Strona · s. 9strona oryginału ↗
Pomnik ręką stworzony i duchem ożywiony. Przemówienie na uroczystej akademii z okazji 100-lecia pomnika Tarasa Szewczenki w Winnikach pod Lwowem
Слово Просвіти, №40 за 2013 рік
Roman ŁUBKIVSKYJ. Historia literatury światowej zna niemało sposobów honorowania pamięci genialnych poetów, prozaików, dramaturgów. Pomniki Owidiusza, Dantego, Burnsa, Goethego, Mickiewicza, Cervantesa, Szekspira wieńczą place i skwery stolic krajów Europy. Ale monumenty i popiersia tym, którzy marzyli o „wzniesieniu sobie pomnika nie ręką stworzonego”, często są historycznym wystrojem, swoistym dodatkiem do najcenniejszego pomnika — żywej, nieśmiertelnej twórczości. Inaczej jest na Ukrainie. I dzisiaj tutaj, w jednym z najmniejszych — a są ich setki! — ośrodków naszej kultury, twierdz ojczystego słowa! Widzę wśród was, drodzy mieszkańcy i goście Winnik, skromną postać Mychajła Kernyćkiego, nauczyciela-krajoznawcy, który konsekwentnie i mężnie popularyzował winnicki pomnik, przyprowadzał do niego zarówno starszych, jak i całkiem młodych mieszkańców Lwowa oraz okolicznych wsi. Stworzył wokół pomnika to, co obecnie nazywa się aurą; a ona uduchowiała sławny galicyjski zakątek, na długo przed tym, gdy „pozwolono” będzie mówić o winnickim okresie w życiu Iwana Ohijenki, Iwana Łypy oraz Jurija Łypy… Tak, pierwsze pomniki Szewczenki na Ukrainie powstały na ziemi książęcej — w Lisyniczach i Winnikach — odbył się swoisty memoriałowy dialog ze wzmianką o „bracie Tarasie” w „Pomennyku” Podhoreckiego monasteru bazylianów z 1861 roku, z pierwszym szewczenkowskim wieczorem, zorganizowanym przez lwowską „Proświtę” w pomieszczeniu, gdzie obecnie rozwija potężną ekspozycję „Muzeum Walki Wyzwoleńczej Ukrainy”. Bez wątpienia, wzniesienie, kilkukrotne odnowienie po zniszczeniach i cała stuletnia patriotyczna misja pomnika Szewczenki w Winnikach korespondują także z działalnością Towarzystwa imienia Szewczenki we Lwowie, a w naszych czasach — z koniecznością stworzenia we Lwowie Muzeum Literackiego, którego ekspozycyjnym jądrem mogłaby stać się książkowa, malarska, graficzna Szewczenkiana, unikalna pod względem swojej objętości i stylistycznego bogactwa. …Taras Szewczenko w tryptyku „Los. Muza. Sława”, w „Testamencie”, w posłaniach i inwektywach powierza siebie żywej pamięci potomnych, widzi kontynuację swojej sprawy nie w brązie i kamieniu, a w dziełach sprawiedliwych, w braterskiej miłości i jednomyślności Ukraińców, narodu ukraińskiego, światowego ukraiństwa. Ale marmur, granit i brąz pomników Szewczenki istniejących poza Ukrainą, uduchowione ukraińskim geniuszem, jednak przemawiają do serc ludzkich w Wilnie, Petersburgu, Warszawie, Mińsku, Budapeszcie, Pradze, Waszyngtonie, Winnipeg, Rzymie i Atenach, i tam, na brzegu Morza Kaspijskiego, u podnóża Tarasowej Golgoty — dawnego fortu Nowopietrowskiego, przemianowanego przez wdzięczny naród kazachski na miasto Fort Szewczenko. Zaprawdę, pomniki Szewczenki na świecie mają wymiar planetarny. Wznoszono je (i wznosi się!) nie z czyjegoś kaprysu, przymusu czy politycznej koniunktury. Światowy charakter ich liczby i znaczenia — to świadectwo szacunku dla Ukrainy, jej tragicznej historii i życiodajnej kultury, symbol priorytetowości ukraińskich wartości narodowych w skali ogólnoludzkiej! Ale i skale „rodzinne”, skale naszych miast, miasteczek i wsi dzisiaj, tak jak sto lat temu, należą do wielkości stałych. Bądźcie dumni, mieszkańcy Winnik, sławni proświcianie, liczna twórcza inteligencjo, z tego, że Wasz pomnik — to forpoczta ukraińskości na ziemi Szaszkewycza, Franki, Antonycza, Łypy. Byliście i pozostajecie przykładem patriotycznego poświęcenia, synowskiej oddaności Ukrainie. Ukrainie takiej, jaką widział ją Szewczenko, takiej, która nigdy nie zejdzie z cywilizacyjnej drogi, choćby nie wiem jak próbowali przekreślić jej wybór „wujowie Ojczyzny cudzej”, „niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy!”. Tak, winnicki stuletni pomnik — jest ręką stworzony. Wrogie ręce go niszczyły, a synowskie przywracały mu życie, wdychały w niego ducha niezniszczalności i niezłomności. Takim też jawi się przed nami — jako symbol i wezwanie, historyczne świadectwo i manifest współczesności. Zatem nasze święto z pełnym prawem możemy uważać za wydarzenie ogólnoukraińskie. Stuletni jubileusz pomnika Tarasa Szewczenki w Winnikach — to prolog do wielkiego honorowania ukraińskiego geniusza, przynależnego na wieki wieków całej ludzkości. Za to wam synowska wdzięczność i niski pokłon. Od redakcji: Pierwszy na ziemiach zachodnioukraińskich pomnik rzeźbiarski wielkiego Kobziarza został ustawiony w Winnikach w 1913 roku. Najwięcej wysiłku w to włożyli aktywni członkowie „Proświty” — notariusz Wołodymyr Łewyćkyj, sędzia Antin Rak oraz wieloletni proboszcz Winnik ksiądz Hryhorij Hirniak. W 2010 roku z inicjatywy miejscowej „Proświty” oraz przy wsparciu deputowanych na kolejną renowację pomnika z budżetu obwodowego Lwowszczyzny wydzielono 200 tysięcy hrywien. Prace nad ratowaniem pomnika rozpoczęły się we wrześniu 2010 r. Wykonywali je specjaliści ZAO „Lwiwprojektrestawracija”. W niedzielę, 10 lipca 2011 r., odrestaurowany pomnik T. Szewczenki w Winnikach został uroczyście odsłonięty.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
