie nie to, czego nas uczyli”. Wieczorem 7 kwietnia zadzwoniłem do Stupki i zapytałem, co słychać. „Siedzę rozstrojony” — odpowiedział. „Co się stało?” — zaniepokoiłem się. „Kijowskie „Dynamo” przegrało z donieckim „Szachtarem”. Dwa do zera…”. I zaczął w szczegółach opowiadać o tabeli turniejowej i o tym, jak wiele stracili kijowianie, bo mogli odskoczyć i zostać samodzielnym liderem. Przypomniałem Bohdanowi Sylwestrowyczowi, że kiedyś na pytanie o ulubioną drużynę piłkarską odpowiedział mi, że wcześniej było to „Dynamo” (Kijów), a teraz — „Szachtar” (Donieck). „Ale przecież mówiłem, że zachowuję dawną wiarę w dynamowców — sprawiedliwie zauważył Stupka. — Kiedy grają te dwie drużyny, kibicuję „Dynamu””. Od poniedziałku — 9 kwietnia — Stupka był w Teofanii. Dzwoniąc do niego kilka razy dziennie, nie zawsze trafiałem w dogodny dla niego czas, ale Bohdan Sylwestrowycz reagował tolerancyjnie. Pamiętam, 12 kwietnia od razu zapytałem: „Nie obudziłem Pana?”. A on: „Nie, nie, właśnie zasypiam…”. Innym razem delikatnie powiedział: „Ależ nie, tylko troszkę drzemię…”. Albo: „Tak tylko, w półdrzemce…”. 16 kwietnia — Międzynarodowy Dzień Głosu. Oczywiście mało komu znany. Zadzwoniłem do Bohdana Sylwestrowycza, złożyłem życzenia. On mówi: „I tobie również!” — „A czy wie Pan, z jakiego powodu składam Panu życzenia?” — „Dzisiaj lany poniedziałek. Wiesz, jak u Liny Kostenko? „Deszcz polał, i dzień taki polewany…””. Kiedy powiedziałem o Międzynarodowym Dniu Głosu, zareagował: „Co ty?!”. W ogóle ten dzień został zapoczątkowany w celu zwrócenia uwagi ludzi na fizjologiczny stan ich głosu, wyjaśnienia szkodliwych dla niego nawyków, zasad jego higieny. W końcu właśnie to przede wszystkim dotyczy ludzi kultury — wokalistów, solistów, lektorów, artystów. Zapytałem Stupkę: — Głos — to niezwykle ważne? — Przede wszystkim głos! Teatr — to aktor i głos! — Głos powinien być zniewalający, energetyczny? — Głos powinien brzmieć z głębi duszy, napełniać się nią. 4 maja odwiedziłem Stupkę w Teofanii. Podczas naszej rozmowy do Stupki zadzwoniła Łarysa Kadyrowa, która była na próbie generalnej spektaklu „Przełęcze”. Z zachwytem mówiła o grze Petra Panczuka. Bohdan Sylwestrowycz potwierdził, że Panczuk to bardzo dobry artysta, pochwalił go w spektaklu „Sen śmiesznego człowieka” na Scenie Kameralnej. Przypomniał też o tym, że sam grał rolę Stalczuka w filmie Ołeha Bijmy „Pułapka” (1993) według „Przełęczy”. Zaprosił mnie na premierę spektaklu 6 maja. Potem Stupka rozmawiał z Marią Matios. Żartowali. Powiedzmy, Stupka oświadczył, że my w sali z dziewczynami się bawimy, a Matios zapytała, czy mamy wstyd… Bohdan Sylwestrowycz odpowiedział: „Ja ten wstyd położyłem do łóżka i przykryłem kołdrą”. — „O, tę odpowiedź gdzieś wykorzystam…”. Zauważyłem Bohdanowi Sylwestrowyczowi, że zadzwoniły do niego dwie wybitne, utalentowane kobiety Ukrainy. Od razu zareagował: „Bardzo utalentowane! Piękne i utalentowane, jak Ukraina”. Pracowaliśmy ponad godzinę. Omówiliśmy szatę graficzną okładki książki-biografii. Zdecydowaliśmy, że słowo „Biografia” na niej będzie napisane ręką Stupki. To on zaproponował zdjęcie, które chciałby widzieć na okładce. Ono właśnie zdobi książkę: Stupka w symbolicznym wieku Chrystusa — 33 lata… Takiego zagrał szekspirowskiego Ryszarda III w spektaklu o tym samym tytule Serhija Danczenki oraz Walerę w filmie Mychajła Uljanowa „Najostatniejszy dzień”… Ciąg dalszy nastąpi. B. Stupka przybył na otwarcie Sceny Kameralnej im. Serhija Danczenki. 19 marca 2012 roku. Zdjęcie Assol Owsiannikowej

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn