Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Pod znakiem pogłębionego poznania Wizyta przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w Moskwie

Слово Просвіти, №40 за 2013 рік

Assol OWSJANNIKOWA-MIEŁENTIEWA Zdjęcie autorki Tegoroczna wizyta Pawła Mychajłowycza w Moskwie była nasycona ciekawymi wydarzeniami i odbyła się pod znakiem pogłębionego poznawania duchowej obecności Ukraińców w Moskwie. Pierwszego dnia Paweł Mychajłowycz wziął udział w wydarzeniach zorganizowanych przez Centrum Kultury z okazji 147. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego, a następnego — wraz z dyrektorem generalnym Centrum odwiedził miejsca w Moskwie związane z ukraińską obecnością. Pierwszy przystanek był na nabrzeżu Tarasa Szewczenki przy pomniku Kobziarza, którego przyszłość bardzo niepokoi ukraińską społeczność Rosji. Dwa lata temu na placu przed hotelem „Ukraina” i wokół pomnika rozpoczęto zakrojoną na szeroką skalę rekonstrukcję z budową podziemnego parkingu. Wtedy krążyły nawet pogłoski, że pomnik zostanie całkowicie zdemontowany. I co teraz? Pomnik stoi. Od strony nabrzeża prowadzą do niego szerokie schody, a z drugiej — otwarty plac (zamiast dawnego skweru), gdzie trwają prace budowlane. Potem pojechali do zaułka Staropimienowskiego 12/6, gdzie kiedyś stał dom, w którym mieszkał Mychajło Szczepkin, a u którego w marcu 1858 roku gościł Taras Hryhorowycz. Niedaleko znajduje się dom Pawła Naszczokina, przyjaciela Aleksandra Puszkina i znajomego Mykoły Hohola. Następny adres to ulica Miasnicka 21. Słynny dom Juszkowa, w którym mieściła się wówczas Szkoła Malarstwa i Rzeźby Moskiewskiego Towarzystwa Artystycznego, a obecnie — Rosyjska Akademia Malarstwa, Rzeźby i Architektury Ilji Głazunowa — miejsce wirtualnego przecięcia się trzech wielkich Ukraińców: Mykoły Hohola (bywał tu w latach 1851—1852 u rzeźbiarza Mykoły Ramazanowa), Tarasa Szewczenki (18 i 20 marca 1858 roku przychodził tu do malarza Apolona Mokryckiego) oraz Mychajła Hruszewskiego (w 1916 r. przychodził do bibliotekarza szkoły Ołeksija Nowyckiego). Wreszcie pojechali do Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Moskiewskiego. Dyrektorem Ogrodu Botanicznego od 1826 do 1834 roku był Mychajło Maksymowycz. W październiku 1832 roku przychodził tu do niego Mykoła Hohol. Nie zastawszy Maksymowycza w domu, Hohol poznał Osypa Bodianskiego, który będąc studentem Uniwersytetu Moskiewskiego, mieszkał u starszego rodaka. Mykoła Wasylowycz bywał tu i później — w latach 1849—1850, kiedy to ponownie zamieszkał tam Maksymowycz, który na pewien czas przyjechał z Ukrainy. Teraz — o spotkaniu Pawła Mowczana z moskiewskimi Ukraińcami w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. W słowie wstępnym dyrektor generalny, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Melnyczenko powiedział sprawiedliwie i trafnie o naszym bohaterze: — Paweł Mowczan jest absolutnie współbrzmiący z Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Po pierwsze, stał u źródeł naszej działalności, pomagał nam w niełatwych momentach pracy. Po drugie, Paweł Mychajłowycz kieruje Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, które prowadzi znaczącą pracę na rzecz propagowania twórczości Szewczenki, ukraińskiej kultury i duchowości na Ukrainie oraz poza jej granicami, podobnie jak Centrum Kultury. Rozważania Pawła Mowczana o Kobziarzu naprowadzają myślących szewczenkologów na nowe poszukiwania naukowe i uogólnienia. Swego czasu to właśnie Paweł Mowczan jako pierwszy przeczytał w rękopisie moją książkę „Taras Szewczenko: „Mój pobyt w Moskwie” i napisał do niej przedmowę. Jestem wdzięczny, że to właśnie „Proświta” wysunęła ją do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Dziękuję Panu, Pawle Mychajłowyczu, za to nie tylko od siebie, ale i od całego zespołu Centrum, ponieważ nagrody tak wysokiego szczebla nie odbieram jako osobistej zasługi. Dla Pawła Mychajłowycza spotkanie stało się swoistą spowiedzią, dlatego otworzył przed nami serce i duszę człowieka nieobojętnego (jak mówi sam poeta, „żyć obojętnie — to nie żyć”) na historię swojego narodu, na język ojczysty, na przyszłość Ukrainy i jej etnosu. Nie pominięto tematu 200-lecia Tarasa Szewczenki oraz działalności Towarzystwa „Proświta”, wspomniano wielkich Ukraińców — Tarasa Szewczenkę, Mykołę Hohola, Mychajła Hruszewskiego. Wszyscy trzej są bliscy poecie i są tymi, którzy prowadzą go przez życie twórcze. Powiedzmy, Mykole Hoholowi Paweł Mychajłowycz poświęcił nie jeden artykuł, z których pierwszy „Geometria uczuć” został wydrukowany w rosyjskim czasopiśmie „Woprosy litieratury”, bo na Ukrainie wtedy było to po prostu niemożliwe. Mychajle Hruszewskiemu — wielkiemu działaczowi politycznemu i historykowi, poświęcony jest nowy wielki projekt „Historia Ukrainy według Hruszewskiego”, w ramach którego wraz z reżyserem-dokumentalistą Jurijem Iwaniwem nakręcono już siedem odcinków. Jeśli chodzi o Tarasa Szewczenkę — to osobna i ważna karta w twórczym życiu Pawła Mowczana, związana z działalnością kierowanej przez niego „Proświty”. O tym właśnie rozmawiano. — Pawle Mychajłowyczu, jakie wrażenia po spotkaniu z moskiewskimi Ukraińcami? — Publiczność była ze mną współbrzmiąca, przyszła nie po sensację, a odpowiednio nastawiona na tematy wskazane w zaproszeniu. Dlatego starałem się nie rozpraszać na kwestie polityczne, a skupiłem się na pojęciu „kultura”, które jest wyższą sferą, zawsze dominującą nad bieżącym momentem politycznym. W kulturze obecne jest to, co ponadczasowe. I im więcej tego, co ponadczasowe, tym więcej pokrewieństwa. — Nawiasem mówiąc, przyznał Pan, że prawie do ostatniej chwili nie wiedział Pan, jak zbudować wieczór: czy czytać poezje, czy opowiadać o tym, co Pana niepokoi… — Co dokładnie będę robił, zrozumiałem, gdy zobaczyłem Wiktora Iwanowycza Myronenkę (kandydat nauk historycznych, dyrektor Centrum Badań Ukraińskich Instytutu Europy RAN, redaktor naczelny czasopisma naukowego „Współczesna Europa”, wykładowca historii Ukrainy w Ukraińskiej Szkole Niedzielnej im. Pawła Popowycza przy Centrum. — A. O.), którego głęboko szanuję za jego postawę, za konsekwencję, za bronienie swoich poglądów. Okazało się, że do tego poważnie pasjonuje się wykopaliskami w jego rodzinnej Czernihowszczyźnie, więc postanowiłem „zejść” w głąb ziemi w pionie, a nie w poziomie. Bo wszystko, co nazywa się polityką — to wyłącznie poziom. Jest ważna, bo stanowi składnik w systemie współrzędnych czasu, ale pion zawsze dominuje. Stąd moje akcenty na wielkich projektach Bożych, kosmicznych, które dotyczą wszystkich i wszystkiego na tej ziemi. Dlatego mówiłem o tym, że w wielkich światowych wątkach, w szczególności globalnych, które mają teraz miejsce, obecna jest ta kosmiczna siła. — Wiersze dzisiaj powstają? — Powstają. W pewnym stopniu wiek zobowiązuje do pewnych spowiedniczych intonacji, do zrozumienia, że nie jesteś przypadkowy i życie twoje nie jest przypadkowe. A jeśli nie ma zrozumienia, wtedy to brzęczenie, a nie „gra na kitarze”. Ty jesteś twórcą melodii. I jeśli nie władasz instrumentem, będziesz po prostu szarpał struny, ale nigdy nie wydobędziesz melodii. W słowach poetyckich musi załamywać się wszystko to, co człowiek przemyśliwuje. Po co wtedy pisać? Jeśli dla ambicji, to wszystko zbutwieje, a jeśli jest obecne przemyślenie, to zostanie na zawsze. Przeżyłem już 74 lata. To bardzo dużo, żeby zrozumieć to, co w życiu najważniejsze. Nie jest mi właściwa żądza sławy, nie mam potrzeby samorealizacji, z kimś polemizowania czy komuś coś udowadniania. — Czy własna poezja Pana dziwi? — Czasami bardzo dziwi. Właśnie tym, jak to się napisało? Skąd się wzięło? Do już napisanych tekstów podchodzę tak, jakby nie były moje. — Poprawia Pan? — Nigdy. — Pawle Mychajłowyczu, już prawie nadszedł jubileuszowy rok Szewczenki. Jakie projekty realizuje Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”? — Plany dotyczące uczczenia tej wybitnej rocznicy są wielkie, trzeba by tylko znaleźć możliwości ich realizacji. Na Ukrainie pracuje już Narodowy Komitet ds. przygotowań do tego jubileuszu, w skład którego wchodzą m.in. przedstawiciele Fundacji Kultury Ukraińskiej, Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy „Ukraina—Świat” oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Co więcej, zainicjowałem jeszcze utworzenie komitetu społecznego, który będzie pracował równolegle. W jego skład wchodzą przedstawiciele partii pozaparlamentarnych oraz organizacji społecznych. — A czym będzie zajmował się ten komitet? — Samo wydanie utworów Tarasa Szewczenki to za mało. Trzeba je jeszcze dotrzeć do czytelnika, aby Kobziarz był i przeczytany, i usłyszany, i udźwiękowiony. Kiedyś Taras Hryhorowycz „wszedł” do każdego ukraińskiego wiejskiego domu sam z siebie i zajął miejsce obok ikon. Dzisiaj kraj się zurbanizował, a na poczuciu stoi telewizor, który narzuca bardzo niebezpieczne stereotypy. Dlatego trzeba powracać do obecności Tarasa Szewczenki w życiu narodowym. Zrozumiałe, że on nie przynosi zysków, ale duchowo napełnia. Dlatego chcemy zorganizować w przyszłym roku wielkie brygady agitacyjne, które będą składać się z artystów, poetów, dziennikarzy, twórców w celu rozpowszechniania słowa Szewczenki. To musi być ogólnonarodowy program. W przyszłym tygodniu zwołam komitet społeczny w tej sprawie. Musimy pomóc państwu i do państwowych scentralizowanych programów dodać jeszcze swoje. To jest to, do czego przykłada się „Proświta”. Oprócz tego kończymy projekt „Kobziarz” do każdego domu” w nakładzie miliona egzemplarzy. Nagraliśmy płytę „Solospiewy” z pieśniami do słów Tarasa Szewczenki i muzyki M. Łysenki, B. Pidhorodeckiego, K. Stecenki, I. Worobkiewicza, J. Stepowego, W. Zaremby, J. Syczowa, K. Wilboa w wykonaniu artysty ludowego Ukrainy Femia Mustafajewa. Swoją drogą, wysunęliśmy go do Nagrody im. Szewczenki. — Wiem, że ma Pan dawny pomysł dokręcenia filmu „Testament”. — Ten film stał się już memoriałem, bo od pierwszej do jedenastej serii jest w nim obecny Bohdan Stupka. Dobrze byłoby nakręcić dwunastą serię o ostatniej nocy Tarasa Hryhorowycza w pracowni w Petersburgu. Bohdan Sylwestrowycz marzył, by to zagrać. Ale, niestety, nie udało się. — Prawie całe życie bada Pan ojczysty język. Kwestia językowa nadal pozostaje aktualna? — Tak. Kontynuuję zajmowanie się kwestią języka. To najważniejsza i najbardziej fundamentalna kwestia. Jeśli na Ukrainie drugim językiem będzie rosyjski, to nie będzie już Ukraina. Powtórzę się, ale dla mnie język to nie tylko identyfikacja narodu, a znacznie więcej. Swego czasu przeprowadziliśmy trzy fora „Obrońmy język ukraiński — obrońmy państwo ukraińskie”, bo bez pierwszego nie będzie i drugiego. W tym samym kontekście trwa praca nad projektem „Logos”. Przywiozłem do Moskwy nowe serie 60—71. Przypomnę, że zaplanowano nakręcenie 365 serii — na każdy dzień według kalendarza ludowego. Kontynuując rozmowę o działalności Towarzystwa „Proświta”, powiem, że niedawno w „Bibliotece „Słowa Proświty” wydano subiektywną antologię poezji ukraińskiej XX wieku Wołodymyra Bazylewskiego „Strzała”, do której weszły najlepsze poezje czterdziestu pięciu ukraińskich poetów, które drukowano na łamach gazety „Słowo Proświty”. Wśród nich: Wasyl Stus, Mykoła Woronyj, Ołeksandr Ołeś, Pawło Tyczyna, Mykoła Zerow, Maksym Rylski, Ołena Teliha, Todos Osmaczka i inni. — A co dzisiaj osobiście Pana interesuje? — Przygotowałem do druku trzy książki nowych poezji. Napisałem kilka sztuk. Jestem, niestety, bardzo archaicznym człowiekiem — piszę piórem. Nie opanowałem komputera. On mnie odciąga, a pióro wyprowadza w zależności od stanu duszy na różne gatunki i rozprawy. Ale już czas, jak powiedziała Lina Kostenko, zacząć porządkować archiwum. Chociaż z tym nie spieszę się — na wszystko wola Boża. — A co powie Pan o stanie literatury ukraińskiej? — Śledzę i rosyjską, i ukraińską. Prenumeruję wiele czasopism. Ukraińska współczesna proza jest niezwykle popularna w Rosji. Proszę spojrzeć na publikacje w ostatnich numerach „Nowego mira”, gdzie wydrukowani są Serhij Żadan, Wasyl Machno. To tylko przetłumaczeni. A ci, którzy nie są przetłumaczeni? Na przykład proza Jewhena Paszkowskiego, Bronisława Hryszczuka, którego niedawno wydawaliśmy. Ukraińska proza dzisiaj jest bardzo rozproszona geograficznie, obejmując terytoria nie tylko Ukrainy, ale i całego świata — mamy potężną diasporę pisarską. Piszą bardzo dużo. I to przy tym, że literatura ukraińska jest bezhonoraryjna, bez dystrybucji i księgarń. Czynu godnego podziwu dokonuje literat, który pisze nie dla pieniędzy. Na Ukrainie są ulgi na rodzimą książkę, a na jej rozpowszechnianie nie ma. Są, że tak powiem, „wypromowani” autorzy, ale to trzy-cztery nazwiska, które mają swoich agentów. — Obserwujemy teraz bardzo niepocieszające procesy rujnowania kultury… — Kultura to kod narodowy, który, niestety, przeżywa procesy rujnowania. I kultura ukraińska, i rosyjska są pod wielkim zagrożeniem i podlegają entropii oraz naciskowi. A ukraińska, być może, nawet podwójnie. Jeśli rosyjska kultura tylko w kontekście ogólnoświatowym podlega temu procesowi, to u nas bardzo potężny jest jeszcze czynnik postkolonialny. Jeśli dla Rosji aktualny jest temat derusyfikacji, to nam oprócz derusyfikacji, która siedzi bardzo głęboko w świadomości i mentalności, bardzo ważnym problemem jest derusyfikacja (lub dekolonizacja). Uratować nas może tylko własna historia i język. * * * I na koniec Pawło Mychajłowycz zostawił wpis w „Księdze opinii honorowych gości”: „Jeśli nasza planeta trzyma się we wszechświecie na niewidzialnych energetycznych spoiwach-linach, to świat ukraiński trzyma się na wiecznych centrach duchowych, z których jedno jest w samym sercu Moskwy… I każdy mój własny pobyt w tych murach zanurza mnie w odległe czasy naszych narodowych geniuszy i czasy bliskie, kiedy można było rozmawiać z wielkimi Ukraińcami-współczesnikami: Bohdanem Stupką i Pawłem Popowyczem… I to powód, by wyrazić swój zachwyt pracą naukową, historyczną, organizatorską Wołodymyra Juchymowycza, bez którego ten kryształ byłby po prostu szkłem… Moja dusza jest napełniona światłem po raz kolejny. Dziękuję. 28.IX.2013. Przewodniczący WUT „Proświta” P. M. Mowczan”. W Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbyło się spotkanie twórcze z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, poetą, publicystą, działaczem społecznym Pawłem MOWCZANEM.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn